بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''<big>حکومتهای شیعه در ایران؛</big>''' تشکیل دولتهای شیعی از گرایشهای مختلف زیدیه، اسماعیلیه و اثنیعَشَری در ایران. | '''<big>حکومتهای شیعه در ایران؛</big>''' تشکیل دولتهای شیعی از گرایشهای مختلف زیدیه، اسماعیلیه و اثنیعَشَری در ایران. | ||
با ظهور اسلام، اندیشهای پیشرفته و نوین پدید آمد که نه تنها شبهجزیره عربستان، بلکه سرزمینهای دیگر از جمله ایران را نیز تحت تأثیر قرار داد. هرچند ایران در زمان خلیفه دوم از راه جنگ فتح شد، اما گسترش اسلام در میان ایرانیان بیشتر جنبه داوطلبانه داشت. در آن دوره، دین زرتشت دیگر پاسخگوی نیازهای روحی و اجتماعی مردم نبود. از این رو، آنان به تدریج با آموزههای اسلام آشنا شدند و به ویژه با راهنمایی امامان شیعه، تعالیم اصیل این دین را پذیرفتند. همچنین باور به خدای یگانه و آشنایی پیشین ایرانیان با ادیان الهی، نقش مهمی در گرایش آنان به تشیع ایفا کرد. نخستین نشانههای حضور سیاسی تشیع در ایران، در دولت علویان طبرستان دیده میشود. این دولت الگویی برای حکومتهای بعدی شیعه شد؛ از جمله خاندان مسافر، آل بویه، باوندیان اسپهبدیه و شاخههای گوناگون حکومتهای اسماعیلی مانند نزاریان ایران. در قرون میانه، جنبشهایی همچون سربداران، مرعشیان و خاندان کیا نمونههای دیگری از پیوند تشیع با قدرتهای محلی به شمار میروند. سپس دولتهایی مانند مشعشعیان و سرانجام صفویان با رسمی کردن مذهب تشیع در سراسر ایران، این جریان تاریخی را به اوج قدرت سیاسی و فرهنگی خود رساندند. پس از افول صفویان، دولت قاجار اگرچه قدرت نظامی و تمرکز صفویان را نداشت، اما نقش مهمی در تثبیت هویت شیعی ایران ایفا کرد. نقطه عطف نهایی در این تاریخ طولانی، پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش و تأسیس جمهوری اسلامی ایران بود. برای نخستین بار در تاریخ، اندیشه «حکومت شیعه» که پیشتر بیشتر جنبه نظری و آرمانی داشت، به صورت عملی و قانونی در قالب یک دولت مدرن تحقق یافت. جنبههای گوناگون دولتهای شیعه از جمله تاریخ سیاسی، زمینههای شکلگیری، علل پیروزی و زوال، و همچنین تحولات فرهنگی، اجتماعی و مذهبی نقش نیرومندی در گسترش اندیشه و فرهنگ سیاسی و اجتماعی تشیع در قلمرو خود ایفا کردند. | با ظهور اسلام، اندیشهای پیشرفته و نوین پدید آمد که نه تنها شبهجزیره عربستان، بلکه سرزمینهای دیگر از جمله ایران را نیز تحت تأثیر قرار داد. هرچند ایران در زمان خلیفه دوم از راه جنگ فتح شد، اما گسترش اسلام در میان ایرانیان بیشتر جنبه داوطلبانه داشت. در آن دوره، دین زرتشت دیگر پاسخگوی نیازهای روحی و اجتماعی مردم نبود. از این رو، آنان به تدریج با آموزههای اسلام آشنا شدند و به ویژه با راهنمایی امامان شیعه، تعالیم اصیل این دین را پذیرفتند. همچنین باور به خدای یگانه و آشنایی پیشین ایرانیان با ادیان الهی، نقش مهمی در گرایش آنان به تشیع ایفا کرد. نخستین نشانههای حضور سیاسی تشیع در ایران، در دولت علویان طبرستان دیده میشود. این دولت الگویی برای حکومتهای بعدی شیعه شد؛ از جمله خاندان مسافر، آل بویه، باوندیان اسپهبدیه و شاخههای گوناگون حکومتهای اسماعیلی مانند نزاریان ایران. در قرون میانه، جنبشهایی همچون سربداران، مرعشیان و خاندان کیا نمونههای دیگری از پیوند تشیع با قدرتهای محلی به شمار میروند. سپس دولتهایی مانند مشعشعیان و سرانجام صفویان با رسمی کردن مذهب تشیع در سراسر ایران، این جریان تاریخی را به اوج قدرت سیاسی و فرهنگی خود رساندند. پس از افول صفویان، دولت قاجار اگرچه قدرت نظامی و تمرکز صفویان را نداشت، اما نقش مهمی در تثبیت هویت شیعی ایران ایفا کرد. نقطه عطف نهایی در این تاریخ طولانی، پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش و تأسیس جمهوری اسلامی ایران بود. برای نخستین بار در تاریخ، اندیشه «حکومت شیعه» که پیشتر بیشتر جنبه نظری و آرمانی داشت، به صورت عملی و قانونی در قالب یک دولت مدرن تحقق یافت. جنبههای گوناگون دولتهای شیعه از جمله تاریخ سیاسی، زمینههای شکلگیری، علل پیروزی و زوال، و همچنین تحولات فرهنگی، اجتماعی و مذهبی نقش نیرومندی در گسترش اندیشه و فرهنگ سیاسی و اجتماعی تشیع در قلمرو خود ایفا کردند. | ||
== '''مفهومشناسی''' == | == '''مفهومشناسی''' == | ||
حکومتهای شیعه در ایران، مجموعهای از نظامهای سیاسی محلی و ملی هستند که از قرن سوم هجری با علویان طبرستان آغاز شد و پس از فراز و نشیبهایی توسط دولتهای دیگری تا امروز تداوم یافته است. منظور از حکومت شیعی تنها دولتهای شیعه دوازده امامی یا اثنیعَشَری نیست<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۳۹؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1879936/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D9%88-%D8%B3%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%88-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9%20%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%D8%8C%20%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1%20%D9%88%20%D8%A7%D8%A6%D9%85%D9%87%D8%8C%20%D8%B9%D9%82%D9%84%20%D9%88%20%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9&score=8201.03&rownumber=7 کاظمی شاملو، «بررسی منابع چهارگانه فقه از نظر شیعه و سنی (عقل، اجماع، سنت و قرآن)»، ۱۳۹۶ش، ص۸.]</ref>، بلکه دولتهای دیگری مانند اسماعیلیان (فاطمیان، نزاریان)<ref>سبحانی، بحوث فی الملل و النحل، ۱۴۲۴ق، ج۷، ص۵۴؛ دفتری، تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ۱۳۸۶ش.، ص۱۱.</ref> و زیدیان<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۷۵ش، ص۳۴؛ صابری، تاریخ فرق اسلامی، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۸۷-۸۶.</ref> نیز در طول تاریخ تشکیل شدهاند. وجه مشترک همه این حکومتها، صرف نظر از مذهب دقیق آنان، بهرهگیری از مشروعیت دینی تشیع برای تشکیل قدرت سیاسی در برابر خلافت رسمی یا نظامهای رقیب بوده است. | حکومتهای شیعه در ایران، مجموعهای از نظامهای سیاسی محلی و ملی هستند که از قرن سوم هجری با علویان طبرستان آغاز شد و پس از فراز و نشیبهایی توسط دولتهای دیگری تا امروز تداوم یافته است. منظور از حکومت شیعی تنها دولتهای شیعه دوازده امامی یا اثنیعَشَری نیست<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۳۹؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1879936/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D9%88-%D8%B3%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%88-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9%20%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%D8%8C%20%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1%20%D9%88%20%D8%A7%D8%A6%D9%85%D9%87%D8%8C%20%D8%B9%D9%82%D9%84%20%D9%88%20%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9&score=8201.03&rownumber=7 کاظمی شاملو، «بررسی منابع چهارگانه فقه از نظر شیعه و سنی (عقل، اجماع، سنت و قرآن)»، ۱۳۹۶ش، ص۸.]</ref>، بلکه دولتهای دیگری مانند اسماعیلیان (فاطمیان، نزاریان)<ref>سبحانی، بحوث فی الملل و النحل، ۱۴۲۴ق، ج۷، ص۵۴؛ دفتری، تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ۱۳۸۶ش.، ص۱۱.</ref> و زیدیان<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۷۵ش، ص۳۴؛ صابری، تاریخ فرق اسلامی، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۸۷-۸۶.</ref> نیز در طول تاریخ تشکیل شدهاند. وجه مشترک همه این حکومتها، صرف نظر از مذهب دقیق آنان، بهرهگیری از مشروعیت دینی تشیع برای تشکیل قدرت سیاسی در برابر خلافت رسمی یا نظامهای رقیب بوده است.<ref>کشاورز و بوسعیدی، «دولتهای شیعی - مجله نقد کتاب تاریخ»، ۱۳۹۶ش، ص۱۷۴-۱۷۱.</ref> نقطه عطف این حکومتها، صفویه است که تشیع اثنیعشری را در ایران رسمی کرد<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولتهای شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۵.</ref> و جمهوری اسلامی نیز با نظریه ولایت فقیه الگویی نوین از حاکمیت شیعی را در دوران معاصر نهادینه ساخت.[6]<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/332725/%D8%B9%D9%84%D9%84-%D9%88-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87?q=%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B4%20%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87%20%D8%B2%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D9%87&score=16393.031&rownumber=9 قائدان، «علل و عوامل سیاسی و کلامی پیدایش فرقه های شیعه»، ۱۳۸۶ش، ص۹۳.]</ref> | ||
== '''پیدایی و دیگرگونی تشیع''' <ref group="دیدگاه">این تفصیل نیازی نیست. خیلی فشرده و مختصر اصل شکلگیری تشیع را بگویید</ref> == | == '''پیدایی و دیگرگونی تشیع''' <ref group="دیدگاه">این تفصیل نیازی نیست. خیلی فشرده و مختصر اصل شکلگیری تشیع را بگویید</ref> == | ||
| خط ۳۰: | خط ۲۶: | ||
== '''نخستین حکومتهای محلی و منطقهای پیش از صفویه''' == | == '''نخستین حکومتهای محلی و منطقهای پیش از صفویه''' == | ||
پیش از آن که صفویان در سده دهم هجری تشیع را در سراسر ایران رسمی کنند، دولتهای محلی و منطقهای متعددی در گوشه و کنار ایران شکل گرفته بودند. این حکومتها اگرچه فراگیر نبودند و بیشتر در محدوده جغرافیایی کوچکی قدرت داشتند، اما نقش مهمی در ریشهدار کردن تشیع در میان ایرانیان ایفا کردند. | پیش از آن که صفویان در سده دهم هجری تشیع را در سراسر ایران رسمی کنند، دولتهای محلی و منطقهای متعددی در گوشه و کنار ایران شکل گرفته بودند. این حکومتها اگرچه فراگیر نبودند و بیشتر در محدوده جغرافیایی کوچکی قدرت داشتند، اما نقش مهمی در ریشهدار کردن تشیع در میان ایرانیان ایفا کردند.<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولتهای شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۵۲.</ref> در جدول زیر، مهمترین این دولتها به ترتیب تاریخی معرفی شدهاند: | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
|+ | |+ | ||
| خط ۲۳۷: | خط ۲۳۳: | ||
|- | |- | ||
| valign="top" |جمهوری اسلامی ایران | | valign="top" |جمهوری اسلامی ایران | ||
| valign="top" |جمهوری اسلامی ایران از پیروزی انقلاب تا امروز، دستاوردهای چشمگیری در عرصههای فرهنگی، علمی و آموزشی، زیرساختی، جمعیتی، اجتماعی، سیاسی، نظامی، ارتباط با سایر پیروان ادیان الهی و غیره کسب کرده است. ارتقا ایران در رتبههای جهانی در رشتههای نانو، بیوتکنولوژی، پزشکی و شیمی، خودکفایی در فناوریهای راهبردی مانند هستهای، موشکی، پهپادی، سلولهای بنیادین و داروهای نوترکیب، ایجاد زیرساختهای پایداری در انرژی، حملونقل، ارتباطات، بهداشت و آموزش، ساخت و گسترش اکوسیستم علم و فناوری شامل پارکهای علمی و شرکتهای دانشبنیان، قرار گرفتن بیش از ۵۵٪ جمعیت کشور در سن فعالیت، تربیت و استفاده از نیروی انسانی جوان، متخصص و متعهدی برای پیشرفت | | valign="top" |جمهوری اسلامی ایران از پیروزی انقلاب تا امروز، دستاوردهای چشمگیری در عرصههای فرهنگی، علمی و آموزشی، زیرساختی، جمعیتی، اجتماعی، سیاسی، نظامی، ارتباط با سایر پیروان ادیان الهی و غیره کسب کرده است. ارتقا ایران در رتبههای جهانی در رشتههای نانو، بیوتکنولوژی، پزشکی و شیمی، خودکفایی در فناوریهای راهبردی مانند هستهای، موشکی، پهپادی، سلولهای بنیادین و داروهای نوترکیب، ایجاد زیرساختهای پایداری در انرژی، حملونقل، ارتباطات، بهداشت و آموزش، ساخت و گسترش اکوسیستم علم و فناوری شامل پارکهای علمی و شرکتهای دانشبنیان، قرار گرفتن بیش از ۵۵٪ جمعیت کشور در سن فعالیت، تربیت و استفاده از نیروی انسانی جوان، متخصص و متعهدی برای پیشرفت کشور<ref>اداره کل هنر و رسانه، « برخی دستاوردهای نظام جمهوری اسلامی ایران»، مبلغان، ۱۳۹۶ش، ص۵۳-۴۸.</ref>، حفظ ایران با تکیه بر هویت اسلامی و شیعی خود و استقلال سیاسی از هرگونه سلطه قدرتهای بزرگ، حامی اصلی مسلمانان، مستضعفان و گروههای مقاومت در منطقه، تبدیل ایران به قطب تأمین ثبات و امنیت در خاورمیانه، زمینهسازیی خودکفایی کامل نظامی در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، دست یافتن به توانمندی بالا در صنایع موشکی، پهپادی، پدافند هوایی بومی و جنگهای نامتقارن، و بازدارندگی قدرتمند، ثبات و امنیت داخلی و خارجی<ref>سلطانی و اسدی، «تحلیلی بر دستاوردهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۲ش، ص۲۱.</ref>، مساعدت با پیروان سایر مذاهب اسلامی و ادیان الهی، شامل زردشتیان و کلیمیان و مسیحیان در انجام مراسم دینی در حدود قانون، عمل به احوال شخصیه و تعلیمات دینی برابر آیین خود، ایجاد تشکلهای دینی و فرهنگی و اجتماعی و رفاهی، نمایندگی در مجلس شورای اسلامی، و حقوق اجتماعی<ref>قانون اساسی، نشر الهدی، ۱۳۸۸ش، اصول ۳، ۱۳، ۱۹۲۰، ۲۶.</ref>، برگزاری عید فطر، عید قربان، عید مبعث و میلاد پیامبر، عید غدیر، نیمه شعبان، میلاد امامان و حضرت فاطمهزهرا، حضرت فاطمه معصومه<ref>موسیپور، «جشنهای جهان اسلام»، ۱۳۸۵ش، ص۳۷۳-۳۷۶.</ref>، انجام مهمترین آیینهای سوگواری شیعیان در دهه اول محرم، دهه آخر صفر، اربعین و ایام فاطمیه، زیارت پیامبر و اهلبیت، زیارت امامزادهها و دیگر بزرگان و عالمان دینی توجه به نیایش و توسل و خواندن دعاها و زیارتنامههای بسیار مانند دعای کمیل، دعای عَرَفه، دعای نُدبه، دعای فرج، مناجات شعبانیه، مناجات ناحیه مقدسه، دعای توسل، زیارت عاشورا، زیارت جامعه کبیره، زیارت امین الله<ref>«امامیه»، وبسایت ویکی شیعه.</ref>، همچنین اعمالی مانند غسل، نماز اعیاد، قربانیکردن.<ref>مجلسی، زادالمعاد، ۱۳۸۹ش، ص۴۲۶، ۴۲۷.</ref> | ||
|} | |} | ||
| | | | ||
| خط ۲۴۸: | خط ۲۴۴: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* احمدی مقدم، سیدمحمد، «رويكرد دولت مشعشعيان در توسعه علوم ديني و آموزشي»، کنفرانس بینالمللی پژوهشهای دینی، علوم اسلامی، فقه و حقوق در ایران و جهان اسلام، مجموعه مقالات، ۱۳۹۸ش. | * احمدی مقدم، سیدمحمد، «رويكرد دولت مشعشعيان در توسعه علوم ديني و آموزشي»، کنفرانس بینالمللی پژوهشهای دینی، علوم اسلامی، فقه و حقوق در ایران و جهان اسلام، مجموعه مقالات، ۱۳۹۸ش. | ||
* | * اداره کل هنر و رسانه، « برخی دستاوردهای نظام جمهوری اسلامی ایران»، مبلغان، سال۱۹، شماره۲۱۴، ۱۳۹۶ش. | ||
* افشارکهن، مژگان، «پیامدهای غلبه اصولیان بر اخباریان در سیاست ایران»، پایاننامه کارشناسی ارشد، مشهد، دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۹۵ش. | * افشارکهن، مژگان، «پیامدهای غلبه اصولیان بر اخباریان در سیاست ایران»، پایاننامه کارشناسی ارشد، مشهد، دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۹۵ش. | ||
* ایزدی، حسین؛ پهلوانپور، فاطمه، «وضعیت سیاسی تشیع از اضمحلال صفویه تا کریمخان زند»، تاریخ اسلام، سال۱۲، شماره ۴۵ و ۴۶، ۱۳۹۰ش. | * ایزدی، حسین؛ پهلوانپور، فاطمه، «وضعیت سیاسی تشیع از اضمحلال صفویه تا کریمخان زند»، تاریخ اسلام، سال۱۲، شماره ۴۵ و ۴۶، ۱۳۹۰ش. | ||
* پرهیزکاری، سیدروحالله، «نقش دولت شیعی سربداران خراسان در گسترش تشیع و تمدن اسلامی»، تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، سال۴، شماره۱۳، ۱۳۹۲ش. | * پرهیزکاری، سیدروحالله، «نقش دولت شیعی سربداران خراسان در گسترش تشیع و تمدن اسلامی»، تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، سال۴، شماره۱۳، ۱۳۹۲ش. | ||
| خط ۲۶۲: | خط ۲۵۶: | ||
* حافظ ابرو، عبدالله بن لطفالله، زبدةالتواریخ، تحقیق و تصحیح سیدکمال حاجسیدجوادی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۰ش. | * حافظ ابرو، عبدالله بن لطفالله، زبدةالتواریخ، تحقیق و تصحیح سیدکمال حاجسیدجوادی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۰ش. | ||
* حسنلو، امیرعلی، «اصالت تاریخی شیعهگرایی ایرانیان»، پاسخ به شبهات دینی، سال۳، شماره۱۲، ۱۳۹۷ش. | * حسنلو، امیرعلی، «اصالت تاریخی شیعهگرایی ایرانیان»، پاسخ به شبهات دینی، سال۳، شماره۱۲، ۱۳۹۷ش. | ||
* خسروبیگی، هوشنگ؛ جلیلیان، قهرمان، «نقش آل بویه در تعمیق فرهنگ شیعی (مطالعه موردی: آداب و رسوم مذهبی)»، پژوهشنامه تاریخ، سال۹، شماره۳۰، ۱۳۹۲ش. | * خسروبیگی، هوشنگ؛ جلیلیان، قهرمان، «نقش آل بویه در تعمیق فرهنگ شیعی (مطالعه موردی: آداب و رسوم مذهبی)»، پژوهشنامه تاریخ، سال۹، شماره۳۰، ۱۳۹۲ش. | ||
* دفتری، فرهاد، تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ترجمه فریدون بدرهای، تهران، نشر و پژوهش فرزان روز، ۱۳۸۶ش. | * دفتری، فرهاد، تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ترجمه فریدون بدرهای، تهران، نشر و پژوهش فرزان روز، ۱۳۸۶ش. | ||
* رییس السادات، سیدحسین، «علویان طبرستان»، مشکوه، سال۹، شماره۲۹، ۱۳۶۹ش. | * رییس السادات، سیدحسین، «علویان طبرستان»، مشکوه، سال۹، شماره۲۹، ۱۳۶۹ش. | ||
* سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۲۴ق. | * سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۲۴ق. | ||
* سجادی، صادق، «آل بویه»، در دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۶۹ش. | * سجادی، صادق، «آل بویه»، در دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۶۹ش. | ||
* سمرقندی، عبدالرزاق، مطلع السعدین و مجمع البحرین، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳ش. | * سمرقندی، عبدالرزاق، مطلع السعدین و مجمع البحرین، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳ش. | ||
* سلطانی، محمد؛ اسدی، سارا، «تحلیلی بر دستاوردهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی ایران»، نظریهپردازی راهبردی، سال۲، شماره۱، ۱۴۰۲ش. | |||
* شاهمحمدزاده، معصومه، «پراکندگی جغرافیایی تشیع در ایران از آغاز تا پایان قرن سوم هجری»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه ایلام، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۴ش. | * شاهمحمدزاده، معصومه، «پراکندگی جغرافیایی تشیع در ایران از آغاز تا پایان قرن سوم هجری»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه ایلام، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۴ش. | ||
* شاهمرادی، سیدمسعود، «آل مسافر و تشیع در دیلم و آذربایجان در قرن چهارم هجری»، تاریخنامه خوارزمی، سال۴، شماره۱۲، ۱۳۹۵ش. | * شاهمرادی، سیدمسعود، «آل مسافر و تشیع در دیلم و آذربایجان در قرن چهارم هجری»، تاریخنامه خوارزمی، سال۴، شماره۱۲، ۱۳۹۵ش. | ||
| خط ۲۷۵: | خط ۲۶۸: | ||
* صابری، حسین، تاریخ فرق اسلامی؛ فرق شیعی و فرقههای منسوب به شیعه، تهران، سمت، ۱۳۸۴ش. | * صابری، حسین، تاریخ فرق اسلامی؛ فرق شیعی و فرقههای منسوب به شیعه، تهران، سمت، ۱۳۸۴ش. | ||
* طباطبایی، سیدمحمدحسین، شیعه در اسلام، قم، اسلامی، ۱۳۷۵ش. | * طباطبایی، سیدمحمدحسین، شیعه در اسلام، قم، اسلامی، ۱۳۷۵ش. | ||
* فیرحی، داوود، نظام سیاسی و دولت در اسلام، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها، ۱۳۸۲ش. | |||
* قانون اساسی، نشر الهدی، ۱۳۸۸ش. | |||
* قائدان، اصغر، «علل و عوامل سیاسی و کلامی پیدایش فرقه های شیعه»، نامه تاریخ پژوهان، سال۳، شماره۱۲، ۱۳۸۶ش. | * قائدان، اصغر، «علل و عوامل سیاسی و کلامی پیدایش فرقه های شیعه»، نامه تاریخ پژوهان، سال۳، شماره۱۲، ۱۳۸۶ش. | ||
* قنبری، آیت، «منابع قدرت روحانیت شیعه در ایران»، علوم سیاسی - دانشگاه باقرالعلوم (ع)، سال۵، شماره۲۰، ۱۳۸۱ش. | * قنبری، آیت، «منابع قدرت روحانیت شیعه در ایران»، علوم سیاسی - دانشگاه باقرالعلوم (ع)، سال۵، شماره۲۰، ۱۳۸۱ش. | ||
| خط ۲۸۱: | خط ۲۷۶: | ||
* کشاورز، زهرا سادات؛ چلونگر، محمدعلی؛ منتظرالقائم، اصغر، «بررسی زمینههای شکلگیری تعادل نهادی سنّتی در عصر صفویه با تاکید بر روابط متقابل روحانیت و حکومت»، مطالعات تاریخی جهان اسلام، سال۹، شماره۱۸، ۱۴۰۰ش. | * کشاورز، زهرا سادات؛ چلونگر، محمدعلی؛ منتظرالقائم، اصغر، «بررسی زمینههای شکلگیری تعادل نهادی سنّتی در عصر صفویه با تاکید بر روابط متقابل روحانیت و حکومت»، مطالعات تاریخی جهان اسلام، سال۹، شماره۱۸، ۱۴۰۰ش. | ||
* گروه تاریخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تاریخ تشیع، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۰ش. | * گروه تاریخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تاریخ تشیع، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۰ش. | ||
* | * مجلسی، محمدباقر، زادالمعاد، قم، جلوه کمال، ۱۳۸۹ش. | ||
* مرعشی، سید ظهیرالدین، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، تهران، انتشارات شرق، ۱۳۶۸ش. | * مرعشی، سید ظهیرالدین، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، تهران، انتشارات شرق، ۱۳۶۸ش. | ||
* منتظرالقائم، اصغر، تاریخ امامت، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۶ش. | * منتظرالقائم، اصغر، تاریخ امامت، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۶ش. | ||
* منتظرالقائم، اصغر؛ کشاورز، زهرا سادات، «بررسی تغییرات اجتماعی مراسم و مناسک عزاداری عاشورا در ایران»، شیعهشناسی، سال۱۵، شماره۵۸، ۱۳۹۶ش. | * منتظرالقائم، اصغر؛ کشاورز، زهرا سادات، «بررسی تغییرات اجتماعی مراسم و مناسک عزاداری عاشورا در ایران»، شیعهشناسی، سال۱۵، شماره۵۸، ۱۳۹۶ش. | ||
* | * موسیپور، ابراهیم، «جشنهای جهان اسلام»، دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایره المعارف اسلامی، ۱۳۸۵ش. | ||
* نوروزی، فرشید؛ عابدی، عباس؛ فرامرزنسب، رضا؛ احمدی، مسلم، «دستاوردهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی علویان طبرستان»، تاریخ نو، سال۹، شماره۲۷، ۱۳۹۸ش. | * نوروزی، فرشید؛ عابدی، عباس؛ فرامرزنسب، رضا؛ احمدی، مسلم، «دستاوردهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی علویان طبرستان»، تاریخ نو، سال۹، شماره۲۷، ۱۳۹۸ش. | ||
* هاجسن، مارشال گ.س.، فرقه اسماعیلیه، ترجمه فریدون بدرهای، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۸۷ش. | * هاجسن، مارشال گ.س.، فرقه اسماعیلیه، ترجمه فریدون بدرهای، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۸۷ش. | ||
* یحیایی، علی، «بررسی و نقد کتاب تاریخ، تمدن و فرهنگ ایران در عصر آل بویه»، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی، سال۱۱، شماره۷۷، ۱۳۹۹ش. | * یحیایی، علی، «بررسی و نقد کتاب تاریخ، تمدن و فرهنگ ایران در عصر آل بویه»، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی، سال۱۱، شماره۷۷، ۱۳۹۹ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
