مبعوث شدن مردم

مبعوث‌شدن مردم؛ برانگیخته‌شدن تاریخی و الهی یک ملت برای نقش‌آفرینی در حوادث سرنوشت‌ساز.

مبعوث‌شدن مردم اصطلاحی است در اندیشه سیاسی معاصر ایران که به برانگیخته‌شدن و نقشآفرینی تاریخی ملت در برابر حوادث و تهدیدها اشاره دارد. این مفهوم برگرفته از معنای قرآنی «بعثت» به معنای برانگیختن برای تحول و ورود به مرحله‌ای جدید از تکامل است که در آن، مردم یک جامعه به جای صرفاً دریافت‌کننده رسالت، خود مأموریت الهی-تاریخی یافته و در مسیر تحقق عدالت و دفاع از ارزش‌ها قیام می‌کنند.

مفهوم‌شناسی

بعثت در فرهنگ قرآنی به معنای عامل برانگیختن و رسانیدن به مرحله‌ای خاص از تکامل است که در آن نوعی تحول وجود دارد. این واژه هم برای برانگیخته شدن پیامبران برای هدایت مردم به کار رفته و هم برای حشر مردگان، زیرا هر دو آغاز نوعی تحول بزرگ و وارد شدن به فضایی جدید است. اما اصطلاح «مبعوث‌شدن مردم» تعبیری نوین است که در آن، واژه بعثت که پیشتر ویژه پیامبران به کار می‌رفت، برای توصیف برانگیخته شدن یک ملت در مسیر تاریخی خود به کار گرفته می‌شود.

مبانی قرآنی و دینی

در قرآن کریم، واژه «بعثنا» در مواردی برای برانگیخته شدن بندگان خدا برای پیکار سخت و نیرومندانه در برابر طغیان و فساد به کار رفته است. در آیه ۵ سوره اسرا آمده است: «فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ أُولَاهُمَا بَعَثْنَا عَلَیْکُمْ عِبَادًا لَنَا أُولِی بَأْسٍ شَدِیدٍ»؛ یعنی هنگامی که وعده نخستین فسادانگیزی فرا رسد، بندگان سخت پیکار و نیرومند خود را بر ضد شما برمی‌انگیزیم. این آیه نشان می‌دهد که سنت الهی بر آن است که در برابر ظلم و فساد، مردمانی نیرومند را مبعوث گرداند. بر اساس این نگاه، مبعوث شدن ملت ایران تحقق وعده الهی و جریانی در چارچوب سنت‌های تاریخی قرآن ارزیابی می‌شود.

کاربرد اصطلاح توسط رهبران انقلاب اسلامی

این اصطلاح توسط سیدعلی خامنه‌ای، رهبر پیشین انقلاب اسلامی ایران، به کار گرفته شد. ایشان در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت چهل‌وهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی فرمودند: «بعد از این هم به توفیق الهی اگر چنانچه حادثه‌ای برای کشور پیش بیاید، خدای متعال این مردم را مبعوث خواهد کرد برای مقابله با حوادث، و کار را مردم تمام خواهند کرد.»

همچنین سید روحالله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، نیز سخنانی مشابه در مورد نقش و جایگاه مردم در انقلاب داشتند. ایشان مردم را به عنوان نیروی تعیین‌کننده معرفی می‌کردند و در توصیف رزمندگان جوان، از تعبیر «طفل سیزده ساله‌ای که نارنجک به خود می‌بندد و خود را به زیر تانک دشمن می‌اندازد» استفاده می‌کردند که نشان‌دهنده باور ایشان به برانگیخته شدن مردم در لحظات سرنوشت‌ساز است.

بستر سیاسی-اجتماعی کاربرد اصطلاح

این اصطلاح در بستر تاریخی خاصی مطرح شد که کشور ایران با تهدیدها و حوادث گوناگونی مواجه بود. به گفته برخی تحلیلگران، کاربرد واژه بعثت برای خیزش مردم بی‌سابقه ارزیابی شده و نشان‌دهنده وقوع حادثه‌ای بزرگ‌تر از حوادث پیشین است. در این نگاه، حادثه مورد نظر شامل ترور رهبر، جنگ مستقیم با دشمنان خارجی و تهدیدهای همه‌جانبه علیه نظام جمهوری اسلامی بوده است.

هدف و مقصود اصلی از استفاده از اصطلاح

هدف اصلی از به کارگیری این اصطلاح، تبیین جایگاه استثنایی مردم در نظام معنایی جمهوری اسلامی ایران و نقش تعیین‌کننده آنان در سرنوشت کشور است. بر این اساس، ملت ایران صرفاً یک جمعیت معمولی نیست، بلکه ملتی است که در لحظه‌های سخت از دل زندگی عادی برمی‌خیزد و به نیرویی تاریخی تبدیل می‌شود. همچنین این تعبیر بر این نکته تأکید دارد که قدرت حقیقی یک کشور نه در تجهیزات و محاسبات سیاسی، بلکه در مردمی است که در هنگام حوادث، خدا آنان را مبعوث می‌کند.

جایگاه مردم در نظام معنایی جمهوری اسلامی ایران

در نظریه جمهوری اسلامی که توسط سید روحالله خمینی بنیان گذاشته شد، رابطه مردم و اسلام به گونه‌ای تعریف شده است که هرچه مردمی‌تر، اسلامی‌تر و هرچه اسلامی‌تر، مردمی‌تر تلقی می‌شود. مردم در این نگاه نه صرفاً یکی از ارکان نظام ولایی، بلکه عین نظام ولایت و امامت هستند. همچنین در اندیشه سیدعلی خامنه‌ای، مردم در خط مقدم جهاد قرار دارند و تحکیم ارتباط بین مردم و حاکمیت، پوچی ادعاهای جریان‌های غرب‌زده را به اثبات رسانده است.

بسترهای عینی و تاریخی حضور مردم

در طول تاریخ جمهوری اسلامی ایران، نمونه‌های متعددی از حضور مردم به عنوان مصداق کامل این اصطلاح مشاهده می‌شود. از جمله:

در سال‌های نخست انقلاب، مردم در برابر انفجار نماز جمعه و تهدید به بمباران راهپیمایی تهران، با لباس کفن‌پوش در صحنه حاضر شدند.

در فتنه ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه، مردم به صورت خودجوش و میلیونی در خیابان‌ها حضور یافتند و علیه فتنه‌گران شعار دادند و آتش فتنه را خاموش کردند.

در جنگ تحمیلی سوم (موسوم به جنگ رمضان)، مردم چهل شبانه‌روز زیر بمباران و هجوم پهپادها و تهدیدهای امنیتی و نظامی، استوار و منسجم پای کار بودند.

در چهلمین روز پس از آغاز جنگ و شهادت سیدعلی خامنه‌ای، مردم در راهپیمایی روز قدس در مقیاس ده‌ها میلیونی شرکت کردند.

نقش پررنگ مردم به عنوان مصداق کامل اصطلاح

مردم ایران در این برهه تاریخی، نه تنها در راهپیمایی‌ها و اجتماعات شبانه حضور یافتند، بلکه این حضور بسیاری از محاسبات دشمن را بر هم زد؛ تا جایی که برخی از مقامات آمریکایی این موج انسانی را ساخته هوش مصنوعی دانستند. همچنین پس از شهادت رهبر پیشین، انتخاب رهبر جدید و حمایت گسترده اقشار مختلف از مراجع عظام تقلید تا امت اسلامی در داخل و خارج کشور صورت گرفت.

به تعبیر تحلیلگران، این حضور را می‌توان نشانه‌ای از بعثت مردم ایران دانست؛ بعثتی که از پیوند عمیق میان هویت ملی و ایمان دینی این ملت سرچشمه می‌گیرد. مردم در این نگاه، پیامبرگونه بعثت کرده‌اند و مفهوم امت از مفهوم ملت قوی‌تر و ملت‌سازتر و جهانی‌تر جلوه می‌کند.