مدارای سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{جعبه اطلاعات مفهوم

| فایل پادکست      =

| حجم فایلپادکست    =

== ضرورت مدارای سیاسی ==

=== اثربخشی مدارا در مقایسه با خشونت ===

مدارا در انجام همه امور مدخلیت دارد؛ چه در امور دنیایی و معاشرت با انسان‌ها و چه در امور دینی و هدایت و ارشاد انسان‌ها.<ref>. [https://lib.eshia.ir/11160/1/315 امام خمینی، شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص315.]</span></ref> در مسائل اجتماعی و سیاسی، ملایمت و رحمت تأثیر بیشتری دارد تا به‌کارگیری خشونت. تشکیل نهادهای سیاسی مثل [[مجلس شورا]] بر همین اساس است که مسائل سیاسی کلان باید بر پایه مباحثه و گفتگو حل‌وفصل شود. حتی در مواردی که قانون به یکی از نهادهای رسمی کشور اختیار [[استیضاح]] و عزل یکی از مسئولان رسمی کشور را می‌دهد، پایه‌اش به‌کارگیری ملایمت و تفاهم در امور است.<ref>. [https://lib.eshia.ir/11150/18/202 امام خمینی، صحیفه امام، ج18، ص202.]</span></ref>

== زمینه‌های مدارای سیاسی ==

جهت‌دهی و اصلاح باورهای کلان، مهم‌ترین شیوه برای زمینه‌سازی منش‌های نیک ازجمله مدارای سیاسی است. [[خداشناسی]] و [[خودشناسی]] از مهم‌ترین باورهایی است که زمینه مدارای سیاسی را ایجاد می‌کند. اگر کسی خویشتن خود را درست تفسیر کند و آن را بشناسد، به عنوان خلیفةالله با [[مهربانی]] با جامعه سخن می‌گوید. از سوی دیگر، هنگامی که آدمی سایر انسان‌ها را جلوه‌ای از رحمت [[خدا]] ببیند، به آنها نیز [[محبت]] می‌ورزد و رِفق و مدارا در روابط اجتماعی حاکم می‌شود. مدارا به‌طور کلی از محبت برمی‌خیزد و خشونت ورزیدن معلول داشتن تصویری منفی از انسان‌ها است. افزون بر آن، تقویت آگاهی مستمر به آثار بی‌شمار نهادینه‌شدن مدارای سیاسی در جامعه و نقش اعجازگونه‌اش در کاستن دشمنی‌ها و تحکیم پیوندها، از مؤثرترین عوامل انگیزه‌ساز در کاربست مدارای سیاسی است.<ref>. [https://psq.bou.ac.ir/article_65244.html شجاعی، «مدارای سیاسی در چارچوب‌های کلان فلسفه سیاسی اسلامی»، 1396ش.]</span></ref>

=== مدارای سیاسی در ایران ===

در [[دوره پهلوی]]، مدارا به محاق رفت؛ رژیم پهلوی با سیاست‌های متمرکز، یکسان‌ساز و ایدئولوژی ناسیونالیستی باستان‌گرا، به حذف ناهمسانی‌های قومی، زبانی و مذهبی پرداخت و فضایی برای تکثرگرایی و پذیرش تفاوت‌ها باقی نگذاشت و بسیاری از دستاوردهای [[مشروطه]] در زمینه حقوق اقلیت‌ها و تمرکززدایی را نیز به حاشیه راند. در مقابل، برخی معتقدند اگرچه با وقوع [[انقلاب اسلامی ایران]]، گفتمان مسلط بر پایه تفکر دینی بازتعریف شد و در [[قانون اساسی]] جمهوری اسلامی اصولی مانند برابری حقوقی و مشارکت عمومی مورد تأکید قرار گرفت، در عمل، عدم تعریف روشن از مدارا، محدودیت‌های قانونی و غلبه نگاه امنیتی و ایدئولوژیک، مانع تحقق کامل مدارا در عرصه سیاسی و اجتماعی ایران معاصر شده است.<ref>. [https://nashr.majles.ir/article_307.html داسه و صلاحی و توسلی رکن‌آبادی، «مدارای سیاسی-اجتماعی در ایران معاصر چشم‌اندازی نظری به آسیب‌شناسی مفهومی و انضمامی»، 1398ش.]</span></ref>

=== انتقادپذیری ===

[[انتقادپذیری]] یکی از مصادیق بارز مدارای سیاسی مسئولان به‌شمار می‌رود. بر اساس الگوهای دینی و اسلامی، انتظار می‌رود که مسئولان در شنیدن انتقادها [[سعه صدر]] داشته باشند و در صورت منصفانه بودن، آن را بپذیرند. این انتظار ریشه در سیره [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] و ائمه دارد که الگوهای گوش‌سپردن به سخنان مردم بودند. توصیف [[مسلمان|مسلمانان]] اولیه از پیامبر در [[قرآن]] به عنوان «گوش» (اُذُن)، بر اهمیت این ویژگی در رهبری دینی تأکید می‌کند.<ref>. [https://psq.bou.ac.ir/article_65244.html شجاعی، «مدارای سیاسی در چارچوب‌های کلان فلسفه سیاسی اسلامی»، 1396ش.]</span></ref> [[آیت‌الله خامنه‌ای]]، رهبر جمهوری اسلامی ایران، با رد این توهم که انتقاد از رهبری جایز نیست، به دریافت انتقادهایی از خودش، اقرار می‌کند.<ref>. [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=8292 خامنه‌ای، «بیانات در دیدار جمعی از نخبگان علمی کشور»، 1388ش.]</span></ref>

=== برخورد منطقی با جریان‌های مخالف ===

در چارچوب [[فقه سیاسی]] و اخلاق حکمرانی اسلامی، رویکرد معمول در قبال گروه‌ها و جریان‌های مخالف، مبتنی بر [[موعظه حسنه]] و جدال احسن است.<ref>. [https://pkn.isu.ac.ir/article_2161.html افتخاری و موحدیان، «ابعاد مفهومی مدارای سیاسی در جامعه اسلامی با تأکید در سیره آیت‌الله مهدوی کنی»، 1396ش.]</span></ref> این چارچوب، مدارا با [[مخالف سیاسی|مخالفان سیاسی]] را تا پیش از [[قیام مسلحانه]] آنان تجویز می‌کند. بر این اساس، حقوق مالی مخالفان که با سایر شهروندان مشترک است، قطع نمی‌شود.<ref>. [https://lib.eshia.ir/11051/16/603 مطهری، مجموعه آثار، 1368ش، ج16، ص603.]</span></ref>

=== احترام به حقوق اقلیت‌ها ===

اقلیت‌های ساکن در جامعه اسلامی حقوقی دارند و [[مسلمان|مسلمانان]] نسبت به رعایت حقوق آنها وظیفه و تعهد دارند.<ref>. [https://pkn.isu.ac.ir/article_2161.html افتخاری و موحدیان، «ابعاد مفهومی مدارای سیاسی در جامعه اسلامی با تأکید در سیره آیت‌الله مهدوی کنی»، 1396ش.]</span></ref> پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، [[قانون اساسی]] جمهوری اسلامی ایران اقلیت‌های مذهبی را به مذاهب اهل‌سنّت و شیعیان زیدی و اقلیت‌های دینی شناخته‌شده شامل [[زرتشت|زرتشتیان]]، [[کلیمی|کلیمیان]] و [[مسیحی|مسیحیان]] محدود کرد. این اقلیت‌ها در چارچوب قانون از [[آزادی]] در انجام مراسم دینی و امور شخصی خود برخوردارند و طبق اصل ۶۴ می‌توانند نماینده‌ای در مجلس داشته باشند. همچنین برخی اصول قانون اساسی بر حقوق عمومی همه شهروندان از جمله [[اقلیت‌های دینی]] تأکید می‌کنند، مانند [[حق مشارکت در سرنوشت]]، [[برابری در برابر قانون]]، [[آزادی انتخاب شغل]]، حق دادخواهی و اصل برائت.<ref>. [https://www.shora-gc.ir/fa/news/4707/قانون-اساسی-جمهوری-اسلامی-ایران قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.]</span></ref> امام خمینی<ref>. [https://fa.wiki.khomeini.ir/wiki/اقلیت‌های_دینی حسین احمدی‌منش، «اقلیت‌های دینی»، دانشنامه امام‌خمینی، 1401ش.]</span></ref> و آیت‌الله خامنه‌ای<ref>. [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=21490 خامنه‌ای، خطبه‌های نماز جمعه تهران، 1365ش.]</span></ref> بر رعایت حقوق اقلیت‌های مذهبی تأکید کرده‌اند.<ref>. [https://lib.eshia.ir/10207/1/272 مصباح یزدی، بهترین‌ها و بدترین‌ها از دیدگاه نهج‌البلاغه، ص272.]</span></ref>

=== مدارا با اسیران دشمن ===

بر اساس سیره [[امام علی|امیرالمؤمنین]]، با اسیران دشمن نیز باید مدارا کرد. مصداق مدارا با اسیران، آزار نرساندن و شکنجه نکردن و تفاوت نگذاردن در خوراک میان خود و آنها است.<ref>. [https://lib.eshia.ir/11051/24/178 مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مرتضی مطهری، 1368ش، ج24، ص178.]</span></ref>