یادداشت‌های موشکی ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

یادداشت‌های موشکی ایران، به‌ویژه در جنگ رمضان به مجموعه‌ای از نوشته‌ها و شعارهای دست‌نویس یا نمادین اطلاق می‌شود که در تصاویر منتشرشده از برخی موشک‌ها و پهپادهای ایران در جریان زنجیرۀ عملیات‌های موسوم به «وعده صادق»، بر بدنۀ آنها نوشته شده‌اند. این نوشته‌ها پیش از پرتاب ثبت و تصاویر آنها در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شد. این یادداشت‌ها که امروزه ابعادی ایدئولوژیک و شناختی به خود گرفته‌اند، در برخی رسانه‌ها با عنوان «خطبه‌های هوابرد» شناخته می‌شوند که هدف نهایی آنها پیش از انهدام فیزیکیِ هدف، تسخیر زمینه‌های ذهنی و ادراکی است.

در ایرانِ امروزی نیز پیشینۀ درج پیام و شعار بر بدنه تسلیحات موشکی، به مستندات تصویری از حسن تهرانی‌مقدم (از پایه‌گذاران برنامۀ موشکی این کشور) ارجاع داده می‌شود که به عنوان نمونه‌های اولیه این اقدام ثبت شده‌اند.<ref>[https://www.fardanews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-70/686008-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «عکس: شعارنویسی پدر موشکی ایران روی اولین موشک سپاه»، خبرگزاری فردا نیوز.]</ref> این پدیده در جریان عملیات‌های وعده صادق بازتاب برجسته‌تری یافت؛ به‌گونه‌ای که انتشار گسترده تصاویر موشک‌های منقش به پیام‌های خاص در خبرگزاری‌ها و شبکه‌های اجتماعی، به یکی از محورهای اصلی در پوشش رسانه‌ای این عملیات تبدیل شد و به‌عنوان یک کارزار تبلیغاتی-نظامی، مورد توجه و ارزیابی تحلیل‌گران سیاسی و رسانه‌ای قرار گرفت. با این وجود، بسط این رویه و تبدیل آن به یک ابزار رسانه‌ایِ هدفمند، در جریان جنگ رمضان شکل گرفت؛ مقطعی که در آن، شعارنویسی بر روی پرتابه‌ها به بخشی از روایت رسمیِ عملیات‌ نظامی بدل شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6782723/%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AF «موشک یا رسانه؟ وقتی سلام ها پیام می‌شوند»، خبرگزاری مهر.]</ref>

==محتوای یادداشت‌ها==

# '''شعارهای سیاسی و ایدئولوژیک''': شامل شعارهایی در تقابل با دولت‌ها یا بازیگران بین‌المللی؛ مانند «مرگ بر آمریکا»، «مرگ بر اسرائیل» و «نابودی جبهۀ باطل».<ref> [https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4259470-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «شعارهای دست‌نویس روی موشک‌های ایران+ عکس»، خبرگزاری دنیای اقتصاد.]</ref> در مواردی، این‌گونه پیام‌ها به زبان عبری نیز نوشته شده شده‌اند مانند جمله‌ای از امام خمینی که همواره تأکید میکرد «اسرائیل باید از صفحه روزگار محو شود».<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/573713/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D8%AF «پیام موشکی سپاه به زبان عبری مخابره شد»، خبرگزاری تابناک.]</ref> 

# '''یادبود قربانیان و رویدادهای تاریخی''': مانند «به یاد شهدای مظلوم حلبچه» و «برای انتقام شهدای حلبچه و سردشت» که به حملات شیمیایی سال 1366ش در جریان جنگ تحمیلی اول نسبت داده شده‌اند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/959711/%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B8%D9%84%D9%88%D9%85-%D8%AD%D9%84%D8%A8%DA%86%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA «نوشتۀ خاص روی موشک ایران/ به یاد شهدای مظلوم حلبچه و سردشت»، خبرگزاری فرارو.]</ref>

# '''ارجاع به اشخاص و کنشگران''': در برخی موارد نیز نام افرادی که در رویدادهای سیاسی یا اجتماعی مطرح بوده‌اند، دیده می‌شود از جمله آرون بوشنل، سرباز آمریکایی که برای غزه خودسوزی کرد و ریچل کوری، فعال حقوق بشر آمریکایی که برای جلوگیری از تخریب خانۀ فلسطینیان در منطقۀ رفح، به جنگ بولدوزرهای اسرائیلی رفت.

# '''ارجاع به رویدادهای بین‌المللی''': برخی یادداشت‌ها به رخدادهای مشخص اشاره دارند مانند حملۀ اسرائیل به کشتی مرمره که حامل کمک‌های بشردوستانه به مردم تحت محاصرۀ غزه بود.

# مضامین و باورهای دینی: شامل آیاتی از قرآن یا عبارات مذهبی مانند «وَجَعَلْنَا مِن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَـهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ»<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/959086/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%E2%80%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%A7% «دست‌نوشته‌های روی موشک‌های ایران پیش از شلیک به اسرائیل»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref> یا «وما رمیت اذ رمیت...».<ref>  [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشک‌ها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref>

# '''مضامین اجتماعی و نمادین''': برخی پیام‌ها به موضوعات اجتماعی یا نمادین اشاره دارند؛ از جمله «به یاد قربانیان جزیرۀ اپستین»،<ref>[https://farsnews.ir/MH_Jamalzadeh/1774707561500519277/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C جمال‌زاده، محمدحسین، «زبان موشک‌های ایرانی»، خبرگزاری فارس.]</ref> «به یاد دختران مدرسۀ میناب»<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/773490-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9 «موشک‌های ایران به یاد دختران میناب شلیک شدند»، خبرگزاری اقتصادنیوز.]</ref> و «برای شهدای 18 و 19 دی».<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشک‌ها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref>

# '''سایر عبارات ثبت‌شده''': «به نیابت از همۀ شهدای مظلوم وطن که با زبان روزه به شهادت رسیدند»، «شهید امام خامنه‌ای: همچون منی با همچون یزید بیعت نمی‌کند»، «نبرد_ عاشورایی»، «به مشت گره شدۀ رهبر شهیدم قسم نابودتان می‌کنیم»،<ref>  [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشک‌ها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> «بزن که خوب میزنی»،<ref>[https://farsnews.ir/miladmaniee/1774281939461868972/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D9%82%D8%A7%DB%8C%D9%82%DB% منیعی، «تصاویری از نوشته‌های موشک‌هایی که دقایقی قبل روانۀ اسرائیل شد»، خبرگزاری فارس.] </ref> «از طرف هنرمندان باغیرت #حسبی-الله».<ref>[https://farsnews.ir/MH_Jamalzadeh/1774707561500519277/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C جمال‌زاده، «زبان موشک‌های ایرانی»، خبرگزاری فارس.]</ref>

==کارکردها==

===کارکردهای فرهنگی و رسانه‌ای===  

# '''موشک به‌مثابه رسانه''': بر اساس تحلیل‌های رسانه‌ای، موشک‌ها در این بستر فراتر از ابزار نظامی، به رسانه‌ای برای انتقال پیام تبدیل می‌شوند. در این چارچوب، پیامهای درج شده نقش محتوا را داشته و خود موشک نیز نقش رسانه را ایفا میکنند. این مهم با دیدگاه برخی نظریه پردازان علم ارتباطات مبنی بر «رسانه، خود پیام است» همخوانی دارد.

# '''شکل‌دهی به افکار عمومی''': انتشار تصاویر موشک‌ها در شبکه‌های اجتماعی موجب بازنشر گستردۀ محتوا، شکل‌گیری واکنش‌های احساسی و تولید روایت‌های همدلانه یا انتقادی شده است.

# '''کارکرد نمادین و نمایشی''': برخی، این پدیده را نوعی پرفورمنس می‌دانند که در آن نوشتن پیام، نمایش موشک و انتشار تصویر، در مجموع یک کنش ارتباطی و نمادین را شکل می‌دهد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6782723/%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AF «موشک یا رسانه؟ وقتی سلام ها پیام می‌شوند»، خبرگزاری مهر.]</ref>  

===کارکردهای نظامی و راهبردی===  

# '''بازدارندگی''': در کنار توان نظامی، این پیام‌ها به نمایش ارادۀ سیاسی و تقویت بازدارندگی غیرمستقیم کمک می‌کنند.

# '''تقویت روحیۀ داخلی''': این یادداشت‌های موشکی در سطح داخلی نیز می‌توانند احساس همبستگی ایجاد کرده، روحیۀ عمومی را تقویت کرده و روایت ایستادگی را تثبیت کنند.

# '''پیام‌رسانی مستقیم در میدان منازعه''': در شرایطی که رقابت رسانه‌ای شدید بوده، این پیام‌ها می‌توانند به‌عنوان ابزار ارتباطی بدون واسطه و انتقال مستقیم پیام به مخاطب جهانی عمل کنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6782723/%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AF «موشک یا رسانه؟ وقتی سلام ها پیام می‌شوند»، خبرگزاری مهر.]</ref>  

در برهه‌های زمانی خاصی، برخی نسبت به پیامدهای این اقدام در حوزۀ دیپلماسی و تنش‌های بین‌المللی ابراز نگرانی کرده و انتقاداتی نسبت به آن مطرح کرده‌اند.<ref>[https://www.parsnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/445655-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 «استقبال سعودی‌ها و صهیونیست‌ها از انتقادات روحانی به قدرت موشکی ایران»، وب‌سایت پارس نیوز.]</ref>

==پانویس==

==منابع==

* «استقبال سعودی‌ها و صهیونیست‌ها از انتقادات روحانی به قدرت موشکی ایران»، خبرگزاری کیهان، تاریخ بارگذاری: 17 اردیبهشت 1396ش.

* «پیام موشکی سپاه به زبان عبری مخابره شد»، خبرگزاری تابناک، تاریخ بارگذاری: 19 اسفند 1394ش.

* «تصاویر توجه‌برانگیز از نوشته روی موشک‌های ایران»، پایگاه خبری برترین‌ها، تاریخ بارگذاری: 2 فروردین 1405ش.

* «تصویر پربازدید از نوشتۀ متفاوت روی موشک ایرانی؛ به یاد قربانیان جزیرۀ اپستین»، خبرگزاری فرارو، تاریخ بارگذاری: 20 اسفند 1404ش.

* جمال‌زاده، محمدحسین، «زبان موشک‌های ایرانی»، خبرگزاری فارس نیوز، تاریخ بارگذاری: 8 فروردین 1405ش.

* «جملات مردمی روی موشک نوشته شد»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 21 فروردین 1405ش.

* داودی، شراره، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشک‌ها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان، تاریخ بارگذاری: 6 فروردین 1405ش.

* «دست‌نوشته‌های روی موشک‌های ایران پیش از شلیک به اسرائیل»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ بارگذاری: 28 فروردین 1403ش.

* «دو اتفاق شایستۀ تحسین در شعارنویسی‌های روی موشک‌های ایران در این روزها می‌بینیم»، خبرگزاری جماران، تاریخ بارگذاری: 5 فروردین 1405ش.

* «شعارهای دست‌نویس روی موشک‌های ایران+ عکس»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: 26 اسفند 1404ش.

* «عکس: شعارنویسی پدر موشکی ایران روی اولین موشک سپاه»، خبرگزاری فردا نیوز، تاریخ بارگذاری: 29 خرداد 1396ش.

* منیعی، میلاد، «تصاویری از نوشته‌های موشک‌هایی که دقایقی قبل روانۀ اسرائیل شد»، فارس نیوز، تاریخ بازدید: 21 فروردین 1405ش.  

* «موشک‌های ایران به یاد دختران میناب شلیک شدند»، خبرگزاری اقتصادنیوز، تاریخ بارگذاری: 15 اسفند 1404ش.

* «موشک یا رسانه؟ وقتی سلاح‌ها پیام می‌شوند»، خبرگزاری مهر، تاریخ بارگذاری: 5 فروردین 1405ش.

* «نوشتۀ جالب روی یک موشک ایرانی خطاب به اماراتی‌ها و بن زاید»، خبرگزاری خبر فوری، تاریخ بارگذاری: 20 فروردین 1405ش.

* «نوشتۀ خاص روی موشک ایران/ به یاد شهدای مظلوم حلبچه و سردشت»، خبرگزاری فرارو، تاریخ بارگذاری: 12 فروردین 1405ش.