دیمونا: تفاوت میان نسخهها
| خط ۲: | خط ۲: | ||
دیمونا در جنوب اسرائیل و در منطقه صحرای نقب واقع شده و به واسطه حضور تأسیسات هستهای موسوم به «مرکز تحقیقات هستهای نقب شیمون پرز» در مجاورت آن، از جایگاهی ویژه در معادلات امنیتی و راهبردی منطقه برخوردار است. | دیمونا در جنوب اسرائیل و در منطقه صحرای نقب واقع شده و به واسطه حضور تأسیسات هستهای موسوم به «مرکز تحقیقات هستهای نقب شیمون پرز» در مجاورت آن، از جایگاهی ویژه در معادلات امنیتی و راهبردی منطقه برخوردار است. | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۱: | ||
== نقش دیومنا در تولید سلاح هستهای == | == نقش دیومنا در تولید سلاح هستهای == | ||
بر اساس تخمین فدراسیون دانشمندان آمریکایی، اسرائیل حدود ۹۰ کلاهک جنگی دارد که از پلوتونیوم تولیدشده در رآکتور آب سنگین دیمونا ساخته شده است. اسرائیل در مورد زرادخانه هستهای خود سیاست ابهام عمدی را در پیش گرفته است؛ به این معنا که نه وجود آن را تأیید میکند و نه آن را انکار میکند. این کشور عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) نیست و پروتکل الحاقی را نیز نپذیرفته است.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-5/3742860-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7 «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> بنابر اعلام منابع خارجی، اسراییل حدود ۲۰۰ بمب اتمی دارد، که در تأسیسات دیمونا ساخته شدهاند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/2953108-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%85%D8%A8-%D8%A7%D8%AA%D9%85-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «اسرائیل چند بمب اتم دارد؟»، وبسایت روزنامۀ اقتصاد.]</ref> همچنین مواد اتمی از این نیروگاه منتقل و در مرکز ساخت و مونتاژ کلاهکهای اتمی واقع در شمال حیفا که یکی از 5 مراکز اتمی اسرائیل به شمار میآید جمع آوری می شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/5437340/%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7-%DB%8C%DA%A9-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%88-400-%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «نیروگاه دیمونا یک هزار و 400 تن اورانیوم استفاده کرده است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | بر اساس تخمین فدراسیون دانشمندان آمریکایی، اسرائیل حدود ۹۰ کلاهک جنگی دارد که از پلوتونیوم تولیدشده در رآکتور آب سنگین دیمونا ساخته شده است. اسرائیل در مورد زرادخانه هستهای خود سیاست ابهام عمدی را در پیش گرفته است؛ به این معنا که نه وجود آن را تأیید میکند و نه آن را انکار میکند. این کشور عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) نیست و پروتکل الحاقی را نیز نپذیرفته است.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-5/3742860-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7 «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> بنابر اعلام منابع خارجی، اسراییل حدود ۲۰۰ بمب اتمی دارد، که در تأسیسات دیمونا ساخته شدهاند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/2953108-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%85%D8%A8-%D8%A7%D8%AA%D9%85-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «اسرائیل چند بمب اتم دارد؟»، وبسایت روزنامۀ اقتصاد.]</ref> همچنین مواد اتمی از این نیروگاه منتقل و در مرکز ساخت و مونتاژ کلاهکهای اتمی واقع در شمال حیفا که یکی از 5 مراکز اتمی اسرائیل به شمار میآید جمع آوری می شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/5437340/%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7-%DB%8C%DA%A9-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%88-400-%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «نیروگاه دیمونا یک هزار و 400 تن اورانیوم استفاده کرده است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | ||
== نقش فرانسه در ساخت و پنهانکاری اولیه == | == نقش فرانسه در ساخت و پنهانکاری اولیه == | ||
اسرائیل رآکتور دیمونا را در دهه ۱۹۵۰ با کمک گسترده و مخفیانه دولت فرانسه ساخت. تا پایان آن دهه، حدود ۲۵۰۰ شهروند فرانسوی در دیمونا زندگی میکردند که دارای مجوزهای فرانسوی بودند، اما در عین حال به گونهای تحت پوشش قرار داشتند که همه چیز را انکار میکردند. به گزارشهای تحقیقی، کارگران فرانسوی مجاز به نوشتن مستقیم نامه و ارسال آن به کشور خود نبودند، بلکه نامههایشان از طریق صندوقهای پستی مخصوص در آمریکای لاتین به کشورشان ارسال میشد. سندی که | اسرائیل رآکتور دیمونا را در دهه ۱۹۵۰ با کمک گسترده و مخفیانه دولت فرانسه ساخت. تا پایان آن دهه، حدود ۲۵۰۰ شهروند فرانسوی در دیمونا زندگی میکردند که دارای مجوزهای فرانسوی بودند، اما در عین حال به گونهای تحت پوشش قرار داشتند که همه چیز را انکار میکردند. به گزارشهای تحقیقی، کارگران فرانسوی مجاز به نوشتن مستقیم نامه و ارسال آن به کشور خود نبودند، بلکه نامههایشان از طریق صندوقهای پستی مخصوص در آمریکای لاتین به کشورشان ارسال میشد. سندی که روزنامۀ هاآرتص در ۱۳۹۸م از طبقهبندی خارج کرد، نشان میدهد که در نشستی محرمانه در ژوئیه ۱۹۶۳م لوی اشکول (نخستوزیر وقت) از سردبیران روزنامههای اسرائیلی خواسته بود هیچ مطلبی درباره توان اتمی تأسیسات دیمونا منتشر نکنند و از ذکر کمکهای فرانسه در دستیابی اسرائیل به توان هستهای خودداری کنند. نخستوزیر اسرائیل در آن جلسه تأکید کرده بود که «وظیفه میهنی و مسوولانه» ایجاب میکند که مانع از وقوع زیانی بزرگ به کشور شوند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-5/3742860-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7 «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> | ||
== افشاگری مردخای وانونو و پیامدهای آن == | == افشاگری مردخای وانونو و پیامدهای آن == | ||
نسخهٔ ۲۹ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۰۹
دیمونا؛ نام عبری شهری در جنوب سرزمینهای اشغالی فلسطین و مرکز هستهای اسراییل در دل صحرای نقب.
دیمونا در جنوب اسرائیل و در منطقه صحرای نقب واقع شده و به واسطه حضور تأسیسات هستهای موسوم به «مرکز تحقیقات هستهای نقب شیمون پرز» در مجاورت آن، از جایگاهی ویژه در معادلات امنیتی و راهبردی منطقه برخوردار است.
معرفی
ديمونا نام عبری يكی از شهرهای جنوبی فلسطينی اشغالی است كه در صحرای نقب قرار گرفته و در حدود 34 هزار نفر جمعيت دارد.[۱] و مركز تحقيقات اتمي نقب و نيروگاه اتمي ديمونا در 10 كيلومتري جنوب شهر ديمونا قرار دارد. مرکز هستهای دیمونا در منطقۀ نقب در جنوب اسرائیل واقع شده است. ساخت این تأسیسات در ۱۹۵۷م با همکاری محرمانۀ دولت فرانسه آغاز و در دسامبر ۱۹۶۳م راهاندازی شد. بر اساس اطلاعات افشاشده در ۱۹۸۶م این مرکز در ده طبقۀ مجزا در زیرزمین ساخته شده و هر طبقه دارای یک واحد ویژه است. در ۲۰۱۷م حدود ۲۷۰۰ نفر در دیمونا مشغول به کار بودند که از این تعداد تنها ۱۵۰ نفر اجازۀ دسترسی به بخشهای حساس را داشتند. بر اساس برآورد کارشناسان این مرکز ماهانه هشت کیلوگرم اورانیوم با غنای بسیار بالا و سالانه ۴۰ کیلوگرم پلوتونیوم تولید میکند که برای ساخت ده بمب هستهای کافی است. واحد ویژهای از موساد به نام «دفتر روابط علمی» مسئول تأمین نیازهای علمی و فناوری مورد نیاز دیمونا از خارج از اسرائیل است و عملیاتهایی نظیر قاچاق ۲۰۰ تن کیک زرد از کنگو در سال ۱۹۶۸ و انتقال دانشمندان و مواد هستهای از جمهوریهای شوروی سابق را انجام داده است. اسرائیل با تأسیس شرکتهای صوری در کشورهای مختلف، انتقال ابزار و مواد هستهای را تسهیل میکند که از جمله میتوان به پرونده آرنون میلچن، تهیهکنندۀ هالیوودی، اشاره کرد که به اتهام همکاری در قاچاق مواد و ابزار هستهای توسط افبیآی مورد بازجویی قرار گرفت.[۲]
اهمیت راهبردی
دیمونا مهمترین تأسیسات هستهای اسرائیل و ستون اصلی برنامه بازدارندگی راهبردی این کشور محسوب میشود. این مرکز که در صحرای نقب واقع شده، از دهه ۱۹۶۰ به عنوان قلب برنامه هستهای اسرائیل شناخته میشود. به اعتقاد کارشناسان، دیمونا تنها یک راکتور تحقیقاتی نیست، بلکه نقش محوری در سیاست ابهام هستهای اسرائیل ایفا میکند. بسیاری از گزارشهای بینالمللی فعالیتهای کلیدی مرتبط با توان هستهای اسرائیل را در همین مجموعه متمرکز میدانند. دیمونا در ادبیات سیاسی بهعنوان «قلب نبض هستهای اسرائیل» شناخته میشود؛ اصطلاحی که به نقش حیاتی این مرکز در معادلات امنیتی و بازدارندگی راهبردی اسرائیل اشاره دارد. این تأسیسات نه تنها یک مرکز نظامی، بلکه نماد راهبرد هستهای و رازآلودگی در سیاست امنیتی اسرائیل در خاورمیانه به شمار میرود.[۳]
نقش دیومنا در تولید سلاح هستهای
بر اساس تخمین فدراسیون دانشمندان آمریکایی، اسرائیل حدود ۹۰ کلاهک جنگی دارد که از پلوتونیوم تولیدشده در رآکتور آب سنگین دیمونا ساخته شده است. اسرائیل در مورد زرادخانه هستهای خود سیاست ابهام عمدی را در پیش گرفته است؛ به این معنا که نه وجود آن را تأیید میکند و نه آن را انکار میکند. این کشور عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) نیست و پروتکل الحاقی را نیز نپذیرفته است.[۴] بنابر اعلام منابع خارجی، اسراییل حدود ۲۰۰ بمب اتمی دارد، که در تأسیسات دیمونا ساخته شدهاند.[۵] همچنین مواد اتمی از این نیروگاه منتقل و در مرکز ساخت و مونتاژ کلاهکهای اتمی واقع در شمال حیفا که یکی از 5 مراکز اتمی اسرائیل به شمار میآید جمع آوری می شود.[۶]
نقش فرانسه در ساخت و پنهانکاری اولیه
اسرائیل رآکتور دیمونا را در دهه ۱۹۵۰ با کمک گسترده و مخفیانه دولت فرانسه ساخت. تا پایان آن دهه، حدود ۲۵۰۰ شهروند فرانسوی در دیمونا زندگی میکردند که دارای مجوزهای فرانسوی بودند، اما در عین حال به گونهای تحت پوشش قرار داشتند که همه چیز را انکار میکردند. به گزارشهای تحقیقی، کارگران فرانسوی مجاز به نوشتن مستقیم نامه و ارسال آن به کشور خود نبودند، بلکه نامههایشان از طریق صندوقهای پستی مخصوص در آمریکای لاتین به کشورشان ارسال میشد. سندی که روزنامۀ هاآرتص در ۱۳۹۸م از طبقهبندی خارج کرد، نشان میدهد که در نشستی محرمانه در ژوئیه ۱۹۶۳م لوی اشکول (نخستوزیر وقت) از سردبیران روزنامههای اسرائیلی خواسته بود هیچ مطلبی درباره توان اتمی تأسیسات دیمونا منتشر نکنند و از ذکر کمکهای فرانسه در دستیابی اسرائیل به توان هستهای خودداری کنند. نخستوزیر اسرائیل در آن جلسه تأکید کرده بود که «وظیفه میهنی و مسوولانه» ایجاب میکند که مانع از وقوع زیانی بزرگ به کشور شوند.[۷]
افشاگری مردخای وانونو و پیامدهای آن
نقش دیمونا در برنامه تسلیحات هستهای اسرائیل برای اولین بار توسط یک تکنسین قدیمی در این سایت به نام مردخای وانونو فاش شد که روایت خود را برای روزنامه ساندی تایمز انگلستان در سال ۱۹۸۶ تعریف کرد. وانونو که پس از پیوستن به جناح چپ افراطی، از یهودیت به مسیحیت تغییر دین داده و به حمایت از گروههای فلسطینی روی آورده بود، قبل از انتشار مصاحبهاش در یک عملیات دقیق فریب موساد با کمک یک «پرستوی موطلایی» از ایتالیا ربوده و به اسرائیل برگردانده شد. وی ۱۸ سال را در زندان گذراند و ۱۱ سال از آن را در سلول انفرادی به سر برد. افشاگری وانونو، سیاست «ابهام عمدی» اسرائیل را با چالش جدی مواجه کرد، هرچند این کشور همچنان به این سیاست پایبند مانده است. شیمون پرز که از او به عنوان پدر کوره اتمی دیمونا نام برده میشود، دههها پس از پایهگذاری این تأسیسات گفته بود همین که دشمنان فکر کنند اسرائیل بمب اتم دارد، به خودی خود جنبه بازدارندگی دارد.[۸]
تلاشهای گروههای مقاومت برای هدف قرار دادن دیمونا
بر اساس گزارشهای موجود، سایت هستهای دیمونا از دسترس نیروهای حزبالله لبنان دور نمانده است. پهپاد «ایوب» حزبالله در ۱۳۹۴ش توانست خود را تا نزدیکی این سایت برساند و بدون شناسایی شدن، تمام ردیابها و رادارهای اسرائیل را پشت سر بگذارد. همچنین در یک حمله انتحاری در تاریخ ۴ فوریه ۲۰۰۸ که توسط دو عضو گردانهای عزالدین قسام در یک مرکز خرید در دیمونا انجام گرفت، یک زن اسرائیلی کشته و سیزده شهروند اسرائیلی ساکن دیمونا مجروح شدند. گروه حماس نیز بارها تلاش کرد این مجموعه هستهای را با راکت هدف قرار دهد، اما به دلیل لایههای امنیتی موفق به انجام این امر نشد. این موارد نشاندهنده حساسیت بالای امنیتی این تأسیسات و تلاشهای مکرر گروههای فلسطینی و لبنانی برای ضربه زدن به آن در طول سالهای گذشته بوده است.[۹]
مرکز تحقیقات هستهای نقب
در فاصله حدود ۱۳ کیلومتری جنوب شهر دیمونا، تأسیساتی قرار دارد که با نامهای «مرکز تحقیقات هستهای نقب»، «رآکتور دیمونا» یا «کرایا لمحکار گرینیت» شناخته میشود.[۱۰] این مرکز در سال ۲۰۱۶ به افتخار شیمون پرز، از سیاستمداران کلیدی اسرائیل در دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، نامگذاری شده است.
بر اساس اسناد و گزارشهای موجود، ساخت این تأسیسات در سال ۱۹۵۸ با همکاری فرانسه آغاز شد. برخی منابع حاکی از آن هستند که حدود ۲۵۰۰ شهروند فرانسوی در آن دوره در دیمونا سکونت داشتند و محرمانگی شدیدی بر فعالیتهای آنها حاکم بود؛ به گونهای که کارگران فرانسوی از نوشتن مستقیم نامه به بستگان خود منع شده و مجبور بودند از صندوقپستی ساختگی در آمریکای لاتین استفاده کنند. هدف اعلامشده این پروژه، تأمین انرژی برای یک کارخانه نمکزدایی و توسعه کشاورزی در صحرای نقب بود.
رآکتور دیمونا در حدود سالهای ۱۹۶۲ تا ۱۹۶۴ وارد مدار شد. این رآکتور از نوع آبسنگین با سوخت طبیعی اورانیوم است و قدرت حرارتی اولیه آن حدود ۲۶ مگاوات برآورد شده است، هرچند برخی گزارشها حاکی از افزایش توان آن به ۷۰ تا ۱۵۰ مگاوات در سالهای بعد است.
ساختار و فعالیتهای تأسیسات
به گفته کارشناسان، این مجموعه از چندین بخش مجزا به نام «ماخون» (به معنای مؤسسه یا تأسیس) تشکیل شده است:
ماخون ۱: گنبد نقرهای شکل که محفظه نگهداری رآکتور را در بر میگیرد و از جاده اصلی قابل مشاهده است.
ماخون ۲: تأسیسات بازفرآوری شیمیایی که پلوتونیوم را از میلههای سوخت مصرفشده جدا میکند. بر اساس اطلاعات افشاشده، دسترسی به این بخش که گفته میشود شش طبقه زیرزمین دارد، تنها برای حدود ۱۵۰ نفر از کارکنان مجاز است. برخی منابع تولید سالانه پلوتونیوم در این تأسیسات را حدود ۴۰ کیلوگرم برآورد کردهاند.
ماخون ۳: تأسیسات فرآوری اورانیوم طبیعی برای رآکتور و تبدیل لیتیم-۶ به شکل جامد برای استفاده در کلاهکهای گرما هستهای.
ماخون ۴: تأسیسات تصفیه و نگهداری پسماندهای رادیواکتیو.
ماخون ۸ و ۹: تأسیسات غنیسازی اورانیوم از طریق سانتریفیوژ و جداسازی ایزوتوپ با لیزر.
تحلیلگران بر این باورند که مجموعه دیمونا قادر است سالانه بین ۱۵ تا ۶۰ کیلوگرم پلوتونیوم قابل استفاده در سلاح تولید کند که برای ساخت پنج تا ده کلاهک هستهای کافی است.
افشاگری وانونو و ابعاد برنامه هستهای
در اکتبر ۱۹۸۶، مردخای وانونو، تکنسین هستهای اسرائیلی که پیشتر در دیمونا کار میکرد، جزئیات مفصلی از فعالیتهای این مرکز را در اختیار روزنامه ساندی تایمز قرار داد. وی همراه با اطلاعات خود، حدود ۶۰ عکس را که به طور مخفیانه از بخشهای مختلف تأسیسات گرفته بود، منتشر ساخت.
به اعتقاد کارشناسان، اطلاعات ارائهشده توسط وانونو نشان میداد که اسرائیل زرادخانهای شامل ۱۰۰ تا ۲۰۰ کلاهک هستهای در اختیار دارد که این رقم بسیار بیشتر از برآوردهای پیشین بود. وانونو پس از این افشاگری توسط عوامل موساد ربوده شده، به اسرائیل منتقل و به ۱۸ سال زندان محکوم گردید.
مؤسسه بینالمللی تحقیقات صلح استکهلم در گزارش سالانه خود (ژوئن ۲۰۲۵) اسرائیل را در فهرست کشورهای دارای سلاح هستهای قرار داده و برآورد کرده است که این کشور حدود ۹۰ کلاهک هستهای در اختیار دارد. بر اساس این گزارش، حدود ۳۰ کلاهک قابل حمل توسط جنگندههای اف-۱۵ و اف-۱۶ و حدود ۵۰ کلاهک نیز قابل استقرار بر روی موشکهای بالستیک دوربرد سری جریکو هستند. همچنین برآورد شده است که اسرائیل مواد شکافتپذیر کافی برای تولید تا ۲۰۰ کلاهک هستهای دیگر را ذخیره کرده است.
سیاست ابهام هستهای
اسرائیل از دهه ۱۹۶۰ سیاستی را در پیش گرفته که در محافل بینالمللی با عنوان «ابهام هستهای» شناخته میشود. بر این اساس، این کشور هرگز به طور رسمی وجود سلاح هستهای را تأیید یا تکذیب نکرده است. این سیاست توسط شیمون پرز در مصاحبهای در سال ۱۹۹۳ «عامل مؤثری در دستیابی به توافقات اسلو» توصیف شده است، به این دلیل که برخی از کشورهای عربی به این نتیجه رسیده بودند که به دلیل توان هستهای اسرائیل، گزینه نظامی برای مقابله با آن مؤثر نخواهد بود.
اسرائیل از امضای پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای خودداری کرده و خارج از چارچوبهای اصلی عدم اشاعه قرار دارد. بازرسان آمریکایی در دهه ۱۹۶۰ از این تأسیسات بازدید کردند، اما به اعتقاد کارشناسان، اسرائیل با نصب دیوارهای کاذب و محدود کردن دسترسی بازرسان، ماهیت واقعی فعالیتهای خود را پنهان کرده است. این بازرسیها در سال ۱۹۶۹ به طور کامل متوقف شد.
برخی گزارشها حاکی از آن است که در سال ۱۹۷۹، یک «فلش دوگانه» مرموز در اقیانوس اطلس جنوبی توسط ماهواره آمریکایی ثبت شد که گمانههایی درباره یک آزمایش هستهای مخفیانه با همکاری اسرائیل و آفریقای جنوبی را برانگیخت، هرچند این رویداد هرگز تأیید رسمی نشده است.
دیمونا در جنگ رمضان ۱۴۰۴
در جریان جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران در رمضان 1404ش، شهر دیمونا و تأسیسات هستهای مجاور آن برای نخستینبار بهطور مستقیم هدف حملات موشکی ایران قرار گرفت. بر اساس گزارشهای بینالمللی، ایران در پاسخ به حملات پیشین به تأسیسات هستهای نطنز، اقدام به پرتاب چندین موشک بالستیک به سمت شهر دیمونا و تأسیسات هستهای نقب نمود.
تحلیلگران مسائل بینالملل این اقدام را نقطه عطفی در تاریخ درگیریهای نظامی منطقه ارزیابی کردهاند. بر اساس گزارش مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی (IISS)، ایران این حملات را به عنوان «پاسخ» به حملات به نطنز انجام داد و تلویزیون دولتی ایران نیز این موضوع را تأیید کرده است.
جزئیات حملات و تلفات
بر اساس گزارشهای منتشرشده در رسانههای اسرائیلی و بینالمللی، دست کم دو موشک بالستیک به منطقه دیمونا اصابت کرده است. سرویس ملی آمبولانس اسرائیل (Magen David Adom) تعداد مجروحان این حملات را نزدیک به ۲۰۰ نفر اعلام کرد که از این تعداد ۱۱ نفر به شدت مجروح شدهاند. در میان مجروحان، یک پسر ۱۲ ساله و یک دختر ۵ ساله نیز به شدت آسیب دیدهاند. یک ساختمان مسکونی در شهر دیمونا مورد اصابت مستقیم قرار گرفته و خسارات قابل توجهی به ساختمانهای اطراف وارد شده است.
ناکامی سامانههای پدافندی
نکته قابل توجه در این حملات، ناکامی سامانههای پدافندی اسرائیل در رهگیری موشکهای ایرانی بوده است. به گزارش رسانههای اسرائیلی و بینالمللی، سامانههای «فلاخن داوود» (David's Sling) و «پیکان» (Arrow) در رهگیری این موشکها موفق عمل نکردند. ارتش اسرائیل تأیید کرده است که سامانههای پدافندی نسبت به این موشکها واکنش نشان دادهاند اما موفق به رهگیری آنها نشدهاند.
برخی تحلیلگران نظامی، کاهش قابل توجه ذخایر موشکهای رهگیر اسرائیل را از عوامل این ناکامی دانستهاند. به گفته کارشناسان، تا ۸۰ درصد از مهمات پیشرفته پدافندی اسرائیل در سه هفته اول جنگ مصرف شده بود. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران نیز در این باره اعلام کرد که نفوذ موشکها به منطقه حفاظتشده دیمونا نشاندهنده ورود جنگ به «مرحله جدیدی» است و افزود که «آسمان اسرائیل بدون دفاع است».
واکنش آژانس بینالمللی انرژی اتمی
آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) پس از این حملات بیانیهای صادر و اعلام کرد که بر اساس اطلاعات دریافتی از کشورهای منطقه، هیچ گونه نشتی پرتوی یا آسیب به مرکز تحقیقات هستهای نقب وارد نشده و سطح تشعشعات غیرعادی ثبت نشده است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، ضمن ابراز نگرانی از حملات در نزدیکی تأسیسات هستهای، خواستار «حداکثر خویشتنداری نظامی به ویژه در مجاورت تأسیسات هستهای» شد.
اهمیت راهبردی حمله به دیمونا
کارشناسان بر این باورند که حمله به دیمونا برای نخستین بار در تاریخ درگیریهای نظامی، از چند جهت حائز اهمیت است:
این حمله نشاندهنده تغییر در راهبرد نظامی ایران و عبور از تهدید به اقدام عملی علیه تأسیسات هستهای اسرائیل ارزیابی شده است. نفوذ موشکها به عمق سامانههای پدافندی اسرائیل، پرسشهایی را درباره کارآمدی این سامانهها در برابر حملات گسترده ایجاد کرده است. برخی تحلیلگران معتقدند که این حمله معادلات بازدارندگی در منطقه را به طور قابل توجهی تغییر داده و نشان داده است که تأسیسات هستهای اسرائیل نیز در معرض تهدید قرار دارند.
تحولات اخیر و فعالیتهای ساختمانی جدید
بر اساس تصاویر ماهوارهای منتشرشده در سالهای اخیر، فعالیتهای ساختمانی گستردهای در مجتمع دیمونا در جریان است. به گفته هفت کارشناس هستهای که این تصاویر را بررسی کردهاند، احداث یک سازه بزرگ جدید با دیوارهای بتنی ضخیم و طبقات زیرزمینی در مجاورت رآکتور قدیمی آغاز شده است.
کارشناسان در مورد هدف این ساختوساز به دو دسته تقسیم شدهاند: گروهی آن را احداث یک رآکتور آبسنگین جدید برای جایگزینی رآکتور فرسوده فعلی (که بیش از شش دهه از راهاندازی آن میگذرد) ارزیابی میکنند، و گروه دیگر آن را تأسیسات مونتاژ کلاهکهای هستهای میدانند. رآکتور فعلی دیمونا به طور قابل توجهی از بیشتر رآکتورهای همدوره خود عمر طولانیتری داشته است که ضرورت جایگزینی یا بازسازی اساسی آن را مطرح میسازد.
چالشهای محیط زیستی
تأسیسات هستهای دیمونا امروزه با چالشهای متعددی مواجه شده است. به گفتّ منابع آگاه، این نیروگاه از ۱۹۹۴م عمر مفید فرضی خود را از دست داده و بهتدریج شکافهایی در برخی از دیوارها و پایههای آن ملاحظه شده است. روزنامه هاآرتص در مه ۲۰۲۱ گزارش داد که ۱۵۳۷م مشکل در سازههای ساختمانی نیروگاه کشف شده که میتواند به طور بالقوه موجب نشت مواد رادیواکتیو شود و به اعتراف مرکز پژوهشهای هستهای، حداقل در یک مورد این نشت صورت گرفته است. پایان دورۀ مفید بهرهبرداری از دیمونا با افزایش میانگین مبتلایان به سرطان در مناطق اطراف این نیروگاه، بهویژه در منطقه نقب، همزمان بوده است. اکثر کارکنان این نیروگاه نیز پس از چند سال فعالیت در آن مبتلا به سرطانهای مختلف شدهاند که این موضوع کشمکش حقوقی گستردهای را در دادگاههای اسرائیل به همراه داشته است. برخی کارشناسان اسراییل اذعان کردهاند که امروز پایگاه دیمونا به یک معضل برای ساختار امنیتی اسرائیل تبدیل شده و کارشناسان عرب آن را «پاشنه آشیل» اسرائیل میدانند. گروههای فلسطینی در غزه توانمندی هدف قرار دادن آن را پیدا کردهاند و در ۲۰۱۳م سوریه تهدید به هدف قرار دادن دیمونا در پاسخ به تهدیدات آمریکا کرده بود که این موضوع در چارچوب توازن وحشت سبب عقبنشینی دولت اوباما از حمله به سوریه شد. با وجود تقویت سپر پدافندی در اطراف این تأسیسات و ممنوعیت نزدیک شدن افراد در شعاع ۱۰ کیلومتری، کابوس یک اقدام خودسرانه همواره مسئولان امنیتی در تلآویو را در وحشت نگه داشته است.[۱۱]
پانویس
- ↑ «انهدام شيئي مشكوك بالاي تاسيسات اتمي اسرائیل»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «جایگاه دیمونا، کارخانه تولید بمبهای هستهای، در امنیت اسرائیل کجاست؟»، اعتماد آنلاین.
- ↑ محمدجانی، «چرا دیمونا را «قلب نبض هستهای اسرائیل» مینامند؟»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «اسرائیل چند بمب اتم دارد؟»، وبسایت روزنامۀ اقتصاد.
- ↑ «نیروگاه دیمونا یک هزار و 400 تن اورانیوم استفاده کرده است»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «۷ نقطه اتمی اسرائیل که میتواند هدف ایران باشد»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ «جایگاه دیمونا، کارخانه تولید بمبهای هستهای، در امنیت اسرائیل کجاست؟»، اعتماد آنلاین.
منابع
«اسرائیل چند بمب اتم دارد؟»، وبسایت روزنامۀ اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 6 آبان 1394ش.
«اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 4 اسفند 1399ش.
«انهدام شيئي مشكوك بالاي تاسيسات اتمي اسرائیل»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب:26 آذر 1389ش.
«جایگاه «دیمونا»، کارخانه تولید بمبهای هستهای، در امنیت اسرائیل کجاست؟»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: 20 مرداد 1398ش.
محمدجانی، حامد، «چرا دیمونا را «قلب نبض هستهای اسرائیل» مینامند؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 1 فروردین 1405ش.
«نیروگاه دیمونا یک هزار و 400 تن اورانیوم استفاده کرده است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 8 دی 1383ش.
«۷ نقطه اتمی اسرائیل که میتواند هدف ایران باشد»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 9 اردیبهشت 1404ش.