ایران‌پدیا

جزایر ایرانی خلیج فارس: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۳۱ ویرایش‌ها
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۳۱ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۴: خط ۴:


== معرفی ==
== معرفی ==
جزایر ایرانی خلیج فارس مساحتی بالغ بر ۱۸۸۸ کیلومتر مربع را شامل می‌شود که در داخل خلیج فارس واقع شده‌اند. در این میان جزیره قشم با ۱۴۹۱ کیلومتر مربع، بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس و با فاصله ۱۸۰۰ متر از خشکی، نزدیک‌ترین جزیره به خاک ایران است. این جزیره به‌عنوان بزرگ‌ترین جزیره غیر مستقل جهان، از ۲۲ کشور جهان بزرگ‌تر و حدود ۲۵ برابر کشور بحرین مساحت دارد. در مقابل، جزیره فارسی کوچک‌ترین جزیره ایران محسوب می‌شود که در همسایگی عربستان واقع شده است.<ref>اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-45.</ref>
در خلیج فارس 130 جزیره با مساحت‌های مختلف وجود دارد که حدود 31 جزیرۀ آن مربوط به ایران بوده و 12 جزیره آن مسکونی است و بیشتر جزایر مسکونی ایران در شمال خلیج فارس قرار دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref> مجموع جزایر ایرانی خلیج فارس مساحتی بالغ بر ۱۸۸۸ کیلومتر مربع را شامل می‌شود که در این میان جزیره قشم با ۱۴۹۱ کیلومتر مربع، بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس و با فاصله ۱۸۰۰ متر از خشکی، نزدیک‌ترین جزیره به خاک ایران است. این جزیره به‌عنوان بزرگ‌ترین جزیره غیر مستقل جهان، از ۲۲ کشور جهان بزرگ‌تر و حدود ۲۵ برابر کشور بحرین مساحت دارد. در مقابل، جزیره فارسی کوچک‌ترین جزیره ایران محسوب می‌شود که در همسایگی عربستان واقع شده است.<ref>اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-45.</ref>
== اهمیت راهبردی ==
== اهمیت راهبردی ==
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
|ردیف
|'''ابعاد اهمیت'''
|'''ابعاد اهمیت'''
|'''جزایر شاخص'''
|'''جزایر شاخص'''
|'''شرح و مصادیق اهمیت راهبردی'''
|'''شرح ویژگی‌ها و مصادیق راهبردی'''  
|-
|-
|اقتصادی و انرژی
|1
|'''اقتصادی و انرژی'''
|خارک، کیش، قشم
|خارک، کیش، قشم
|'''مرکز ثقل ارزآوری:''' جزیره خارک گره‌گاه اصلی اقتصاد ملی و پایانه اصلی صادرات نفت است. کیش و قشم نیز کانون جذب سرمایه و مبادلات بازرگانی (منطقه آزاد) هستند.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/03/12/iran-small-islands-why-are-important-persian-gulf-war-strait-of-hormuz «جزایر کوچک، اهمیت بزرگ؛ چرا این نقاط در خلیج فارس برای ایران حیاتی‌اند؟»، وب‌سایت یورو نیوز.]</ref>
|'''بزرگ‌ترین اسکله نفتی جهان:''' از میان جزایر ایرانی خلیج فارس، خارک بهدلیل واقع شدن در عمیق‌ترین بخش‌های خلیج فارس و داشتن سواحل عمیق، لنگرگاه اصلی شناورهای پهن‌پیکر و گره‌گاه صادراتی کشور است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
|-
|2
|'''دفاعی و نظامی'''
|تنب بزرگ، ابوموسی، تنب کوچک
|'''ناوگان‌های ثابت دریایی:''' این جزایر در معماری دفاعی ایران حکم ناوهای غرق‌نشدنی را دارند که خط مقدم نظارت بر آبراه‌ها و دفاع از مرزهای جنوبی را تشکیل می‌دهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»، 1404ش، ص53.]</ref>
|-
|-
|نظامی و امنیتی
|3
|ابوموسی، تنب بزرگ، تنب کوچک
|'''ژئوپلیتیک و نظارتی'''
|'''خط مقدم دفاعی:''' نظارت بر ترانزیت نفت‌کش‌ها و تأمین امنیت مرزهای آبی جنوبی؛ کانون مناقشات ارضی با کشورهای همسایه به‌دلیل موقعیت حساس.
|هرمز، لارک، قشم، هنگام، تنب بزرگ، ابوموسی
|'''زنجیره قوسی دفاعی:''' این ۶ جزیره با فواصل کوتاه از یکدیگر، یک کمان راهبردی ایجاد کرده‌اند که کنترل کامل بر ورودی و خروجی تنگه هرمز را برای ایران مقدور می‌سازد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
|-
|-
|ژئوپلیتیک (کنترل آبراه)
|4
|هرمز، لارک، هنگام، قشم
|'''زیرساختی و فنی'''
|'''کلید خلیج فارس:''' تشکیل «خط منحنی استراتژیک» در دهانه تنگه هرمز برای کنترل کامل ورود و خروج کشتی‌ها از شمال و جنوب غربی تنگه.<ref>اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-43.</ref>
|خارک، قشم و جزایر مسکونی
|'''سواحل عمیق و تأسیسات حیاتی:''' برخورداری از مزایای طبیعی برای پهلوگیری کشتی‌های بزرگ و وجود زیرساخت‌های مدنی مانند آب‌شیرین‌کن‌ها برای پایداری جمعیت بومی.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/03/12/iran-small-islands-why-are-important-persian-gulf-war-strait-of-hormuz «جزایر کوچک، اهمیت بزرگ؛ چرا این نقاط در خلیج فارس برای ایران حیاتی‌اند؟»،  وب‌سایت یورو نیوز.]</ref>
|-
|-
|هویتی و تمدنی
|5
|'''تمدنی و هویتی'''
|قشم، هرمز
|قشم، هرمز
|'''موزه تمدن ایران:''' وجود نمادهای آیینی و سازه‌ای چند هزارساله؛ پیوند ناگسستنی با تمدن ایران باستان و هویت تاریخی خلیج فارس.<ref>اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-43؛ [https://civilica.com/doc/163114/ «اهمیت و جایگاه جزیره قشم در مطالعات فرهنگ و تمدن ایران باستان»، وب‌سایت سیویلیکا.]</ref>
|'''موزه تمدن کهن:''' پیوند تفکیک‌ناپذیر با تمدن ایران باستان؛ وجود نمادهای آیینی و سازه‌ای که نشان‌دهندۀ حاکمیت تاریخی و تمدنی ایران بر پهنه خلیج فارس است.<ref>اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-43؛ [https://civilica.com/doc/163114/ «اهمیت و جایگاه جزیره قشم در مطالعات فرهنگ و تمدن ایران باستان»، وب‌سایت سیویلیکا.]</ref>
|-
|-
|زیرساختی و معیشتی
|6
|قشم و جزایر مسکونی
|'''زیست‌محیطی'''
|'''پایداری زیست‌بوم:''' وجود تأسیسات حیاتی مانند آب‌شیرین‌کن‌ها که نیاز معیشتی ده‌ها روستا و جمعیت بومی را تأمین می‌کند.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/03/12/iran-small-islands-why-are-important-persian-gulf-war-strait-of-hormuz «جزایر کوچک، اهمیت بزرگ؛ چرا این نقاط در خلیج فارس برای ایران حیاتی‌اند؟»،  وب‌سایت یورو نیوز.]</ref>
|-
|زیست‌محیطی
|جزایر غیرمسکونی
|جزایر غیرمسکونی
|'''ذخیره‌گاه بین‌المللی:''' پناهگاه جهانی مرجان‌ها و زیستگاه نادر پرندگان که دارای اهمیت حفاظتی در سطح بین‌المللی هستند.<ref>اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-43.</ref>
|'''ذخیره‌گاه‌های جهانی:''' اهمیت بین‌المللی به عنوان پناهگاه مرجان‌های دریایی و زیستگاه پرندگان مهاجر که بخشی از مسئولیت‌های زیست‌محیطی ایران است.<ref>اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-43.</ref>
|}
|}


== توزیع جزایر در تقسیمات استانی ==
== تقسیمات استانی جزایر ==
جزایر ایرانی خلیج فارسی بین سه استان ساحلی تقسیم شده‌اند که استان هرمزگان با دارا بودن ۱۴ جزیره شامل قشم، کیش، هرمز، ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک، لاوان، شتور، هندورابی، فرور بزرگ و کوچک، سیری، هنگام و لارک، بیشترین سهم و متنوع‌ترین کاربری‌ها را دارد. پس از آن، استان بوشهر قرار دارد که جزایری همچون خارک، خارکو، عباسک، میرمهنا، فارسی، تهمادو، نخیلو و گُرم را در بر می‌گیرد؛ همچنین جزایر کوچکی مانند ام‌الکرم و مطاف  نیز در حوزه این استان ذکر شده‌اند. استان خوزستان نیز دارای جزایر مهمی در شمال غربی خلیج فارس است که شامل جزیره مسکونی مینو و جزایر راهبردی و زیست‌محیطی پیرامون خور موسی یعنی بونه، دارا و قبر ناخدا می‌شود. این پراکندگی نشان‌دهندۀ گستردگی نفوذ حاکمیتی و نظارت زیست‌محیطی ایران بر سراسر طول کرانه‌های شمالی خلیج فارس است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1069577/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 بابایی، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»،  1393ش، ص95-114؛]اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»،  1387ش، ص42-43.</ref>
جزایر ایرانی خلیج فارسی بین سه استان ساحلی تقسیم شده‌اند که استان هرمزگان با دارا بودن ۱۴ جزیره شامل قشم، کیش، هرمز، ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک، لاوان، شتور، هندورابی، فرور بزرگ و کوچک، سیری، هنگام و لارک، بیشترین سهم و متنوع‌ترین کاربری‌ها را دارد. پس از آن، استان بوشهر قرار دارد که جزایری همچون خارک، خارکو، عباسک، میرمهنا، فارسی، تهمادو، نخیلو و گُرم را در بر می‌گیرد؛ همچنین جزایر کوچکی مانند ام‌الکرم و مطاف  نیز در حوزه این استان ذکر شده‌اند. استان خوزستان نیز دارای جزایر مهمی در شمال غربی خلیج فارس است که شامل جزیره مسکونی مینو و جزایر راهبردی و زیست‌محیطی پیرامون خور موسی یعنی بونه، دارا و قبر ناخدا می‌شود. این پراکندگی نشان‌دهندۀ گستردگی نفوذ حاکمیتی و نظارت زیست‌محیطی ایران بر سراسر طول کرانه‌های شمالی خلیج فارس است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1069577/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 بابایی، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»،  1393ش، ص95-114؛]اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»،  1387ش، ص42-43.</ref>
== نقش جزایر در قلمروسازی دریایی ==
* به باور پژوهشگران، جزایر ایرانی خلیج فارس به‌دلیل اهمیت ژئوپلیتیکی، ژئواستراتژیکی و ژئواکونومیکی این منطقه، نقشی کلیدی در تعیین قلمروهای دریایی ایران ایفا می‌کند. در تطبیق با کنوانسیون ۱۹۸۲م حقوق دریاها، از هشت جزیره ایرانی برای تعیین خط مبدأ مستقیم استفاده شده است. این امر موجب گسترش آب‌های داخلی و نیز افزایش محدوده سایر قلمروهای دریایی به ‌ویژه دریای سرزمینی گردیده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
* به اعتقاد پژوهشگران، در صورت نبود این جزایر، ایران ناگزیر از استفاده از خط مبدأ عادی می‌شد که در آن صورت مساحت قابل توجهی از قلمروهای دریایی کشور به نفع کشورهای جنوبی خلیج فارس کاهش می‌یافت. از میان جزایر ایران، هفت جزیره دارای دریای سرزمینی هستند که دریای سرزمینی شش جزیره با دریای سرزمینی سرزمین ساحلی پیوستگی دارد. این پیوستگی حاکمیت متصل را فراهم می‌آورد که برای اعمال حقوق در سایر مناطق حقوقی دریایی ضروری است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
* به گفته پژوهشگران، جزیره فارسی به‌دلیل دوری از ساحل ایران و نزدیکی به عربستان سعودی فاقد این پیوستگی است و برای تعیین دریای سرزمینی آن از خط منصف استفاده شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
* جزایر دسته اول علاوه‌بر گسترش حاکمیت دریایی، صلاحیت دریایی ایران را نیز توسعه داده‌اند، در حالی که جزیره فارسی تنها گسترش حاکمیت را به همراه داشته است. اگرچه به‌دلیل عرض کم خلیج فارس، این جزایر تأثیر کاملی بر سایر قلمروهای دریایی نداشته‌اند اما از نظر پژوهشگران، حذف نقش این جزایر در تعیین خط مبدأ یا دریای سرزمینی، به‌شدت بر منابع ژئواکونومیکی و ژئواستراتژیکی ایران در خلیج فارس و تنگه هرمز به نفع کشورهای منطقه و قدرت‌های فرامنطقه‌ای تأثیر خواهد گذاشت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>


== فهرست جزایر ایرانی خلیج فارس ==
== فهرست جزایر ایرانی خلیج فارس ==
خط ۴۸: خط ۶۲:
|-
|-
|1
|1
| '''مینو (صلبوخ)'''/ مسکونی
| مینو / مسکونی
|17/8 کیلومتر مربع
|17/8 کیلومتر مربع
|محصور در اروندرود؛ دارای سیستم آبیاری طبیعی (جزر و مدی) و نخلستان‌های  زیاد.
|محصور در اروندرود؛ دارای سیستم آبیاری طبیعی (جزر و مدی) و نخلستان‌های  زیاد.
خط ۵۴: خط ۶۸:
|-
|-
|2
|2
| '''خور موسی'''/ غیرمسکونی
| خور موسی/ غیرمسکونی
|
|
|کانال عمیق با اکوسیستم منحصربه‌فرد؛ زیستگاه پرندگان نادر (گیلانشاه خالدار).
|کانال عمیق با اکوسیستم منحصربه‌فرد؛ زیستگاه پرندگان نادر (گیلانشاه خالدار).
خط ۶۰: خط ۷۴:
|-
|-
|3
|3
|'''بونه'''  / غیرمسکونی
|بونه / غیرمسکونی
|1/7 کیلومتر مربع
|1/7 کیلومتر مربع
|واقع در شمال غربی خلیج فارس؛ دارای آب گوارا (در گذشته) و مسیر دریایی دشوار.
|واقع در شمال غربی خلیج فارس؛ دارای آب گوارا (در گذشته) و مسیر دریایی دشوار.
خط ۶۶: خط ۸۰:
|-
|-
|4
|4
| '''دارا''' / غیرمسکونی
| دارا / غیرمسکونی
|1کیلومتر مربع
|1کیلومتر مربع
|واقع در دهانه خور موسی؛ جزیره‌ای زیبا و بکر.
|واقع در دهانه خور موسی؛ جزیره‌ای زیبا و بکر.
خط ۷۲: خط ۸۶:
|-
|-
|5
|5
|'''قبر ناخدا''' / غیرمسکونی
|قبرناخدا/ غیرمسکونی
|4/2کیلومتر مربع
|4/2کیلومتر مربع
|جزیره‌ای غیرمسکونی در دهانه خور موسی؛ مسطح و رسوبی.
|جزیره‌ای غیرمسکونی در دهانه خور موسی؛ مسطح و رسوبی.
خط ۷۸: خط ۹۲:
|-
|-
|6
|6
|'''خارک''' / مسکونی
|خارک / مسکونی
|32 کیلومتر مربع
|32 کیلومتر مربع
|جزیره مرجانی با پشته سنگی مرکزی (۶۰ متر)؛ لنگرگاه طبیعی در برابر بادهای تند.
|جزیره مرجانی با پشته سنگی مرکزی (۶۰ متر)؛ لنگرگاه طبیعی در برابر بادهای تند.
خط ۸۴: خط ۹۸:
|-
|-
|7
|7
| '''خارکو''' / غیرمسکونی
| خارکو / غیرمسکونی
|3/5 کیلومتر مربع
|3/5 کیلومتر مربع
|جزیره کوچک در شمال شرق خارک؛ دارای اسکله و ساختمان‌های مخروبه.
|جزیره کوچک در شمال شرق خارک؛ دارای اسکله و ساختمان‌های مخروبه.
خط ۹۰: خط ۱۰۴:
|-
|-
|8
|8
|'''عباسک'''/ غیرمسکونی
|عباسک/ غیرمسکونی
|14 کیلومتر مربع
|14 کیلومتر مربع
|واقع بین بوشهر و شیف؛ بافت زمین ماسه‌ای و نامناسب برای کشاورزی.
|واقع بین بوشهر و شیف؛ بافت زمین ماسه‌ای و نامناسب برای کشاورزی.
خط ۹۶: خط ۱۱۰:
|-
|-
|9
|9
| '''میرمهنا'''/ غیرمسکونی
| میرمهنا/ غیرمسکونی
|
|
|دارای درختان کُنار تناور، انگور و انجیر مشهور؛ دارای بنای مذهبی (قدمگاه).
|دارای درختان کُنار تناور، انگور و انجیر مشهور؛ دارای بنای مذهبی (قدمگاه).
خط ۱۰۲: خط ۱۱۶:
|-
|-
|10
|10
|'''فارسی''' / غیرمسکونی
|فارسی / غیرمسکونی
|0/25 کیلومتر مربع
|0/25 کیلومتر مربع
|جزیره راهبردی در اعماق خلیج فارس؛ فاقد سکنه مدنی.
|جزیره راهبردی در اعماق خلیج فارس؛ فاقد سکنه مدنی.
خط ۱۰۸: خط ۱۲۲:
|-
|-
|11
|11
|'''تهمادو''' / غیرمسکونی
|تهمادو/ غیرمسکونی
|7  کیلومتر مربع
|7  کیلومتر مربع
|از جزایر اقماری و زیست‌محیطی خلیج فارس.
|از جزایر اقماری و زیست‌محیطی خلیج فارس.
خط ۱۱۴: خط ۱۲۸:
|-
|-
|12
|12
|'''نخیلو''' / غیرمسکونی
|نخیلو / غیرمسکونی
|0/32 کیلومتر مربع
|0/32 کیلومتر مربع
|جزیره‌ای غیرمسکونی در سواحل بوشهر.
|جزیره‌ای غیرمسکونی در سواحل بوشهر.
خط ۱۲۰: خط ۱۳۴:
|-
|-
|13
|13
|'''گُرم''' / غیرمسکونی
|گُرم / غیرمسکونی
|0/4 کیلومتر مربع
|0/4 کیلومتر مربع
|پوشیده از انبوه درختان جنگلی مانگرو (گُرم).
|پوشیده از انبوه درختان جنگلی مانگرو (گُرم).
خط ۱۲۶: خط ۱۴۰:
|-
|-
|14
|14
|'''لاوان'''/ مسکونی
|لاوان/ مسکونی
|76/8 کیلومتر مربع
|76/8 کیلومتر مربع
|سومین جزیره بزرگ ایران؛ اقلیم بسیار گرم (تا ۵۰ درجه)؛ دورترین جزیره به مرکز هرمزگان.
|سومین جزیره بزرگ ایران؛ اقلیم بسیار گرم (تا ۵۰ درجه)؛ دورترین جزیره به مرکز هرمزگان.
خط ۱۳۲: خط ۱۴۶:
|-
|-
|15
|15
|'''شیدور'''/ غیرمسکونی
|شیدور/ غیرمسکونی
|1 کیلومتر مربع  
|1 کیلومتر مربع  
|پناهگاه حساس حیات‌وحش (دلفین و لاک‌پشت)؛ منطقه حفاظت‌شده.
|پناهگاه حساس حیات‌وحش (دلفین و لاک‌پشت)؛ منطقه حفاظت‌شده.
خط ۱۳۸: خط ۱۵۲:
|-
|-
|16
|16
|'''هندرابی'''/ مسکونی
|هندرابی/ مسکونی
|22/8 کیلومتر مربع
|22/8 کیلومتر مربع
|سرزمینی هموار و بدون عارضه طبیعی؛ دارای ارتفاعات کوتاه و کرانه‌های ملایم.
|سرزمینی هموار و بدون عارضه طبیعی؛ دارای ارتفاعات کوتاه و کرانه‌های ملایم.
خط ۱۴۴: خط ۱۵۸:
|-
|-
|17
|17
|'''کیش'''/ مسکونی
|کیش/ مسکونی
|90 کیلومتر مربع
|90 کیلومتر مربع
|جزیره مرجانی بیضی‌شکل؛ مسطح و مستعد کشاورزی؛ یکی از بکرترین مناطق زیست‌محیطی.
|جزیره مرجانی بیضی‌شکل؛ مسطح و مستعد کشاورزی؛ یکی از بکرترین مناطق زیست‌محیطی.
خط ۱۵۰: خط ۱۶۴:
|-
|-
|18
|18
|'''فرور بزرگ'''/ غیرمسکونی
|فرور بزرگ/ غیرمسکونی
|26 کیلومتر مربع
|26 کیلومتر مربع
|واقع بر کمربند زلزله؛ دارای تپه‌ماهور، پرتگاه‌های بلند و آب‌های سیاه در نزدیکی ساحل.
|واقع بر کمربند زلزله؛ دارای تپه‌ماهور، پرتگاه‌های بلند و آب‌های سیاه در نزدیکی ساحل.
خط ۱۵۶: خط ۱۷۰:
|-
|-
|19
|19
|'''فرور کوچک/'''غیرمسکونی
|فرور کوچک/غیرمسکونی
|1 کیلومتر مربع
|1 کیلومتر مربع
|جزیره کوهستانی با تپه زین‌شکل تیره؛ جزی کمربند فعال زلزله.
|جزیره کوهستانی با تپه زین‌شکل تیره؛ جزی کمربند فعال زلزله.
خط ۱۶۲: خط ۱۷۶:
|-
|-
|20
|20
|'''سیری (راز)''' / مسکونی
|سیری / مسکونی
|16/5 کیلومتر مربع
|16/5 کیلومتر مربع
|جزیره‌ای مسطح در قلب خلیج فارس؛ دارای نخلستان‌های پراکنده و معدن خاک سرخ.
|جزیره‌ای مسطح در قلب خلیج فارس؛ دارای نخلستان‌های پراکنده و معدن خاک سرخ.
خط ۱۶۸: خط ۱۸۲:
|-
|-
|21
|21
|'''ابوموسی'''/ مسکونی
|ابوموسی/ مسکونی
|12 کیلومتر مربع
|12 کیلومتر مربع
|جنوبی‌ترین جزیره ایرانی؛ مرکز شهرستان ابوموسی؛ دارای اهمیت حاکمیتی بالا.
|جنوبی‌ترین جزیره ایرانی؛ مرکز شهرستان ابوموسی؛ دارای اهمیت حاکمیتی بالا.
خط ۱۷۴: خط ۱۸۸:
|-
|-
|22
|22
|'''تنب بزرگ'''/ مسکونی
|تنب بزرگ/ مسکونی
|10/5 کیلومتر مربع
|10/5 کیلومتر مربع
|جزیره‌ای تقریباً گرد با خاک شنی و خشک؛ محل وفور مارهای سمی کوچک.
|جزیره‌ای تقریباً گرد با خاک شنی و خشک؛ محل وفور مارهای سمی کوچک.
خط ۱۸۰: خط ۱۹۴:
|-
|-
|23
|23
|'''تنب کوچک'''/ غیرمسکونی
|تنب کوچک/ غیرمسکونی
|1/2 کیلومتر مربع
|1/2 کیلومتر مربع
|جزیره مثلثی‌شکل در ۱۲ کیلومتری غرب تنب بزرگ؛ مرتفع‌ترین نقطه ۲۱ متر.
|جزیره مثلثی‌شکل در ۱۲ کیلومتری غرب تنب بزرگ؛ مرتفع‌ترین نقطه ۲۱ متر.
خط ۱۸۶: خط ۲۰۰:
|-
|-
|24
|24
|'''قشم''' / مسکونی
|قشم / مسکونی
|1491 کیلومتر مربع
|1491 کیلومتر مربع
|بزرگترین جزیره ایران؛ دارای گنبد نمکدان، جنگل‌های حرا و سواحل صخره‌ای ریگو.
|بزرگترین جزیره ایران؛ دارای گنبد نمکدان، جنگل‌های حرا و سواحل صخره‌ای ریگو.
خط ۱۹۲: خط ۲۰۶:
|-
|-
|25
|25
| '''ناز''' / غیرمسکونی
| ناز / غیرمسکونی
|
|
|سه هکتار صخره مسطح؛ فاقد ساحل شنی؛ با دیواره‌های صخره‌ای بلند.
|سه هکتار صخره مسطح؛ فاقد ساحل شنی؛ با دیواره‌های صخره‌ای بلند.
خط ۱۹۸: خط ۲۱۲:
|-
|-
|26
|26
| '''هرمز''' / مسکونی
| هرمز / مسکونی
|45 کیلومتر مربع
|45 کیلومتر مربع
|جزیره گرد با تپه‌های آتشفشانی و نمکی؛ دارای معادن مشهور خاک سرخ و نمک سفید.
|جزیره گرد با تپه‌های آتشفشانی و نمکی؛ دارای معادن مشهور خاک سرخ و نمک سفید.
خط ۲۰۴: خط ۲۱۸:
|-
|-
|27
|27
|'''هنگام''' / مسکونی
|هنگام / مسکونی
|50 کیلومتر مربع
|50 کیلومتر مربع
|مخروط ناقص با ارتفاعات آهکی (کوه ناکس)؛ دارای معادن نمک، خاک و سرب.
|مخروط ناقص با ارتفاعات آهکی (کوه ناکس)؛ دارای معادن نمک، خاک و سرب.
خط ۲۱۰: خط ۲۲۴:
|-
|-
|28
|28
| '''لارک''' / مسکونی
| لارک / مسکونی
|7/48 کیلومتر مربع
|7/48 کیلومتر مربع
|متشکل از کوه‌های آتشفشانی مخروطی در تنگه هرمز؛ فاقد کشاورزی.
|متشکل از کوه‌های آتشفشانی مخروطی در تنگه هرمز؛ فاقد کشاورزی.
|فعالیت اصلی صید و غواصی؛ تأمین آب شیرین از طریق حمل با شناور از بندرعباس.<ref>[https://civilica.com/doc/124223/ امانی و دیگران، «بررسی جزایر ایرانی خلیج فارس»،  1388ش، ص1-14.]</ref><ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1069577/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 بابایی، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»،  1393ش، ص95-114.]</ref>
|فعالیت اصلی صید و غواصی؛ تأمین آب شیرین از طریق حمل با شناور از بندرعباس.<ref>[https://civilica.com/doc/124223/ امانی و دیگران، «بررسی جزایر ایرانی خلیج فارس»،  1388ش، ص1-14.]</ref><ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1069577/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 بابایی، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»،  1393ش، ص95-114.]</ref>
|-
|29
|چراغی/غیرمسکونی
| --
| --
| --
|-
|30
|مرغی/غیرمسکونی
| --
| --
| --
|-
|31
|سه‌دندون/غیرمسکونی
| --
| --
| --<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
|}
|}


خط ۲۳۳: خط ۲۶۵:


امانی، کیا و دیگران، «بررسی جزایر ایرانی خلیج فارس»، همایش بین‌المللی خلیج فارس، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر،  17 الی 19 آذر ماه 1388ش، ص1-14.
امانی، کیا و دیگران، «بررسی جزایر ایرانی خلیج فارس»، همایش بین‌المللی خلیج فارس، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر،  17 الی 19 آذر ماه 1388ش، ص1-14.
امیری، علی و نادری، حجت، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»، مجلۀ برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، شمارۀ 58،  1404ش.


«اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانه‌ی ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 23 آبان 1403ش.
«اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانه‌ی ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 23 آبان 1403ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/جزایر_ایرانی_خلیج_فارس»