موزه: تفاوت میان نسخه‌ها

موزه مؤسسه‌ای دائمی برای پژوهش، گردآوری، حفظ و نمایش میراث مادی و معنوی بشر جهت خدمت به جامعه و پیشرفت آن است. آشنایی رسمی ایران با موزه به شیوه نوین، پس از سفر ناصرالدین شاه قاجار به اروپا آغاز شد و با تصویب قوانین در دوره پهلوی، تأسیس «موزه ملی ایران» در سال ۱۳۱۵ش نقطه عطفی در تاریخ موزه‌داری ایران بود. امروزه ایران دارای موزه‌های متعدد و متنوعی در حوزه‌های مختلف هنری، تاریخی، علمی و باستان‌شناسی است.

موزه، جای مخصوص عتیقه‌جات است<ref>آلن، دوگلاس. آ، موزه و وظایف آن، ترجمه عبدالرحمن اعتصامی صدری، تهران، اداره کل موزه‌ها، 1363ش، ص1.</ref> که به آن گنجینه و متحف نیز می‌گویند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/موزه-2 دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه موزه]</ref> این کلمه را فرانسویان از زبان یونانی گرفته‌اند. در گذشته، اصطلاحاتی همچون عجایب‌خانه، نفیس‌خانه، چینی‌خانه، آئینه‌خانه و مانند این‌ها را برای مراکز نگهداری از اشیاء و گنجینه‌ها در ایران به کار می‌بردند؛ مانند مرکزی به‌نام چینی‌خانه در [[آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی]].

موزه‌ها همانند سایر عناصر اجتماعی، منعکس‌کنندهٔ سطح فرهنگ، گرایش‌ها و آروزهای جوامعِ خود هستند.<ref>Encyclopedia Britanica, by Encyc, Britanica, 1998, p.481.</ref> هدف از ایجاد موزه‌ها، براساس آنچه شورای بین‌المللی موزه‌ها بیان کرده، موزه به‌عنوان مؤسسه‌ای دائمی و بدون هدف مادی توصیف شده است که درهای آن به روی همگان باز بوده و در خدمت جامعه و پیشرفت آن فعالیت می‌کند. همچنین، اهداف این مؤسسه شامل پژوهش در آثار و شواهد به‌جای‌مانده از انسان و محیط‌زیست او، گردآوری، حفظ و به نمایش گذاشتن این آثار به منظور بررسی و بهره‌وری معنوی عنوان شده است.<ref>نفیسی، موزه‌داری، 1380ش.</ref>

در جوامع امروزی، انواع موزه‌های هنری (هنرهای زیبا، هنرهای کاربردی)، [[صنایع دستی|صنایع‌دستی]]، باستان‌شناسی، مردم‌شناسی، قوم‌شناسی، تاریخی، تاریخ فرهنگی، تاریخ نظامی، فناوری، نقشه، سکه‌شناسی، گیاه‌شناسی، تمبرشناسی، تخصصی، علمی، فنی و صنعتی و نیز موزه‌های طبیعی و تاریخ طبیعی، ایجاد شده‌اند.<ref>Encyclopedia, Americana, Grolier incorporated 1998, p.636.</ref>

در شهریور ۱۲۸۹ش قانون اداری وزارت معارف ایران تصویب شد که بندهایی از آن، بر نگهداری آثار قدیمی، نظارت بر آن‌ها و تشکیل موزه‌ها تأکید داشت. پس از تصویب این قانون، اداره کل باستان‌شناسی تأسیس شد و در ادامه، موزه‌هایی بنا شد و آئین‌نامه‌هایی در رابطه با آن‌ها وضع گردید. در ۱۲۹۵ش موزه ملی در وزارت معارف تأسیس شد. این موزه در ۱۳۱۵ش به ساختمان امروزی موزه [[ایران]] باستان منتقل شد.<ref>سعیدیان، سرزمین و مردم ایران، 1383ش، ص 660 و 659.</ref>

در همان سال، تالارهای مناسبی به گنجینه‌های آستان قدس در [[مشهد]] و [[قم]] با نام موزه اختصاص داده شد<ref>سید کباری، موزه در اسلام با نگرش به جلوه‌های هنری موزه آستان مقدسة قم، 1375ش، ص61.</ref> و پس از آن در [[تهران]] و دیگر شهرها نیز موزه‌ها یکی پس از دیگری تأسیس شدند.<ref>Soucek,” Decorations”, in Encyclopedia Iranica, 1999, p189- 202.</ref> پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] و تشکیل سازمان میراث فرهنگی کشور، نام موزه ایران‌باستان در سال ۱۳۶۷ش به «موزه ملی ایران» تغییر یافت.<ref>صمدی، راهنمای موزه آستان قدس، بی‌تا، ص12.</ref>

[[پرونده:موزه۱.jpg|جایگزین=موزه لوور پاریس|بندانگشتی|موزه لوور پاریس]]

در جهان، موزه‌های معروف بسیاری وجود دارد که گنجینه‌ای غنی از انواع آثار هنری، تاریخی و فرهنگی را در خود جای داده‌اند. از آن جمله می‌توان به «موزهٔ لوور» پاریس در فرانسه، «موزه بریتانیا» در لندن، «موزه ملی چین»، «موزه متروپولیتن» در آمریکا، «موزه‌های واتیکان» و «موزه ارمیتاژ» در سن پترزبورگ اشاره کرد.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/موزه-2 دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه موزه.]</ref>

از میان مهم‌ترین موزه‌های ایرانی، می‌توان به موزه‌های بزرگ و معروف زیر اشاره کرد:

'''[[تهران]]'''؛ «موزه ملی ایران»، «موزه رضا عباسی»، «موزه آبگینه»، «موزه فرش ایران»، «موزه اسقف اعظم آرداک مانوکیان»، «کاخ باغ فردوس»، «موزه دکتر حسابی»، «باغ و عمارت عین‌الدوله»، «کتابخانه و موزه ملی ملک»، «کاخ مرمر»، «عمرات مسعودیه»، «موزه آبگینه و سفالینه»، «کاخ گلستان»، «موزه موسیقی ایران»، «موزه جواهرات ملی»، «کاخ‌موزه نیاوران»، «موزه ماشین‌های اداری سفیر»، «گالری راه ابریشم»، «موزه ارتباطات»، «تماشاگه زمان»، «موزه عبرت»، «خانه کاریکاتور ایران»، «باغ موزه دفاع‌مقدس»، «موزه ملی خودروی ایران»، «موزه حشره‌شناسی هایک میرزایانس».

'''[[تبریز]]'''؛ «موزه آذربایجان»، «موزه قاجار»، «خانه بهنام»، «خانه مشروطه»، «خانه حیدرزاده»، «خانه حریری»، «موزه عصرآهن»، «موزه سنجش»، «موزه محرم»، «موزه سفال»، «موزه قرآن و کتابت».

'''همدان'''؛ «موزه تاریخ طبیعی».

[[پرونده:موزه۲.jpg|جایگزین=موزه آستان قدس رضوی|بندانگشتی|موزه آستان قدس رضوی]]

'''[[اهواز]]'''؛ «موزه علم و طبیعت».

'''[[کرمانشاه]]'''؛ «موزه پارینه‌سنگی زاگرس».

{{پانویس}}

{{آغاز منابع}}

* آلن، دوگلاس. آ، موزه و وظایف آن، ترجمه عبدالرحمن اعتصامی صدری، تهران، اداره کل موزه‌ها، ۱۳۶۳ش.

* Soucek, Priscilla, P and Yahya Shahidi,” Decorations”, in Encyclopedia Iranica, Vol. VII, Mazad Publishers, 1999.

{{پایان منابع}}