جزیره خارک: تفاوت میان نسخه‌ها

جزیره خارک به‌دلیل قرارگیری در مسیر کشتیرانی منطقه، از موقعیت راهبردی برخوردار است. این جزیره از دیرباز به‌عنوان محلی برای تبادلات تجاری و پایگاهی نظامی شناخته می‌شد و شواهد باستان‌شناختی و متون تاریخی از حضور تمدن‌های کهن و نقش آن در مسیرهای دریایی منطقه‌ای حکایت دارند. در اواسط قرن نوزدهم میلادی، اتحاد جامعه محلی موجب اخراج نیروهای اشغالگر هلندی شد و این رویداد به‌عنوان الگویی از همبستگی مذاهب اسلامی در دفاع از سرزمین ثبت شده است. در تاریخ معاصر این جزیره به‌عنوان بزرگ‌ترین پایانۀ صادرات نفت ایران، شریان اصلی صادرات نفت کشور محسوب می‌شود<ref>[http://mehrnews.com/news/6781497/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AB%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88 «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر.]</ref> و به نظر کارشناسان هرگونه تهدید علیه آن می‌تواند امنیت مسیرهای کشتیرانی در خلیج فارس را تحت تأثیر قرار دهد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/955919/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «جزیره خارک کجاست و چه اهمیتی دارد؟»، خبرگزاری فرارو.]</ref> به نظر تحلیلگران این جزیره از نظر ژئوپلیتیکی برای امنیت انرژی جهان حیاتی است؛ زیرا هرگونه حمله به تأسیسات خارک می‌تواند روزانه ۱٫۵ تا ۲ میلیون بشکه نفت را از عرضۀ جهانی حذف کند که معادل ۳ تا ۴ درصد تجارت دریایی نفت خام جهان است و به گفتۀ تحلیلگران، می‌تواند قیمت نفت را در شرایط امروزی تا ۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش داده و اقتصادهای آسیایی را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.<ref>[https://parsi.euronews.com/business/2026/03/16/why-kharg-island-is-vital-to-iran-and-the-global-economy «چرا جزیره خارک برای ایران و اقتصاد جهان حیاتی است؟»، وب‌سایت یورو نیوز.]</ref>

* '''موقعیت جغرافیایی:''' جزیره خارک با مساحت تقریبی 32 کیلومتر مربع،<ref>سعادت‌مند و دیگران، «انتخاب جزیرۀ خارک به‌عنوان تبعیدگاه در دهۀ 1320 و 1330ش»، 1400ش، ص11.</ref> در شمال غربی خلیج فارس قرار دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6333775/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D9%87%D9%88%D9%87%D8%A7-%DB%B5-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87 «زیستگاه خارگ محدود است؛ جمعیت آهوها ۵ برابر ظرفیت جزیره»، خبرگزاری مهر.]</ref> این جزیره در مختصات ۲۹ درجه و ۱۵ دقیقه و ۲۵ ثانیه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۲۰ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول شرقی قرار دارد.<ref>سعیدی‌نیا و لعبت‌فر،  «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99.</ref> فاصلۀ این جزیره تا شهرهای مختلف عبارت است از: ۵۲ کیلومتری شمال غربی بوشهر، ۳۰ کیلومتری بندر ریگ، ۳۵ کیلومتری جنوب بندر گناوه و ۵ کیلومتری جنوب جزیره خارکو.<ref>حیدری، «خارک و خاراسن؛ پیشنهاد و بحثی درباره انتساب دو گورصخره‌ای‌ بزرگ و نام جزیرۀ خارک»، 1399ش، ص107.</ref>

جزیره خارک دارای موسیقی محلی و آداب و رسوم خاص خود است. از جمله اینها، موسیقی «لیوا» است که به اعتقاد برخی پژوهشگران، از آفریقا به خارک و کرانه‌های خلیج فارس رسوخ کرده و با آداب محلی تلفیق یافته و شکل ویژه‌ای پیدا کرده است. این موسیقی به‌صورت سنتی برای درمان نیز مورد استفاده قرار می‌گرفته است. به گفتۀ مسئولان محلی، بسیاری از آداب و رسوم بومی در سال‌های اخیر تحت تأثیر گسترش صنعت و شهرنشینی به انزوا رفته و تلاش‌هایی برای احیای آنها در جریان است.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وب‌سایت روزنامه ایران.]</ref>

* جزیره خارک با وجود محدودیت‌های جغرافیایی و منابع آب زیرزمینی، در گذشته از رونق اقتصادی برخوردار بوده و از نظر تجارت، صید مروارید و پایگاه نظامی دارای اهمیت بوده است. منابع جغرافیایی و سفرنامه‌های دوره اسلامی به رونق کشاورزی، تجارت و صید مروارید در این جزیره در ادوار مختلف اشاره کرده‌اند. بر اساس گزارش‌های تاریخی، مستوفی از زراعت، نخ، میوه و غله خوب آن، جیهانی از آب‌های خوش و کشتزارهای آنجا، و کازرونی از نخ، انار، انگور و انجیر جزیره یاد کرده‌اند.<ref>سعیدی‌نیا و لعبت‌فر،  «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99-100.</ref>  

* جزیره خارک با وجود ظرفیت‌های گردشگری، به‌دلیل استقرار تأسیسات نفتی و نظامی و محدودیت‌های امنیتی، به جزیره ممنوعه معروف است و ورود به آن نیازمند مجوز ویژه است.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاث‌آبادی، «یادداشت‌های خارک: سمت‌نما و تخته‌نردهای سنگی نویافته»، وب‌سایت پژوهش‌های ایران.]</ref> در سال‌های اخیر مسئولان از فراهم‌سازی زیرساخت‌های گردشگری، اخذ مجوز احداث موزه و تلاش برای احیای آداب و رسوم محلی خبر داده‌اند، اما تأکید کرده که توسعۀ گردشگری نیازمند ایجاد اقامتگاه، گسترش هتلینگ و حمل‌ونقل و همچنین فرهنگ‌سازی است . در حال حاضر سالانه بین ۳ تا ۵ هزار نفر در قالب راهیان نور از جزیره بازدید می‌کنند.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وب‌سایت روزنامه ایران.]</ref>

جزیره خارک امروزه به‌عنوان بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت خام ایران، حدود ۹۰درصد از صادرات نفتی کشور را انجام می‌دهد و نقشی حیاتی در تأمین درآمدهای ارزی ایران ایفا می‌کند. بر اساس گزارش‌ رسانه‌ها، ظرفیت ذخیره‌سازی نفت در این جزیره حدود ۳۰ تا ۳۴ میلیون بشکه برآورد شده است.<ref>[https://www.dw.com/fa-ir/%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF/a-76357462 «شریان نفت ایران زیر آتش؛سرنوشت خارک پس از بمباران چه می‌شود؟»، وب‌سایت دویچه‌وله؛] [https://parsi.euronews.com/business/2026/03/16/why-kharg-island-is-vital-to-iran-and-the-global-economy «زیرساخت‌های گسترده‌ای از جمله مخازن ذخیره‌سازی، خطوط لوله و پایانه‌های بارگیری دریایی را در خود جای داده است»، وب‌سایت یورو نیوز.]</ref> خارک دارای ۵۵ مخزن ذخیره‌سازی و اختلاط نفت خام و ۹ اسکله عملیاتی برای بارگیری نفتکش‌ها است. اسکله غربی (آذرپاد) قابلیت پهلوگیری همزمان سه نفتکش غول‌پیکر (VLCC) و اسکله شرقی (تی‌شکل) ظرفیت بارگیری شش نفتکش را دارد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/16/3557285/%D9%87%D8%B1%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF «هرگونه ماجراجویی در خارک به شکست راهبردی دشمن منجر می شود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

در  ۱۳۹۵ش پروژه ساخت مخازن ذخیره‌سازی نفت خام در  نزدیک گناوه با ظرفیت ۱۰ میلیون بشکه برای پشتیبانی از خارک کلید خورد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3169693-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B0%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B4%DA%A9%D9%87 «افزایش ذخیره‌سازی نفت ایران ۱۰ میلیون بشکه»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref> همچنین پایانۀ جایگزین جاسک در دریای عمان با ظرفیت محدود حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز، به عنوان مسیر جایگزین در نظر گرفته شده است.<ref>[https://farsi.iranpress.com/content/193858/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D8%B3%DA%A9--%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85--%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «صادرات نفت از پایانه جاسک؛ شکست تحریم‌ نفت ایران»، وب‌سایت ایران پرس.]</ref>

== توسعه جزیره خارک ==