صفحهای تازه حاوی «<big>'''کوه سهند'''</big>؛ رشتهکوهی آتشفشانی در استان آذربایجان شرقی. سهند، رشتهکوهی آتشفشانی، با 17 قله<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1278805/%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%88%D9%87%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D9%87%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D...» ایجاد کرد |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''کوه سهند'''</big>؛ رشتهکوهی آتشفشانی در استان آذربایجان شرقی. | <big>'''کوه سهند'''</big>؛ رشتهکوهی آتشفشانی در استان آذربایجان شرقی. | ||
سهند، رشتهکوهی آتشفشانی، با | سهند، رشتهکوهی آتشفشانی، با ۱۷ قله<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1278805/%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%88%D9%87%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D9%87%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF «سهند؛ کوهستان چشمههای زلال»، خبرگزاری مهر.]</ref> و نیز نام یکی از بلندترین و مشهورترین قلههای این رشتهکوه (با ارتفاع ۳۶۹۵ متر از سطح دریا)<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/89922/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C «آشنایی با کوه سهند – آذربایجان شرقی»، خبرگزاری همشهری آنلاین.] </ref> است. | ||
==نامگذاری کوه سهند== | ==نامگذاری کوه سهند== | ||
در منابع تاریخی کهن، کوه سهند با نامهایی همچون «اوآئوش»،<ref>دیاکونف، تاریخ ماد، ۱۳۴۵ش، ص۲۶۱ و ۲۷۰.</ref> در اوستا «اَسْنْوَنْت»<ref>اوستا، ۱۳۷۰ش، ج1، ص486 و ج2، ص606.</ref> و در زبان پهلوی نیز بهصورت «اَسْنْوَنْد» آمده است. نام قدیمی این کوه، یعنی «سهوند» نیز از ریشۀ اوستایی -sand گرفته شده که بهمعنای زیبا و بلند به نظر رسیدن است. در فارسی پهلوی نیز فعل «سهستن» وجود دارد که بهمعنای «به نظر رسیدن و جلب نظر کردن» است و از این فعل، صفتهای «سهیک» (بلند و زیبا) و «سهین» (باشکوه و بلند) گرفته شده است. همچنین، در [[زبان فارسی]]، صفت فارسی «سهی» برای سرو زیبا و بلند نیز بهکار میرود. برخی از متخصصان معتقدند که واژه «سهوند» از همین فعل گرفته شده است.<ref>قرشی، آب و کوه در اساطیر هندوایرانی، ۱۳۸۹ش، ص۱۶۸-۱۶۹.</ref><br> | در منابع تاریخی کهن، کوه سهند با نامهایی همچون «اوآئوش»،<ref>دیاکونف، تاریخ ماد، ۱۳۴۵ش، ص۲۶۱ و ۲۷۰.</ref> در [[اوستا]] «اَسْنْوَنْت»<ref>اوستا، ۱۳۷۰ش، ج1، ص486 و ج2، ص606.</ref> و در [[زبان پهلوی]] نیز بهصورت «اَسْنْوَنْد» آمده است. نام قدیمی این کوه، یعنی «سهوند» نیز از ریشۀ اوستایی -sand گرفته شده که بهمعنای زیبا و بلند به نظر رسیدن است. در فارسی پهلوی نیز فعل «سهستن» وجود دارد که بهمعنای «به نظر رسیدن و جلب نظر کردن» است و از این فعل، صفتهای «سهیک» (بلند و زیبا) و «سهین» (باشکوه و بلند) گرفته شده است. همچنین، در [[زبان فارسی]]، صفت فارسی «سهی» برای سرو زیبا و بلند نیز بهکار میرود. برخی از متخصصان معتقدند که واژه «سهوند» از همین فعل گرفته شده است.<ref>قرشی، آب و کوه در اساطیر هندوایرانی، ۱۳۸۹ش، ص۱۶۸-۱۶۹.</ref><br> | ||
کوه سهند، در زبان مردم محلی این منطقه بهصورت «ساواند» خوانده میشود که بهمعنای «سوهان» است. دلیل این نامگذاری، کهن بودن، مخروطیشکل بودن و ساییده شدن لبههای این کوه است.<ref>بهزادی، فرهنگ آذربایجانی ـ فارسی (ترکی)، ۱۳۸۹ش، ص۶۶۹.</ref> | کوه سهند، در زبان مردم محلی این منطقه بهصورت «ساواند» خوانده میشود که بهمعنای «سوهان» است. دلیل این نامگذاری، کهن بودن، مخروطیشکل بودن و ساییده شدن لبههای این کوه است.<ref>بهزادی، فرهنگ آذربایجانی ـ فارسی (ترکی)، ۱۳۸۹ش، ص۶۶۹.</ref> | ||
==پیشینه کوه سهند== | ==پیشینه کوه سهند== | ||
برخی از پژوهشگران، با بررسی لایههای سنگی مختلف در این رشتهکوه، آخرین فعالیتهای آتشفشانی آن را متعلق به | برخی از پژوهشگران، با بررسی لایههای سنگی مختلف در این رشتهکوه، آخرین فعالیتهای آتشفشانی آن را متعلق به ۱۲ تا ۱۴ میلیون سال پیش تخمین زدهاند.<ref>[https://lastsecond.ir/blog/2636-sahand-mountain-iran «سهند، عروس کوههای ایران»، سایت لست سکند.]</ref> | ||
==موقعیت جغرافیایی سهند== | ==موقعیت جغرافیایی سهند== | ||
رشتهکوه سهند، در جنوب [[تبریز]]، شمال مراغه و هشترود<ref>سفیدگر شهانقی، «سهند»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.</ref> و نیز در | رشتهکوه سهند، در جنوب [[تبریز]]، شمال [[مراغه]] و [[هشترود]]<ref>سفیدگر شهانقی، «سهند»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.</ref> و نیز در ۸۰ کیلومتری از [[دریاچه ارومیه]] قرار گرفته است.<ref> [https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه سهند، سایت واژهیاب.]</ref> | ||
==زمینشناسی== | ==زمینشناسی== | ||
سهند، براساس علم زمینشناسی، از برخورد دو رشتهکوه البرز و | سهند، براساس علم زمینشناسی، از برخورد دو [[رشتهکوه البرز]] و [[زاگرس]]، در جلگۀ تبریز، ایجاد شده است. قله سهند، در بلندترین قسمت این رشتهکوه، در استان [[آذربایجان شرقی]]، به چشم میخورد. بررسی لایههای مختلف این قلۀ آتشفشانی، نشان از وجود دریاچهای کمعمق، در اطراف این کوه، در گذشتههای دور دارد. زیرا، بقایا و فسیلهایی از آبزیان و ماهیها در این لایههای سنگی به چشم خوردهاند. رشتهکوه سهند، دارای ارتفاعی بین ۱۴۰۰ تا ۲۲۰۰ متر است که همین موضوع، منجر به [[زمستان|زمستانی]] طولانی، خیلی سرد و نیمهخشک در این منطقه شده است. هوای سرد، مانع از تشکیل [[جنگل]] در این خطه شده، در حالیکه، بهدلیل بارش باران و مرطوب شدن هوا، درههای آبرفتی سرسبزی در اطراف آن شکل گرفته است.<ref> [https://lastsecond.ir/blog/2636-sahand-mountain-iran «سهند، عروس کوههای ایران»، سایت لست سکند.]</ref> | ||
==پوشش گیاهی سهند== | ==پوشش گیاهی سهند== | ||
سهند، از مهمترین کوههای آتشفشانی خاموش در [[ایران]] است که بهدلیل تراکم زیاد گیاهان، چمنزارها، گلزارها و مراتع به «عروس کوههای ایران» معروف شده است.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/1278805/%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%88%D9%87%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D9%87%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF «سهند؛ کوهستان چشمههای زلال»، خبرگزاری مهر.]</ref> سهند، از جمله قلههای همواره پوشیده از برف، در تمام سال است که دامنههای آن نیز در بیشتر روزهای سال، پوشیده از گل، ریحان و لالههای واژگون است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/89922/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C «آشنایی با کوه سهند – آذربایجان شرقی»، خبرگزاری همشهری آنلاین.]</ref> | سهند، از مهمترین کوههای آتشفشانی خاموش در [[ایران]] است که بهدلیل تراکم زیاد گیاهان، چمنزارها، گلزارها و مراتع به «عروس کوههای ایران» معروف شده است.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/1278805/%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%88%D9%87%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D9%87%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF «سهند؛ کوهستان چشمههای زلال»، خبرگزاری مهر.]</ref> سهند، از جمله قلههای همواره پوشیده از برف، در تمام سال است که دامنههای آن نیز در بیشتر روزهای سال، پوشیده از گل، ریحان و لالههای واژگون است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/89922/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C «آشنایی با کوه سهند – آذربایجان شرقی»، خبرگزاری همشهری آنلاین.]</ref> | ||
==آب و هوای سهند== | ==آب و هوای سهند== | ||
ارتفاع بالای قلهها، در رشتهکوه سهند، منجر به طولانی شدن فصل [[زمستان]] در این منطقه شده است. بارش فراوان باران در این منطقه، | ارتفاع بالای قلهها، در رشتهکوه سهند، منجر به طولانی شدن فصل [[زمستان]] در این منطقه شده است. بارش فراوان باران در این منطقه، ۹۶ رود را در این رشتهکوه جاری ساخته که ۹۱ رود، دائمی است. رودخانههای سهند، همواره در حال جوش و خروش بوده و آب بیشترِ آنها به سمت [[دریاچه ارومیه]] حرکت میکنند. از مهمترین رودخانههای سهند میتوان به صوفیچای (در مراغه) اشاره کرد که سالیانه، بهصورت میانگین، ۱۱۶ میلیون مترمکعب آب را فراهم میکند. رودهای لیقوان چای، سعیدآباد و قزلجه نیز از پرآبترین رودهای این کوهستان هستند.<ref> [https://lastsecond.ir/blog/2636-sahand-mountain-iran «سهند، عروس کوههای ایران»، سایت لست سکند.]</ref> | ||
==منطقه حفاظت شده سهند== | ==منطقه حفاظت شده سهند== | ||
در این منطقه، انواع حیوانات وحشی و کمنظیر زندگی میکنند که برخی در معرض خطر انقراض هستند. بهمنظور حفاظت از انواع گونههای جانوری، مانند گربه وحشی، پلنگ، خرس قهوهای، قوچ و میش ارمنی، سیاهگوش، گرگ و روباه، منطقۀ حفاظتشده در دامنۀ سهند، تعیین شده است. از جمله پرندگان این منطقه نیز میتوان به شاهینسانان، عقاب طلایی، کورکور، کرکس، انواع ماکیان، کبک و بلدرچین اشاره کرد.<ref>[http://www.iew.ir/1391/06/11/1313 «منطقه حفاظت شده سهند»، پایگاه خبری دیدهبان محیط زیست و حیات وحش ایران.]</ref> | در این منطقه، انواع حیوانات وحشی و کمنظیر زندگی میکنند که برخی در معرض خطر انقراض هستند. بهمنظور حفاظت از انواع گونههای جانوری، مانند گربه وحشی، پلنگ، خرس قهوهای، قوچ و میش ارمنی، سیاهگوش، گرگ و روباه، منطقۀ حفاظتشده در دامنۀ سهند، تعیین شده است. از جمله پرندگان این منطقه نیز میتوان به شاهینسانان، عقاب طلایی، کورکور، کرکس، انواع ماکیان، کبک و بلدرچین اشاره کرد.<ref>[http://www.iew.ir/1391/06/11/1313 «منطقه حفاظت شده سهند»، پایگاه خبری دیدهبان محیط زیست و حیات وحش ایران.]</ref> | ||
| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
[[ملکالشعرای بهار]]، | [[ملکالشعرای بهار]]، نیز از واژه سهند در شعر خود بهره گرفته است:<ref>[https://ganjoor.net/bahar/ghasidebk/sh84 ملکالشعرای بهار، قصاید، شمارۀ 84، در وصف نوروز، بیت 10، سایت گنجور.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
| خط ۴۶: | خط ۴۶: | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
علاوهبر آن، سهند، از جمله منابع مهم برای الهام گرفتن شاعران و عاشیقهای<ref>عاشیق، عاشق یا آشیق، عارف و نغمهسرایی است که بهصورت سیار، به نواختن ساز پرداخته و آواز میخواند.</ref> آذربایجانی بوده است. این کوه، در ادبیات آذربایجان، نماد مقاومت و اسطورۀ پایداری است. از آن جمله میتوان به منظومۀ «سهندیه» اثر محمدحسین | علاوهبر آن، سهند، از جمله منابع مهم برای الهام گرفتن شاعران و عاشیقهای<ref>عاشیق، عاشق یا آشیق، عارف و نغمهسرایی است که بهصورت سیار، به نواختن ساز پرداخته و آواز میخواند.</ref> آذربایجانی بوده است. این کوه، در ادبیات آذربایجان، نماد مقاومت و اسطورۀ پایداری است. از آن جمله میتوان به منظومۀ «سهندیه» اثر [[سید محمدحسین شهریار]]، اشاره کرد که متخصصان آن را شاهکاری در ادبیات ترکی میدانند. شهریار در این منظومه، کوه سهند را مخاطب قرار داده و در خلالِ اشعار خود، به جواب دادن به شاعر آذربایجانی که متخلص به «سهند» بوده، پرداخته است.<ref>شهریار، کلیات، ۱۳۷۱ش، ص60-73.</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
