صفحهای تازه حاوی «جایگزین=بوسیدن یک مادربزرگ توسط نوهها|بندانگشتی|بوسیدن یک مادربزرگ توسط نوهها {{درشت|'''تکریم سالمند'''}}؛ توجه، خدمتگزاری، احترام و رفع نیازهای افراد سالمند. تکریم سالمند بهمعنای گذران وقت باکیفیت با او و نی...» ایجاد کرد |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
تکریم [[سالمند]] بهمعنای گذران وقت باکیفیت با او و نیز توجه و احترام به وی است. اختصاص دادن وقت و توجه کافی به سالمندان از طرف [[خانواده]] و جامعه، تأثیراتی شگرف بر سلامتی آنها داشته و بهرهگیری از آنها بهمثابه ذخایر فرهنگ و تجربه، به نفع تمامی اعضای [[خانواده]] و جامعه است. | تکریم [[سالمند]] بهمعنای گذران وقت باکیفیت با او و نیز توجه و احترام به وی است. اختصاص دادن وقت و توجه کافی به سالمندان از طرف [[خانواده]] و جامعه، تأثیراتی شگرف بر سلامتی آنها داشته و بهرهگیری از آنها بهمثابه ذخایر فرهنگ و تجربه، به نفع تمامی اعضای [[خانواده]] و جامعه است. | ||
==مفهومشناسی تکریم سالمندان== | == مفهومشناسی تکریم سالمندان == | ||
سالمند در جهان امروزی به فردی اطلاق میشود که بیش از ۶۰ سال سن داشته و بهدلیل پیامدها و عوارض ناشی از کهولت سن، نیاز به مراقبت و توانبخشی دارد. در اصطلاح فقهی نیز سالمند به فردی گفته میشود که بهدلیل بالا رفتن سن، توانایی نگهداری و خدمت به خود را ندارد.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/sxs5j «مفهوم سالمندی و موقعیت آن در اسلام»، وبسایت ویستا.]</ref> | سالمند در جهان امروزی به فردی اطلاق میشود که بیش از ۶۰ سال سن داشته و بهدلیل پیامدها و عوارض ناشی از کهولت سن، نیاز به مراقبت و توانبخشی دارد. در اصطلاح فقهی نیز سالمند به فردی گفته میشود که بهدلیل بالا رفتن سن، توانایی نگهداری و خدمت به خود را ندارد.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/sxs5j «مفهوم سالمندی و موقعیت آن در اسلام»، وبسایت ویستا.]</ref> | ||
==موقعیت سالمندان و تحول اجتماعی== | == موقعیت سالمندان و تحول اجتماعی == | ||
کارشناسان، بر این باورند که در جوامع سنتی، اهمیت سالمندان بهمثابه ذخایر فرهنگ، دانش، تجربه و عقل، همواره مورد توجه بوده و امور جتماعی توسط شورایی از بزرگان و [[ریشسفید|ریشسفیدان]]، مدیریت و کنترل میشد. افراد سالمند، به امور درون [[خانواده]] نیز مسلط بودند. همچنین، سالمندان گنجینهٔ ارزشمندی از دانش و تجربه بهشمار میآمدند. به موازات تحولات اجتماعی و دگرگونیهای فرهنگی، جایگاه سالمندان در جوامع معاصر دستخوش تغییراتی چشمگیر شد. | کارشناسان، بر این باورند که در جوامع سنتی، اهمیت سالمندان بهمثابه ذخایر فرهنگ، دانش، تجربه و عقل، همواره مورد توجه بوده و امور جتماعی توسط شورایی از بزرگان و [[ریشسفید|ریشسفیدان]]، مدیریت و کنترل میشد. افراد سالمند، به امور درون [[خانواده]] نیز مسلط بودند. همچنین، سالمندان گنجینهٔ ارزشمندی از دانش و تجربه بهشمار میآمدند. به موازات تحولات اجتماعی و دگرگونیهای فرهنگی، جایگاه سالمندان در جوامع معاصر دستخوش تغییراتی چشمگیر شد. | ||
کاهش اقتدار و ارزش [[سالمندان]] در خانواده و نیز جامعه، منجر به کمشدن اثر آنها در فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی شده و آنها را به انواع مشکلات جسمی، روانی، فقر عاطفی و ارتباطی دچار کرده است. در جوامع دگرگونشدهٔ امروزی، انباشتگی تجربه و دانش افراد سالمند، دیگر ارزشمند و مهم تلقی نمیشود و سالمندان موقعیت اجتماعی نازل و متزلزلی دارند.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/oeztg/جایگاه-سالمندان-از-دیروز-تا-امروز «جایگاه سالمندان از دیروز تا امروز»، وبسایت ویستا.]</ref> | کاهش اقتدار و ارزش [[سالمندان]] در خانواده و نیز جامعه، منجر به کمشدن اثر آنها در فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی شده و آنها را به انواع مشکلات جسمی، روانی، فقر عاطفی و ارتباطی دچار کرده است. در جوامع دگرگونشدهٔ امروزی، انباشتگی تجربه و دانش افراد سالمند، دیگر ارزشمند و مهم تلقی نمیشود و سالمندان موقعیت اجتماعی نازل و متزلزلی دارند.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/oeztg/جایگاه-سالمندان-از-دیروز-تا-امروز «جایگاه سالمندان از دیروز تا امروز»، وبسایت ویستا.]</ref> | ||
==تکریم سالمند در فرهنگ ایرانی== | == تکریم سالمند در فرهنگ ایرانی == | ||
[[پرونده:یلدا.jpg|جایگزین=حافظخوانی پدربزرگ برای نوهها در شب یلدا|بندانگشتی|حافظخوانی پدربزرگ برای نوهها در شب یلدا]] | [[پرونده:یلدا.jpg|جایگزین=حافظخوانی پدربزرگ برای نوهها در شب یلدا|بندانگشتی|حافظخوانی پدربزرگ برای نوهها در شب یلدا]] | ||
نوع نگاه به دورهٔ سالمندی در زندگی انسانها، متأثر از فرهنگ جوامع است. نوع نگاه به سالمندان در جامعهٔ ایرانی، از فرهنگ کهن ایرانی و اسلامی سرچشمه میگیرد که احترام به ریشسفیدان و بزرگان را سفارش میکند.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/9iwfo «جایگاه و تصویر سالمندان در ضربالمثلهای فارسی»، وبسایت ویستا.]</ref> ایرانیان در عهد باستان، برای بزرگداشت جایگاه و ارزش سالخوردگان روز مشخصی را تعیین کرده بودند. این روز مصادف با ۲۵ام شهریور بهنام «اشیش وانگ»<ref>Asis vang.</ref> معروف بوده است.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/9iwfo «جایگاه و تصویر سالمندان در ضربالمثلهای فارسی»، وبسایت ویستا.]</ref> | نوع نگاه به دورهٔ سالمندی در زندگی انسانها، متأثر از فرهنگ جوامع است. نوع نگاه به سالمندان در جامعهٔ ایرانی، از فرهنگ کهن ایرانی و اسلامی سرچشمه میگیرد که احترام به ریشسفیدان و بزرگان را سفارش میکند.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/9iwfo «جایگاه و تصویر سالمندان در ضربالمثلهای فارسی»، وبسایت ویستا.]</ref> ایرانیان در عهد باستان، برای بزرگداشت جایگاه و ارزش سالخوردگان روز مشخصی را تعیین کرده بودند. این روز مصادف با ۲۵ام شهریور بهنام «اشیش وانگ»<ref>Asis vang.</ref> معروف بوده است.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/9iwfo «جایگاه و تصویر سالمندان در ضربالمثلهای فارسی»، وبسایت ویستا.]</ref> | ||
بسیاری از کارشناسان غیرایرانی بر این باورند که فرهنگ ایرانیِ تکریم سالمندان میبایست به سیاست، طرح و برنامه تبدیل شده و بهعنوان الگویی در منطقه و جهان مورد استفاده قرار گیرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84554884/فرهنگ-احترام-به-سالمندان-در-ایران-بعنوان-الگو-در-دنیا-استفاده «فرهنگ احترام به سالمندان در ایران بعنوان الگو در دنیا استفاده شود»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> این فرهنگ غنی، در ادبیات نیز اثرگذار بوده و در ضربالمثلهای بسیاری به آن اشاره شده است: «تدبیر از پیر، جنگ از جوان»، «ز سودای بزرگان هیچکس نقصان نمیبیند» و «سخن بزرگان شنیدن، ادب است».<ref>[https://vista.ir/w/a/21/9iwfo «جایگاه و تصویر سالمندان در ضربالمثلهای فارسی»، وبسایت ویستا.]</ref> | بسیاری از کارشناسان غیرایرانی بر این باورند که فرهنگ ایرانیِ تکریم سالمندان میبایست به سیاست، طرح و برنامه تبدیل شده و بهعنوان الگویی در منطقه و جهان مورد استفاده قرار گیرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84554884/فرهنگ-احترام-به-سالمندان-در-ایران-بعنوان-الگو-در-دنیا-استفاده «فرهنگ احترام به سالمندان در ایران بعنوان الگو در دنیا استفاده شود»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> این فرهنگ غنی، در ادبیات نیز اثرگذار بوده و در ضربالمثلهای بسیاری به آن اشاره شده است: «تدبیر از پیر، جنگ از جوان»، «ز سودای بزرگان هیچکس نقصان نمیبیند» و «سخن بزرگان شنیدن، ادب است».<ref>[https://vista.ir/w/a/21/9iwfo «جایگاه و تصویر سالمندان در ضربالمثلهای فارسی»، وبسایت ویستا.]</ref> | ||
==تکریم سالمند در آموزههای دینی== | == تکریم سالمند در آموزههای دینی == | ||
کارشناسان، تکریم سالمندان در آموزههای دینی را از دو جهت بررسی میکنند: منظر عام تکریم به انسان و منظر خاص تکریم به انسانِ سالمند. | کارشناسان، تکریم سالمندان در آموزههای دینی را از دو جهت بررسی میکنند: منظر عام تکریم به انسان و منظر خاص تکریم به انسانِ سالمند. | ||
===تکریم سالمندان در قرآن=== | === تکریم سالمندان در قرآن === | ||
[[پرونده:تکریم سالمندان۸.jpg|جایگزین=شهید قاسم سلیمانی در حال بوسیدن صورت مادرش|بندانگشتی|شهید قاسم سلیمانی در حال بوسیدن صورت مادرش]] | [[پرونده:تکریم سالمندان۸.jpg|جایگزین=شهید قاسم سلیمانی در حال بوسیدن صورت مادرش|بندانگشتی|شهید قاسم سلیمانی در حال بوسیدن صورت مادرش]] | ||
رعایت [[کرامت]] انسانی و احترام بهعموم انسانها مبنای تکریم سالمندان بهصورت عمومی است.<ref>[https://ce.mazums.ac.ir/browse.php?a_id=419&sid=1&slc_lang=fa خلیلی و دیگران، «مروری بر کرامت سالمندی و عوامل مرتبط با آن»، 1397ش، ص11.]</ref> در عین حال از مهمترین آموزههای [[قرآن]] کریم، تکریم و احترام ویژه نسبت به والدین و سالمندان است. افراد سالمند، چه در [[خانه]] و بهعنوان بزرگتر خانواده و چه در جامعه، باید محترم شمرده شوند. از جمله مواردی که در آیات قرآن نسبت به تکریم سالمندان تأکید شده، میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | رعایت [[کرامت]] انسانی و احترام بهعموم انسانها مبنای تکریم سالمندان بهصورت عمومی است.<ref>[https://ce.mazums.ac.ir/browse.php?a_id=419&sid=1&slc_lang=fa خلیلی و دیگران، «مروری بر کرامت سالمندی و عوامل مرتبط با آن»، 1397ش، ص11.]</ref> در عین حال از مهمترین آموزههای [[قرآن]] کریم، تکریم و احترام ویژه نسبت به والدین و سالمندان است. افراد سالمند، چه در [[خانه]] و بهعنوان بزرگتر خانواده و چه در جامعه، باید محترم شمرده شوند. از جمله مواردی که در آیات قرآن نسبت به تکریم سالمندان تأکید شده، میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | ||
#در برخی آیات قرآنی، نیکی به [[پدر]] و [[مادر]]، در کنار اصل [[توحید]] قرار گرفته است؛ | # در برخی آیات قرآنی، نیکی به [[پدر]] و [[مادر]]، در کنار اصل [[توحید]] قرار گرفته است؛ | ||
#اطلاق واژهٔ «[[احسان به والدین|احسان]]» به والدین بهخصوص در سنین پیری بالاتر از [[انفاق]] بوده و شامل [[محبت در خانواده|محبت]]، ادب، آموزش، مشورت، [[اطاعت از والدین در قرآن|اطاعت]]، تشکر و مراقبت از آنها میشود؛ | # اطلاق واژهٔ «[[احسان به والدین|احسان]]» به والدین بهخصوص در سنین پیری بالاتر از [[انفاق]] بوده و شامل [[محبت در خانواده|محبت]]، ادب، آموزش، مشورت، [[اطاعت از والدین در قرآن|اطاعت]]، تشکر و مراقبت از آنها میشود؛ | ||
#سفارش به تکریم سالمندان بهویژه والدین، بهصورت بدون واسطه؛ | # سفارش به تکریم سالمندان بهویژه والدین، بهصورت بدون واسطه؛ | ||
#نداشتن هیچگونه حدومرز برای احسان به والدین و تکریم سالمندان؛ | # نداشتن هیچگونه حدومرز برای احسان به والدین و تکریم سالمندان؛ | ||
#مطلق بودن واژهٔ والدین در قرآن و شامل شدن تمامی والدین اعم از [[مسلمان]] و کافر. | # مطلق بودن واژهٔ والدین در قرآن و شامل شدن تمامی والدین اعم از [[مسلمان]] و کافر. | ||
مفسران با بررسی آیات قرآن دریافتهاند که خداوند تأکید کرده تا فرزندان، در دوران پیری که افراد به بیشترین توجه، حمایت و [[محبت در خانواده|محبت]] نیاز دارند، باید سالمندان را نزد خود نگه داشته و آنها را تا حد امکان از خود دور نکنند. همچنین، قرآن به انسانها تأکید میکند که فرزندان، کمترین سخن اهانتآمیزی به والدین نگفته و بلکه با گفتاری کریمانه با آنها سخن بگویند.<ref>مکارم شیرازی و دیگران، تفسیر نمونه، ج12، چ1، 1374ش، ص74-76 و ج7، ص40-42.</ref> | مفسران با بررسی آیات قرآن دریافتهاند که خداوند تأکید کرده تا فرزندان، در دوران پیری که افراد به بیشترین توجه، حمایت و [[محبت در خانواده|محبت]] نیاز دارند، باید سالمندان را نزد خود نگه داشته و آنها را تا حد امکان از خود دور نکنند. همچنین، قرآن به انسانها تأکید میکند که فرزندان، کمترین سخن اهانتآمیزی به والدین نگفته و بلکه با گفتاری کریمانه با آنها سخن بگویند.<ref>مکارم شیرازی و دیگران، تفسیر نمونه، ج12، چ1، 1374ش، ص74-76 و ج7، ص40-42.</ref> | ||
===تکریم سالمندان در روایات=== | === تکریم سالمندان در روایات === | ||
[[پرونده:تکریم سالمندان۶.jpg|جایگزین=داریوش فرضیایی (عمو پورنگ) در کنار مادرش|بندانگشتی|داریوش فرضیایی (عمو پورنگ) در کنار مادرش]] | [[پرونده:تکریم سالمندان۶.jpg|جایگزین=داریوش فرضیایی (عمو پورنگ) در کنار مادرش|بندانگشتی|داریوش فرضیایی (عمو پورنگ) در کنار مادرش]] | ||
در احادیث و روایات بسیاری به تکریم بزرگترها بهخصوص سالمندان اشاره شده است؛ برای مثال، در روایتی از [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] آمده که هرگاه کوچکترهای خانواده به بزرگترها احترام کنند، خداوند به آن خانواده نظر خیر میکند.<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص158.</ref> [[امام علی]] نیز بزرگداشت سالمندان را زمینهساز احترام به خود دانسته و سفارش کرده تا به بزرگترهای خود احترام کنید تا افراد کوچکتر شما را محترم شمارند.<ref>لیثی واسطی، عیونالحکم و المواعظ، 1376ش، ص504، حدیث 9244.</ref> | در احادیث و روایات بسیاری به تکریم بزرگترها بهخصوص سالمندان اشاره شده است؛ برای مثال، در روایتی از [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] آمده که هرگاه کوچکترهای خانواده به بزرگترها احترام کنند، خداوند به آن خانواده نظر خیر میکند.<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص158.</ref> [[امام علی]] نیز بزرگداشت سالمندان را زمینهساز احترام به خود دانسته و سفارش کرده تا به بزرگترهای خود احترام کنید تا افراد کوچکتر شما را محترم شمارند.<ref>لیثی واسطی، عیونالحکم و المواعظ، 1376ش، ص504، حدیث 9244.</ref> | ||
==شیوههای تکریم سالمند== | == شیوههای تکریم سالمند == | ||
از جمله راههای تکریم سالمند میتوان به دو گروه شیوههای عمومی و رسمی (دولتی) اشاره کرد: | از جمله راههای تکریم سالمند میتوان به دو گروه شیوههای عمومی و رسمی (دولتی) اشاره کرد: | ||
===شیوههای عمومی=== | === شیوههای عمومی === | ||
[[پرونده:تکریم سالمندان۲.jpg|جایگزین=گردش خانوادگی با حضور پدربزرگ و مادربزرگ|بندانگشتی|گردش خانوادگی با حضور پدربزرگ و مادربزرگ]] | [[پرونده:تکریم سالمندان۲.jpg|جایگزین=گردش خانوادگی با حضور پدربزرگ و مادربزرگ|بندانگشتی|گردش خانوادگی با حضور پدربزرگ و مادربزرگ]] | ||
#بهرهمندی از تجارب سالمندان و نگاه به آنها بهعنوان سرمایههای ارزشمند و گرانقیمت؛ همانطور که در شعری از محمد بلخی آمده است: (آنچه بیند آن جوان در آینه *** پیر اندر خشت میبیند همه)<ref>بلخی، مثنوی معنوی، دفتر پنجم، 1397ش، بیت 3275.</ref> | # بهرهمندی از تجارب سالمندان و نگاه به آنها بهعنوان سرمایههای ارزشمند و گرانقیمت؛ همانطور که در شعری از محمد بلخی آمده است: (آنچه بیند آن جوان در آینه *** پیر اندر خشت میبیند همه)<ref>بلخی، مثنوی معنوی، دفتر پنجم، 1397ش، بیت 3275.</ref> | ||
#گذراندن وقت با سالمندان: کارشناسان معتقدند که بیشتر سالمندان به دلایلی همچون «بازنشستگی»، «عدم ارتباطات اجتماعی»، «عدم حضور در محیط کاری» و «از دست دادن همسر و نزدیکان» [[احساس تنهایی]] میکنند و گذران وقت با آنها، این احساس را رفع میکند. | # گذراندن وقت با سالمندان: کارشناسان معتقدند که بیشتر سالمندان به دلایلی همچون «بازنشستگی»، «عدم ارتباطات اجتماعی»، «عدم حضور در محیط کاری» و «از دست دادن همسر و نزدیکان» [[احساس تنهایی]] میکنند و گذران وقت با آنها، این احساس را رفع میکند. | ||
#برخورد مؤدبانه با سالمندان: مانند گوش دادن به حرفهای آنها، نپریدن میان سخن آنها، خطاب نکردن سالمندان با نام کوچک، برخاستن از جای خود بهاحترام سالمندان و راه نرفتن جلوتر از سالمندان؛ | # برخورد مؤدبانه با سالمندان: مانند گوش دادن به حرفهای آنها، نپریدن میان سخن آنها، خطاب نکردن سالمندان با نام کوچک، برخاستن از جای خود بهاحترام سالمندان و راه نرفتن جلوتر از سالمندان؛ | ||
#سخن گفتن دربارهٔ گذشته با سالمندان: کارشناسان معتقدند که صحبت دربارهٔ گذشته میتواند نسلهای مختلف یک خانواده را بههم نزدیک کرده و روابط بیننسلی را تقویت کند. همچنین، [[کودک|کودکانی]] که دربارهٔ تاریخچهٔ خانوادگی خود اطلاعات دارند، در برابر هیجانات منعطفتر بوده و در مقابله با چالشهای زندگی، روشی مؤثرتر را انتخاب میکنند. | # سخن گفتن دربارهٔ گذشته با سالمندان: کارشناسان معتقدند که صحبت دربارهٔ گذشته میتواند نسلهای مختلف یک خانواده را بههم نزدیک کرده و روابط بیننسلی را تقویت کند. همچنین، [[کودک|کودکانی]] که دربارهٔ تاریخچهٔ خانوادگی خود اطلاعات دارند، در برابر هیجانات منعطفتر بوده و در مقابله با چالشهای زندگی، روشی مؤثرتر را انتخاب میکنند. | ||
#تماس با سالمندان: سر زدن به آنها و تماس گرفتن با سالمندان؛ | # تماس با سالمندان: سر زدن به آنها و تماس گرفتن با سالمندان؛ | ||
#برآورده کردن نیازهای سالمندان پیش از به زبان آوردن توسط خود آنها؛[[پرونده:تکریم سالمندان۳.jpg|جایگزین=مراقبت از سالمندان در منزل|بندانگشتی|مراقبت از سالمندان در منزل]] | # برآورده کردن نیازهای سالمندان پیش از به زبان آوردن توسط خود آنها؛ [[پرونده:تکریم سالمندان۳.jpg|جایگزین=مراقبت از سالمندان در منزل|بندانگشتی|مراقبت از سالمندان در منزل]] | ||
#مراقبت از سالمندان و خدمتگزاری به آنها؛<ref>طوسی، الأمالی، 1414ش، ص311.</ref> | # مراقبت از سالمندان و خدمتگزاری به آنها؛<ref>طوسی، الأمالی، 1414ش، ص311.</ref> | ||
#غذا خوردن با آنها؛ | # غذا خوردن با آنها؛ | ||
#قدردانی کردن از سالمندان؛ | # قدردانی کردن از سالمندان؛ | ||
#سر زدن به مراکز سالمندان، نگاه به جایگاه سالمندان در کانون گرم خانواده نه سرای سالمندان؛ | # سر زدن به مراکز سالمندان، نگاه به جایگاه سالمندان در کانون گرم خانواده نه سرای سالمندان؛ | ||
#داوطلب شدن برای خدمت کردن در مراکز نگهداری سالمندان.<ref>[https://noorani.gums.ac.ir/uploads/81/2022/Oct/04/بسته%20آموزشی%20روشهای%20تکریم%20سالمندان.pdf عطاری، «احترام به سالمندان: 9 روش تکریم سالمندان و لزوم حفظ احترام سالمندان»، بیتا، ص1-3.]</ref> | # داوطلب شدن برای خدمت کردن در مراکز نگهداری سالمندان.<ref>[https://noorani.gums.ac.ir/uploads/81/2022/Oct/04/بسته%20آموزشی%20روشهای%20تکریم%20سالمندان.pdf عطاری، «احترام به سالمندان: 9 روش تکریم سالمندان و لزوم حفظ احترام سالمندان»، بیتا، ص1-3.]</ref> | ||
===شیوههای رسمی یا دولتی=== | === شیوههای رسمی یا دولتی === | ||
#بها دادن به سالمندان با اجرای برنامههای حمایتی در زمینههای مختلف اقتصادی، اجتماعی، روانی، بهداشتی و پزشکی؛ | # بها دادن به سالمندان با اجرای برنامههای حمایتی در زمینههای مختلف اقتصادی، اجتماعی، روانی، بهداشتی و پزشکی؛ | ||
#حمایت از سالمندان در راستای استقلال مالی بهمنظور عدم احساس سربار بودن در زندگی؛ ایجاد مشاغل سبک و مناسب با تواناییهای جسمی و روحی سالمندان بهمنظور تقویت [[اعتماد به نفس]]، بازیابی استعدادها و بهبود اوضاع مالی؛ | # حمایت از سالمندان در راستای استقلال مالی بهمنظور عدم احساس سربار بودن در زندگی؛ ایجاد مشاغل سبک و مناسب با تواناییهای جسمی و روحی سالمندان بهمنظور تقویت [[اعتماد به نفس]]، بازیابی استعدادها و بهبود اوضاع مالی؛ | ||
#نیکی کردن به سالمندان و مراقبت از آنها بهمنظور ایجاد جامعهای شاد و صمیمی؛<ref>[https://www.balagh.ir/content/17591 «تکریم سالمندان در آموزههای دینی»، وبسایت بلاغ.]</ref> | # نیکی کردن به سالمندان و مراقبت از آنها بهمنظور ایجاد جامعهای شاد و صمیمی؛<ref>[https://www.balagh.ir/content/17591 «تکریم سالمندان در آموزههای دینی»، وبسایت بلاغ.]</ref> | ||
#ارائهٔ تعریفی نوین از ارزش نقش و منزلت سالمندان در جامعه بهمنظور ارتقای جایگاه اجتماعی شایسته برای آنها در [[خانواده]] و جامعه؛ | # ارائهٔ تعریفی نوین از ارزش نقش و منزلت سالمندان در جامعه بهمنظور ارتقای جایگاه اجتماعی شایسته برای آنها در [[خانواده]] و جامعه؛ | ||
#تغییر نگرشهای منفی موجود در رابطه با سالمندان از طریق تضعیف عقاید قالبی و کلیشهای رایج دربارهٔ سالمندان؛ | # تغییر نگرشهای منفی موجود در رابطه با سالمندان از طریق تضعیف عقاید قالبی و کلیشهای رایج دربارهٔ سالمندان؛ | ||
#بازتوزیع عادلانهٔ منابع ارزشمند جامعه بهخصوص قدرت و اعتبار در بین جوانان و سالمندان؛[[پرونده:تکریم سالمندان۷.jpg|جایگزین=کمک به یک سالمند جهت سوارشدن به اتوبوس|بندانگشتی|کمک به یک سالمند جهت سوارشدن به اتوبوس]] | # بازتوزیع عادلانهٔ منابع ارزشمند جامعه بهخصوص قدرت و اعتبار در بین جوانان و سالمندان؛ [[پرونده:تکریم سالمندان۷.jpg|جایگزین=کمک به یک سالمند جهت سوارشدن به اتوبوس|بندانگشتی|کمک به یک سالمند جهت سوارشدن به اتوبوس]] | ||
#آموزش به جوانان برای درک فرایند پیری و شناخت ویژگیهای روحی سالمندان؛ | # آموزش به جوانان برای درک فرایند پیری و شناخت ویژگیهای روحی سالمندان؛ | ||
#آموزش نحوهٔ برخورد با سالمندان در خانواده و جامعه؛ | # آموزش نحوهٔ برخورد با سالمندان در خانواده و جامعه؛ | ||
#فراهم کردن شرایط حضور سالمندان در مراکز و مکانهای آموزشی، فرهنگی و تفریحی برای ایجاد و تقویت ارتباط میاننسلی؛ | # فراهم کردن شرایط حضور سالمندان در مراکز و مکانهای آموزشی، فرهنگی و تفریحی برای ایجاد و تقویت ارتباط میاننسلی؛ | ||
#فراهم کردن شرایط فیزیکی و فرهنگی مناسب برای نگهداری از سالمندان در اطراف خانوادهها.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/oeztg/جایگاه-سالمندان-از-دیروز-تا-امروز «جایگاه سالمندان از دیروز تا امروز»، وبسایت ویستا.]</ref> | # فراهم کردن شرایط فیزیکی و فرهنگی مناسب برای نگهداری از سالمندان در اطراف خانوادهها.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/oeztg/جایگاه-سالمندان-از-دیروز-تا-امروز «جایگاه سالمندان از دیروز تا امروز»، وبسایت ویستا.]</ref> | ||
==هفتهٔ تکریم سالمندان== | == هفتهٔ تکریم سالمندان == | ||
[[پرونده:تکریم سالمندان۴.jpg|جایگزین=آیین گرامیداشت پدربزرگها و مادربزرگها|بندانگشتی|آیین گرامیداشت پدربزرگها و مادربزرگها در یکی از مهدکودکهای استان کرمان]] | [[پرونده:تکریم سالمندان۴.jpg|جایگزین=آیین گرامیداشت پدربزرگها و مادربزرگها|بندانگشتی|آیین گرامیداشت پدربزرگها و مادربزرگها در یکی از مهدکودکهای استان کرمان]] | ||
در [[ایران]]، از هفتم تا سیزدهم مهر را هفتهٔ تکریم و بزرگداشت سالمندان نامگذاری کردهاند. این هفته، هر سال با شعاری خاص و روزشماری متناسب، برگزار میشود؛ برای مثال، شعار ملی روز سالمند در سال ۱۴۰۱ش «تابآوری و مشارکت زنان سالمند» بود. در این هفته، روز اول را «روز رسانه، آگاهیبخشی و فرهنگسازی»، روز دوم را «روز آموزش و توانمندسازی»، روز سوم را «روز خانواده و جامعهٔ دوستدار سالمند»، روز چهارم که همزمان با روز جهانی سالمند بود «روز تابآوری و مشارکت زنان سالمند»، روز پنجم را «روز مراقبت و سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی»، روز ششم را «روز حمایتهای اجتماعی، رفاهی و اقتصادی» و روز هفتم را «روز قانونگذاری، سیاستگذاری و راهبری امور سالمندان» نامگذاری کردند.<ref>[https://khc.kums.ac.ir/fa/home/monasebathaibehdashti/oldman «دربارۀ روز جهانی سالمند و هفتۀ ملی سالمند»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی کرمانشاه.]</ref> | در [[ایران]]، از هفتم تا سیزدهم مهر را هفتهٔ تکریم و بزرگداشت سالمندان نامگذاری کردهاند. این هفته، هر سال با شعاری خاص و روزشماری متناسب، برگزار میشود؛ برای مثال، شعار ملی روز سالمند در سال ۱۴۰۱ش «تابآوری و مشارکت زنان سالمند» بود. در این هفته، روز اول را «روز رسانه، آگاهیبخشی و فرهنگسازی»، روز دوم را «روز آموزش و توانمندسازی»، روز سوم را «روز خانواده و جامعهٔ دوستدار سالمند»، روز چهارم که همزمان با روز جهانی سالمند بود «روز تابآوری و مشارکت زنان سالمند»، روز پنجم را «روز مراقبت و سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی»، روز ششم را «روز حمایتهای اجتماعی، رفاهی و اقتصادی» و روز هفتم را «روز قانونگذاری، سیاستگذاری و راهبری امور سالمندان» نامگذاری کردند.<ref>[https://khc.kums.ac.ir/fa/home/monasebathaibehdashti/oldman «دربارۀ روز جهانی سالمند و هفتۀ ملی سالمند»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی کرمانشاه.]</ref> | ||
==طرح تکریم سالمندان== | == طرح تکریم سالمندان == | ||
در ایران، در سالهای اخیر و در چارچوب طرح تکریم سالمندان، کارتهایی با عنوان منزلت سالمندان در اختیار آنها قرار میگیرد که با استفاده از آن میتوانند خدمات رفاهی، حمایتی و ورزشی را بهصورت رایگان یا نیمبها دریافت کنند. همچنین، سالمندان با ارائهٔ این کارتها میتوانند از خدمات [[گردشگری]]، بهداشت جسم و [[بهداشت روانی|روان]]، تفریحی، خدمات رایگان مترو، خدمات فرهنگی و آموزشی نیز بهصورت رایگان استفاده کنند. در این طرح، ادارات کل ورزش و جوانان، فرهنگ و ارشاد اسلامی، میراث فرهنگی و گردشگری، [[سازمان بهزیستی ایران|بهزیستی]]، حوزهٔ هنری، دانشگاههای علوم پزشکی و شهرداریها مشارکت دارند.<ref>[https://www.farsnews.ir/fars/news/13990710000381/شتاب-شیراز-در-رسیدن-به-سالمندی--اجرای-طرح-تکریم-سالمندان-در-شیراز «شتاب شیراز در رسیدن به سالمندی/ اجرای طرح تکریم سالمندان در شیراز»، خبرگزاری فارس.]</ref> | در ایران، در سالهای اخیر و در چارچوب طرح تکریم سالمندان، کارتهایی با عنوان منزلت سالمندان در اختیار آنها قرار میگیرد که با استفاده از آن میتوانند خدمات رفاهی، حمایتی و ورزشی را بهصورت رایگان یا نیمبها دریافت کنند. همچنین، سالمندان با ارائهٔ این کارتها میتوانند از خدمات [[گردشگری]]، بهداشت جسم و [[بهداشت روانی|روان]]، تفریحی، خدمات رایگان مترو، خدمات فرهنگی و آموزشی نیز بهصورت رایگان استفاده کنند. در این طرح، ادارات کل ورزش و جوانان، فرهنگ و ارشاد اسلامی، میراث فرهنگی و گردشگری، [[سازمان بهزیستی ایران|بهزیستی]]، حوزهٔ هنری، دانشگاههای علوم پزشکی و شهرداریها مشارکت دارند.<ref>[https://www.farsnews.ir/fars/news/13990710000381/شتاب-شیراز-در-رسیدن-به-سالمندی--اجرای-طرح-تکریم-سالمندان-در-شیراز «شتاب شیراز در رسیدن به سالمندی/ اجرای طرح تکریم سالمندان در شیراز»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
==تکریم سالمندان از سوی کودکان== | == تکریم سالمندان از سوی کودکان == | ||
[[پرونده:تکریم سالمندان۵.jpg|جایگزین=ابراز علاقه یک نوه نسبت به پدربزرگ|بندانگشتی|ابراز علاقه یک نوه نسبت به پدربزرگ]] | [[پرونده:تکریم سالمندان۵.jpg|جایگزین=ابراز علاقه یک نوه نسبت به پدربزرگ|بندانگشتی|ابراز علاقه یک نوه نسبت به پدربزرگ]] | ||
کارشناسان معتقدند که کودکان، تکریم سالمندان را از والدین خود میآموزند. بههمین دلیل، کارشناسان، والدین را به حفظ احترام نسبت به کودکان و آموزش آن به فرزندان سفارش میکنند؛ برای مثال، آنها بر این باورند که برخی رفتارها بهشرح زیر میتواند کودکان را در درک رفتار محترمانه یاری کند: | کارشناسان معتقدند که کودکان، تکریم سالمندان را از والدین خود میآموزند. بههمین دلیل، کارشناسان، والدین را به حفظ احترام نسبت به کودکان و آموزش آن به فرزندان سفارش میکنند؛ برای مثال، آنها بر این باورند که برخی رفتارها بهشرح زیر میتواند کودکان را در درک رفتار محترمانه یاری کند: | ||
#صرف زمان برای [[کودک]]؛ | # صرف زمان برای [[کودک]]؛ | ||
#گفتوگو با کودکان و بازگو کردن پیامدهای رفتارهای مختلف (مناسب و نامناسب) به آنها؛ | # گفتوگو با کودکان و بازگو کردن پیامدهای رفتارهای مختلف (مناسب و نامناسب) به آنها؛ | ||
#سخن گفتن از تأثیر رفتارهای کودک با دیگران با زبانی ساده و قابلفهم؛ | # سخن گفتن از تأثیر رفتارهای کودک با دیگران با زبانی ساده و قابلفهم؛ | ||
#تحقیر یا سرزنش کردن کودکان؛ | # تحقیر یا سرزنش کردن کودکان؛ | ||
#تشویق کودک به پذیرایی و خوشامدگویی در حضور جمع، اما عدم اصرار به انجام آن؛ | # تشویق کودک به پذیرایی و خوشامدگویی در حضور جمع، اما عدم اصرار به انجام آن؛ | ||
#قدردانی کردن از کارهای مثبت کودک؛ | # قدردانی کردن از کارهای مثبت کودک؛ | ||
#[[محبت در خانواده|محبت]] کردن به کودکان.<ref>[https://namnak.com/احترام-به-سالمندان.p44255 «روش صحیح احترام به سالمندان و آموزش آن به کودکان»، وبسایت نمناک.]</ref> | # [[محبت در خانواده|محبت]] کردن به کودکان.<ref>[https://namnak.com/احترام-به-سالمندان.p44255 «روش صحیح احترام به سالمندان و آموزش آن به کودکان»، وبسایت نمناک.]</ref> | ||
==وضعیت امروزی تکریم سالمند== | == وضعیت امروزی تکریم سالمند == | ||
امروزه، با پیشرفت روزافزون جوامع، خانوادههای گسترده به خانوادههای کوچک و هستهای تبدیل شده و در این نوع از خانوادهها، بزرگ شدن فرزندان و مستقل شدن آنها، منجر به تنهایی بیشتر والدین میشود. روابط گرم خانوادگی که در گذشته اساس مناسبات خانوادگی بهشمار میرفتند، امروزه، بهدلایلی مانند پیچیدگی مناسبات کاری و اجتماعی و دغدغههای روزمرهٔ زندگی، سرد شدهاند. | امروزه، با پیشرفت روزافزون جوامع، خانوادههای گسترده به خانوادههای کوچک و هستهای تبدیل شده و در این نوع از خانوادهها، بزرگ شدن فرزندان و مستقل شدن آنها، منجر به تنهایی بیشتر والدین میشود. روابط گرم خانوادگی که در گذشته اساس مناسبات خانوادگی بهشمار میرفتند، امروزه، بهدلایلی مانند پیچیدگی مناسبات کاری و اجتماعی و دغدغههای روزمرهٔ زندگی، سرد شدهاند. | ||
در این میان، سالمندانی که بهدلیل وضعیت سنی و فراغت بیشتر، به توجه و محبت بیشتری نیاز دارند، [[احساس تنهایی]] بیشتری را تجربه میکنند. این انتظارات، در میان برخی از سالمندان تا حدی پیش میرود که منجر به بروز رفتارهای کودکانه و بهانهگیریهای بیدلیل از سمت سالمندان میشود. این در حالی است که سالمندان در سنین سالمندی نیاز دارند تا در کانون توجه بوده، در زندگی سهم داشته، در تصمیمگیریها شرکت کرده، جوانان را پند داده و تجارب خود را به آنها انتقال دهند.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/9iwfo «جایگاه و تصویر سالمندان در ضربالمثلهای فارسی»، وبسایت ویستا.]</ref> | در این میان، سالمندانی که بهدلیل وضعیت سنی و فراغت بیشتر، به توجه و محبت بیشتری نیاز دارند، [[احساس تنهایی]] بیشتری را تجربه میکنند. این انتظارات، در میان برخی از سالمندان تا حدی پیش میرود که منجر به بروز رفتارهای کودکانه و بهانهگیریهای بیدلیل از سمت سالمندان میشود. این در حالی است که سالمندان در سنین سالمندی نیاز دارند تا در کانون توجه بوده، در زندگی سهم داشته، در تصمیمگیریها شرکت کرده، جوانان را پند داده و تجارب خود را به آنها انتقال دهند.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/9iwfo «جایگاه و تصویر سالمندان در ضربالمثلهای فارسی»، وبسایت ویستا.]</ref> | ||
==آسیبشناسی عدم تکریم سالمندان== | == آسیبشناسی عدم تکریم سالمندان == | ||
در صورت عدم تکریم سالمندان توسط افراد جوان، رشتههای عاطفی پیوندهای انسانی از هم گسسته و جوانان، علاوه بر محروم ماندن از رأفت، عاطفه و تجربهٔ سالمندان، نشانههای بیتوجهی خود نسبت به ارزشها را تثبیت میکنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1569875/سالمندان-محور-وحدت-خانواده-آداب-تکریم-سالمندان-در-اسلام «سالمندان؛ محور وحدت خانواده/ آداب تکریم سالمندان در اسلام»، خبرگزاری مهر.]</ref> از دیگر آسیبهای بیتوجهی به سالمندان میتوان به وظایف و هزینههای سنگین دولتها در مراقبت از سالمندان که در گذشته از جمله وظایف خانوادهها محسوب میشده، خارج بودن گروه سالمند از عرصهٔ تولید و تعداد روزافزون آنها اشاره کرد.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/oeztg/جایگاه-سالمندان-از-دیروز-تا-امروز «جایگاه سالمندان از دیروز تا امروز»، وبسایت ویستا.]</ref> | در صورت عدم تکریم سالمندان توسط افراد جوان، رشتههای عاطفی پیوندهای انسانی از هم گسسته و جوانان، علاوه بر محروم ماندن از رأفت، عاطفه و تجربهٔ سالمندان، نشانههای بیتوجهی خود نسبت به ارزشها را تثبیت میکنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1569875/سالمندان-محور-وحدت-خانواده-آداب-تکریم-سالمندان-در-اسلام «سالمندان؛ محور وحدت خانواده/ آداب تکریم سالمندان در اسلام»، خبرگزاری مهر.]</ref> از دیگر آسیبهای بیتوجهی به سالمندان میتوان به وظایف و هزینههای سنگین دولتها در مراقبت از سالمندان که در گذشته از جمله وظایف خانوادهها محسوب میشده، خارج بودن گروه سالمند از عرصهٔ تولید و تعداد روزافزون آنها اشاره کرد.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/oeztg/جایگاه-سالمندان-از-دیروز-تا-امروز «جایگاه سالمندان از دیروز تا امروز»، وبسایت ویستا.]</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* بلخی، جلالالدین محمد، مثنوی معنوی، تهران، اطلاعات، ۱۳۹۷ش. | * بلخی، جلالالدین محمد، مثنوی معنوی، تهران، اطلاعات، ۱۳۹۷ش. | ||
| خط ۱۱۲: | خط ۱۱۲: | ||
* «مفهوم سالمندی و موقعیت آن در اسلام»، وبسایت ویستا، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۲ش. | * «مفهوم سالمندی و موقعیت آن در اسلام»، وبسایت ویستا، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۲ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
{{زندگی}} | |||
