| خط ۷: | خط ۷: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
برپایه برخی یافتههای باستانشناختی، جزیره خارک از حدود هزاره سوم پیش از میلاد در قلمرو ایلامیان قرار داشته است. با توجه به کشف کتیبههای ایلامی در بوشهر و نزدیکی جغرافیایی خارک به این منطقه، این احتمال قابل توجه است. همچنین آثاری از دوره سلوکیان و ساسانیان در خارک یافت شده است. وجود گورهایی متعلق به مسیحیان نسطوری نشان میدهد که جماعتی از نسطوریان احتمالاً از سده سوم تا هفتم میلادی در این جزیره ساکن بودهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
جغرافینگاران مسلمان سدههای نخست هجری، خارک را جزیرهای آباد توصیف کردهاند که دارای کشتزارها و نخلستانهایی بوده و مردم آن به تجارت اشتغال داشتهاند. برپایه این منابع، خارک در سده چهارم هجری (دهم میلادی) از توابع گناوه (جنابه) بهشمار میآمده، دارای منبر بوده و مرکز حکومتی محسوب میشده است. در سده هفتم هجری (سیزدهم میلادی)، این جزیره جزو اقلیم فارس بوده است. خارک از نظر صید مروارید اهمیت داشته و گونهای مروارید گرانبها به نام «در یتیم» در سواحل آن به دست میآمده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
جزیره خارک تا پیش از صفویان، جزو قلمرو حکومتهای محلی جنوب ایران از جمله ملوک هرموز بود. در سده دهم هجری (شانزدهم میلادی)، پرتغالیها خارک را تصرف و نمایندگی تجاری در آن تأسیس کردند، اما بعداً نیروهای عرب محلی آنان را بیرون راندند. در سال ۱۰۷۶ قمری (۱۶۶۵ میلادی)، تونو، جهانگرد فرانسوی، به خارک سفر کرد و از رونق کشاورزی و صید مروارید در جزیره سخن گفت. خارک در این زمان حاکمی جداگانه داشته و جزو قلمرو صفویان بوده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
در دوره شاه سلیمان صفوی، نیروهای هلند به دلیل اختلاف با حکومت ایران، خارک را در سال ۱۰۹۵ قمری (۱۶۸۴ میلادی) تصرف کردند و تا سال بعد در اختیار داشتند. در سال ۱۱۶۶ قمری (۱۷۵۳ میلادی)، در دوره کریمخان زند، بارون فون کنیپهاوزن خارک را از میرناصر (حاکم بندر ریگ و خارک) برای هلندیان اجاره کرد، مرکز تجاری تأسیس نمود و قلعهای مستحکم بنا کرد. پس از چندی، میرمهنا (پسر میرناصر) که با هلندیان اختلاف داشت، به خارک حمله و آنان را بیرون کرد. به دستور کریمخان زند، جزیره محاصره شد و سرانجام نیروهای زندیه آن را تصرف کردند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
حکومتهای ایران دو بار با واگذاری جزیره خارک به فرانسه موافقت کردند، اما این امر هیچگاه محقق نشد. نخست، کریمخان زند طی توافقنامهای با کمپانی هند شرقی فرانسه، خارک را در اختیار این کمپانی گذاشت که با برچیده شدن کمپانی در سال ۱۱۸۴ قمری (۱۷۷۰ میلادی) موضوع پیگیری نشد. فتحعلیشاه قاجار نیز در پی عقد قرارداد فینکنشتاین با ناپلئون بناپارت در سال ۱۲۲۲ قمری (۱۸۰۷ میلادی)، خارک را به فرانسویان واگذارد، اما در سال ۱۲۲۴ قمری (۱۸۰۹ میلادی) این قرارداد لغو شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
به دنبال لشکرکشی محمدشاه به افغانستان، بریتانیا برای وادار ساختن ایران به ترک محاصره هرات، خارک را در ۱۲۵۴ قمری (۱۸۳۸ میلادی) به اشغال خود درآورد. با وجود عقبنشینی سپاه ایران از افغانستان، این جزیره تا ۱۲۵۸ قمری (۱۸۴۲ میلادی) در تصرف بریتانیا باقی ماند. ناصرالدینشاه قاجار در سال ۱۲۷۳ قمری (۱۸۵۶ میلادی) هرات را تصرف کرد و بریتانیا مجدداً خارک را اشغال نمود. با انعقاد قرارداد پاریس در سال ۱۲۷۴ قمری (۱۸۵۷ میلادی)، هرات برای همیشه از ایران جدا شد و نیروهای بریتانیا خارک را تخلیه کردند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
در جریان جنگ جهانی اول (۱۳۳۳-۱۳۳۷ قمری / ۱۹۱۴-۱۹۱۸ میلادی)، بار دیگر نیروهای انگلیسی جزیره خارک را اشغال کرده و از آنجا به بوشهر و دشتستان حمله کردند. خارک تا پایان جنگ در تصرف انگلستان بود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
جزیره خارک از سال ۱۳۱۲ تا ۱۳۲۷ شمسی در دوره حکومت پهلوی به تبعیدگاه مجرمان تبدیل شد و به صورت زندانی بزرگ اداره میشد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
در سال ۱۳۳۷ شمسی، خارک به دلیل عمق مناسب سواحل برای پهلو گرفتن نفتکشهای بزرگ، به عنوان پایانه صدور نفت خام برگزیده شد. پس از ساخت تأسیسات لازم و کشیدن لولههای زیردریایی برای انتقال نفت خام از سواحل ایران به جزیره، در سال ۱۳۴۴ شمسی خارک به بندری بزرگ برای صدور نفت خام تبدیل شد. با آغاز کار شرکت نفت در جزیره، جمعیت خارک که در سال ۱۳۳۵ شمسی حدود ۶۰۰ نفر بود، در سال ۱۳۵۵ شمسی به بیش از ۸۰۰۰ نفر افزایش یافت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
در سرشماری سال ۱۳۴۵، خارک به عنوان یکی از شهرستانهای استان بوشهر شناخته شده است. با توجه به اینکه خارک در تقسیمات کشوری جزء استان هفتم (فارس و بنادر) محسوب میشد، اما امور کارگری آن ارتباط با مناطق نفتخیز خوزستان داشت، از سوی وزارت کار درخواستهای متعددی به وزارت کشور برای الحاق این منطقه به استان ششم (خوزستان) انجام شد. در سال ۱۳۴۶، خارک از لحاظ تقسیمات کشوری جزء استان خوزستان محسوب گردید. همچنین در سرشماری سال ۱۳۵۵، خارک به صورت شهری در زیرمجموعه شهرستان ماهشهر آورده شده است.<ref>سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99-100.</ref> | |||
== اهمیت و جایگاه == | == اهمیت و جایگاه == | ||
| خط ۲۳: | خط ۳۱: | ||
* بر اساس گزارشهای موجود، سابقۀ سکونت در جزیره خارک به دورانهای کهن بازمیگردد. به گفته پژوهشگران، موقعیت جغرافیایی آن در مجاورت آبراههای کلیدی خلیج فارس، از دیرباز این جزیره را به مکانی برای تبادلات تجاری و پایگاهی نظامی تبدیل کرده بود. شواهد باستانشناختی و متون تاریخی حاکی از حضور تمدنهای کهن و نقش خارک در مسیرهای دریایی منطقهای است. در دوران معاصر، با کشف و توسعه میادین نفتی، خارک به یکی از قطبهای صنعتی و تجاری ایران تبدیل شده است.<ref>[http://mehrnews.com/news/6781497/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AB%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88 «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | * بر اساس گزارشهای موجود، سابقۀ سکونت در جزیره خارک به دورانهای کهن بازمیگردد. به گفته پژوهشگران، موقعیت جغرافیایی آن در مجاورت آبراههای کلیدی خلیج فارس، از دیرباز این جزیره را به مکانی برای تبادلات تجاری و پایگاهی نظامی تبدیل کرده بود. شواهد باستانشناختی و متون تاریخی حاکی از حضور تمدنهای کهن و نقش خارک در مسیرهای دریایی منطقهای است. در دوران معاصر، با کشف و توسعه میادین نفتی، خارک به یکی از قطبهای صنعتی و تجاری ایران تبدیل شده است.<ref>[http://mehrnews.com/news/6781497/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AB%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88 «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
* بر اساس نتایج بررسیهای باستانشناسی منتشرشده از سوی موزه ملی ایران، بقایای یک معبد یونانی، یک آتشگاه، یک صومعه، یک کلیسای نسطوری و یک مسجد قدیمی در جزیره خارک یافت شده است. این یافتهها نشان میدهد که این جزیره در طی سدهها و هزارهها، محل سکونت و عبادت پیروان چهار مذهب بزرگ جهان بوده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1405011607827/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%DA%86%D9%82%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «خارگ چقدر قدمت تاریخی دارد؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | * بر اساس نتایج بررسیهای باستانشناسی منتشرشده از سوی موزه ملی ایران، بقایای یک معبد یونانی، یک آتشگاه، یک صومعه، یک کلیسای نسطوری و یک مسجد قدیمی در جزیره خارک یافت شده است. این یافتهها نشان میدهد که این جزیره در طی سدهها و هزارهها، محل سکونت و عبادت پیروان چهار مذهب بزرگ جهان بوده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1405011607827/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%DA%86%D9%82%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «خارگ چقدر قدمت تاریخی دارد؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | ||
* این جزیره، مرکز تجمیع نفت خام از میادین بزرگ غرب و جنوب غربی ایران است. خطوط لولهای که به خارک منتهی میشوند، نفت میدانهای مانند مارون و گچساران و اهواز را به این جزیره منتقل میکنند.<ref>[https://www.afkarnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-8/1374888-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%AA%D8%A7%D8%AC-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D8%B1%D8%B3-%D8%AC%D9%86%DA%AF «خارک؛ تاج نفت ایران در تیررس جنگ»، وبسایت افکار نیوز.]</ref> | |||
* بر اساس تحلیلهای اقتصادی، این جزیره بهعنوان یکی از مراکز استراتژیک خلیج فارس و بزرگترین پایانه صادرات نفت خام کشور شناخته میشود. به گفته تحلیلگران، خارک از منظر برخی گزارشها، به مثابۀ نمادی از همبستگی مذاهب اسلامی در دفاع از مرزها و میراثدار تاریخی ایستادگی در برابر تهدیدات خارجی تلقی میشود.<ref>[http://mehrnews.com/news/6781497/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AB%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88 «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | * بر اساس تحلیلهای اقتصادی، این جزیره بهعنوان یکی از مراکز استراتژیک خلیج فارس و بزرگترین پایانه صادرات نفت خام کشور شناخته میشود. به گفته تحلیلگران، خارک از منظر برخی گزارشها، به مثابۀ نمادی از همبستگی مذاهب اسلامی در دفاع از مرزها و میراثدار تاریخی ایستادگی در برابر تهدیدات خارجی تلقی میشود.<ref>[http://mehrnews.com/news/6781497/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AB%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88 «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
* به استناد منابع تاریخی، نیروهای نظامی هلند در اواسط قرن نوزدهم میلادی اقدام به تصرف جزیره کردند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404122513082/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA «جزیره خارگ، نماد مقاومت ایران کجاست؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در آن مقطع، به گفته پژوهشگران، اتحاد میان جامعۀ محلی (شیعیان و اهل سنت) شکل گرفت و این نیروها موفق شدند هلندیها را وادار به عقبنشینی کنند. برخی پژوهشگران این رویداد را نمونهای از همبستگی گروههای مذهبی در دفاع از سرزمین توصیف کردهاند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6774293/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86 «خارگ جزیره مقاومت و ایستادگی؛ از دفاع مقدس تا جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر.]</ref> | * به استناد منابع تاریخی، نیروهای نظامی هلند در اواسط قرن نوزدهم میلادی اقدام به تصرف جزیره کردند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404122513082/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA «جزیره خارگ، نماد مقاومت ایران کجاست؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در آن مقطع، به گفته پژوهشگران، اتحاد میان جامعۀ محلی (شیعیان و اهل سنت) شکل گرفت و این نیروها موفق شدند هلندیها را وادار به عقبنشینی کنند. برخی پژوهشگران این رویداد را نمونهای از همبستگی گروههای مذهبی در دفاع از سرزمین توصیف کردهاند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6774293/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86 «خارگ جزیره مقاومت و ایستادگی؛ از دفاع مقدس تا جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
* به گزارش منابع خبری، خارک با وجود تحریمهای بینالمللی و نوسانات بازار جهانی نفت، همچنان به فعالیت در زمینه صادرات نفت ادامه میدهد. برخی تحلیلگران این جزیره را نمونهای از مدیریت فنی و عبور از بحرانهای اقتصادی توصیف کردهاند.<ref>[http://mehrnews.com/news/6781497/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AB%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88 «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | * به گزارش منابع خبری، خارک با وجود تحریمهای بینالمللی و نوسانات بازار جهانی نفت، همچنان به فعالیت در زمینه صادرات نفت ادامه میدهد. برخی تحلیلگران این جزیره را نمونهای از مدیریت فنی و عبور از بحرانهای اقتصادی توصیف کردهاند.<ref>[http://mehrnews.com/news/6781497/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AB%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88 «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
* بهدلیل تداوم صادرات نفت در شرایط جنگی و پیشینه تاریخی ایستادگی در برابر اشغالگران، این جزیره در برخی گزارشهای رسانهای بهعنوان نماد مقاومت و وحدت ملی در خلیج فارس معرفی شده است.<ref>[http://mehrnews.com/news/6781497/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AB%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88 «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | * بهدلیل تداوم صادرات نفت در شرایط جنگی و پیشینه تاریخی ایستادگی در برابر اشغالگران، این جزیره در برخی گزارشهای رسانهای بهعنوان نماد مقاومت و وحدت ملی در خلیج فارس معرفی شده است.<ref>[http://mehrnews.com/news/6781497/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AB%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88 «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
| خط ۶۳: | خط ۷۱: | ||
== جزیره خارک در آثار پژوهشگران == | == جزیره خارک در آثار پژوهشگران == | ||
درباره جزیره خارک، تاریخچه آن و صنایع نفت و مشتقاتش در این جزیره پژوهشهای متعددی انجام شده است. از جمله، مقاله ثوابق و همکاران با عنوان «تأثیرات جمعیتی صنعت نفت بر جزیره خارک» (۱۳۹۹) به تغییرات جمعیتی و سیاستهای دولت برای کنترل مهاجرت پرداخته است. همچنین لعبثفر در مقاله «طرح چم و تأثیر آن بر خارک»، تغییرات صنعتی جزیره را توضیح داده است. به عنوان نمونه دیگر، علیاکبر سرفراز در کتاب «راهنمای آثار جزیره خارک» توضیح مفصلی درباره سابقه تاریخی این جزیره ارائه داده است. جلال آلاحمد در کتاب خود، «جزیره خارگ، در یتیم خلیج فارس» به پیشینه تاریخی جزیره بهعنوان پایگاه تجاری و گذرگاه تمدنها و مذاهب گوناگون پرداخته است. نویسنده در این اثر، تحولات ناشی از کشف و صادرات نفت را نیز گزارش کرده و کتاب را بهعنوان یادداشتی از وضعیت مردم، گذشته، آداب محلی، افسانهها و لهجههای جزیره ارائه داده است.<ref>فروغی، «جایگاه نفت در تحول هویتی جزیره خارک»، 1402ش، ص112.</ref> | درباره جزیره خارک، تاریخچه آن و صنایع نفت و مشتقاتش در این جزیره پژوهشهای متعددی انجام شده است. از جمله، مقاله ثوابق و همکاران با عنوان «تأثیرات جمعیتی صنعت نفت بر جزیره خارک» (۱۳۹۹) به تغییرات جمعیتی و سیاستهای دولت برای کنترل مهاجرت پرداخته است. همچنین لعبثفر در مقاله «طرح چم و تأثیر آن بر خارک»، تغییرات صنعتی جزیره را توضیح داده است. به عنوان نمونه دیگر، علیاکبر سرفراز در کتاب «راهنمای آثار جزیره خارک» توضیح مفصلی درباره سابقه تاریخی این جزیره ارائه داده است. جلال آلاحمد در کتاب خود، «جزیره خارگ، در یتیم خلیج فارس» به پیشینه تاریخی جزیره بهعنوان پایگاه تجاری و گذرگاه تمدنها و مذاهب گوناگون پرداخته است. نویسنده در این اثر، تحولات ناشی از کشف و صادرات نفت را نیز گزارش کرده و کتاب را بهعنوان یادداشتی از وضعیت مردم، گذشته، آداب محلی، افسانهها و لهجههای جزیره ارائه داده است.<ref>فروغی، «جایگاه نفت در تحول هویتی جزیره خارک»، 1402ش، ص112.</ref> | ||
== تابآوری در برابر تهدیدات معاصر == | |||
برپایۀ مسندات تاریخی جزیره خارک در طول تاریخ همواره در معرض تهدیدات نظامی و اقتصادی قرار داشته است. برای مثال در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران (۱۳۵۹-۱۳۶۷)، این جزیره دستکم ۲۸۸۰ بار مورد حمله هوایی قرار گرفت، اما به گزارش منابع رسمی، صادرات نفت از خارک حتی برای یک روز نیز قطع نشد. این تداوم عملیات، حاصل هماهنگی کارکنان صنعت نفت، نیروهای نظامی و ساکنان محلی بود که با حداقل امکانات و در شرایط طاقتفرسا، تأسیسات را عملیاتی نگه داشتند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6774293/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86 «خارگ جزیره مقاومت و ایستادگی؛ از دفاع مقدس تا جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر.]</ref> | |||
در جنگ رمضان بار دیگر هدف حملات هوایی گستردۀ آمریکا و اسراییل قرار گرفت. به گزارش رسانهها، در این حملات که در بامداد ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ش انجام شد، چند انفجار در جزیره به گوش رسید، اما زیرساختهای نفتی آسیب ندید. بر اساس گزارش رسانهها فعالیت شرکتهای نفتی در این پایانه صادراتی به روال عادی ادامه یافت و صادرات نفت بدون وقفه انجام شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6774305/%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «شرایط در جزیره خارگ تحت کنترل است؛ دشمن به اهداف خود نرسید»، خبرگزاری مهر.]</ref> همچنین زندگی ساکنان جزیره بهصورت عادی ادامه یافت و کارکنان صنعت نفت با روحیه بالا به فعالیت خود ادامه دادند.<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/914116/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%AE%D9%86%DA%AF%D9%88%DB%8C-%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C-%D9%87%DB%8C%DA%86-%D9%88%D9%82%D9%81%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%B1%D8%AE-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87 «حسینی، سخنگوی کمیسیون انرژی: هیچ وقفهای در صادرات نفت در جزیره خارک رخ نداده»، وبسایت انتخاب، تاریخ درج مطلب: 26 اسنفد 1404ش.]</ref> | |||
متعاقب این حملات، دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت آمریکا، ایده تصرف یا منهدم کردن جزیره خارک را مطرح کرد. وی در مصاحبهای اذعان داشت که تصرف خارک مستلزم تعهد بلندمدت نظامی و حضور نیروهای آمریکایی در جزیره خواهد بود. تحلیلگران نظامی معتقدند تهاجم زمینی به خارک با خطرات قابل توجهی از جمله تلفات سنگین برای نیروهای مهاجم همراه است. خارک در شمال خلیج فارس واقع شده و هرگونه نیروی اعزامی ناگزیر از عبور از تنگه هرمز است؛ منطقهای که به دلیل استقرار سامانههای دفاعی، شناورهای تندرو و مینهای دریایی ایران، به عنوان یکی از آسیبپذیرترین نقاط برای عملیات آبی-خاکی شناخته میشود. مقامات ایرانی نیز اعلام کردهاند که نیروهای مسلح کشور آمادگی مقابله با هرگونه تجاوز زمینی را دارند.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/04/01/why-is-donald-trump-eyeing-kharg-island-amid-war-with-iran «از تهدید تا اقدام؛ پشتپرده نقشه ترامپ برای تصرف خارک و پیامدهای آن برای ایران و آمریکا»، وبسایت یورو نیوز.]</ref> | |||
بر اساس گزارشهای بینالمللی، دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت آمریکا، در پیامی در شبکه اجتماعی خود اذعان کرد که بهدلیل «ملاحظات انسانی» تأسیسات نفتی خارک را هدف قرار نداده است. این اذعان در حالی صورت گرفت که مقامات ایرانی هرگونه حمله به زیرساختهای انرژی ایران را با پاسخ متقابل علیه تأسیسات مرتبط با آمریکا در منطقه همراه دانسته بودند. | |||
در پی این حملات، گزارشهای متعددی حاکی از افزایش توان دفاعی جزیره منتشر شد. به گزارش خبرگزاری مهر و به نقل از منابع بینالمللی، ایران سامانههای پدافندی بیشتری در جزیره مستقر و اقدام به استقرار مین در خطوط ساحلی کرد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، اعلام کرد که نیروهای مسلح تمامی تحرکات دشمن را تحت نظارت دارند. | |||
کارکنان صنعت نفت، نیروهای نظامی و ساکنان محلی در حفظ عملیات جزیره نقش اساسی ایفا کردند. شرکت ملی نفت ایران با استقرار نیروهای عملیاتی در تأسیسات، تداوم صادرات را تضمین نمود. استقرار سامانههای پدافند هوایی و آمادگی نیروهای مسلح مستقر در جزیره موجب شد که حملات دشمن نتواند به اهداف خود دست یابد. ساکنان محلی نیز ضمن حفظ آرامش، به زندگی عادی و فعالیتهای روزمره خود ادامه دادند. این وضعیت، بازتابدهنده تجربه تاریخی و آمادگی نهادی و انسانی جزیره در مواجهه با بحرانهای امنیتی است. | |||
<nowiki>##</nowiki> پیشنهاد ۲: افزودن زیربخش «چشمانداز و استمرار نقش راهبردی» | |||
<nowiki>**</nowiki>چشمانداز و استمرار نقش راهبردی** | |||
با توجه به موقعیت ژئوپلیتیکی و زیرساختهای موجود، جزیره خارک کماکان به عنوان بزرگترین پایانه صادرات نفت ایران، نقشی کلیدی در تأمین انرژی و درآمدهای ارزی کشور ایفا میکند. بر اساس گزارشهای منتشرشده، خارک حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد از صادرات نفت خام ایران را پوشش میدهد و ظرفیت ذخیرهسازی آن بیش از ۳۴ میلیون بشکه برآورد شده است. | |||
برنامههای توسعه و بازسازی تأسیسات، بهویژه پس از حملات اخیر، نشاندهنده عزم مسئولان برای حفظ و تقویت توان عملیاتی این جزیره است. به گزارش منابع خبری، با وجود تشدید تنشهای نظامی و تحریمهای بینالمللی، صادرات نفت از خارک بدون وقفه ادامه یافته و دستکم دو نفتکش بلافاصله پس از حملات برای بارگیری در پایانه حاضر شدهاند. تجربه تاریخی خارک در عبور از بحرانهای مکرر، آن را به الگویی از پایداری زیرساختهای حیاتی در شرایط تهدید تبدیل کرده است. | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۶۸: | خط ۹۷: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
«از تهدید تا اقدام؛ پشتپرده نقشه ترامپ برای تصرف خارک و پیامدهای آن برای ایران و آمریکا»، وبسایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: 1 آوریل 2026م. | |||
«جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 3 فروردین 1045ش. | «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 3 فروردین 1045ش. | ||
| خط ۷۵: | خط ۱۰۶: | ||
حیدری، احد، «خارک و خاراسن؛ پیشنهاد و بحثی درباره انتساب دو گورصخرهای بزرگ و نام جزیرۀ خارک»، مجلۀ پژوهشهای ایرانشناسی، سال دهم، شمارۀ 1، 1399ش. | حیدری، احد، «خارک و خاراسن؛ پیشنهاد و بحثی درباره انتساب دو گورصخرهای بزرگ و نام جزیرۀ خارک»، مجلۀ پژوهشهای ایرانشناسی، سال دهم، شمارۀ 1، 1399ش. | ||
«خارک؛ تاج نفت ایران در تیررس جنگ»، وبسایت افکار نیوز، تاریخ درج مطلب: 26 اسنفد 1404ش. | |||
«خارگ جزیره مقاومت و ایستادگی؛ از دفاع مقدس تا جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 23 اسفند 1404ش. | «خارگ جزیره مقاومت و ایستادگی؛ از دفاع مقدس تا جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 23 اسفند 1404ش. | ||
| خط ۸۱: | خط ۱۱۴: | ||
سعیدی نیا، حبیب الله و لعبت فر، احمد، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، مجلۀ گنجینه اسناد، شمارۀ 103، 1395ش. | سعیدی نیا، حبیب الله و لعبت فر، احمد، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، مجلۀ گنجینه اسناد، شمارۀ 103، 1395ش. | ||
«شرایط در جزیره خارگ تحت کنترل است؛ دشمن به اهداف خود نرسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 23 اسفند 1404ش. | |||
طرفداری، علی محمد، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، تاریخ درج مطلب: 7 دی 1398ش. | طرفداری، علی محمد، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، تاریخ درج مطلب: 7 دی 1398ش. | ||
فروغی، محمدحسین، «جایگاه نفت در تحول هویتی جزیره خارک»، مجلۀ تاریخ روستا و روستانشینی در ایران و اسلام، شمارۀ 3، 1402ش. | فروغی، محمدحسین، «جایگاه نفت در تحول هویتی جزیره خارک»، مجلۀ تاریخ روستا و روستانشینی در ایران و اسلام، شمارۀ 3، 1402ش. | ||
