جزایر ایرانی خلیج فارس: تفاوت میان نسخه‌ها

در خلیج فارس 130 جزیره با مساحت‌های مختلف وجود دارد که حدود 31 جزیرۀ آن مربوط به ایران بوده و 12 جزیره آن مسکونی است و بیشتر جزایر مسکونی ایران در شمال خلیج فارس قرار دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref> مجموع جزایر ایرانی خلیج فارس مساحتی بالغ بر حدود ۱۸۸۸ کیلومتر مربع را شامل می‌شود که در این میان جزیره قشم با ۱۴۹۱ کیلومتر مربع، بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس و با فاصله ۱۸۰۰ متر از خشکی، نزدیک‌ترین جزیره به خاک ایران است. این جزیره به‌عنوان بزرگ‌ترین جزیره غیر مستقل جهان، از ۲۲ کشور جهان بزرگ‌تر و حدود ۲۵ برابر کشور بحرین مساحت دارد. در مقابل، جزیره فارسی کوچک‌ترین جزیره ایران محسوب می‌شود که در همسایگی عربستان واقع شده است.<ref>اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-45.</ref>

|ردیف

|'''ابعاد اهمیت'''

|'''جزایر شاخص'''

|'''شرح ویژگی‌ها و مصادیق راهبردی'''  

|'''بزرگ‌ترین اسکله نفتی جهان:''' از میان جزایر ایرانی خلیج فارس، خارک بهدلیل واقع شدن در عمیق‌ترین بخش‌های خلیج فارس و داشتن سواحل عمیق، لنگرگاه اصلی شناورهای پهن‌پیکر و گره‌گاه صادراتی کشور است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>

جزایر ایرانی خلیج فارسی بین سه استان ساحلی تقسیم شده‌اند که استان هرمزگان با دارا بودن ۱۴ جزیره شامل قشم، کیش، هرمز، ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک، لاوان، شتور، هندورابی، فرور بزرگ و کوچک، سیری، هنگام و لارک، بیشترین سهم و متنوع‌ترین کاربری‌ها را دارد. پس از آن، استان بوشهر قرار دارد که جزایری همچون خارک، خارکو، عباسک، میرمهنا، فارسی، تهمادو، نخیلو و گُرم را در بر می‌گیرد؛ همچنین جزایر کوچکی مانند ام‌الکرم و مطاف نیز در حوزه این استان ذکر شده‌اند. استان خوزستان نیز دارای جزایر مهمی در شمال غربی خلیج فارس است که شامل جزیره مسکونی مینو و جزایر راهبردی و زیست‌محیطی پیرامون خور موسی یعنی بونه، دارا و قبر ناخدا می‌شود. این پراکندگی نشان‌دهندۀ گستردگی نفوذ حاکمیتی و نظارت زیست‌محیطی ایران بر سراسر طول کرانه‌های شمالی خلیج فارس است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1069577/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 بابایی، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»،  1393ش، ص95-114؛]اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»،  1387ش، ص42-43.</ref>

* به اعتقاد پژوهشگران، در صورت نبود این جزایر، ایران ناگزیر از استفاده از خط مبدأ عادی می‌شد که در آن صورت مساحت قابل توجهی از قلمروهای دریایی کشور به نفع کشورهای جنوبی خلیج فارس کاهش می‌یافت. از میان جزایر ایران، هفت جزیره دارای دریای سرزمینی هستند که دریای سرزمینی شش جزیره با دریای سرزمینی سرزمین ساحلی پیوستگی دارد. این پیوستگی حاکمیت متصل را فراهم می‌آورد که برای اعمال حقوق در سایر مناطق حقوقی دریایی ضروری است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>

* به گفته پژوهشگران، جزیره فارسی به‌دلیل دوری از ساحل ایران و نزدیکی به عربستان سعودی فاقد این پیوستگی است و برای تعیین دریای سرزمینی آن از خط منصف استفاده شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>

* جزایر دسته اول علاوه‌بر گسترش حاکمیت دریایی، صلاحیت دریایی ایران را نیز توسعه داده‌اند، در حالی که جزیره فارسی تنها گسترش حاکمیت را به همراه داشته است. اگرچه به‌دلیل عرض کم خلیج فارس، این جزایر تأثیر کاملی بر سایر قلمروهای دریایی نداشته‌اند اما از نظر پژوهشگران، حذف نقش این جزایر در تعیین خط مبدأ یا دریای سرزمینی، به‌شدت بر منابع ژئواکونومیکی و ژئواستراتژیکی ایران در خلیج فارس و تنگه هرمز به نفع کشورهای منطقه و قدرت‌های فرامنطقه‌ای تأثیر خواهد گذاشت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>

|ردیف

|'''نام جزیره/وضعیت سکونت'''

|'''مساحت'''

|'''ویژگی‌های طبیعی و اقلیمی'''

|'''شاخص‌های اقتصادی، تاریخی و گردشگری'''

|

جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک در موقعیت استراتژیک تنگه هرمز قرار دارد و تحلیلگران آنها را از منظر ژئوپلیتیک، نظامی و اقتصادی برای ایران حیاتی ارزیابی می‌کنند. شواهد نشان می‌دهد که این جزایر همواره تحت حاکمیت ایران بوده‌اند و اسناد تاریخی متعددی از جمله نقشه رسمی لرد کرزن، وزیر خارجه بریتانیا در۱۹۰۳م به وضوح مالکیت ایران بر آنها را تأیید می‌کند. بریتانیا در اوایل قرن بیستم به‌صورت رسمی به حاکمیت ایران بر این جزایر اعتراف کرده و این اعتراف پایه‌گذار تثبیت حقوقی حاکمیت ایران شده است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1013262/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%DA%98%D8%A6%D9%88%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%E2%80%8C%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%8F%D9%86%D8%A8-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D9%8F%D9%86%D8%A8-%DA%A9%D9%88%DA%86%DA%A9-%D9%88-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C «اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانه‌ی ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>

در جریان جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران در رمضان 1404ش، جزایر ایرانی خلیج فارس به‌عنوان یکی از کانون‌های اصلی حساسیت ژئوپلیتیکی و نظامی مطرح بوده‌اند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/306371/%D9%87%D8%B0%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%B5%D8%B1%D9%81-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «هذیان‌گویی جدید ترامپ درباره تصرف جزایر ایران»، وب‌سایت نور نیوز.]</ref> تهدیدات مقامات آمریکایی برای اشغال جزیره خارک، مرکز اصلی صادرات نفت ایران و جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک، این مناطق را در خط مقدم تنشها قرار داد. بر اساس تحلیلهای موجود، اشغال جزایر سهگانه با وجود سادگی نسبی عملیات تصرف، به دلیل وسعت محدود و محصور بودن در دریا، نیروهای مهاجم را در معرض حملات مستمر موشکی و پهپادی قرار داده و تلفات سنگینی به همراه خواهد داشت. در مورد جزیره خارک، آسیب به تأسیسات نفتی به‌معنای از دست‌رفتن حدود نود درصد ظرفیت صادرات نفت ایران ارزیابی شده که در چارچوب سیاست مقابله به مثل، ایران نیز تأسیسات نفتی کشورهای همپیمان آمریکا و اسرائیل را هدف قرار خواهد داد. جزیره قشم نیز به‌دلیل وسعت، جمعیت و نزدیکی به ساحل، اشغال دشوارتر و پرهزینه‌تری پیش رو خواهد داشت. کارشناسان معتقدند اشغال جزایر نه‌تنها به بازگشایی تنگه هرمز کمک نمی‌کند، بلکه عاملی برای تشدید بحران، توقف کامل ترانزیت دریایی و واردآمدن تلفات جبران‌ناپذیر به نیروهای آمریکایی و کشورهای حامی آنها خواهد بود.<ref>[https://fararu.com/fa/news/958742/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A7%D8%B4%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D8%AE%D8%B7%D8%B1%D9%86%D8%AF-%DA%86%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%B4%D8%AF «بررسی سناریوهای مختلف اشغال جزایر ایرانی در خلیج فارس: کدام جزیره ها در معرض خطرند و چه خواهد شد؟»، خبرگزاری فرارو.]</ref>