دیمونا: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
ديمونا نام عبری يكی از شهرهای جنوبی فلسطينی اشغالی است كه در صحرای نقب قرار گرفته و در حدود 34 هزار نفر جمعيت دارد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/149383/%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D9%8A%D8%A6%D9%8A-%D9%85%D8%B4%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%8A-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AA%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84 «انهدام شيئي مشكوك بالاي تاسيسات اتمي اسرائیل»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | ديمونا نام عبری يكی از شهرهای جنوبی فلسطينی اشغالی است كه در صحرای نقب قرار گرفته و در حدود 34 هزار نفر جمعيت دارد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/149383/%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D9%8A%D8%A6%D9%8A-%D9%85%D8%B4%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%8A-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AA%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84 «انهدام شيئي مشكوك بالاي تاسيسات اتمي اسرائیل»، وبسایت عصر ایران.]</ref> در فاصلۀ حدود ۱۳ کیلومتری جنوب شهر دیمونا، تأسیساتی قرار دارد که با نامهای «مرکز تحقیقات هستهای نقب» یا «رآکتور دیمونا» شناخته میشود.<ref>[https://fararu.com/fa/news/859702/%D9%86%D9%82%D8%B7%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D9%87%D8%AF%D9%81-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF «۷ نقطه اتمی اسرائیل که میتواند هدف ایران باشد»، خبرگزاری فرارو.]</ref> ساخت این تأسیسات در ۱۹۵۷م با همکاری محرمانۀ دولت فرانسه آغاز و در دسامبر ۱۹۶۳م راهاندازی شد. بر اساس اطلاعات افشاشده در ۱۹۸۶م این مرکز در ده طبقۀ مجزا در زیرزمین ساخته شده و هر طبقه دارای یک واحد ویژه است. در ۲۰۱۷م حدود ۲۷۰۰ نفر در دیمونا مشغول به کار بودند که از این تعداد تنها ۱۵۰ نفر اجازۀ دسترسی به بخشهای حساس را داشتند. بر اساس برآورد کارشناسان این مرکز ماهانه هشت کیلوگرم اورانیوم با غنای بسیار بالا و سالانه ۴۰ کیلوگرم پلوتونیوم تولید میکند که برای ساخت ده بمب هستهای کافی است. واحد ویژهای از موساد به نام «دفتر روابط علمی» مسئول تأمین نیازهای علمی و فناوری مورد نیاز دیمونا از خارج از اسرائیل است و عملیاتهایی نظیر قاچاق ۲۰۰ تن کیک زرد از کنگو در سال ۱۹۶۸ و انتقال دانشمندان و مواد هستهای از جمهوریهای شوروی سابق را انجام داده است. اسرائیل با تأسیس شرکتهای صوری در کشورهای مختلف، انتقال ابزار و مواد هستهای را تسهیل میکند که از جمله میتوان به پرونده آرنون میلچن، تهیهکنندۀ هالیوودی، اشاره کرد که به اتهام همکاری در قاچاق مواد و ابزار هستهای توسط افبیآی مورد بازجویی قرار گرفت.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-17/328848-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF «جایگاه دیمونا، کارخانه تولید بمبهای هستهای، در امنیت اسرائیل کجاست؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> | ||
== اهمیت راهبردی == | == اهمیت راهبردی == | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
اسرائیل رآکتور دیمونا را در دهه ۱۹۵۰ با کمک گسترده و مخفیانه دولت فرانسه ساخت. تا پایان آن دهه، حدود ۲۵۰۰ شهروند فرانسوی در دیمونا زندگی میکردند که دارای مجوزهای فرانسوی بودند، اما در عین حال به گونهای تحت پوشش قرار داشتند که همه چیز را انکار میکردند. به گزارشهای تحقیقی، کارگران فرانسوی مجاز به نوشتن مستقیم نامه و ارسال آن به کشور خود نبودند، بلکه نامههایشان از طریق صندوقهای پستی مخصوص در آمریکای لاتین به کشورشان ارسال میشد. سندی که روزنامۀ هاآرتص در ۱۳۹۸م از طبقهبندی خارج کرد، نشان میدهد که در نشستی محرمانه در ژوئیه ۱۹۶۳م لوی اشکول (نخستوزیر وقت) از سردبیران روزنامههای اسرائیلی خواسته بود هیچ مطلبی درباره توان اتمی تأسیسات دیمونا منتشر نکنند و از ذکر کمکهای فرانسه در دستیابی اسرائیل به توان هستهای خودداری کنند. نخستوزیر اسرائیل در آن جلسه تأکید کرده بود که «وظیفه میهنی و مسوولانه» ایجاب میکند که مانع از وقوع زیانی بزرگ به کشور شوند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-5/3742860-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7 «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> | اسرائیل رآکتور دیمونا را در دهه ۱۹۵۰ با کمک گسترده و مخفیانه دولت فرانسه ساخت. تا پایان آن دهه، حدود ۲۵۰۰ شهروند فرانسوی در دیمونا زندگی میکردند که دارای مجوزهای فرانسوی بودند، اما در عین حال به گونهای تحت پوشش قرار داشتند که همه چیز را انکار میکردند. به گزارشهای تحقیقی، کارگران فرانسوی مجاز به نوشتن مستقیم نامه و ارسال آن به کشور خود نبودند، بلکه نامههایشان از طریق صندوقهای پستی مخصوص در آمریکای لاتین به کشورشان ارسال میشد. سندی که روزنامۀ هاآرتص در ۱۳۹۸م از طبقهبندی خارج کرد، نشان میدهد که در نشستی محرمانه در ژوئیه ۱۹۶۳م لوی اشکول (نخستوزیر وقت) از سردبیران روزنامههای اسرائیلی خواسته بود هیچ مطلبی درباره توان اتمی تأسیسات دیمونا منتشر نکنند و از ذکر کمکهای فرانسه در دستیابی اسرائیل به توان هستهای خودداری کنند. نخستوزیر اسرائیل در آن جلسه تأکید کرده بود که «وظیفه میهنی و مسوولانه» ایجاب میکند که مانع از وقوع زیانی بزرگ به کشور شوند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-5/3742860-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7 «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> | ||
== افشاگری مردخای وانونو | == افشاگری مردخای وانونو درباره دیمونا == | ||
مردخای وانونو، تکنسین هستهای اسرائیلی که از مخالفان سرسخت ساخت و بهکارگیری تسلیحات هستهای بود، پس از ۹ سال فعالیت در نیروگاه هستهای دیمونا، در۱۹۸۵مموفق شد با قاچاق دوربین به داخل تأسیسات، دستکم ۵۷ عکس از محوطه داخلی آن برداشت کند. وی پس از اخراج از دیمونا به استرالیا مهاجرت کرد و سپس با سفر به انگلستان، تصاویر و اطلاعات خود را در اختیار هفتهنامه ساندی تایمز قرار داد. این اطلاعات برای نخستین بار در ۵ اکتبر ۱۹۸۶م در صفحه اول این روزنامه تحت عنوان «افشا شد: اسرار ذخایر هستهای اسرائیل» منتشر شد و جامعه جهانی را به این قطعیت رساند که اسرائیل ذخایر بزرگی از تسلیحات اتمی در اختیار دارد. اسرائیلیها که از ادامه افشاگریها هراسان شده بودند، وانونو را با فریب یک مأمور مخفی زن به ایتالیا کشانده و در رم توسط نیروهای اطلاعاتی اسرائیل ربودند. وی پس از انتقال به اسرائیل، در دادگاهی به ریاست الیاهو نوام به ۱۸ سال حبس محکوم شد و یازده سال از این دوران را به صورت مداوم در سلول انفرادی به سر برد. وانونو در سال ۲۰۰۴م آزاد شد، اما با محدودیتهای گسترده در ارتباط با رسانهها و زندگی شخصی مواجه بود و پس از آن نیز چندین بار به بهانههای مختلف از جمله مصاحبه با رسانهها بازداشت شد. افشاگریهای وانونو به عنوان تکمیلکننده تکههای پازل برنامه هستهای اسرائیل، مبنای تخمینهای بعدی درباره زرادخانه هستهای این کشور قرار گرفت.<ref>[https://psri.ir/print.php?id=lvdtklce «صهیونیستها چند بمب اتم دارند؟ زرادخانههای سری اسرائیل چطور لو رفت؟»، وبسایت مطالعات و پژوهشهای سیاسی؛] [https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-5/3742860-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7 «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> | |||
== تلاشهای گروههای مقاومت برای هدف قرار دادن دیمونا == | == تلاشهای گروههای مقاومت برای هدف قرار دادن دیمونا == | ||
بر اساس گزارشهای موجود، سایت هستهای دیمونا از دسترس نیروهای حزبالله لبنان دور نمانده است. پهپاد «ایوب» حزبالله در ۱۳۹۴ش توانست خود را تا نزدیکی این سایت برساند و بدون | بر اساس گزارشهای موجود، سایت هستهای دیمونا از دسترس نیروهای حزبالله لبنان دور نمانده است. برای مثال پهپاد «ایوب» حزبالله در ۱۳۹۴ش توانست خود را تا نزدیکی این سایت برساند و بدون شناساییشدن، تمام ردیابها و رادارهای اسرائیل را پشت سر بگذارد. همچنین در یک حملۀ انتحاری در ۴ فوریه ۲۰۰۸م که توسط دو عضو گردانهای عزالدین قسام در یک مرکز خرید در دیمونا انجام گرفت، یک زن اسرائیلی کشته و سیزده شهروند اسرائیلی ساکن دیمونا مجروح شدند. گروه حماس نیز بارها تلاش کرد این مجموعه هستهای را با راکت هدف قرار دهد، اما به دلیل لایههای امنیتی موفق به انجام این امر نشد. این موارد نشاندهندۀ حساسیت بالای امنیتی این تأسیسات و تلاشهای مکرر گروههای فلسطینی و لبنانی برای ضربهزدن به آن در طول سالهای گذشته بوده است.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-5/3742860-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7 «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> | ||
''' | == '''دیمونا در جنگ رمضان ۱۴۰۴''' == | ||
در | === حملۀ موشکی ایران برای نخستینبار === | ||
به گزارش منابع خبری، در جریان حملۀ آمریکا و اسراییل به ایران در جنگ رمضان، در نخستین روز ۱۴۰۴ش نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به حملۀ آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای نطنز، اقدام به هدف قراردادن منطقه هستهای دیمونا در اراضی اشغالی کردند. بهگفتۀ تحلیلگران، این حمله برای نخستینبار در تاریخ درگیریهای نظامی، منطقۀ حساس و فوقامنیتی دیمونا را مستقیماً هدف قرار داد. بر اساس گزارشهای رسانهای، در این حمله زخمیشدن ۵۱ نفر تأیید شده و یک ساختمان سه طبقه در دیمونا دچار فروپاشی کامل شده است. منابع امدادی رژیم صهیونیستی از اعزام تیمهای نجات، وقوع آتشسوزی در محل اصابت موشک و فرود بالگردهای نظامی برای انتقال مجروحان به مراکز درمانی خبر دادهاند. به گفته شهردار دیمونا، چندین اصابت موشکی در منطقه رخ داده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6780231/%D8%AD%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%B2%D9%85%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF «حمله موشکی ایران به دیمونا؛ تعداد زخمیها به ۵۱ نفر رسید+ فیلم»، خبرگزاری مهر.]</ref> | |||
بر | === شکست پدافند هوایی === | ||
به اعتقاد کارشناسان مسائل نظامی، منطقه هستهای دیمونا در طول جنگ رمضان بهعنوان یکی از حفاظتشدهترین مناطق در فلسطین اشغالی از حیث پدافند هوایی شناخته میشد. با این حال، تحلیلگران بر این باورند که حمله مؤثر ایران با شمار محدودی موشک به این منطقه در اوج درگیریهای نظامی، نشاندهنده نفوذپذیری پیشرفتهترین سامانههای دفاعی اسرائیل از جمله گنبد آهنین، پیکان و فلاخن داوود است. به گزارش رسانههای اسراییلی، اصابت این موشکها به عمق حریم هوایی اسرائیل، افسانه سامانههای پدافندی این کشور را بار دیگر با چالش جدی مواجه کرده است. برخی تحلیلها حاکی از آن است که ایران قادر بوده است حفاظتشدهترین مناطق اسرائیل را با موفقیت هدف قرار دهد و عملاً حاکمیت نسبی بر حریم هوایی فلسطین اشغالی پیدا کرده است. | |||
=== معادله جدید بازدارندگی === | |||
به باور تحلیلگران امنیتی، پس از این حمله در بستر جنگ رمضان، ایران معادله معناداری را در واکنش به حملات علیه تأسیسات هستهای خود تعریف کرده است. بر اساس این معادله، هر تجاوز جدید به سایتهای اتمی ایران میتواند سناریوهای وخیمی را برای تأسیسات هستهای اسرائیل رقم بزند. رسانهها گزارش دادهاند که این حمله قدرتمندانه در شرایطی صورت گرفته است که مقامات آمریکایی و اسرائیلی در ماههای منتهی به جنگ رمضان، مدعی نابودی قدرت موشکی ایران شده بودند. به گفته کارشناسان، رویکرد ایران در این مرحله از جنگ، تنبیهی و هشدارآمیز بوده است؛ بدین معنا که به دشمن اعلام شد در صورت تکرار حملات به تأسیسات هستهای ایران، هیچ ملاحظهای در نظر گرفته نخواهد شد. با این حال، برخی تحلیلگران در چارچوب جنگ رمضان معتقدند که برای دفع کامل تهدیدات رژیم صهیونیستی، نابودی کامل تأسیسات هستهای دیمونا بهعنوان یک خطر بالقوه برای ایران و کل منطقه ضروری است. | |||
به | |||
== '''چالشهای محیط زیستی''' == | == '''چالشهای محیط زیستی''' == | ||
| خط ۱۰۶: | خط ۴۵: | ||
«جایگاه «دیمونا»، کارخانه تولید بمبهای هستهای، در امنیت اسرائیل کجاست؟»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: 20 مرداد 1398ش. | «جایگاه «دیمونا»، کارخانه تولید بمبهای هستهای، در امنیت اسرائیل کجاست؟»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: 20 مرداد 1398ش. | ||
«حمله موشکی ایران به دیمونا؛ تعداد زخمیها به ۵۱ نفر رسید+ فیلم»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 1 فروردین 1405ش. | |||
«صهیونیستها چند بمب اتم دارند؟ زرادخانههای سری اسرائیل چطور لو رفت؟»، وبسایت مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب: 1 مهر 1392ش. | |||
محمدجانی، حامد، «چرا دیمونا را «قلب نبض هستهای اسرائیل» مینامند؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 1 فروردین 1405ش. | محمدجانی، حامد، «چرا دیمونا را «قلب نبض هستهای اسرائیل» مینامند؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 1 فروردین 1405ش. | ||
نسخهٔ ۲۹ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۱۶
دیمونا؛ نام عبری شهری در جنوب سرزمینهای اشغالی فلسطین و مرکز هستهای اسراییل در دل صحرای نقب.
دیمونا در جنوب اسرائیل و در منطقه صحرای نقب واقع شده و به واسطه حضور تأسیسات هستهای موسوم به «مرکز تحقیقات هستهای نقب شیمون پرز» در مجاورت آن، از جایگاهی ویژه در معادلات امنیتی و راهبردی منطقه برخوردار است.
معرفی
ديمونا نام عبری يكی از شهرهای جنوبی فلسطينی اشغالی است كه در صحرای نقب قرار گرفته و در حدود 34 هزار نفر جمعيت دارد.[۱] در فاصلۀ حدود ۱۳ کیلومتری جنوب شهر دیمونا، تأسیساتی قرار دارد که با نامهای «مرکز تحقیقات هستهای نقب» یا «رآکتور دیمونا» شناخته میشود.[۲] ساخت این تأسیسات در ۱۹۵۷م با همکاری محرمانۀ دولت فرانسه آغاز و در دسامبر ۱۹۶۳م راهاندازی شد. بر اساس اطلاعات افشاشده در ۱۹۸۶م این مرکز در ده طبقۀ مجزا در زیرزمین ساخته شده و هر طبقه دارای یک واحد ویژه است. در ۲۰۱۷م حدود ۲۷۰۰ نفر در دیمونا مشغول به کار بودند که از این تعداد تنها ۱۵۰ نفر اجازۀ دسترسی به بخشهای حساس را داشتند. بر اساس برآورد کارشناسان این مرکز ماهانه هشت کیلوگرم اورانیوم با غنای بسیار بالا و سالانه ۴۰ کیلوگرم پلوتونیوم تولید میکند که برای ساخت ده بمب هستهای کافی است. واحد ویژهای از موساد به نام «دفتر روابط علمی» مسئول تأمین نیازهای علمی و فناوری مورد نیاز دیمونا از خارج از اسرائیل است و عملیاتهایی نظیر قاچاق ۲۰۰ تن کیک زرد از کنگو در سال ۱۹۶۸ و انتقال دانشمندان و مواد هستهای از جمهوریهای شوروی سابق را انجام داده است. اسرائیل با تأسیس شرکتهای صوری در کشورهای مختلف، انتقال ابزار و مواد هستهای را تسهیل میکند که از جمله میتوان به پرونده آرنون میلچن، تهیهکنندۀ هالیوودی، اشاره کرد که به اتهام همکاری در قاچاق مواد و ابزار هستهای توسط افبیآی مورد بازجویی قرار گرفت.[۳]
اهمیت راهبردی
دیمونا مهمترین تأسیسات هستهای اسرائیل و ستون اصلی برنامه بازدارندگی راهبردی این کشور محسوب میشود. این مرکز که در صحرای نقب واقع شده، از دهه ۱۹۶۰ به عنوان قلب برنامه هستهای اسرائیل شناخته میشود. به اعتقاد کارشناسان، دیمونا تنها یک راکتور تحقیقاتی نیست، بلکه نقش محوری در سیاست ابهام هستهای اسرائیل ایفا میکند. بسیاری از گزارشهای بینالمللی فعالیتهای کلیدی مرتبط با توان هستهای اسرائیل را در همین مجموعه متمرکز میدانند. دیمونا در ادبیات سیاسی بهعنوان «قلب نبض هستهای اسرائیل» شناخته میشود؛ اصطلاحی که به نقش حیاتی این مرکز در معادلات امنیتی و بازدارندگی راهبردی اسرائیل اشاره دارد. این تأسیسات نه تنها یک مرکز نظامی، بلکه نماد راهبرد هستهای و رازآلودگی در سیاست امنیتی اسرائیل در خاورمیانه به شمار میرود.[۴]
نقش دیومنا در تولید سلاح هستهای
بر اساس تخمین فدراسیون دانشمندان آمریکایی، اسرائیل حدود ۹۰ کلاهک جنگی دارد که از پلوتونیوم تولیدشده در رآکتور آب سنگین دیمونا ساخته شده است. اسرائیل در مورد زرادخانه هستهای خود سیاست ابهام عمدی را در پیش گرفته است؛ به این معنا که نه وجود آن را تأیید میکند و نه آن را انکار میکند. این کشور عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) نیست و پروتکل الحاقی را نیز نپذیرفته است.[۵] بنابر اعلام منابع خارجی، اسراییل حدود ۲۰۰ بمب اتمی دارد، که در تأسیسات دیمونا ساخته شدهاند.[۶] همچنین مواد اتمی از این نیروگاه منتقل و در مرکز ساخت و مونتاژ کلاهکهای اتمی واقع در شمال حیفا که یکی از 5 مراکز اتمی اسرائیل به شمار میآید جمع آوری می شود.[۷]
نقش فرانسه در ساخت و پنهانکاری اولیه
اسرائیل رآکتور دیمونا را در دهه ۱۹۵۰ با کمک گسترده و مخفیانه دولت فرانسه ساخت. تا پایان آن دهه، حدود ۲۵۰۰ شهروند فرانسوی در دیمونا زندگی میکردند که دارای مجوزهای فرانسوی بودند، اما در عین حال به گونهای تحت پوشش قرار داشتند که همه چیز را انکار میکردند. به گزارشهای تحقیقی، کارگران فرانسوی مجاز به نوشتن مستقیم نامه و ارسال آن به کشور خود نبودند، بلکه نامههایشان از طریق صندوقهای پستی مخصوص در آمریکای لاتین به کشورشان ارسال میشد. سندی که روزنامۀ هاآرتص در ۱۳۹۸م از طبقهبندی خارج کرد، نشان میدهد که در نشستی محرمانه در ژوئیه ۱۹۶۳م لوی اشکول (نخستوزیر وقت) از سردبیران روزنامههای اسرائیلی خواسته بود هیچ مطلبی درباره توان اتمی تأسیسات دیمونا منتشر نکنند و از ذکر کمکهای فرانسه در دستیابی اسرائیل به توان هستهای خودداری کنند. نخستوزیر اسرائیل در آن جلسه تأکید کرده بود که «وظیفه میهنی و مسوولانه» ایجاب میکند که مانع از وقوع زیانی بزرگ به کشور شوند.[۸]
افشاگری مردخای وانونو درباره دیمونا
مردخای وانونو، تکنسین هستهای اسرائیلی که از مخالفان سرسخت ساخت و بهکارگیری تسلیحات هستهای بود، پس از ۹ سال فعالیت در نیروگاه هستهای دیمونا، در۱۹۸۵مموفق شد با قاچاق دوربین به داخل تأسیسات، دستکم ۵۷ عکس از محوطه داخلی آن برداشت کند. وی پس از اخراج از دیمونا به استرالیا مهاجرت کرد و سپس با سفر به انگلستان، تصاویر و اطلاعات خود را در اختیار هفتهنامه ساندی تایمز قرار داد. این اطلاعات برای نخستین بار در ۵ اکتبر ۱۹۸۶م در صفحه اول این روزنامه تحت عنوان «افشا شد: اسرار ذخایر هستهای اسرائیل» منتشر شد و جامعه جهانی را به این قطعیت رساند که اسرائیل ذخایر بزرگی از تسلیحات اتمی در اختیار دارد. اسرائیلیها که از ادامه افشاگریها هراسان شده بودند، وانونو را با فریب یک مأمور مخفی زن به ایتالیا کشانده و در رم توسط نیروهای اطلاعاتی اسرائیل ربودند. وی پس از انتقال به اسرائیل، در دادگاهی به ریاست الیاهو نوام به ۱۸ سال حبس محکوم شد و یازده سال از این دوران را به صورت مداوم در سلول انفرادی به سر برد. وانونو در سال ۲۰۰۴م آزاد شد، اما با محدودیتهای گسترده در ارتباط با رسانهها و زندگی شخصی مواجه بود و پس از آن نیز چندین بار به بهانههای مختلف از جمله مصاحبه با رسانهها بازداشت شد. افشاگریهای وانونو به عنوان تکمیلکننده تکههای پازل برنامه هستهای اسرائیل، مبنای تخمینهای بعدی درباره زرادخانه هستهای این کشور قرار گرفت.[۹]
تلاشهای گروههای مقاومت برای هدف قرار دادن دیمونا
بر اساس گزارشهای موجود، سایت هستهای دیمونا از دسترس نیروهای حزبالله لبنان دور نمانده است. برای مثال پهپاد «ایوب» حزبالله در ۱۳۹۴ش توانست خود را تا نزدیکی این سایت برساند و بدون شناساییشدن، تمام ردیابها و رادارهای اسرائیل را پشت سر بگذارد. همچنین در یک حملۀ انتحاری در ۴ فوریه ۲۰۰۸م که توسط دو عضو گردانهای عزالدین قسام در یک مرکز خرید در دیمونا انجام گرفت، یک زن اسرائیلی کشته و سیزده شهروند اسرائیلی ساکن دیمونا مجروح شدند. گروه حماس نیز بارها تلاش کرد این مجموعه هستهای را با راکت هدف قرار دهد، اما به دلیل لایههای امنیتی موفق به انجام این امر نشد. این موارد نشاندهندۀ حساسیت بالای امنیتی این تأسیسات و تلاشهای مکرر گروههای فلسطینی و لبنانی برای ضربهزدن به آن در طول سالهای گذشته بوده است.[۱۰]
دیمونا در جنگ رمضان ۱۴۰۴
حملۀ موشکی ایران برای نخستینبار
به گزارش منابع خبری، در جریان حملۀ آمریکا و اسراییل به ایران در جنگ رمضان، در نخستین روز ۱۴۰۴ش نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به حملۀ آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای نطنز، اقدام به هدف قراردادن منطقه هستهای دیمونا در اراضی اشغالی کردند. بهگفتۀ تحلیلگران، این حمله برای نخستینبار در تاریخ درگیریهای نظامی، منطقۀ حساس و فوقامنیتی دیمونا را مستقیماً هدف قرار داد. بر اساس گزارشهای رسانهای، در این حمله زخمیشدن ۵۱ نفر تأیید شده و یک ساختمان سه طبقه در دیمونا دچار فروپاشی کامل شده است. منابع امدادی رژیم صهیونیستی از اعزام تیمهای نجات، وقوع آتشسوزی در محل اصابت موشک و فرود بالگردهای نظامی برای انتقال مجروحان به مراکز درمانی خبر دادهاند. به گفته شهردار دیمونا، چندین اصابت موشکی در منطقه رخ داده است.[۱۱]
شکست پدافند هوایی
به اعتقاد کارشناسان مسائل نظامی، منطقه هستهای دیمونا در طول جنگ رمضان بهعنوان یکی از حفاظتشدهترین مناطق در فلسطین اشغالی از حیث پدافند هوایی شناخته میشد. با این حال، تحلیلگران بر این باورند که حمله مؤثر ایران با شمار محدودی موشک به این منطقه در اوج درگیریهای نظامی، نشاندهنده نفوذپذیری پیشرفتهترین سامانههای دفاعی اسرائیل از جمله گنبد آهنین، پیکان و فلاخن داوود است. به گزارش رسانههای اسراییلی، اصابت این موشکها به عمق حریم هوایی اسرائیل، افسانه سامانههای پدافندی این کشور را بار دیگر با چالش جدی مواجه کرده است. برخی تحلیلها حاکی از آن است که ایران قادر بوده است حفاظتشدهترین مناطق اسرائیل را با موفقیت هدف قرار دهد و عملاً حاکمیت نسبی بر حریم هوایی فلسطین اشغالی پیدا کرده است.
معادله جدید بازدارندگی
به باور تحلیلگران امنیتی، پس از این حمله در بستر جنگ رمضان، ایران معادله معناداری را در واکنش به حملات علیه تأسیسات هستهای خود تعریف کرده است. بر اساس این معادله، هر تجاوز جدید به سایتهای اتمی ایران میتواند سناریوهای وخیمی را برای تأسیسات هستهای اسرائیل رقم بزند. رسانهها گزارش دادهاند که این حمله قدرتمندانه در شرایطی صورت گرفته است که مقامات آمریکایی و اسرائیلی در ماههای منتهی به جنگ رمضان، مدعی نابودی قدرت موشکی ایران شده بودند. به گفته کارشناسان، رویکرد ایران در این مرحله از جنگ، تنبیهی و هشدارآمیز بوده است؛ بدین معنا که به دشمن اعلام شد در صورت تکرار حملات به تأسیسات هستهای ایران، هیچ ملاحظهای در نظر گرفته نخواهد شد. با این حال، برخی تحلیلگران در چارچوب جنگ رمضان معتقدند که برای دفع کامل تهدیدات رژیم صهیونیستی، نابودی کامل تأسیسات هستهای دیمونا بهعنوان یک خطر بالقوه برای ایران و کل منطقه ضروری است.
چالشهای محیط زیستی
تأسیسات هستهای دیمونا امروزه با چالشهای متعددی مواجه شده است. به گفتّ منابع آگاه، این نیروگاه از ۱۹۹۴م عمر مفید فرضی خود را از دست داده و بهتدریج شکافهایی در برخی از دیوارها و پایههای آن ملاحظه شده است. روزنامه هاآرتص در مه ۲۰۲۱ گزارش داد که ۱۵۳۷م مشکل در سازههای ساختمانی نیروگاه کشف شده که میتواند به طور بالقوه موجب نشت مواد رادیواکتیو شود و به اعتراف مرکز پژوهشهای هستهای، حداقل در یک مورد این نشت صورت گرفته است. پایان دورۀ مفید بهرهبرداری از دیمونا با افزایش میانگین مبتلایان به سرطان در مناطق اطراف این نیروگاه، بهویژه در منطقه نقب، همزمان بوده است. اکثر کارکنان این نیروگاه نیز پس از چند سال فعالیت در آن مبتلا به سرطانهای مختلف شدهاند که این موضوع کشمکش حقوقی گستردهای را در دادگاههای اسرائیل به همراه داشته است. برخی کارشناسان اسراییل اذعان کردهاند که امروز پایگاه دیمونا به یک معضل برای ساختار امنیتی اسرائیل تبدیل شده و کارشناسان عرب آن را «پاشنه آشیل» اسرائیل میدانند. گروههای فلسطینی در غزه توانمندی هدف قرار دادن آن را پیدا کردهاند و در ۲۰۱۳م سوریه تهدید به هدف قرار دادن دیمونا در پاسخ به تهدیدات آمریکا کرده بود که این موضوع در چارچوب توازن وحشت سبب عقبنشینی دولت اوباما از حمله به سوریه شد. با وجود تقویت سپر پدافندی در اطراف این تأسیسات و ممنوعیت نزدیک شدن افراد در شعاع ۱۰ کیلومتری، کابوس یک اقدام خودسرانه همواره مسئولان امنیتی در تلآویو را در وحشت نگه داشته است.[۱۲]
پانویس
- ↑ «انهدام شيئي مشكوك بالاي تاسيسات اتمي اسرائیل»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «۷ نقطه اتمی اسرائیل که میتواند هدف ایران باشد»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ «جایگاه دیمونا، کارخانه تولید بمبهای هستهای، در امنیت اسرائیل کجاست؟»، اعتماد آنلاین.
- ↑ محمدجانی، «چرا دیمونا را «قلب نبض هستهای اسرائیل» مینامند؟»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «اسرائیل چند بمب اتم دارد؟»، وبسایت روزنامۀ اقتصاد.
- ↑ «نیروگاه دیمونا یک هزار و 400 تن اورانیوم استفاده کرده است»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «صهیونیستها چند بمب اتم دارند؟ زرادخانههای سری اسرائیل چطور لو رفت؟»، وبسایت مطالعات و پژوهشهای سیاسی؛ «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «حمله موشکی ایران به دیمونا؛ تعداد زخمیها به ۵۱ نفر رسید+ فیلم»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «جایگاه دیمونا، کارخانه تولید بمبهای هستهای، در امنیت اسرائیل کجاست؟»، اعتماد آنلاین.
منابع
«اسرائیل چند بمب اتم دارد؟»، وبسایت روزنامۀ اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 6 آبان 1394ش.
«اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 4 اسفند 1399ش.
«انهدام شيئي مشكوك بالاي تاسيسات اتمي اسرائیل»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب:26 آذر 1389ش.
«جایگاه «دیمونا»، کارخانه تولید بمبهای هستهای، در امنیت اسرائیل کجاست؟»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: 20 مرداد 1398ش.
«حمله موشکی ایران به دیمونا؛ تعداد زخمیها به ۵۱ نفر رسید+ فیلم»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 1 فروردین 1405ش.
«صهیونیستها چند بمب اتم دارند؟ زرادخانههای سری اسرائیل چطور لو رفت؟»، وبسایت مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب: 1 مهر 1392ش.
محمدجانی، حامد، «چرا دیمونا را «قلب نبض هستهای اسرائیل» مینامند؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 1 فروردین 1405ش.
«نیروگاه دیمونا یک هزار و 400 تن اورانیوم استفاده کرده است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 8 دی 1383ش.
«۷ نقطه اتمی اسرائیل که میتواند هدف ایران باشد»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 9 اردیبهشت 1404ش.