بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۶۱: | خط ۶۱: | ||
=== '''مشعشعیان''' === | === '''مشعشعیان''' === | ||
سیدمحمد بن فلاح مشعشعی با رهبری و ادعای مهدویت، حکومت مستقلی شیعه را با مرکزیت هویزه در خوزستان در سال ۸۴۵ق بنیان نهاد.<ref>جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۹۱ش، ص۲۷۸.</ref> این حکومت شامل دو دوره، نخست دوران استقلال (۸۴۵-۹۱۴ق) با چهار حاکم از سیدمحمد بن فلاح تا سیدعلی بن محسن (فیاض) و دوره دوم، دوران وابستگی (۹۱۴-۱۱۷۶ق) با ۲۳ حاکم از سیدفلاح بن محسن تا مولی مطلب بن محمد خان بن فرجالله بود.<ref>جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۹۱ش، ص۲۸۱.</ref> مذهب رسمی آنان تشیع بود و دوران استقلال آنان در سال ۹۱۴ق با پایان یافتن دوران استقلال مشعشعیان توسط صفویان و اجرای جدی نظام متمرکز حکومتی توسط رضاشاه پهلوی به پایان رسید'''.'''<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولتهای شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۲۴۵-۲۲۹.</ref> | سیدمحمد بن فلاح مشعشعی با رهبری و ادعای مهدویت، حکومت مستقلی شیعه را با مرکزیت هویزه در خوزستان در سال ۸۴۵ق بنیان نهاد.<ref>جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۹۱ش، ص۲۷۸.</ref> این حکومت شامل دو دوره، نخست دوران استقلال (۸۴۵-۹۱۴ق) با چهار حاکم از سیدمحمد بن فلاح تا سیدعلی بن محسن (فیاض) و دوره دوم، دوران وابستگی (۹۱۴-۱۱۷۶ق) با ۲۳ حاکم از سیدفلاح بن محسن تا مولی مطلب بن محمد خان بن فرجالله بود.<ref>جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۹۱ش، ص۲۸۱.</ref> مذهب رسمی آنان تشیع بود و دوران استقلال آنان در سال ۹۱۴ق با پایان یافتن دوران استقلال مشعشعیان توسط صفویان و اجرای جدی نظام متمرکز حکومتی توسط رضاشاه پهلوی به پایان رسید'''.'''<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولتهای شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۲۴۵-۲۲۹.</ref> | ||
== '''<sup> | === '''<sup>دستآورد و نقش</sup>''' '''<sup>حکومتهای محلی و منطقهای</sup>''' === | ||
حکومتهای محلی و منطقهای با ایجاد تجارب متعدد از جهات مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و تمدنی، نقش مهمی در تثبیت هویت شیعی ایران و انتقال آن به دورههای بعدی ایفا کردند. | |||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
|+ | |+ | ||
!حکومت | !'''حکومت''' | ||
!دستاوردهای سیاسی | !'''دستاوردهای سیاسی''' | ||
!دستاوردهای اجتماعی | !'''دستاوردهای اجتماعی''' | ||
!دستاوردهای فرهنگی و تمدنی | !'''دستاوردهای فرهنگی و تمدنی''' | ||
|- | |- | ||
!'''علویان طبرستان''' | !'''علویان طبرستان''' | ||
|تحقق آرمان تشکیل حکومت شیعی بهعنوان نخستین تجربهٔ حکومتی علویان در ایران؛ مقابله با دستگاه خلافت عباسی و حکومتهای همجوار؛ دستیابی به حکومت با اتکا بر دعوت و انتخاب مردم؛ تعیین والیان شهرها با رضایت مردم. | |||
|گسترش دعوت به سرزمینهای مجاور و ایجاد امنیت برای جامعهٔ طبرستان. | |||
|ساخت مساجد، مدارس دینی، کتابخانهها و خانقاهها؛ ترویج فقه شیعی زیدی؛ ساخت و تعمیر بارگاه ائمه و حاکمان علوی؛ گسترش علم و دانش؛ ایجاد پایگاهی امن برای سادات؛ گسترش اسلام و تشیع در منطقه<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1543942/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86?q=%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%8C%20%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C%20%D9%88%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86%20%D8%B7%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D9%86&score=16392.81&rownumber=1 نوروزی و همکاران، «دستاوردهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی علویان طبرستان»، ۱۳۹۸ش، ص۸۳.]</ref> | |||
|- | |- | ||
!'''آل مسافر''' | !'''آل مسافر''' | ||
|ضرب سکه با نشانههای اعتقادات شیعی اسماعیلی (قرمطی). | |||
| - | |||
|بروز و ظهور حرکتها و رسوم مبتنی بر فرهنگ انتظار در مناطق تحت حاکمیت<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1115401/%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1-%D9%88-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%86-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85-%D9%87%D8%AC%D8%B1%DB%8C?q=%D8%A2%D9%84%20%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1&score=274877907000.0&rownumber=1 شاهمرادی، «آل مسافر و تشیع در دیلم و آذربایجان در قرن چهارم هجری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۷.]</ref> | |||
|- | |- | ||
!'''آل بویه''' | !'''آل بویه''' | ||
|کنترل و تسلط بر بغداد و خلافت عباسی توسط امیران شیعه، ایجاد تشکیلات اداری منظم (وزارت، دیوانها، قضاوت، حسبه و نقابت)، سازماندهی سپاه با شیوههای نوین نبرد. | |||
|نهادسازی مذهبی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1347282/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%DA%A9-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7%20%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%20%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2&score=67108872.0&rownumber=1 منتظرالقائم و کشاورز، «بررسی تغییرات اجتماعی مراسم و مناسک عزاداری عاشورا در ایران»، ۱۳۹۶ش، ص۴۶.]</ref> از جمله رسمیت یافتن عزاداری<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1117813/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%D9%85%DB%8C%D9%82-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8%DB%8C?q=%D8%AC%D8%B4%D9%86%20%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1%20%D9%88%20%D8%A7%D8%B0%D8%A7%D9%86%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A2%D9%84%20%D8%A8%D9%88%DB%8C%D9%87&score=8201.039&rownumber=18 خسروبیگی و جلیلیان، «نقش آل بویه در تعمیق فرهنگ شیعی (مطالعه موردی: آداب و رسوم مذهبی)»، ۱۳۹۲ش، ص۸۶.]</ref> و برگزاری مراسم در ایام محرم. | |||
|رشد و گسترش علوم و شکوفایی هنر و معماری<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1670531/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%88%DB%8C%D9%87?q=%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%20%D9%88%20%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%20%D8%A2%D9%84%20%D8%A8%D9%88%DB%8C%D9%87&score=1048585.0&rownumber=1 یحیایی، «بررسی و نقد کتاب تاریخ، تمدن و فرهنگ ایران در عصر آل بویه»، ۱۳۹۹ش، ص۳۴۷.]</ref>، ساخت و تجدید بنای مشاهد متبرکه (عتبات عالیات)، ایجاد کتابخانهها و مراکز علمی، برگزاری جشن عید غدیر بهصورت رسمی، رواج گفتن حی علی خیر العمل در اذان، رواج استفاده از مهر و تربت در نماز، توجه به علویان و احیای منصب نقابت، وقف و نذورات برای امور مذهبی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/976490/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C جلیلیان، «نقش حکومت آل بویه در توسعه فرهنگ شیعی»، ۱۳۹۲ش، ص۱۳۰-۱۲۲.]</ref> | |||
|- | |- | ||
!'''باوندان اِسپَهبدیه طبرستان''' | !'''باوندان اِسپَهبدیه طبرستان''' | ||
|ایجاد موازنهٔ قدرت سیاسی در عرصهٔ مذهبی مازندران. | |||
|حمایت از علمای شیعه و سادات و علویان و ارتباط و همکاری با شیعیان دیگر مناطق از جمله اسماعیلیان. | |||
|تبلیغ، ترویج و گسترش مذهب امامیه در طبرستان و توجه به بقاع متبرک شیعیان مانند عتبات عالیات، نجف، بقیع، مشهد و عبدالعظیم<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولتهای شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۱۵۲-۱۴۵.</ref> | |||
|- | |- | ||
!'''اسماعیلیه نزاری ایران''' | !'''اسماعیلیه نزاری ایران''' | ||
|استمرار سلسله امامت نزاری<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولتهای شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۲.</ref>، ایجاد شبکهٔ مستحکم از قلاع مانند معماری بینظیر نظامی، جلب مخالفان اقتصادی، سیاسی و مذهبی نظام سلجوقیان. | |||
|ایجاد انسجام و یکپارچگی کمنظیر در میان جامعهٔ نزاری، ادامهٔ حیات اسماعیلیه در قالب گروهها و حلقههای صوفیان پس از سقوط. | |||
|فعالیت گسترده در علوم مثل ادبیات، فلسفه، کلام، نجوم، ایجاد کتابخانههای مجهز و مراکز پژوهشی، استفاده از زبان فارسی به عنوان زبان ادبیات دینی جمعی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1403940/%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%B9-%D9%81%D8%B2%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%AA?q=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%AA%20%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%87%20%D9%86%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C&score=8200.983&rownumber=11 شاهمرادی، «اوضاع فزهنگی و اجتماعی اسماعیلیه نشاری در دوران الموت»، ۱۳۹۷ش، ص۳۳-۳۲.]</ref> | |||
|- | |- | ||
!'''سربداران''' | !'''سربداران''' | ||
|گسترش مذهب تشیع در خراسان و سرزمینهای مجاور، ایجاد تشکیلات منظم اداری و نظامی، انجام اصلاحات مالی و اقدامات عمرانی، ظهور تفکر بیگانهستیزی (الگویی برای قیامهای بعدی). | |||
|تأثیرگذاری بر قیامهای بعدی از جمله قیام شاه اسماعیل صفوی و انقلاب اسلامی ایران. | |||
|احیای آموزههای شیعی، حمایت از علمای شیعه، شاعران، دانشمندان و فرهیختگان، رفتار مناسب حاکمان با مردم<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1003809/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9-%D9%88-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C?q=%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86&score=274877907000.0&rownumber=20 پرهیزکاری، «نقش دولت شیعی سربداران خراسان در گسترش تشیع و تمدن اسلامی»، ۱۳۹۲ش، ص۴۸.]</ref> | |||
|- | |- | ||
!'''مرعشیان''' | !'''مرعشیان''' | ||
|تأثیرگذاری بر قیامهای دیگر شیعی (آل کیا در گیلان)، تأثیر اندیشههای سیاسی‑اجتماعی بر تشکیل دولت صفویه. | |||
|عمران و آبادی بناهای عامالمنفعه مانند حمام، بازار، مسجد. | |||
|گسترش شعائر شیعی<ref>مرعشی، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، ۱۳۶۸ش، ص۲۱۱-۱۹۳؛ گروه تاریخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تاریخ تشیع، ۱۳۹۰ش، ص۲۸۷.</ref> | |||
|- | |- | ||
!'''آل کیا''' | |||
|تشکیل حکومت شیعی در شرق گیلان به پایتختی لاهیجان. | |تشکیل حکومت شیعی در شرق گیلان به پایتختی لاهیجان. | ||
|اجرای آداب و رسوم اجتماعی اعم از جشنها، عزاداریها، مراسم دینی و مذهبی و مسابقات و سرگرمیها با حفظ اصول ملی و بومی و بنمایههای اسلامی. | |اجرای آداب و رسوم اجتماعی اعم از جشنها، عزاداریها، مراسم دینی و مذهبی و مسابقات و سرگرمیها با حفظ اصول ملی و بومی و بنمایههای اسلامی. | ||
|گرایش تدریجی از مذهب زیدی به امامیه، ظهور دانشمندان، پزشکان، شاعران، هنرمندان و نوازندگان<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولتهای شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۲۲۸-۲۲۵.</ref> | |گرایش تدریجی از مذهب زیدی به امامیه، ظهور دانشمندان، پزشکان، شاعران، هنرمندان و نوازندگان<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولتهای شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۲۲۸-۲۲۵.</ref> | ||
|- | |- | ||
!'''قراقویونلوها''' | |||
|ایجاد یک دولت متمرکز ترکمان با گرایش شیعی در شمال غرب ایران، انتقال تجربیات حکومتداری شیعی به جانشینان (آققویونلوها و سپس صفویان)، تضعیف حکومتهای محلی سنیمذهب در غرب ایران، ضرب سکه با شعارهای شیعی مثل نام امامان. | |ایجاد یک دولت متمرکز ترکمان با گرایش شیعی در شمال غرب ایران، انتقال تجربیات حکومتداری شیعی به جانشینان (آققویونلوها و سپس صفویان)، تضعیف حکومتهای محلی سنیمذهب در غرب ایران، ضرب سکه با شعارهای شیعی مثل نام امامان. | ||
|رسمیت دادن به تدفین حاکمان در جوار امامزادگان بهعنوان نماد پیوند با تشیع. | |رسمیت دادن به تدفین حاکمان در جوار امامزادگان بهعنوان نماد پیوند با تشیع. | ||
|ساخت مسجد کبود تبریز با کتیبههای شیعی، گسترش معماری شیعی در بناهای مذهبی و عمومی، رواج شعائر و مناسک شیعی در فضاهای عمومی.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1022650/%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7-780-872-%D9%87-%D9%82?q=%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9%20%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C&score=16392.727&rownumber=1 شاهمرادی و منتظر القائم، «تشیع قراقویونلوها»، ۱۳۹۲ش، ص۶۷؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1426986/%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%B4-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87?q=%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%20%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8%DB%8C%20%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%87%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%20%D9%88%20%D8%A2%D9%82%20%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%20(%D8%A7%D8%B2%20%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%81%20%D8%AA%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9%20%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D9%88%20%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C)&score=9.74452&rownumber=2 شاهمرادی، «نگرش حاکمانِ آذربایجان به تشیع (از فروپاشی ایلخانان تا تأسیس صفویه)»، ۱۳۹۶ش، ص۹۱-۸۸.]</ref> | |ساخت مسجد کبود تبریز با کتیبههای شیعی، گسترش معماری شیعی در بناهای مذهبی و عمومی، رواج شعائر و مناسک شیعی در فضاهای عمومی.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1022650/%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7-780-872-%D9%87-%D9%82?q=%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9%20%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C&score=16392.727&rownumber=1 شاهمرادی و منتظر القائم، «تشیع قراقویونلوها»، ۱۳۹۲ش، ص۶۷؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1426986/%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%B4-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87?q=%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%20%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8%DB%8C%20%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%87%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%20%D9%88%20%D8%A2%D9%82%20%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%20(%D8%A7%D8%B2%20%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%81%20%D8%AA%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9%20%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D9%88%20%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C)&score=9.74452&rownumber=2 شاهمرادی، «نگرش حاکمانِ آذربایجان به تشیع (از فروپاشی ایلخانان تا تأسیس صفویه)»، ۱۳۹۶ش، ص۹۱-۸۸.]</ref> | ||
|- | |- | ||
!'''آققویونلوها''' | |||
|زمینهسازی برای ظهور صفویان در تبریز از طریق تضعیف قدرتهای محلی، تجربه حکومتداری به واسطه انتقال سنتهای اداری و سیاسی از تیموریان و ترکمانان به دولت صفوی.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1240346/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%82-%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7?q=%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C%20%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA%20%D8%A2%D9%82%20%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7%20%D9%88%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7&score=274877907000.0&rownumber=1 رجبی، «بررسی حکومت آق قویونلوها و فراقویونلوها»، ۱۳۸۲ش، ص۱۱-۷؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1426986/%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%B4-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87?q=%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%B4%20%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%90%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%D9%87%20%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9%20(%D8%A7%D8%B2%20%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C%20%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86%20%D8%AA%D8%A7%20%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3%20%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87)&score=274877907000.0&rownumber=1 شاهمرادی، «نگرش حاکمانِ آذربایجان به تشیع (از فروپاشی ایلخانان تا تأسیس صفویه)»، ۱۳۹۶ش، ص۸۸-۸۱؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1491664/%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7-%D8%A7%D9%82-%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7?q=%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7%20%D8%A2%D9%82%20%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%E2%80%8C%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%B9%D8%B5%D8%B1%20%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%20%D9%88%20%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C%20%D8%A8%D8%B1%20%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7&score=16393.08&rownumber=1 زرینزاد و میرجعفری، «سقوط آق قویونلوها ازدیدگاه تاریخنگاران عصر صفوی و تحلیلی بر نظریات آنها»، ۱۳۸۸ش، ص۷۳-۶۵.]</ref> | |زمینهسازی برای ظهور صفویان در تبریز از طریق تضعیف قدرتهای محلی، تجربه حکومتداری به واسطه انتقال سنتهای اداری و سیاسی از تیموریان و ترکمانان به دولت صفوی.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1240346/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%82-%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7?q=%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C%20%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA%20%D8%A2%D9%82%20%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7%20%D9%88%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7&score=274877907000.0&rownumber=1 رجبی، «بررسی حکومت آق قویونلوها و فراقویونلوها»، ۱۳۸۲ش، ص۱۱-۷؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1426986/%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%B4-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87?q=%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%B4%20%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%90%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%D9%87%20%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9%20(%D8%A7%D8%B2%20%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C%20%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86%20%D8%AA%D8%A7%20%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3%20%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87)&score=274877907000.0&rownumber=1 شاهمرادی، «نگرش حاکمانِ آذربایجان به تشیع (از فروپاشی ایلخانان تا تأسیس صفویه)»، ۱۳۹۶ش، ص۸۸-۸۱؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1491664/%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7-%D8%A7%D9%82-%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7?q=%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7%20%D8%A2%D9%82%20%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%E2%80%8C%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%B9%D8%B5%D8%B1%20%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%20%D9%88%20%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C%20%D8%A8%D8%B1%20%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7&score=16393.08&rownumber=1 زرینزاد و میرجعفری، «سقوط آق قویونلوها ازدیدگاه تاریخنگاران عصر صفوی و تحلیلی بر نظریات آنها»، ۱۳۸۸ش، ص۷۳-۶۵.]</ref> | ||
| - | | - | ||
| - | | - | ||
|- | |- | ||
!'''مشعشعیان''' | |||
|ایجاد حکومت مستقل شیعه به مرکزیت هویزه (خوزستان). | |ایجاد حکومت مستقل شیعه به مرکزیت هویزه (خوزستان). | ||
|جنبش اجتماعی مبتنی بر حمایت نظام قبیلهای اعراب خوزستان. | |جنبش اجتماعی مبتنی بر حمایت نظام قبیلهای اعراب خوزستان. | ||
