بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱۵۹: | خط ۱۵۹: | ||
| valign="top" |تشیع طریقتی یا تشیع صوفیانه (تشیع امامی، تشیع غالی، تصوف و برخی از عناصر مذهب اهلسنت) | | valign="top" |تشیع طریقتی یا تشیع صوفیانه (تشیع امامی، تشیع غالی، تصوف و برخی از عناصر مذهب اهلسنت) | ||
| valign="top" |۸۷۲ق | | valign="top" |۸۷۲ق | ||
| valign="top" |رقابت با | | valign="top" |رقابت با آققویونلوها؛ | ||
جنگ با تیموریان؛ | |||
جنگ جهانشاه و پسرش حسنعلی میرزا با اوزون حسن حاکم آققویونلو. | |||
|ایجاد یک دولت متمرکز ترکمان با گرایش شیعی در شمال غرب ایران، انتقال تجربیات حکومتداری شیعی به جانشینان (آققویونلوها و سپس صفویان)، تضعیف حکومتهای محلی سنیمذهب در غرب ایران، ضرب سکه با شعارهای شیعی (نام امامان، عبارت علی ولی الله)، ساخت مسجد کبود تبریز با کتیبههای شیعی، گسترش معماری شیعی در بناهای مذهبی و عمومی، رواج شعائر و مناسک شیعی در فضاهای عمومی، رسمیت دادن به تدفین حاکمان در جوار امامزادگان (به عنوان نماد پیوند با تشیع). | |ایجاد یک دولت متمرکز ترکمان با گرایش شیعی در شمال غرب ایران، انتقال تجربیات حکومتداری شیعی به جانشینان (آققویونلوها و سپس صفویان)، تضعیف حکومتهای محلی سنیمذهب در غرب ایران، ضرب سکه با شعارهای شیعی (نام امامان، عبارت علی ولی الله)، ساخت مسجد کبود تبریز با کتیبههای شیعی، گسترش معماری شیعی در بناهای مذهبی و عمومی، رواج شعائر و مناسک شیعی در فضاهای عمومی، رسمیت دادن به تدفین حاکمان در جوار امامزادگان (به عنوان نماد پیوند با تشیع). | ||
|- | |- | ||
| خط ۱۶۹: | خط ۱۷۱: | ||
| valign="top" |شیعه | | valign="top" |شیعه | ||
| valign="top" |۹۲۱ق | | valign="top" |۹۲۱ق | ||
| valign="top" |دشمنان خانگی و تضعیف قدرت براساس کشمکشهای داخلی بر سر قدرت پس از اوزون | | valign="top" |دشمنان خانگی و تضعیف قدرت براساس کشمکشهای داخلی بر سر قدرت پس از اوزون حسن؛ | ||
ظهور دولت صفویه. | |||
|زمینهسازی برای صفویان در تبریز از طریق تضعیف قدرتهای محلی و ایجاد بستر سیاسی برای ظهور یک دولت متمرکز قدرتمند شیعه، تجربه حکومتداری به واسطه انتقال سنتهای اداری و سیاسی از تیموریان و ترکمانان به دولت صفوی. | |زمینهسازی برای صفویان در تبریز از طریق تضعیف قدرتهای محلی و ایجاد بستر سیاسی برای ظهور یک دولت متمرکز قدرتمند شیعه، تجربه حکومتداری به واسطه انتقال سنتهای اداری و سیاسی از تیموریان و ترکمانان به دولت صفوی. | ||
|- | |- | ||
| خط ۱۸۷: | خط ۱۹۰: | ||
== دوران صفویه == | == دوران صفویه == | ||
دولت صفویه در سال ۹۰۷ق توسط شاه اسماعیل اول بنیانگذاری شد. او با تکیه بر نیروی قزلباشان یعنی قبایل ترکمان شیعهگرا که کلاه سرخ دوازدهترک بر سر میگذاشتند توانست آققویونلوها را شکست دهد و وارد تبریز شود و در همان ابتدا، مذهب تشیع اثنیعشری را بهعنوان مذهب رسمی کشور اعلام کرد. او در تبریز خطبه به نام دوازده امام خواند، سکهها را با عبارت علی ولی الله ضرب نمود، اذان را به روش شیعیان تغییر داد و دستور داد خلفای سهگانه را لعن کنند. پایتخت صفویان پس از تبریز به قزوین و سپس در زمان شاه عباس اول به اصفهان منتقل شد. هرچند برخی منابع از اقدامات سختگیرانه شاه اسماعیل برای رسمیت بخشیدن به تشیع سخن گفتهاند، اما گروهی دیگر از پژوهشگران این تغییر آیین را حرکتی آرام و تدریجی دانسته و گزارشهای مربوط به شدت عمل را حاصل داستانپردازی تاریخنگاران میشمارند. شاه اسماعیل برای گسترش تشیع، علاوه بر سختگیری بر اهل سنت، از راههای دیگری مانند دعوت از علمای شیعه جبل عامل و بحرین برای مهاجرت به ایران، ساخت مدارس شیعه و مراکز علمی در ایران و برگزاری آیینهای شیعی مانند مراسم عزاداری محرم نیز استفاده کرد. | |||
از اواخر دوره شاه اسماعیل و اوایل دوره شاه طهماسب به بعد که خود را نایب فقیه جامع الشرایط معرفی کرد، علما وارد ساختار حکومتی صفویان شدند و مناصبی مانند صدر، شیخالاسلام، ملاباشی، وکیل حلالیات، قاضیان، مفتیان، در اعظم / وزیران، مدرسان، پیشنماز، امام جمعه و متولی امور اوقاف را بر عهده گرفتند. اما تعدادی از علمای شیعه نیز مانند شیخ ابراهیم قطیفی، مقدس اردبیلی (م.۹۹۳ق)، صدرالمتالهین شیرازی (م. ۱۰۵۰ق) و شیخ حسن عاملی (م. ۱۰۱۱ق) همکاری علما با حکومت صفویان را جایز نمیدانستند. اتحاد سیاسی کشور، تشکیل یک حکومت ملی و وحدت مذهبی از ویژگیهای مهم این عصر جدید در تاریخ است. هویت ملی ایرانی با مذهب تشیع امامیه پیوند خورد و مفهومی تازه به نام ایران مسلمان شیعهٔ فارسیزبان پدید آمد. برخی پژوهشگران، صفویه را نخستین حکومت ملی ایران میدانند و رسمی شدن تشیع را عامل یکپارچگی مردم در برابر دشمنان سنیمذهب بهویژه عثمانیان میشمارند. | |||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
|+ | |+ | ||
| valign="top" |''' | | valign="top" |'''حکومت''' | ||
| valign="top" |'''جغرافیای سیاسی''' | | valign="top" |'''جغرافیای سیاسی''' | ||
| valign="top" |'''سال تأسیس''' | | valign="top" |'''سال تأسیس''' | ||
| خط ۲۶۶: | خط ۲۶۷: | ||
با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش، برای نخستین بار پس از سقوط صفویه، یک حکومت فراگیر شیعه در ایران شکل گرفت. در جمهوری اسلامی، نظریه ولایت فقیه به عنوان مبنای حکومتداری به رسمیت شناخته شد. فقه شیعه در ساختار سیاسی و قوانین اساسی ادغام گردید و دین نه تنها هدایتگر معنوی، بلکه رکن اصلی سیاست و حقوق شد. این دوران، نقطه عطفی در تاریخ تشیع و الگویی نوین از حکومتداری دینی در جهان معاصر به شمار میرود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/101130/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C%20%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%DB%8C%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%8C%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84%20%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%20%D9%88%20%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%20%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%20%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%8C%20%D9%88%20%D9%86%D9%82%D8%B4%20%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20(%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%20%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85%20%D8%AA%D9%86%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D9%88%20%D9%88%20%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87).&score=9.811056&rownumber=2 قنبری، «منابع قدرت روحانیت شیعه در ایران»، ۱۳۸۱ش، ص۲۷۹-۲۷۲.]</ref> | با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش، برای نخستین بار پس از سقوط صفویه، یک حکومت فراگیر شیعه در ایران شکل گرفت. در جمهوری اسلامی، نظریه ولایت فقیه به عنوان مبنای حکومتداری به رسمیت شناخته شد. فقه شیعه در ساختار سیاسی و قوانین اساسی ادغام گردید و دین نه تنها هدایتگر معنوی، بلکه رکن اصلی سیاست و حقوق شد. این دوران، نقطه عطفی در تاریخ تشیع و الگویی نوین از حکومتداری دینی در جهان معاصر به شمار میرود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/101130/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C%20%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%DB%8C%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%8C%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84%20%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%20%D9%88%20%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%20%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%20%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%8C%20%D9%88%20%D9%86%D9%82%D8%B4%20%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20(%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%20%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85%20%D8%AA%D9%86%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D9%88%20%D9%88%20%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87).&score=9.811056&rownumber=2 قنبری، «منابع قدرت روحانیت شیعه در ایران»، ۱۳۸۱ش، ص۲۷۹-۲۷۲.]</ref> | ||
=== تفاوت | === تفاوت جمهوری اسلامی ایران با حکومت صفوی === | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
|+ | |+ | ||
| خط ۲۸۹: | خط ۲۹۰: | ||
| valign="top" |قوانین مبتنی بر فقه شیعه در چارچوب قانون اساسی | | valign="top" |قوانین مبتنی بر فقه شیعه در چارچوب قانون اساسی | ||
|} | |} | ||
{| class="wikitable" | |||
== ''' | |+ | ||
| valign="top" |'''حکومت''' | |||
| valign="top" |'''جغرافیای سیاسی''' | |||
| valign="top" |'''سال تأسیس''' | |||
| valign="top" |'''زمینه شکلگیری''' | |||
| valign="top" |'''حاکمان''' | |||
| valign="top" |'''وضعیت تشیع''' | |||
|'''ساختار سیاسی''' | |||
|'''دستاوردهای سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و تمدنی''' | |||
|- | |||
!جمهوری اسلامی ایران | |||
!ایران | |||
!۱۳۷۵ش | |||
!نارضایتی از سیاستهای سکولار و وابسته به غرب در دوره پهلوی، رهبری آیتالله خمینی از سال ۱۳۴۲ش به بعد، تظاهرات سراسری و اعتراضات عمومی در سال ۱۳۵۷ش، خروج محمدرضا پهلوی در دی ۱۳۵۷ش، همهپرسی جمهوری اسلامی در فروردین ۱۳۵۸ش با رأی بیش از ۹۸٪ مردم. | |||
!سیدروحالله خمینی (۱۳۵۷-۱۳۶۸ش) | |||
سیدعلی خامنهای (۱۳۶۸-۱۴۰۴ش) | |||
سیدمجتبی خامنهای (۱۴۰۴ش-تاکنون) | |||
!تشیع اثنیعَشَری | |||
!نظام جمهوری با رهبری (ولایت فقیه)؛ | |||
قوای سهگانه شامل مجریه، مقننه، قضائیه؛ | |||
مجلس خبرگان؛ | |||
شورای نگهبان. | |||
! | |||
|} | |||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
|+ | |+ | ||