صفحهای تازه حاوی «جایگزین=کتاب اصناف تصنیف|بندانگشتی|کتاب اصناف تصنیف: پژوهشی تاریخی - تحلیلی در باب فرمهای موسیقی ایرانی - اسلامی از قرن سوم تا چهاردهم {{درشت|'''تصنیف (موسیقی)'''}}؛ کلامی موزون که همراه با آهنگ خوانده میشود. تصنیف، بهمعنای ت...» ایجاد کرد |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
تصنیف، بهمعنای ترکیب و ترتیب نواهای [[موسیقی]] است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/تصنیف دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه تصنیف، سایت واژهیاب.]</ref> موسیقی با لفظ تصنیف، دارای سه ویژگی مشخص است: ۱. ترانه (کلام یا متن)، ۲. لحن (ملودی) و ۳. ضربآهنگ (ریتم).<ref>طیبزاده، «ویژگیهای وزنی در ترانهها و تصنیفهای فارسی»، 1394ش، ص54.</ref> | تصنیف، بهمعنای ترکیب و ترتیب نواهای [[موسیقی]] است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/تصنیف دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه تصنیف، سایت واژهیاب.]</ref> موسیقی با لفظ تصنیف، دارای سه ویژگی مشخص است: ۱. ترانه (کلام یا متن)، ۲. لحن (ملودی) و ۳. ضربآهنگ (ریتم).<ref>طیبزاده، «ویژگیهای وزنی در ترانهها و تصنیفهای فارسی»، 1394ش، ص54.</ref> | ||
==واژهشناسی تصنیف== | == واژهشناسی تصنیف == | ||
تصنیف، در لغت بهمعنای دستهدسته کردن و نوشتن کتاب یا رساله است. این واژه، همچنین، به نوعی شعر گفته میشود که با آهنگ خوانده میشود.<ref>[https://vajehyab.com/moein/تصنیف معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه تصنیف، سایت واژهیاب.]</ref> عمید نیز تصنیف را بهمعنای قطعه شعری آورده که با آهنگی طربانگیز خوانده میشود.<ref>[https://vajehyab.com/amid/تصنیف عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه تصنیف، سایت واژهیاب.]</ref> تصنیف در موسیقی، رایجترین نوع موسیقی ردیفی است که موزون بوده و با فرم «بالاد» در موسیقی غرب قیاس میشود.<ref>سپنتا، «دستگاههای موسیقی ایران»، 1370ش، ص391.</ref> | تصنیف، در لغت بهمعنای دستهدسته کردن و نوشتن کتاب یا رساله است. این واژه، همچنین، به نوعی شعر گفته میشود که با آهنگ خوانده میشود.<ref>[https://vajehyab.com/moein/تصنیف معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه تصنیف، سایت واژهیاب.]</ref> عمید نیز تصنیف را بهمعنای قطعه شعری آورده که با آهنگی طربانگیز خوانده میشود.<ref>[https://vajehyab.com/amid/تصنیف عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه تصنیف، سایت واژهیاب.]</ref> تصنیف در موسیقی، رایجترین نوع موسیقی ردیفی است که موزون بوده و با فرم «بالاد» در موسیقی غرب قیاس میشود.<ref>سپنتا، «دستگاههای موسیقی ایران»، 1370ش، ص391.</ref> | ||
جلالالدین همایی، نام کامل این فرم از موسیقی را «تصنیف صوت» دانسته که بهمعنای آهنگسازی است و واژه صوت، بهمرور زمان از این ترکیب حذف شده است.<ref>مهاجریزاده، «ویژگیهای سبکی تصنیف»، 1389ش، ص55.</ref> | جلالالدین همایی، نام کامل این فرم از موسیقی را «تصنیف صوت» دانسته که بهمعنای آهنگسازی است و واژه صوت، بهمرور زمان از این ترکیب حذف شده است.<ref>مهاجریزاده، «ویژگیهای سبکی تصنیف»، 1389ش، ص55.</ref> | ||
==پیشینه تصنیف== | == پیشینه تصنیف == | ||
آغاز شکلگیر برخی از موسیقیدانان، رواج اصطلاح تصنیف را از حدود سدهٔ هشتم یا نهم قمری دانستهاند.<ref>مهاجریزاده، «ویژگیهای سبکی تصنیف»، 1389ش، ص56.</ref> در آن روزگار، واژه تصنیف برای تمامی قطعات موسیقی که آهنگسازی شده بودند و در واقع بداههنوازی نبودهاند، کاربرد داشته است. | آغاز شکلگیر برخی از موسیقیدانان، رواج اصطلاح تصنیف را از حدود سدهٔ هشتم یا نهم قمری دانستهاند.<ref>مهاجریزاده، «ویژگیهای سبکی تصنیف»، 1389ش، ص56.</ref> در آن روزگار، واژه تصنیف برای تمامی قطعات موسیقی که آهنگسازی شده بودند و در واقع بداههنوازی نبودهاند، کاربرد داشته است. | ||
| خط ۱۷: | خط ۱۵: | ||
فاطمی، «تاریخ موسیقی قاجار»، 1388ش، ص273.</ref> | فاطمی، «تاریخ موسیقی قاجار»، 1388ش، ص273.</ref> | ||
امروزه، واژه | امروزه، واژه تصنیف، برای اشاره به قطعههای موزون آوازی بهکار رفته و دیگر جزئی از ردیف موسیقی ایرانی بهشمار نمیرود. برخی از موسیقیدانان، ریشهٔ تصنیف را در گتاهای [[زرتشت]] بررسی کرده<ref>فاطمی، «تصنیف»، دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1387ش، ص384-385؛</ref> و گروهی دیگر نیز آن را مترادف با واژهٔ کهن «ملحون» میدانند.<ref>نواب صفا، «تصنیف، ترانه و سرود»، 1381ش، ص27.</ref> | ||
در دههٔ ۱۳۲۰ش، با ورود و رواج موسیقی پاپ و راک در [[ایران]]، تصنیفسرایی نیز جای خود را به ترانهسرایی برای انواع موسیقیهای جدید داد.<ref>کوثری، «گفتمانهای موسیقی در ایران»، 1386ش، ص114-115.</ref> در آن دوران، آهنگسازانی همچون مرتضی محجوبی، جواد بدیعزاده و حسین یاحقی، به تصنیفسازی با استفاده از آلات موسیقی غربی روی آوردند.<ref>فاطمی، «تصنیف»، دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1387ش، ص390.</ref> برخی از آهنگسازان معروف آن زمان، تغییرات مهمی را در تصنیفهای سنتی ایجاد کردند. از جملهٔ آنها میتوان به ملودیهای جدید بخشیدن به سازها، در تصنیف اشاره کرد که مابین جملات آواز اجرا میشدند. از ۱۳۳۹ش به بعد، واژه «ترانه» جایگزین تصنیف شد.<ref>فاطمی، «تصنیف»، دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1387ش، ص390.</ref> | در دههٔ ۱۳۲۰ش، با ورود و رواج موسیقی پاپ و راک در [[ایران]]، تصنیفسرایی نیز جای خود را به ترانهسرایی برای انواع موسیقیهای جدید داد.<ref>کوثری، «گفتمانهای موسیقی در ایران»، 1386ش، ص114-115.</ref> در آن دوران، آهنگسازانی همچون مرتضی محجوبی، جواد بدیعزاده و حسین یاحقی، به تصنیفسازی با استفاده از آلات موسیقی غربی روی آوردند.<ref>فاطمی، «تصنیف»، دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1387ش، ص390.</ref> برخی از آهنگسازان معروف آن زمان، تغییرات مهمی را در تصنیفهای سنتی ایجاد کردند. از جملهٔ آنها میتوان به ملودیهای جدید بخشیدن به سازها، در تصنیف اشاره کرد که مابین جملات آواز اجرا میشدند. از ۱۳۳۹ش به بعد، واژه «ترانه» جایگزین تصنیف شد.<ref>فاطمی، «تصنیف»، دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1387ش، ص390.</ref> | ||
| خط ۲۳: | خط ۲۱: | ||
پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] در ایران، گروه موسیقی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه [[تهران]]، حرکتی نوین را در جهت بازگشت به سنت آغاز کرد. در این دوره، بهتدریج، موسیقی گذاشتن بر اشعار شاعرانی بزرگ همچون [[سعدی]]، [[مولوی]] و [[حافظ]] رایج شده و در ابتدا، تصنیفسرایی و ترانهسرایی کنار گذاشته شد. امروزه، اما، به همت شاعرانی همچون علی معلم، حمید سبزواری، [[سپیده کاشانی]]، هوشنگ ابتهاج، جواد آذر و بامداد جویباری، این کار همچنان ادامه دارد. از جمله تصنیفسازان معاصر میتوان به اساتیدی همچون محمدرضا لطفی، حسین علیزاده، پرویز مشکاتیان و محمدرضا شجریان اشاره کرد.<ref>فاطمی، «تصنیف»، دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1387ش، ص391.</ref> | پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] در ایران، گروه موسیقی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه [[تهران]]، حرکتی نوین را در جهت بازگشت به سنت آغاز کرد. در این دوره، بهتدریج، موسیقی گذاشتن بر اشعار شاعرانی بزرگ همچون [[سعدی]]، [[مولوی]] و [[حافظ]] رایج شده و در ابتدا، تصنیفسرایی و ترانهسرایی کنار گذاشته شد. امروزه، اما، به همت شاعرانی همچون علی معلم، حمید سبزواری، [[سپیده کاشانی]]، هوشنگ ابتهاج، جواد آذر و بامداد جویباری، این کار همچنان ادامه دارد. از جمله تصنیفسازان معاصر میتوان به اساتیدی همچون محمدرضا لطفی، حسین علیزاده، پرویز مشکاتیان و محمدرضا شجریان اشاره کرد.<ref>فاطمی، «تصنیف»، دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1387ش، ص391.</ref> | ||
==انواع تصنیف== | == انواع تصنیف == | ||
برخی از پژوهشگران و موسیقیدانان، تصنیف را به دو گروه اصلی تقسیم کردهاند: | برخی از پژوهشگران و موسیقیدانان، تصنیف را به دو گروه اصلی تقسیم کردهاند: | ||
#تصنیفهای رسمی؛ | # تصنیفهای رسمی؛ | ||
#تصنیفهای عامیانه؛ | # تصنیفهای عامیانه؛ | ||
تصنیفهای عامیانه، بیشتر در مراسمهایی همچون [[مراسم عروسی|جشن عروسی]] و [[شادی]] اجرا شده و در کنار آنها، مراسمهایی همچون رقص، تردستی و تنبکنوازی نیز صورت میگیرد. نوازندهٔ تنبک، در بیشتر مواقع، خوانندهٔ تصنیف نیز بوده است.<ref>Caton, The classical "tasnif": a genre of Persian vocal music (PhD), 1983, P49.</ref> | تصنیفهای عامیانه، بیشتر در مراسمهایی همچون [[مراسم عروسی|جشن عروسی]] و [[شادی]] اجرا شده و در کنار آنها، مراسمهایی همچون رقص، تردستی و تنبکنوازی نیز صورت میگیرد. نوازندهٔ تنبک، در بیشتر مواقع، خوانندهٔ تصنیف نیز بوده است.<ref>Caton, The classical "tasnif": a genre of Persian vocal music (PhD), 1983, P49.</ref> | ||
| خط ۳۷: | خط ۳۵: | ||
برخی از پژوهشگران نیز به دستهبندی تصنیفها از نظر مفهومی پرداختهاند. آنها تصنیفها را به ۱. مذهبی و عرفانی؛ ۲. چوپانی؛ ۳. کار؛ ۴. تصنیفهای کشاورزی؛ ۵. سیاسی و ملی و ۶. اجتماعی و اخلاقی تقسیم کردهاند.<ref>سلیمی، «ترانه و تصنیف»، 1377ش، ص60-64.</ref> | برخی از پژوهشگران نیز به دستهبندی تصنیفها از نظر مفهومی پرداختهاند. آنها تصنیفها را به ۱. مذهبی و عرفانی؛ ۲. چوپانی؛ ۳. کار؛ ۴. تصنیفهای کشاورزی؛ ۵. سیاسی و ملی و ۶. اجتماعی و اخلاقی تقسیم کردهاند.<ref>سلیمی، «ترانه و تصنیف»، 1377ش، ص60-64.</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
*دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۲ تیر ۱۴۰۱ش. | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۲ تیر ۱۴۰۱ش. | ||
*سپنتا، ساسان، «دستگاههای موسیقی ایران»، ادبستان فرهنگ و هنر، شماره ۲۱، ۱۳۷۰ش. | * سپنتا، ساسان، «دستگاههای موسیقی ایران»، ادبستان فرهنگ و هنر، شماره ۲۱، ۱۳۷۰ش. | ||
*سلیمی، هاشم، «ترانه و تصنیف»، پژوهشهای ارتباطی، شماره ۱۳ و ۱۴، ۱۳۷۷ش. | * سلیمی، هاشم، «ترانه و تصنیف»، پژوهشهای ارتباطی، شماره ۱۳ و ۱۴، ۱۳۷۷ش. | ||
*طیبزاده، امید، «اشعار عامیانه در عصر قاجار»، ارمغان، شماره ۵، ۱۳۳۶ش. | * طیبزاده، امید، «اشعار عامیانه در عصر قاجار»، ارمغان، شماره ۵، ۱۳۳۶ش. | ||
*طیبزاده، امید و میرطلایی، مائده، «ویژگیهای وزنی در ترانهها و تصنیفهای فارسی»، تهران، نامه فرهنگستان، شماره ۵۵، ۱۳۹۴ش. | * طیبزاده، امید و میرطلایی، مائده، «ویژگیهای وزنی در ترانهها و تصنیفهای فارسی»، تهران، نامه فرهنگستان، شماره ۵۵، ۱۳۹۴ش. | ||
*عمید، حسن، فرهنگ فارسی، سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۲ تیر ۱۴۰۱ش. | * عمید، حسن، فرهنگ فارسی، سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۲ تیر ۱۴۰۱ش. | ||
*کوثری، مسعود، «گفتمانهای موسیقی در ایران»، پژوهشنامه فرهنگستان هنر، شماره ۲، ۱۳۸۶ش. | * کوثری، مسعود، «گفتمانهای موسیقی در ایران»، پژوهشنامه فرهنگستان هنر، شماره ۲، ۱۳۸۶ش. | ||
*فاطمی، ساسان، «تاریخ موسیقی قاجار»، فصلنامه موسیقی ماهور، ۱۳۸۸ش. | * فاطمی، ساسان، «تاریخ موسیقی قاجار»، فصلنامه موسیقی ماهور، ۱۳۸۸ش. | ||
*فاطمی، ساسان، «تصنیف»، دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۷ش. | * فاطمی، ساسان، «تصنیف»، دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۷ش. | ||
*معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۲ تیر ۱۴۰۱ش. | * معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۲ تیر ۱۴۰۱ش. | ||
*مهاجریزاده، غزال، «ویژگیهای سبکی تصنیف»، کتاب ماه ادبیات، شماره ۱۵۹، ۱۳۸۹ش. | * مهاجریزاده، غزال، «ویژگیهای سبکی تصنیف»، کتاب ماه ادبیات، شماره ۱۵۹، ۱۳۸۹ش. | ||
*نواب صفا، اسماعیل، «تصنیف، ترانه و سرود»، فرهنگ اصفهان، شماره ۲۵ و ۲۶، ۱۳۸۱ش. | * نواب صفا، اسماعیل، «تصنیف، ترانه و سرود»، فرهنگ اصفهان، شماره ۲۵ و ۲۶، ۱۳۸۱ش. | ||
*Caton, Margaret Lousie, The classical "tasnif": a genre of Persian vocal music (PhD). Los Angeles, CA: Universit of California Press, Los Angeles, 1983. | * Caton, Margaret Lousie, The classical "tasnif": a genre of Persian vocal music (PhD). Los Angeles, CA: Universit of California Press, Los Angeles, 1983. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
{{موسیقی}} | |||
