| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''<big>حکومتهای شیعه در ایران؛</big>''' تشکیل دولتهای شیعی از گرایشهای مختلف زیدیه، اسماعیلیه و اثنیعَشَری در ایران. | '''<big>حکومتهای شیعه در ایران؛</big>''' تشکیل دولتهای شیعی از گرایشهای مختلف زیدیه، اسماعیلیه و اثنیعَشَری در ایران.<ref group="دیدگاه">در متن ایرادات تایپی وجود دارد که باید اصلاح شود. مثلاً: «تأسبس جکومت» (تأسیس حکومت)، «اغعتلای» (اعتلای)، «قپرت» (قدرت) | ||
هرچند مقاله ویرایش نهایی خواهد شد ولی وجود این اغلاط در نگاه های ارزیابان اولیه اعتبار کار شما را میکاهد.</ref> | |||
با ظهور اسلام، اندیشهای پیشرفته و نوین پدید آمد که نه تنها شبهجزیره عربستان، بلکه سرزمینهای دیگر از جمله ایران را نیز تحت تأثیر قرار داد. هرچند ایران در زمان خلیفه دوم از راه جنگ فتح شد، اما گسترش اسلام در میان ایرانیان بیشتر جنبه داوطلبانه داشت. در آن دوره، دین زرتشت دیگر پاسخگوی نیازهای روحی و اجتماعی مردم نبود. از این رو، آنان به تدریج با آموزههای اسلام آشنا شدند و به ویژه با راهنمایی امامان شیعه، تعالیم اصیل این دین را پذیرفتند. همچنین باور به خدای یگانه و آشنایی پیشین ایرانیان با ادیان الهی، نقش مهمی در گرایش آنان به تشیع ایفا کرد. نخستین نشانههای حضور سیاسی تشیع در ایران، در دولت علویان طبرستان دیده میشود. این دولت الگویی برای حکومتهای بعدی شیعه شد؛ از جمله خاندان مسافر، آل بویه، باوندیان اسپهبدیه و شاخههای گوناگون حکومتهای اسماعیلی مانند نزاریان ایران. در قرون میانه، جنبشهایی همچون سربداران، مرعشیان و خاندان کیا نمونههای دیگری از پیوند تشیع با قدرتهای محلی به شمار میروند. سپس دولتهایی مانند مشعشعیان و سرانجام صفویان با رسمی کردن مذهب تشیع در سراسر ایران، این جریان تاریخی را به اوج قدرت سیاسی و فرهنگی خود رساندند. پس از افول صفویان، دولت قاجار اگرچه قدرت نظامی و تمرکز صفویان را نداشت، اما نقش مهمی در تثبیت هویت شیعی ایران ایفا کرد. نقطه عطف نهایی در این تاریخ طولانی، پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش و تأسیس جمهوری اسلامی ایران بود. برای نخستین بار در تاریخ، اندیشه «حکومت شیعه» که پیشتر بیشتر جنبه نظری و آرمانی داشت، به صورت عملی و قانونی در قالب یک دولت مدرن تحقق یافت. جنبههای گوناگون دولتهای شیعه از جمله تاریخ سیاسی، زمینههای شکلگیری، علل پیروزی و زوال، و همچنین تحولات فرهنگی، اجتماعی و مذهبی نقش نیرومندی در گسترش اندیشه و فرهنگ سیاسی و اجتماعی تشیع در قلمرو خود ایفا کردند. | با ظهور اسلام، اندیشهای پیشرفته و نوین پدید آمد که نه تنها شبهجزیره عربستان، بلکه سرزمینهای دیگر از جمله ایران را نیز تحت تأثیر قرار داد. هرچند ایران در زمان خلیفه دوم از راه جنگ فتح شد، اما گسترش اسلام در میان ایرانیان بیشتر جنبه داوطلبانه داشت. در آن دوره، دین زرتشت دیگر پاسخگوی نیازهای روحی و اجتماعی مردم نبود. از این رو، آنان به تدریج با آموزههای اسلام آشنا شدند و به ویژه با راهنمایی امامان شیعه، تعالیم اصیل این دین را پذیرفتند. همچنین باور به خدای یگانه و آشنایی پیشین ایرانیان با ادیان الهی، نقش مهمی در گرایش آنان به تشیع ایفا کرد. نخستین نشانههای حضور سیاسی تشیع در ایران، در دولت علویان طبرستان دیده میشود. این دولت الگویی برای حکومتهای بعدی شیعه شد؛ از جمله خاندان مسافر، آل بویه، باوندیان اسپهبدیه و شاخههای گوناگون حکومتهای اسماعیلی مانند نزاریان ایران. در قرون میانه، جنبشهایی همچون سربداران، مرعشیان و خاندان کیا نمونههای دیگری از پیوند تشیع با قدرتهای محلی به شمار میروند. سپس دولتهایی مانند مشعشعیان و سرانجام صفویان با رسمی کردن مذهب تشیع در سراسر ایران، این جریان تاریخی را به اوج قدرت سیاسی و فرهنگی خود رساندند. پس از افول صفویان، دولت قاجار اگرچه قدرت نظامی و تمرکز صفویان را نداشت، اما نقش مهمی در تثبیت هویت شیعی ایران ایفا کرد. نقطه عطف نهایی در این تاریخ طولانی، پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش و تأسیس جمهوری اسلامی ایران بود. برای نخستین بار در تاریخ، اندیشه «حکومت شیعه» که پیشتر بیشتر جنبه نظری و آرمانی داشت، به صورت عملی و قانونی در قالب یک دولت مدرن تحقق یافت. جنبههای گوناگون دولتهای شیعه از جمله تاریخ سیاسی، زمینههای شکلگیری، علل پیروزی و زوال، و همچنین تحولات فرهنگی، اجتماعی و مذهبی نقش نیرومندی در گسترش اندیشه و فرهنگ سیاسی و اجتماعی تشیع در قلمرو خود ایفا کردند. | ||
== '''مفهومشناسی''' == | == '''مفهومشناسی''' == | ||
حکومتهای شیعه در ایران، مجموعهای از نظامهای سیاسی محلی و ملی هستند که از قرن سوم هجری با علویان طبرستان آغاز شد و پس از فراز و نشیبهایی توسط دولتهای دیگری تا امروز تداوم یافته است. بر اساس منابع پژوهشی، منظور از حکومت شیعی تنها دولتهای شیعه دوازده امامی یا اثنیعَشَری | حکومتهای شیعه در ایران، مجموعهای از نظامهای سیاسی محلی و ملی هستند که از قرن سوم هجری با علویان طبرستان آغاز شد و پس از فراز و نشیبهایی توسط دولتهای دیگری تا امروز تداوم یافته است. بر اساس منابع پژوهشی، منظور از حکومت شیعی تنها دولتهای شیعه دوازده امامی یا اثنیعَشَری نیست،<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۳۹؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1879936/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D9%88-%D8%B3%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%88-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9%20%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%D8%8C%20%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1%20%D9%88%20%D8%A7%D8%A6%D9%85%D9%87%D8%8C%20%D8%B9%D9%82%D9%84%20%D9%88%20%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9&score=8201.03&rownumber=7 کاظمی شاملو، «بررسی منابع چهارگانه فقه از نظر شیعه و سنی (عقل، اجماع، سنت و قرآن)»، ۱۳۹۶ش، ص۸.]</ref><ref group="دیدگاه">این مطلب در این دو منبع شما وجود دارد؟ در منبع دوم که من دیدم نبود</ref> بلکه دولتهای دیگری مانند اسماعیلیان (فاطمیان، نزاریان)<ref>سبحانی، بحوث فی الملل و النحل، ۱۴۲۴ق، ج۷، ص۵۴؛ دفتری، تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ۱۳۸۶ش.، ص۱۱.</ref> و زیدیان<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۷۵ش، ص۳۴؛ صابری، تاریخ فرق اسلامی، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۸۷-۸۶.</ref> نیز در طول تاریخ تشکیل شدهاند. وجه مشترک همه این حکومتها، صرف نظر از مذهب دقیق آنان، بهرهگیری از مشروعیت دینی تشیع برای تشکیل قدرت سیاسی در برابر خلافت رسمی یا نظامهای رقیب بوده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1404025/%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C کشاورز و بوسعیدی، «دولتهای شیعی - مجله نقد کتاب تاریخ»، ۱۳۹۶ش، ص۱۷۴-۱۷۱.]</ref> نقطه عطف این حکومتها، صفویه است که تشیع اثنیعشری را در ایران رسمی کرد<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولتهای شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۵.</ref> و جمهوری اسلامی نیز با نظریه ولایت فقیه الگویی نوین از حاکمیت شیعی را در دوران معاصر نهادینه ساخت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/332725/%D8%B9%D9%84%D9%84-%D9%88-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87?q=%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B4%20%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87%20%D8%B2%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D9%87&score=16393.031&rownumber=9 قائدان، «علل و عوامل سیاسی و کلامی پیدایش فرقه های شیعه»، ۱۳۸۶ش، ص۹۳.]</ref><ref group="دیدگاه">این مطلب هم در منبع نبود...</ref> | ||
== زمینه شکلگیری <big>حکومتهای شیعه در ایران</big> == | == زمینه شکلگیری <big>حکومتهای شیعه در ایران</big> == | ||
| خط ۳۳: | خط ۳۵: | ||
علاوه بر این، در دیدگاه های قبلی درج شده بود که دوران صفویه نیاز به چه تکمله و اصلاحاتی دارد؛ نمیدانم چرا به جای اصلاح و تکمیل، مطالب را حذف کردید. | علاوه بر این، در دیدگاه های قبلی درج شده بود که دوران صفویه نیاز به چه تکمله و اصلاحاتی دارد؛ نمیدانم چرا به جای اصلاح و تکمیل، مطالب را حذف کردید. | ||
صفویه که نقطه عطف مهمی است باید در سرفصل مستقلی مطالب آن گزارش شود و نهایتا شمایلی از آن هم در جدول گزارش شود. </ref> == | صفویه که نقطه عطف مهمی است باید در سرفصل مستقلی مطالب آن گزارش شود و نهایتا شمایلی از آن هم در جدول گزارش شود. </ref> <ref group="دیدگاه">جای خالی حکومتهایی مانند «قراقویونلوها» (که تمایلات و ارادت شدید شیعی داشتند و زمینهساز روی کار آمدن صفویه در تبریز شدند) در این مقاله احساس میشود. | ||
این بحث را شما بررسی کنید</ref> == | |||
پیش از آن که صفویان در سده دهم هجری تشیع را در سراسر ایران رسمی کنند، دولتهای محلی و منطقهای متعددی در ایران شکل گرفته بودند. این حکومتها اگرچه فراگیر نبودند و بیشتر در محدوده جغرافیایی کوچکی قدرت داشتند، اما نقش مهمی در ریشهدار کردن تشیع در میان ایرانیان ایفا کردند.<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولتهای شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۵۲.</ref> در جدول زیر، مهمترین این دولتها بر اساس گزارش منابع پژوهشی و بهترتیب تاریخی معرفی شدهاند:<ref group="دیدگاه">تأسیس و انقراض آل مسافر مشخص نیست؟</ref> | پیش از آن که صفویان در سده دهم هجری تشیع را در سراسر ایران رسمی کنند، دولتهای محلی و منطقهای متعددی در ایران شکل گرفته بودند. این حکومتها اگرچه فراگیر نبودند و بیشتر در محدوده جغرافیایی کوچکی قدرت داشتند، اما نقش مهمی در ریشهدار کردن تشیع در میان ایرانیان ایفا کردند.<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولتهای شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۵۲.</ref> در جدول زیر، مهمترین این دولتها بر اساس گزارش منابع پژوهشی و بهترتیب تاریخی معرفی شدهاند:<ref group="دیدگاه">تأسیس و انقراض آل مسافر مشخص نیست؟</ref> | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
| خط ۲۰۹: | خط ۲۱۳: | ||
== '''دوران پیوند کامل دین و دولت''' == | == '''دوران پیوند کامل دین و دولت''' == | ||
=== '''جمهوری اسلامی ایران''' === | === '''جمهوری اسلامی ایران''' <ref group="دیدگاه">به نظرتان بهتر نیست کمی بیشتر توضیح داده شود؟ | ||
'''جغرافیای سیاسی''' | |||
'''سال تأسیس''' | |||
'''زمینه شکلگیری''' | |||
'''حاکمان''' | |||
'''وضعیت تشیع''' | |||
'''ساختار سیاسی''' | |||
'''دستآوردها''' | |||
البته بسیار فشرده و مختصر چیزی شبیه به آن مواردی که در جدول حکومت های نخستین آورده اید.</ref> === | |||
با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش، برای نخستین بار پس از سقوط صفویه، یک حکومت فراگیر شیعه در ایران شکل گرفت. در جمهوری اسلامی، نظریه ولایت فقیه به عنوان مبنای حکومتداری به رسمیت شناخته شد. فقه شیعه در ساختار سیاسی و قوانین اساسی ادغام گردید و دین نه تنها هدایتگر معنوی، بلکه رکن اصلی سیاست و حقوق شد. این دوران، نقطه عطفی در تاریخ تشیع و الگویی نوین از حکومتداری دینی در جهان معاصر به شمار میرود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/101130/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C%20%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%DB%8C%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%8C%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84%20%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%20%D9%88%20%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%20%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%20%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%8C%20%D9%88%20%D9%86%D9%82%D8%B4%20%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20(%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%20%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85%20%D8%AA%D9%86%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D9%88%20%D9%88%20%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87).&score=9.811056&rownumber=2 قنبری، «منابع قدرت روحانیت شیعه در ایران»، ۱۳۸۱ش، ص۲۷۹-۲۷۲.]</ref> | با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش، برای نخستین بار پس از سقوط صفویه، یک حکومت فراگیر شیعه در ایران شکل گرفت. در جمهوری اسلامی، نظریه ولایت فقیه به عنوان مبنای حکومتداری به رسمیت شناخته شد. فقه شیعه در ساختار سیاسی و قوانین اساسی ادغام گردید و دین نه تنها هدایتگر معنوی، بلکه رکن اصلی سیاست و حقوق شد. این دوران، نقطه عطفی در تاریخ تشیع و الگویی نوین از حکومتداری دینی در جهان معاصر به شمار میرود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/101130/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C%20%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%DB%8C%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%8C%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84%20%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%20%D9%88%20%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%20%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%20%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%8C%20%D9%88%20%D9%86%D9%82%D8%B4%20%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20(%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%20%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85%20%D8%AA%D9%86%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D9%88%20%D9%88%20%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87).&score=9.811056&rownumber=2 قنبری، «منابع قدرت روحانیت شیعه در ایران»، ۱۳۸۱ش، ص۲۷۹-۲۷۲.]</ref> | ||
=== تفاوت اساسی جمهوری اسلامی با حکومت | === تفاوت اساسی جمهوری اسلامی با حکومت صفوی === | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
|+ | |+ | ||
| خط ۲۳۸: | خط ۲۵۸: | ||
== '''دستاوردهای حکومتهای شیعه'''<ref group="دیدگاه">به نظرتان اگر دستآورد های هر حکومت در بخش مربوط به خودش بیاید بهتر نیست؟ | == '''دستاوردهای حکومتهای شیعه'''<ref group="دیدگاه">به نظرتان اگر دستآورد های هر حکومت در بخش مربوط به خودش بیاید بهتر نیست؟ | ||
یعنی در انتهای هر دوره بخشی به نام دستآورد ها بیاورید.</ref> == | یعنی در انتهای هر دوره بخشی به نام دستآورد ها بیاورید. | ||
در صحت و درسی برخی از دستآوردها دقت کنید مثلا برگزاری اعیاد و مناسک رو جزو دستأوردهای حکومت شیعی معرفی کرده است. آیا درست است و در منبع به همین شکل به عنوان دستأورد معرفی شده است؟</ref> == | |||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
|+ | |+ | ||