| خط ۷: | خط ۷: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
جغرافینگاران مسلمان سدههای نخست هجری، خارک را جزیرهای آباد توصیف کردهاند که دارای کشتزارها و | * برپایه برخی یافتههای باستانشناختی، جزیره خارک از حدود هزاره سوم پیش از میلاد در قلمرو ایلامیان قرار داشته است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | ||
* جغرافینگاران مسلمان سدههای نخست هجری، خارک را جزیرهای آباد توصیف کردهاند که دارای کشتزارها و نخلستانهایی بوده و مردم آن به تجارت اشتغال داشتهاند. برپایه این منابع، خارک در سده چهارم هجری از توابع گناوه بهشمار میآمده، دارای منبر بوده و مرکز حکومتی محسوب میشده و از نظر صید مروارید اهمیت داشته و گونهای مروارید گرانبها به نام «در یتیم» در سواحل آن به دست میآمده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
جزیره خارک تا پیش از صفویان، جزو قلمرو حکومتهای محلی جنوب ایران از جمله ملوک هرموز بود. در سده دهم هجری | * جزیره خارک تا پیش از صفویان، جزو قلمرو حکومتهای محلی جنوب ایران از جمله ملوک هرموز بود. در سده دهم هجری پرتغالیها خارک را تصرف و نمایندگی تجاری در آن تأسیس کردند، اما بعد نیروهای عرب محلی آنان را بیرون راندند. در ۱۶۶۵م تونو، جهانگرد فرانسوی، به خارک سفر کرد و از رونق کشاورزی و صید مروارید در جزیره سخن گفت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | ||
* در دوره شاه سلیمان صفوی، نیروهای هلند بهدلیل اختلاف با حکومت ایران، خارک را در ۱۶۸۴م تصرف کردند و تا سال بعد در اختیار داشتند. در ۱۷۵۳م در دوره کریمخان زند، بارون فون کنیپهاوزن خارک را از میرناصر برای هلندیان اجاره و مرکز تجاری تأسیس کرد. پس از چندی، میرمهنا، پسر میرناصر که با هلندیان اختلاف داشت، به خارک حمله و آنان را بیرون کرد. به دستور کریمخان زند، جزیره محاصره شد و سرانجام نیروهای زندیه آن را تصرف کردند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
در دوره شاه سلیمان صفوی، نیروهای هلند | * حکومتهای ایران دو بار با واگذاری جزیره خارک به فرانسه موافقت کردند، اما این امر هیچگاه محقق نشد. نخست، کریمخان زند طی توافقنامهای با کمپانی هند شرقی فرانسه، خارک را در اختیار این کمپانی گذاشت که با برچیدهشدن کمپانی در ۱۷۷۰م موضوع پیگیری نشد. فتحعلیشاه قاجار نیز در پی عقد قرارداد فینکنشتاین با ناپلئون بناپارت در ۱۸۰۷م، خارک را به فرانسویان واگذارد، اما در ۱۸۰۹م این قرارداد لغو شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | ||
* به دنبال لشکرکشی محمدشاه به افغانستان، بریتانیا برای وادار ساختن ایران به ترک محاصره هرات، خارک را در ۱۸۳۸م به اشغال خود درآورد. با وجود عقبنشینی سپاه ایران از افغانستان، این جزیره تا ۱۸۴۲م در تصرف بریتانیا باقی ماند. ناصرالدینشاه قاجار در ۱۸۵۶م هرات را تصرف کرد و بریتانیا دوباره خارک را اشغال کرد. با انعقاد قرارداد پاریس در ۱۸۵۷م هرات برای همیشه از ایران جدا شد و نیروهای بریتانیا خارک را تخلیه کردند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
حکومتهای ایران دو بار با واگذاری جزیره خارک به فرانسه موافقت کردند، اما این امر هیچگاه محقق نشد. نخست، کریمخان زند طی توافقنامهای با کمپانی هند شرقی فرانسه، خارک را در اختیار این کمپانی گذاشت که با | * در جریان جنگ جهانی اول بار دیگر نیروهای انگلیسی جزیره خارک را اشغال کرده و از آنجا به بوشهر و دشتستان حمله کردند. خارک تا پایان جنگ در تصرف انگلستان بود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | ||
* جزیره خارک از سال ۱۳۱۲ش تا ۱۳۲۷ش در دوره حکومت پهلوی به تبعیدگاه مجرمان تبدیل شد و بهصورت زندانی بزرگ اداره میشد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
به دنبال لشکرکشی محمدشاه به افغانستان، بریتانیا برای وادار ساختن ایران به ترک محاصره هرات، خارک را در | * در ۱۳۳۷ش، خارک بهدلیل عمق مناسب سواحل برای پهلو گرفتن نفتکشهای بزرگ، به عنوان پایانه صدور نفت خام برگزیده شد. پس از ساخت تأسیسات لازم و کشیدن لولههای زیردریایی برای انتقال نفت خام از سواحل ایران به جزیره، در ۱۳۴۴ش خارک به بندری بزرگ برای صدور نفت خام تبدیل شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | ||
در جریان جنگ جهانی اول | |||
جزیره خارک از سال | |||
در | |||
== اهمیت و جایگاه == | == اهمیت و جایگاه == | ||
| خط ۶۰: | خط ۵۱: | ||
با گذشت زمان، تحولاتی نظیر کسادی صید مروارید به سبب تولید و رواج مروارید مصنوعی در ژاپن و مهاجرت غواصان به سواحل نفتخیز جنوب و غرب خلیج فارس، باعث رکود اقتصادی منطقه، گرایش به خودمصرفی در تولید و کاهش جمعیت شد. در آستانه ورود صنعت نفت به جزیره، بیشتر اهالی از طریق ماهیگیری و کشاورزی امرار معاش میکردند.<ref>سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99-100.</ref> | با گذشت زمان، تحولاتی نظیر کسادی صید مروارید به سبب تولید و رواج مروارید مصنوعی در ژاپن و مهاجرت غواصان به سواحل نفتخیز جنوب و غرب خلیج فارس، باعث رکود اقتصادی منطقه، گرایش به خودمصرفی در تولید و کاهش جمعیت شد. در آستانه ورود صنعت نفت به جزیره، بیشتر اهالی از طریق ماهیگیری و کشاورزی امرار معاش میکردند.<ref>سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99-100.</ref> | ||
=== تقسیمات اداری === | |||
در سرشماری ۱۳۴۵ش جزیره خارک بهعنوان یکی از شهرستانهای استان بوشهر شناخته شده است. با توجه به اینکه خارک در تقسیمات کشوری جزء استان هفتم (فارس و بنادر) محسوب میشد، اما امور کارگری آن ارتباط با مناطق نفتخیز خوزستان داشت، از سوی وزارت کار درخواستهای متعددی به وزارت کشور برای الحاق این منطقه به استان ششم (خوزستان) انجام شد. در ۱۳۴۶ش خارک از لحاظ تقسیمات کشوری جزء استان خوزستان شد. همچنین در سرشماری ۱۳۵۵ش خارک بهصورت شهری در زیرمجموعه شهرستان ماهشهر آورده شده است.<ref>سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99-100.</ref> | |||
=== وضعیت مسکن === | === وضعیت مسکن === | ||
