غریزه: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''غریزه'''</big>؛ گرایش درونی و ذاتی موجودات زنده به‌سمت رفتارهای مشخص.<br>

گروهی از کارشناسان، غریزه را واکنشی ذاتی یا آموخته نشده به یک نشانه یا محرک می‌دانند، در حالی‌که محرک، حالتی انگیزشی است که از نیازی فیزیولوژیکی (مادی) ناشی می‌شود. بنابراین، محرک‌ها انگیزه بوده و غرایز رفتار هستند. غریزه در انسان‌ها و حیوانات متفاوت است. در حیوانات، غرایز به‌صورت سفت و سخت و بدون انعطاف بوده و محرکی ساده آنها را فعال می‌کند، در حالی‌که انسان‌ها، انعطاف‌پذیر و تطبیق‌پذیر هستند. بسیاری از رفتارهای انسان‌ها، حتی در صورت تأثیرپذیری از تکامل، باز هم آموخته شده و قابلیت تغییر دارند.<ref> [https://www.chetor.com/268479-%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C/ رضاجو، «غریزۀ مادری چیست؟ ویژگی ذاتی با مفهوم ساختگی»، وب‌سایت چطور.]</ref>   

==تفاوت فطرت و غریزه==

فطرت به‌معنای نوعی هدایت تکوینی انسان در دو حوزۀ شناخت و احساس است. مفهوم [[فطرت]]، به جنبۀ روحانی، ملکوتی و غیرحیوانی انسان متمرکز شده است؛ مانند گرایش به [[دین]] و فضائل اخلاقی. این در حالی است که [[غریزه]]، بیشتر به مواردی در آدمی اشاره دارد که با حیوانات مشترک است. غریزه به تمامی اموری اطلاق می‌شود که در وجود انسان و حیوان قرار داده شده و تغییرناپذیر هستند.<br>

   

برخی سه مؤلفه فوق را چنین تفکیک نموده است؛ طبیعت مشترک میان موجودات بی‌جان و جاندار است، اما غریزه مختص موجودات زنده است. بنابراین رفتارهای ناشی از طبیعت انسان، غریزی نیست. سرشت به هر چیزی گفته می‌شود که در وجود انسان حالت ملکه پیدا کرده باشد؛ اعم از امر انتسابی یا اکتسابی؛ اما غریزه صرفا به اموری اطلاق می‌شود که حالت انتسابی دارد. بنابراین سرشت اعم از غریزه است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/96063/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%81%D8%B7%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B7%D9%87%D9%91%D8%B1%DB%8C «تحلیل و بررسی فطرت در آثار استاد شهید مطهری»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>   

==رفتار غریزی و رفتار تدبیری==

رفتار غریزی که از آن با نام «اعمال التذاذی» نیز یاد شده، به مجموعه‌ای از رفتارها گفته می‌شود که انسان تحت تأثیر مستقیم غریزه، طبیعت و عادت انجام می‌دهد. رفتار تدبیری یا عقلانی نیز مجموعه رفتارهایی هستند که انسان آنها را با استفاده از چراغ عقل و قدرت اراده انجام داده و به حکم مصلحتی که در آنها نهفته است، آنها را انجام یا ترک می‌کند. علاوه بر آن، در رفتارهای غریزی، فراگردهای ذهنی همچون قصد، آگاهی و انتخاب یا وجود ندارد و یا دخالت آنها بسیار کمرنگ هستند. در این نوع از رفتارها، سائق‌های غریزی، محرک اصلی به‌شمار می‌روند اما رفتارهای تدبیری یا عقلانی، از جمله ویژگی‌های منحصر به فرد آدمی به‌شمار رفته و فراگردهای ذهنی همانند توجه، [[ادراک]]، تعقل، عزم و تصمیم از عوامل این گروه از رفتارها به‌حساب می‌آیند.<br>