همسرگزینی دختران: تفاوت میان نسخه‌ها

همسر‌گزینی، مهم‌ترین رویداد در عبور دختر از زندگی مجردی به زندگی متأهلی است. عوامل متعددی در همسر‌گزینی دختران مؤثر است. همچنین داشتن پیش‌فرض‌های صحیح، شناخت و آگاهی از [[ازدواج]]، تأثیر مثبتی در تعیین معیار‌ها و ملاک‌های یک دختر برای انتخاب همسر خود دارد.  

همسر‌گزینی به فرایند‌ یافتن یک همسر مناسب برای ازدواج و تشکیل [[خانواده]] گفته می‌شود. این فرآیند تا حد زیادی تحت‌تأثیر ارزش‏‌های غالب در جامعه است.<ref>  [https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1063999.html اصغرپور ماسوله و همکاران، «پدیدارشناسی همسرگزینی دختران جوان در شهر مشهد»، 2017م، ص49.]</ref>

امروزه با دگرگونی‌های اجتماعی، انتظارات دختران جوان نیز دگرگون شده و همسرگزینی و تشكیل خانواده به امری سخت‌تر و چالش برانگیز تبدیل شده است. آگاهی و شناخت درست دختران جوان از شرایط مناسب یک مرد برای ازدواج، به آنها کمک می‌کند تا انتخاب هوشمندانه‌ای داشته باشند. البته با وجود حساسیت و اهمیت همسرگزینی، کارشناسان توصیه می‌کنند که دختران مراقب باشند تا در این امر، به وسواس گرفتار نشوند و سخت‌گیری یا ایده‌آل‌گرایی را به اشتباه، جایگزین دقت نکنند؛ زیرا تمام معیار‌های مطلوب برای گزینش همسر در یک فرد، جمع نمی‌شود.<ref>  [https://www.irna.ir/news/81022338/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%D9%83-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87 «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

امروزه در هر جامعه‌‏ای، گزینش همسر بنا‌بر شرایط و مقتضیات آن جامعه، معیار‏‌ها و هنجارهایی دارد. این پدیده در تجربه زیستۀ عاملان اجتماعی، ابعاد ذهنی و مصادیق عینی متنوع و در‌عین‌حال پیچیده‌ای دارد.<ref>  [https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1063999.html اصغرپور ماسوله و همکاران، «پدیدارشناسی همسرگزینی دختران جوان در شهر مشهد»، 2017م، ص49.]</ref> تغییر در مطلوبیت‌‎های فرهنگی و اجتماعی دربارۀ نقش‌ها و جایگاه دختران جوان در خانواده و اجتماع، موجب تغییر شرایط و بعضاً پیچیدگی فرایند همسرگزینی شده است. کارشناسان معتقدند دختران جوان با توجه به شرایط فردی و اجتماعی مختلف مانند استقلال مالی، باورداشت‎‌های فرهنگی، شرایط زمینه‌ای از جمله تحولات ناظر بر گذار نسل‎‌ها و تحول در الگوهای ارتباطی و نیز شرایط مداخله‎‌گری مانند تجارب تحصیلی خود و خانواده، راهبرد‎های مختلفی در گزینش همسر داشته‌اند.<ref>  [https://jfr.sbu.ac.ir/article_97660.html برادران کاشانی و همکاران، «همسرگزینی دختران جوان، کشاکش فردیت در برابر ارزش‎های سنتی»، وب‌سایت خانواده پژوهی.]</ref>  

همچنین گسترش اینترنت و فضای مجازی، آگاهی فردی را نسبت به هنجار‌ها، الگو‌ها و ارزش‌های حاکم بر شیوۀ همسرگزینی دختران، افزایش داده و فضا‌های آشنایی را از حالت سنتی به مدرن سوق داده و یافتن فرد مناسب برای ازدواج دختران را دچار تغییر و تحول اساسی کرده است.<ref>  [https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1087127.html اکبری و نخعی‌راد، «بررسی جامعه شناختی دایره همسرگزینی دختران در ارتباط با فضای مجازی»، 2021‌م، ص1.]</ref>

# سبک مبتنی بر الگوهای سنتی:<ref>[https://jfr.sbu.ac.ir/article_97660.html برادران کاشانی و همکاران، «همسرگزینی دختران جوان، کشاکش فردیت در برابر ارزش‎‌های سنتی»، وب‌سایت خانواده پژوهی.]</ref> در شیوه سنتی، والدین، دختر یا پسری را برای ازدواج با فرزند خود انتخاب می‌كنند؛<ref>  [https://www.irna.ir/news/81022338/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%D9%83-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87 «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

# سبک مبتنی بر تعاملات دوستانه؛ آشنایی دختر با پسر در محیط‌های مختلف، بدون اطلاع خانواده؛<ref>[https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1063999.html اصغرپور ماسوله و همکاران، «پدیدارشناسی همسرگزینی دختران جوان در شهر مشهد»، 2017م، ص58.]</ref>

# سبک بینابینی (تعاملات دوستانه تحت نظارت خانواده).<ref>[https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1063999.html اصغرپور ماسوله و همکاران، «پدیدارشناسی همسرگزینی دختران جوان در شهر مشهد»، 2017م، ص59.]</ref>

همچنین معیارسازی، کنترل معیار، انطباق‌‏یابی، پذیرش و گزینش نهایی توسط دختران، بیانگر ابعاد اصلی و مشترک آنها در فرایند گزینش همسر و انتخاب شیوۀ همسرگزینی است.<ref>[https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1063999.html اصغرپور ماسوله و همکاران، «پدیدارشناسی همسرگزینی دختران جوان در شهر مشهد»، 2017م، ص49.]</ref>

در شیوۀ متناسب با فرهنگ سنتی ایرانی، والدین نقش مهمی در همسرگزینی دختران خود دارند؛ اما در شیوۀ مدرن همسرگزینی، والدین نقش کمتری در انتخاب همسر برای فرزند خود دارند. این امر گسترش یک نوع فردیت در همسرگزینی را نشان می‌دهد. در دورۀ مدرن، دختر و پسر، خودشان همسر مناسب را انتخاب می‌كنند و پس از توافق نهایی، موضوع را به خانواده‌ها اعلام می‌كنند. کارشناسان معتقدند کم‌تجربگی و آگاهی ناقص دختران در سنین جوانی و عدم بهره‌مندی از نظرات، ایده‌ها و دلسوزی‌های والدین سبب شتاب‌زدگی دختران در انتخاب همسر می‌شود.<ref>  [https://www.irna.ir/news/81022338/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%D9%83-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87 «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

امروزه پیشرفت فناوری، دسترسی همگانی دختران به فضای مجازی و شرایط مرتبط با آن سبب شده عاملیت و فردمحوری دختران در فرآیند همسرگزینی بیشتر شود.<ref>  [https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1087127.html اکبری و نخعی‌راد، «بررسی جامعه شناختی دایره همسرگزینی دختران در ارتباط با فضای مجازی»، 1399ش، ص1.]</ref> به‌نظر کارشناسان، عوامل مختلفی مانند دریافت یا عدم‌دریافت پشتیبانی‎‌های خانوادگی، خوشبینی یا عدم خوشبینی دختران نسبت به پایداری زندگی زناشویی، مسئولیت‌‎پذیری یا مسئولیت‎‌گریزی در انتخاب همسر و نهایتاً تفاهم یا عدم تفاهم زوجین سبب بسط دایرۀ همسرگزینی دختران شده است.<ref>  [https://jfr.sbu.ac.ir/article_97660.html برادران کاشانی و همکاران، «همسرگزینی دختران جوان، کشاکش فردیت در برابر ارزش‌‌های سنتی»، وب‌سایت خانواده پژوهی.]</ref>

کفویت و همسانی، دین‌داری و اخلاق نیکو، مهم‌ترین معیار‌های مورد توجه دختران برای همسرگزینی است. همچنین عفت، [[حیا]] و اصالت خانوادگی، نجابت و پاكی از دیگر معیار‌های دختران در همسرگزینی دانسته شده است. آنها همچنین رشد عقلی و برخورداری مرد از فهم دقیق‌تر را در اداره زندگی مشترک و تربیت فرزندان مؤثر می‌دانند. تناسب دختر و پسر در سطح تحصیلات،‌ زیبایی، سن، شرایط اقتصادی، شرایط خانوادگی و مذهب، شاخص‌های همسانی و کفویت دانسته می‌شود.<ref>  [https://www.irna.ir/news/81022338/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%D9%83-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87 «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref><br>براساس آمار پیمایش ملی خانواده که توسط جهاد دانشگاهی در سال 1397ش منتشر شده است، دختران امروزی سه معیار اعتماد، راست‌گویی و عشق را به ترتیب با حدود 98درصد، 97درصد و 94درصد، در همسرگزینی دارای اهمیت دانسته‌اند و معیارهای مالی مانند درآمد خواستگار یا ثروتمند بودن خانوادۀ او، در رتبه‌های بسیار پایین‌تری قرار دارند؛<ref>«طرح پیمایش ملی خانواده»، 1397ش، ص82.</ref> اما از مجموع شاخص‌های مورد توجه دختران، گونه‌ای از ایده‌آل‌گرایی به‌دست می‌آید که به یک انگاره در ذهن بسیاری از دختران، تبدیل شده است و گسترش آن در جامعه، آسیب‌هایی مانند بالا رفتن سن ازدواج و ورود به مرحله تجرد قطعی را برای دختران به‌همراه دارد.<ref>[https://www.alef.ir/news/4010409032.html اسماعیلی، «چرا در ازدواج، ایده‌آل‌گرا شده‌ایم؟»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف].</ref>

برخی کارشناسان معتقدند در عصر حاضر، برخی دختران با نادیده‌گرفتن اصول فرهنگی و اعتقادی خود به خواستگاری پسرها می‌روند. أثرپذیری همسرگزینی دختران از مدرنیته سبب شده آنها به‌جای توجه به سنت، ارزش و هنجارهای جامعه، بیشتر به فكر ایجاد رابطۀ فردمحور باشند. امروزه الگوپذیری همسر‌گزینی دختران از فرهنگ بیگانه، به طلاق‌ها و ازدواج‌های مكرر در جامعه می‌انجامد و نظم اجتماعی را به چالش می‌کشد. شكاف نسلی میان افراد جامعه سبب ایجاد اختلاف ایده‌ها و ارزش‌ها میان فرزندان و خانواده‌ها شده و  این امر، چارچوب پذیرفته‌شدۀ اجتماعی برای همسرگزینی دختران را با تردیدهای جدی روبرو کرده است. در نتیجه، هر نسلی با دیدگاه و اندیشه خود به انتخاب همسر اقدام می‌کند.<ref>[https://www.irna.ir/news/81022338/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%D9%83-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87 «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

==چالش‌های همسرگزینی دختران در جوامع معاصر==

در جوامع امروزی، فرایند همسرگزینی دختران دستخوش تحولاتی شده است که از غلبه فردگرایی و مدرنیسم بر معیارهای مبتنی بر عقلانیت و اصالت فرهنگی ناشی می‌شود. این تحول در برخی موارد به آغاز زندگی مشترک بدون پایبندی به چارچوب‌های شرعی و قانونی انجامیده است. به گفته برخی پژوهشگران، این پدیده نشان‌دهندهٔ آن است که انتخاب همسر از سوی دختران اغلب مبتنی بر نبود شناخت و آگاهی کافی است.<ref>[https://www.irna.ir/news/81022338/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%D9%83-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87 «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> از دیدگاه گروهی از کارشناسان، شناخت صحیح معیارهای همسرگزینی نقشی اساسی در توفیق ازدواج دختران دارد.<ref>[http://cpap.shahed.ac.ir/article_2563.html علی اکبری دهکردی، «بررسی مقایسه‌ای ملاک‌های همسر‌گزینی در دختران جوان شهر اهواز»، 1386ش، ص75.]</ref> همچنین، در این زمینه بر نقش حمایت خانواده به‌عنوان عاملی که حتی در صورت بروز مشکل، امکان بازگشت و پذیرش فرزندان را فراهم می‌آورد، تأکید شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/81022338/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%D9%83-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87 «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> رسانه‌های جمعی، نهادهای فرهنگی و مراکز تربیتی نیز به‌عنوان نهادهایی که می‌توانند به آموزش و مشاورهٔ پیش از ازدواج جوانان و همچنین آموزش والدین بپردازند، در تقویت معیارهای درست همسرگزینی دختران مؤثر دانسته شده‌اند.<ref>  [http://cpap.shahed.ac.ir/article_2563.html علی اکبری دهکردی، «بررسی مقایسه‌ای ملاک‌های همسر‌گزینی در دختران جوان شهر اهواز»، 1386ش، ص75.]</ref>

* اکبری، حسین و نخعی‌راد، زهرا، «بررسی جامعه‌شناختی دایره همسرگزینی دختران در ارتباط با فضای مجازی»، در مجموعه مقالات نخستین همایش ملی چالش‌ها و راهکارهای تعالی نهاد خانواده در مذاهب اسلامی با محوریت آسیب‌های اجتماعی، 1399ش.

* برادران کاشانی، زهرا و همکاران، «همسرگزینی دختران جوان، کشاکش فردیت در برابر ارزش‌های سنتی»، وب‌سایت خانواده پژوهی، تاریخ بازدید: 24 اردیبهشت 1402ش.