پاییز: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۱۱:

پانوسی، «ریشه‌شناسی واژه‌های پاییز و خزان»، ج1، ۱۳۶۶ش، ص۲۰۱-۲۰۹.</ref> برخی، پادیز را به‌معنی جمع کردن و گردآوری دانسته‌اند و دلیل این معنا را واپسین فرصت اندوختن آذوقه، پیش از فصل زمستان بیان کرده‌اند. برخی دیگر نیز کلمه «اَیوی گامَ» در اوستا را به معنی فصل پاییز دانسته‌اند.<ref>تقی‌زاده، گاه‌شماری در ایران قدیم، ۱۳۱۶ش، ص59-60.</ref><br>

مسعودی در کتاب خود، به طبیعت پاییز اشاره کرده و آن را سرد و خشک و نیز سودایی دانسته است. همچنین، او، کل فصل خزان را شامل 88 روز و 17 ساعت و سه‌پنجم ساعت تا اولین دقیقه از برج جدی (دی ماه) محاسبه کرده است.<ref>مسعودی، التنبیه و الاشراف، ۱۸۹۳م، ص14.</ref> خوارزمی نیز، نقطه اعتدال پاییز (برابری شب و روز) را در اول برج میزان (مهر ماه) معرفی کرده است.<ref>خوارزمی، مفاتیح العلوم، ۱۴۰۴ق، ص241.</ref> ابوریحان ~~بیرونی،~~ در کتاب خود، روز هجدهم شهریور را «خزان خاصه» و روز دوم مهر را «خزان عامه» معرفی کرده و به گفته او، خزان، نشانه‌ای برای سرد شدن هوا است.<ref>بیرونی، الآثار الباقیة، ۱۹۲۳م، ص267-268.</ref> <br>

مسعودی در کتاب خود، به طبیعت پاییز اشاره کرده و آن را سرد و خشک و نیز سودایی دانسته است. همچنین، او، کل فصل خزان را شامل 88 روز و 17 ساعت و سه‌پنجم ساعت تا اولین دقیقه از برج جدی (دی ماه) محاسبه کرده است.<ref>مسعودی، التنبیه و الاشراف، ۱۸۹۳م، ص14.</ref> خوارزمی نیز، نقطه اعتدال پاییز (برابری شب و روز) را در اول برج میزان (مهر ماه) معرفی کرده است.<ref>خوارزمی، مفاتیح العلوم، ۱۴۰۴ق، ص241.</ref> [[ابوریحان بیرونی]]، در کتاب خود، روز هجدهم شهریور را «خزان خاصه» و روز دوم مهر را «خزان عامه» معرفی کرده و به گفته او، خزان، نشانه‌ای برای سرد شدن هوا است.<ref>بیرونی، الآثار الباقیة، ۱۹۲۳م، ص267-268.</ref> <br>

پاییز در باور ایرانیان باستان، فصل آفرینش گیاهان و جانوران بوده است. بیرونی معتقد است که در روز شانزدهم مهر (اولین ماه از فصل خزان)، خداوند زمین را گسترانیده و ارواح را به کالبدهای بی‌جان، دمیده است. در همین روز نیز، خداوند، ماه را که بی‌فروغ و سیاه بود، جلا بخشید و به‌همین دلیل، ماه در این روز، از آفتاب، برتر است.<ref>بیرونی، الآثار الباقیة، ۱۹۲۳م، ص۲۲۲-۲۲۳.</ref> جشن «مهرگان» در روز شانزدهم مهر نیز برآمده از این انگاره است که آفرینش و پرتوافکنی خورشید را در این روز می‌دانستند و مهر، نام دیگر خورشید است.<ref>بیرونی، الآثار الباقیة، ۱۹۲۳م، ص222.</ref> از این‌رو، ایرانیان در دوره‌هایی از تاریخ، فصل پاییز را آغاز سال می‌دانستند.<ref>بهار، پژوهشی در اساطیر ایران، ۱۳۸۶ش، ص496.</ref> واژه‌ «سَرِذا» یا «سارِذا» در کتاب اوستا به‌معنی «سال» و «پاییز» است. همچنین در کتیبه‌های برجای‌مانده از دوران داریوش، واژه «سَردُ» به‌معنی پاییز آمده که در زبان سانسکریت نیز به‌معنی سال است و این نشانه‌ای دیگر بر شروع سال از فصل پاییز در گذشته‌های دور است.<ref>تقی‌زاده، گاه‌شماری در ایران قدیم، ۱۳۱۶ش، ص59-60، نیز حاشیۀ ۱۱۰-۱۱۱.</ref>

==جشن‌های پاییزی==

ایرانیان باستان، جشن‌های بسیاری مانند مهرگان (شانزدهم مهر) و آبانگاه (بیستم آبان) در پاییز برپا می‌کردند. گرامی‌داشت مهرگان و رام‌روز (بیست و یکم مهر) از سفارش‌های زردشت است.<ref>بیرونی، الآثار الباقیة، ۱۹۲۳م، ص۲۲۲-۲۲4.</ref> رام‌روز، روزی است که فریدون بر ضحاک پیروز شد و او را در کوه دماوند به بند کشید.<ref>بیرونی، الآثار الباقیة، ۱۹۲۳م، ص۲23.</ref> مهرگان نیز اولین ماه از سال هخامنشی بوده و جشن ویژه ایزد مهر (میترا)، جشن برداشت محصول و عید کشاورزان در آن برگزار می‌شد.<br>

@@ خط ۱۱: / خط ۱۱: @@
 پانوسی، «ریشه‌شناسی واژه‌های پاییز و خزان»، ج1، ۱۳۶۶ش، ص۲۰۱-۲۰۹.</ref>  برخی، پادیز را به‌معنی جمع کردن و گردآوری دانسته‌اند و دلیل این معنا را واپسین فرصت اندوختن آذوقه، پیش از فصل زمستان بیان کرده‌اند. برخی دیگر نیز کلمه «اَیوی گامَ» در اوستا را به معنی فصل پاییز دانسته‌اند.<ref>تقی‌زاده، گاه‌شماری در ایران قدیم، ۱۳۱۶ش، ص59-60.</ref><br>
-مسعودی در کتاب خود، به طبیعت پاییز اشاره کرده و آن را سرد و خشک و نیز سودایی دانسته است. همچنین، او، کل فصل خزان را شامل 88 روز و 17 ساعت و سه‌پنجم ساعت تا اولین دقیقه از برج جدی (دی ماه) محاسبه کرده است.<ref>مسعودی، التنبیه و الاشراف، ۱۸۹۳م، ص14.</ref>  خوارزمی نیز، نقطه اعتدال پاییز (برابری شب و روز) را در اول برج میزان (مهر ماه) معرفی کرده است.<ref>خوارزمی، مفاتیح العلوم، ۱۴۰۴ق، ص241.</ref>  ابوریحان بیرونی، در کتاب خود، روز هجدهم شهریور را «خزان خاصه» و روز دوم مهر را «خزان عامه» معرفی کرده و به گفته او، خزان، نشانه‌ای برای سرد شدن هوا است.<ref>بیرونی، الآثار الباقیة، ۱۹۲۳م، ص267-268.</ref> <br>
+مسعودی در کتاب خود، به طبیعت پاییز اشاره کرده و آن را سرد و خشک و نیز سودایی دانسته است. همچنین، او، کل فصل خزان را شامل 88 روز و 17 ساعت و سه‌پنجم ساعت تا اولین دقیقه از برج جدی (دی ماه) محاسبه کرده است.<ref>مسعودی، التنبیه و الاشراف، ۱۸۹۳م، ص14.</ref>  خوارزمی نیز، نقطه اعتدال پاییز (برابری شب و روز) را در اول برج میزان (مهر ماه) معرفی کرده است.<ref>خوارزمی، مفاتیح العلوم، ۱۴۰۴ق، ص241.</ref>  [[ابوریحان بیرونی]]، در کتاب خود، روز هجدهم شهریور را «خزان خاصه» و روز دوم مهر را «خزان عامه» معرفی کرده و به گفته او، خزان، نشانه‌ای برای سرد شدن هوا است.<ref>بیرونی، الآثار الباقیة، ۱۹۲۳م، ص267-268.</ref> <br>
 پاییز در باور ایرانیان باستان، فصل آفرینش گیاهان و جانوران بوده است. بیرونی معتقد است که در روز شانزدهم مهر (اولین ماه از فصل خزان)، خداوند زمین را گسترانیده و ارواح را به کالبدهای بی‌جان، دمیده است. در همین روز نیز، خداوند، ماه را که بی‌فروغ و سیاه بود، جلا بخشید و به‌همین دلیل، ماه در این روز، از آفتاب، برتر است.<ref>بیرونی، الآثار الباقیة، ۱۹۲۳م، ص۲۲۲-۲۲۳.</ref>  جشن «مهرگان» در روز شانزدهم مهر نیز برآمده از این انگاره است که آفرینش و پرتوافکنی خورشید را در این روز می‌دانستند و مهر، نام دیگر خورشید است.<ref>بیرونی، الآثار الباقیة، ۱۹۲۳م، ص222.</ref>  از این‌رو، ایرانیان در دوره‌هایی از تاریخ، فصل پاییز را آغاز سال می‌دانستند.<ref>بهار، پژوهشی در اساطیر ایران، ۱۳۸۶ش، ص496.</ref>  واژه‌ «سَرِذا» یا «سارِذا» در کتاب اوستا به‌معنی «سال» و «پاییز» است. همچنین در کتیبه‌های برجای‌مانده از دوران داریوش، واژه «سَردُ» به‌معنی پاییز آمده که در زبان سانسکریت نیز به‌معنی سال است و این نشانه‌ای دیگر بر شروع سال از فصل پاییز در گذشته‌های دور است.<ref>تقی‌زاده، گاه‌شماری در ایران قدیم، ۱۳۱۶ش، ص59-60، نیز حاشیۀ ۱۱۰-۱۱۱.</ref>
 ==جشن‌های پاییزی==
 ایرانیان باستان، جشن‌های بسیاری مانند مهرگان (شانزدهم مهر) و آبانگاه (بیستم آبان) در پاییز برپا می‌کردند. گرامی‌داشت مهرگان و رام‌روز (بیست و یکم مهر) از سفارش‌های زردشت است.<ref>بیرونی، الآثار الباقیة، ۱۹۲۳م، ص۲۲۲-۲۲4.</ref>  رام‌روز، روزی است که فریدون بر ضحاک پیروز شد و او را در کوه دماوند به بند کشید.<ref>بیرونی، الآثار الباقیة، ۱۹۲۳م، ص۲23.</ref>  مهرگان نیز اولین ماه از سال هخامنشی بوده و جشن ویژه ایزد مهر (میترا)، جشن برداشت محصول و عید کشاورزان در آن برگزار می‌شد.<br>