ایران‌پدیا

حکومت‌های شیعه در ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
خط ۱۷۳: خط ۱۷۳:


=== '''جمهوری اسلامی ایران''' ===
=== '''جمهوری اسلامی ایران''' ===
با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش، برای نخستین بار پس از سقوط صفویه، یک حکومت فراگیر شیعه در ایران شکل گرفت. در جمهوری اسلامی، نظریه ولایت فقیه به عنوان مبنای حکومت‌داری به رسمیت شناخته شد. فقه شیعه در ساختار سیاسی و قوانین اساسی ادغام گردید و دین نه تنها هدایتگر معنوی، بلکه رکن اصلی سیاست و حقوق شد. این دوران، نقطه عطفی در تاریخ تشیع و الگویی نوین از حکومت‌داری دینی در جهان معاصر به شمار می‌رود.<ref name=":0" /> تفاوت اساسی جمهوری اسلامی با حکومت صفویه در چند مسئله بود:
با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش، برای نخستین بار پس از سقوط صفویه، یک حکومت فراگیر شیعه در ایران شکل گرفت. در جمهوری اسلامی، نظریه ولایت فقیه به عنوان مبنای حکومت‌داری به رسمیت شناخته شد. فقه شیعه در ساختار سیاسی و قوانین اساسی ادغام گردید و دین نه تنها هدایتگر معنوی، بلکه رکن اصلی سیاست و حقوق شد. این دوران، نقطه عطفی در تاریخ تشیع و الگویی نوین از حکومت‌داری دینی در جهان معاصر به شمار می‌رود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/101130/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C%20%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%DB%8C%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%8C%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84%20%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%20%D9%88%20%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%20%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%20%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%8C%20%D9%88%20%D9%86%D9%82%D8%B4%20%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20(%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%20%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85%20%D8%AA%D9%86%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D9%88%20%D9%88%20%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87).&score=9.811056&rownumber=2 قنبری، «منابع قدرت روحانیت شیعه در ایران»، ۱۳۸۱ش، ص۲۷۹-۲۷۲.]</ref> تفاوت اساسی جمهوری اسلامی با حکومت صفویه در چند مسئله بود:
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
|+
|+
!
| valign="top" |ویژگی دولت‌ها
!
| valign="top" |صفویه
!
| valign="top" |جمهوری اسلامی
|-
|-
|
| valign="top" |مبنای مشروعیت
|
| valign="top" |ترکیبی از قدرت نظامی، صوفی‌گری و نسب علوی
|
| valign="top" |نظریه فقهی «ولایت فقیه» با پشتوانه رأی مردم (جمهوری)
|-
|-
|
| valign="top" |نقش علما
|
| valign="top" |علما در خدمت حکومت بودند؛ حکومت توسط شاه و درباریان  اداره می‌شد
|
| valign="top" |خود علما به طور مستقیم رهبری و اداره کشور را بر عهده  گرفتند
|-
|-
|
| valign="top" |ساختار سیاسی
|
| valign="top" |سلطنت موروثی با پشتوانه نظامی
|
| valign="top" |نظام جمهوری با رهبری فقیه و انتخابات مردمی
|-
|-
|
| valign="top" |قوانین
|
| valign="top" |قوانین عرفی و شرعی در کنار هم
|
| valign="top" |قوانین مبتنی بر فقه شیعه در چارچوب قانون اساسی
|}
|}
در دوران معاصر، با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ خورشیدی و استقرار نظام جمهوری اسلامی، شاهد ادغام کامل فقه شیعه در ساختار سیاسی و قوانین اساسی حکومت بودیم. این تحول، نظریه «ولایت فقیه» را به عنوان مبنای حکومت‌داری به رسمیت شناخت و پیوندی عمیق میان دین و دولت را رقم زد. در این نظام، دین نه تنها هدایت‌گر معنوی جامعه، بلکه ارکان اصلی ساختار سیاسی و حقوقی را نیز تشکیل می‌دهد. این دوران، نقطه عطفی در تاریخ تشیع و الگویی نوین از حکومت‌داری دینی در جهان معاصر به شمار می‌رود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/101130/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C%20%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%DB%8C%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%8C%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84%20%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%20%D9%88%20%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%20%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%20%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%8C%20%D9%88%20%D9%86%D9%82%D8%B4%20%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20(%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%20%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85%20%D8%AA%D9%86%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D9%88%20%D9%88%20%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87).&score=9.811056&rownumber=2 قنبری، «منابع قدرت روحانیت شیعه در ایران»، ۱۳۸۱ش، ص۲۷۹-۲۷۲.]</ref>
== '''دستاوردهای حکومت‌های شیعه''' <ref group="دیدگاه">چرا جمهوری اسلامی را نیاورده اید؟</ref> ==
== '''دستاوردهای حکومت‌های شیعه''' <ref group="دیدگاه">چرا جمهوری اسلامی را نیاورده اید؟</ref> ==
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
خط ۲۳۷: خط ۲۳۵:
| valign="top" |'''صفویان'''
| valign="top" |'''صفویان'''
| valign="top" |اختصاص یک جغرافیای سیاسی مشخص برای  مذهب تشیع در میان جغرافیای سیاسی عثمانیان و ازبکان، دیپلماسی و روابط خارجی،  مکان‌یابی مذهب تشیع در پیدایش و تکوین هویت سیاسی و فرهنگی جدید ایران با عنوان  مسلمان شیعه ایرانی فارسی زبان، توجه و  رشد و گسترش به علم و دانش‌های شیعی و فهم مدنیت ایرانی، ایجاد مدارسو  بسترهای مناسب برای آموزش، رسیدن به پدیده‌ای به نام «مکتب» در رشته‌های علمی  مثل مکتب فلسفه اصفهان، مکتب-سبک-ادبی اصفهان و مکتب معماری اصفهان، تجلی شعائر شیعی  در منابع و متون ادبی و علمی شهر اصفهان به‌عنوان پایتخت فرهنگ و تمدن شیعی  صفوی، اغعتلای هنرهای مبتنی بر آموزه‌های تشیع مانند هنر نمایش جهت برپایی تعزیه  و نمایش‌های محلی در سوگواری امام حسین، ، تجلی شعائر شیعی در معماری به‌ویژه در  تزئینات، تجلی هنر شیعی در قالی‌بافی، نساجی، سفال‌گری، فلزکاری، نقاشی و به‌ویژه  خوشنویسی در کتیبه‌های مساجد و مناره‌ها و آثار با طرح و نقش‌های برگرفته از  حکمت متعالیه هنر شیعی، حمایت از علمای شیعه همچون شیخ بهایی، ملاصدرا،  میرفندرسکی، علامه مجلسی و فراهم کردن زمینه رشد دانش‌های شیعی با دعوت از علمای  شیعه سایر مناطق جهان اسلام و حمایت از علمای ایرانی و واگذاری مشاغل و امور مهم  به آنان، کاهش قدرت قزلباش‌ها از راه گسترش اندیشه‌های شیعی و تبدیل گرایش‌های  شیعی سیاسی به گرایش‌های اعتقادی و فقاهتی، قرار گرفتن مهندسی فرهنگی در اختیار  علما، تخصص در گرایش‌های مختلف علمی و گسترش علوم گوناگون مبتنی بر معارف معنوی  تشیع، تجدید حیات علمی ایران و برپایی شهرها، مدارس، مساجد، پل‌ها، قصرها، محلات  و کاروانسراها، استفاده از علم ریاضی در معماری این عصر به‌عنوان جوانب وجودی  وحدت و تصویری از کثرت به سوی وحدت، توجه به آموزه‌ها و شعائر مذهبی شیعی مانند  تحریر متون فقهی و حدیثی، وجوب یا استحباب نماز جمعه، مراسم سوگواری و جشن‌های  مذهبی، توجه به سنت وقف، قرار دادن مذهب تشیع به‌عنوان رکن اساسی در نظام سیاسی  و قضایی، توجه به اماکن مذهبی به‌ویژه حرم امام رضا و عتبات عالیات، ساخت و ساز  و گسترش اماکن دینی و مزین نمودن آنها به نمادها و شعائر شیعی.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1019601/%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9?q=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%20%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87&score=274877907000.0&rownumber=1 جعفری، «دولتی به کام رندان - مروری بر اهمیت و نقش دولت صفویه در تاریخ تشیع»، ۱۳۹۰ش، ص۲۳۶-۲۳۴.]</ref>
| valign="top" |اختصاص یک جغرافیای سیاسی مشخص برای  مذهب تشیع در میان جغرافیای سیاسی عثمانیان و ازبکان، دیپلماسی و روابط خارجی،  مکان‌یابی مذهب تشیع در پیدایش و تکوین هویت سیاسی و فرهنگی جدید ایران با عنوان  مسلمان شیعه ایرانی فارسی زبان، توجه و  رشد و گسترش به علم و دانش‌های شیعی و فهم مدنیت ایرانی، ایجاد مدارسو  بسترهای مناسب برای آموزش، رسیدن به پدیده‌ای به نام «مکتب» در رشته‌های علمی  مثل مکتب فلسفه اصفهان، مکتب-سبک-ادبی اصفهان و مکتب معماری اصفهان، تجلی شعائر شیعی  در منابع و متون ادبی و علمی شهر اصفهان به‌عنوان پایتخت فرهنگ و تمدن شیعی  صفوی، اغعتلای هنرهای مبتنی بر آموزه‌های تشیع مانند هنر نمایش جهت برپایی تعزیه  و نمایش‌های محلی در سوگواری امام حسین، ، تجلی شعائر شیعی در معماری به‌ویژه در  تزئینات، تجلی هنر شیعی در قالی‌بافی، نساجی، سفال‌گری، فلزکاری، نقاشی و به‌ویژه  خوشنویسی در کتیبه‌های مساجد و مناره‌ها و آثار با طرح و نقش‌های برگرفته از  حکمت متعالیه هنر شیعی، حمایت از علمای شیعه همچون شیخ بهایی، ملاصدرا،  میرفندرسکی، علامه مجلسی و فراهم کردن زمینه رشد دانش‌های شیعی با دعوت از علمای  شیعه سایر مناطق جهان اسلام و حمایت از علمای ایرانی و واگذاری مشاغل و امور مهم  به آنان، کاهش قدرت قزلباش‌ها از راه گسترش اندیشه‌های شیعی و تبدیل گرایش‌های  شیعی سیاسی به گرایش‌های اعتقادی و فقاهتی، قرار گرفتن مهندسی فرهنگی در اختیار  علما، تخصص در گرایش‌های مختلف علمی و گسترش علوم گوناگون مبتنی بر معارف معنوی  تشیع، تجدید حیات علمی ایران و برپایی شهرها، مدارس، مساجد، پل‌ها، قصرها، محلات  و کاروانسراها، استفاده از علم ریاضی در معماری این عصر به‌عنوان جوانب وجودی  وحدت و تصویری از کثرت به سوی وحدت، توجه به آموزه‌ها و شعائر مذهبی شیعی مانند  تحریر متون فقهی و حدیثی، وجوب یا استحباب نماز جمعه، مراسم سوگواری و جشن‌های  مذهبی، توجه به سنت وقف، قرار دادن مذهب تشیع به‌عنوان رکن اساسی در نظام سیاسی  و قضایی، توجه به اماکن مذهبی به‌ویژه حرم امام رضا و عتبات عالیات، ساخت و ساز  و گسترش اماکن دینی و مزین نمودن آنها به نمادها و شعائر شیعی.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1019601/%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9?q=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%20%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87&score=274877907000.0&rownumber=1 جعفری، «دولتی به کام رندان - مروری بر اهمیت و نقش دولت صفویه در تاریخ تشیع»، ۱۳۹۰ش، ص۲۳۶-۲۳۴.]</ref>
|-
| valign="top" |جمهوری اسلامی ایران
| valign="top" |جمهوری اسلامی ایران از پیروزی انقلاب تا امروز، دستاوردهای چشمگیری در عرصه‌های فرهنگی، علمی و آموزشی، زیرساختی، جمعیتی، اجتماعی، سیاسی، نظامی، ارتباط با سایر پیروان ادیان الهی و غیره کسب کرده است. ارتقا ایران در رتبه‌های جهانی در رشته‌های نانو، بیوتکنولوژی، پزشکی و شیمی، خودکفایی در فناوری‌های راهبردی مانند هسته‌ای، موشکی، پهپادی، سلول‌های بنیادین و داروهای نوترکیب، ایجاد زیرساخت‌های پایداری در انرژی، حمل‌ونقل، ارتباطات، بهداشت و آموزش، ساخت و گسترش اکوسیستم علم و فناوری شامل پارک‌های علمی و شرکت‌های دانش‌بنیان، قرار گرفتن بیش از ۵۵٪ جمعیت کشور در سن فعالیت، تربیت و استفاده از نیروی انسانی جوان، متخصص و متعهدی برای پیشرفت کشور، حفظ ایران با تکیه بر هویت اسلامی و شیعی خود و استقلال سیاسی از هرگونه سلطه قدرت‌های بزرگ، حامی اصلی مسلمانان، مستضعفان و گروه‌های مقاومت در منطقه، تبدیل ایران به قطب تأمین ثبات و امنیت در خاورمیانه، زمینه‌سازیی خودکفایی کامل نظامی در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، دست یافتن به توانمندی بالا  در صنایع موشکی، پهپادی، پدافند هوایی بومی و جنگ‌های نامتقارن، و بازدارندگی قدرتمند، ثبات و امنیت داخلی و خارجی، مساعدت با پیروان سایر مذاهب اسلامی و ادیان الهی‌، شامل زردشتیان و کلیمیان و مسیحیان‌ در انجام مراسم دینی در حدود قانون‌، عمل به احوال شخصیه و تعلیمات دینی برابر آیین خود، ایجاد تشکل‌های دینی و فرهنگی و اجتماعی و رفاهی‌، نمایندگی در مجلس شورای اسلامی‌، و حقوق اجتماعی، و دستاوردهای دیگر...
|}
|}
|
|
|}
|}
== '''تأثیرات ژئوپلیتیک شیعه''' <ref group="دیدگاه">خارج از موضوع است. شما شیعه را با حکومت های شیعه یکسان گرفته اید.</ref> ==
جایگاه ایران به‌عنوان مرکز تشیع در جهان اسلام تأثیرات شگرفی مانند هویت‌یابی و خودآگاهی، رشد و ارتقای سطح فکری و بینش سیاسی و همچنین گسترش فعالیت شیعیان با هدف دست‌یابی به حقوق سیاسی و اجتماعی در قالب جنبش‌ها و احزاب شیعی، بر کشورهای مسلمان جهان و علی الخصوص شیعیان آنها داشته است.<ref>گلچین، «انقلاب اسلامی ایران و پیامد‌های آن بر ژئوپلیتیک تشیع در عربستان سعودی و یمن»، ۱۳۹۴ش، ص۲۳۰.</ref>
=== '''چالش‌ها''' ===
مفهوم ژئوپلیتیک شیعه چالش‌هایی را می‌تواند در برابر انقلاب اسلامی ایجاد کند.
==== '''چالش‌های منطقه‌ای''' ====
انحراف انقلاب‌های منطقه و تقویت مدل اسلام ترکیه
خطر تجزیه عراق، تشدید فرقه‌گرایی و تضعیف جبهه مقاومت در منطقه
تغییرماهیتِ جنگ‌های منطقه و یا شکل‌گیری جنگ درون تمدنی.<ref>حشمتی‌جدید، «پنداشت ژئوپلیتیک شیعه و چالش‌های فراروی انقلاب اسلامی در ابعاد منطقه‌ای و بین‌المللی»، ۱۳۹۳ش، بدون صفحه.</ref>
==== '''چالش‌های فرامنطقه‌ای و بین‌المللی''' ====
ایجاد مانع بر سر راه تشکیل امت واحده اسلامی در قالب اشاعه فرهنگ ایران هراسی و شیعه هراسی
گروه‌های افراطی شیعه در اروپا
تنزل دادن انقلاب اسلامی به انقلابی فرقه‌گرا
به حاشیه رفتن مسئله اول جهان اسلام (مسئله فلسطین و مقابله با رژیم صهیونیستی).<ref>حشمتی‌جدید، «پنداشت ژئوپلیتیک شیعه و چالش‌های فراروی انقلاب اسلامی در ابعاد منطقه‌ای و بین‌المللی»، ۱۳۹۳ش، بدون صفحه.</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/حکومت‌های_شیعه_در_ایران»