آبانگاه: تفاوت میان نسخه‌ها

جشن آبانگاه، در ایران باستان و در دهمین روز از ایام [[نوروز]] برگزار می‌شد. این [[جشن]]، برای بزرگداشت باران و آب تدارک دیده شده و علاوه بر [[ایران]]، در برخی دیگر از نقاط جهان، از جمله هند نیز گرامی داشته می‌شود. جشن آبانگاه با جشن «آبانگان» در ماه آبان متفاوت بوده و به جشنی اطلاق می‌شود که در نخستین آبان‌روز از سال برگزار شده و آغاز و نیایشی بر باران‌های سال جدید بوده است.

==مفهوم‌شناسی آبانگاه==

==فلسفه و تاریخچه آبانگاه==

ایرانیان، از دیرباز، نگاهی تقدس‌گرایانه به آب داشته و در دوران باستان، یکی از مهم‌ترین فرشته‌ها و ایزدبانوان، به‌نام «آناهیتا» را نگهبان آب دانسته و برای او احترام ویژه‌ای قائل بودند.<ref>[https://weblight.ir/جشن-آبانگاه-؛-جشنی-برای-باران،-جشنی-برا/ «جشن آبانگاه؛ جشنی برای باران، جشنی برای آب»، وب‌سایت مجلۀ فرهنگی وبلایت.]</ref> برخی بر این باورند که این جشن در ستایش ناهید یا [[آناهیتا]]، فرشتهٔ موکل آب بوده است. آنها معتقدند که ناهید در ابتدا سیاره بوده و پس از آن به ایزدبانوی نگهبان آب‌های روان و پاکیزگی آب‌ها تبدیل شده است. از آن‌جایی‌که در چنین روزی، این [[ایزدبانو]] به زمین آمده و موجب فراوانی آب شده، روز دهم فروردین را [[جشن]] گرفته و آب را گرامی می‌دارند.<ref>[https://boomneshin.com/جشن-باستانی-آبانگاه-در-دهم-فروردین-اهم/ «جشن باستانی آبانگاه در دهم فروردین/ اهمیت آب و الهه آن برای ایرانیان»، وب‌سایت بوم‌نشین.]</ref>

==اهداف آبانگاه==

ایرانیان باستان در طول سال، بیش از صدجشن برگزار می‌کردند که بیشتر آنها آیینی بوده و با هدف بزرگداشت برگزار می‌شده است. کارشناسان، هدف از برگزاری جشن آبانگاه در میان ایرانیان را نزدیک شدن افراد جامعه به یکدیگر، ایجاد همبستگی و همکاری و نیز بزرگداشت آب، از بزرگ‌ترین نعمت‌های خدا، می‌دانند.<ref>[https://www.safaraneh.com/fa/blog/جشن-آبانگاه-چیست «جشن آبانگاه چیست؟ جشن آب‌پاشی از آیین‌های ایرانیان باستان»، وب‌سایت سفرگونه.]</ref>

==آب در فرهنگ ایرانیان==

احترام مردم ایران به آب و شهرت تاریخی آن، مورد توجه مورخان غیرایرانی نیز بوده است؛ برای مثال، کریستنسن، ایران‌شناس دانمارکی معتقد است که ایرانیان، احترام به آب را بیش از هر چیز دیگر واجب می‌شمارند. هرودوت، مورخ یونانی نیز بیان کرده که ایرانیان در آب ادرار نمی‌کنند و برای آن احترام قائل هستند. در ایران پس از [[اسلام]] نیز ادرار کردن در آب، به‌ویژه آب راکد را مکروه می‌دانند.<ref name=":0">[https://fa.wikifeqh.ir/ادرار «ادرار»، ویکی فقه.]</ref> نویسندگان در دوران اسلامی نیز از تقدس آب نزد ایرانیان سخن گفته و آن را همزاد میهن، زادگاه و آب‌وخاک می‌دانند.<ref>[https://www.iketab.com/blog/فولکلور%20_فرهنگ%20مردم%20_فرهنگ%20توده_ادبیات%20%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%8 «آب در فرهنگ ایرانیان»، وب‌سایت آی کتاب.]</ref>

این احترام به آب چنان در دل و جان ایرانیان رسوخ کرده بود که آنها، در برخی موارد به آب سوگند یاد کرده و آب را مایهٔ روشنی می‌دانستند؛ برای مثال، بسیاری از مردم ایران، پشت سر مسافران خود آب می‌ریزند تا مسافران به سلامتی از سفر بازگردند؛<ref>[https://weblight.ir/جشن-آبانگاه-؛-جشنی-برای-باران،-جشنی-برا/ «جشن آبانگاه؛ جشنی برای باران، جشنی برای آب»، وب‌سایت مجلۀ فرهنگی وبلایت.]</ref> از آن‌جایی‌که بسیاری سفر را نوعی مرگ و زایش دانسته و آب را نگهبان و نگهدارنده می‌دانستند، پشت سر مسافر، آب روان ریخته و برای او آرزوی سلامتی می‌کردند. این رسم، هنوز میان ایرانیان [[مسلمان]] مرسوم است.<ref>[https://www.isna.ir/news/97051608475/ریشه-تاریخی-آب-ریختن-پشت-سر-مسافر-چیست «ریشۀ تاریخی آب ریختن پشت سر مسافر چیست؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

مردم ایران، پس از ظهور اسلام در ایران نیز آب را پاک‌کننده و یکی از تطهیرکنندگان دینی می‌شناسند. آنها، غسل و [[وضو]] را با آب انجام داده و این موضوع در بسیاری از آیات و روایات اسلامی، مورد تأکید بوده است؛<ref>[https://fa.wikishia.net/view/آب «آب»، ویکی شیعه.]</ref> برای مثال، در ۶۳ آیه از [[قرآن]] به آب اشاره شده و جایگاه بلند آن را به‌عنوان مایهٔ حیات یادآوری می‌کند.<ref>[https://www.isna.ir/news/97051608475/ریشه-تاریخی-آب-ریختن-پشت-سر-مسافر-چیست «ریشۀ تاریخی آب ریختن پشت سر مسافر چیست؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>{{سخ}}احترام و ارزش والای آب در میان ایرانیان، در [[ضرب‌المثل]]‌های آنها نیز حضور پیدا کرده است؛ مانند «آب طلب نکرده مراد است» یا «آب نطلبیده مراد است».<ref>[https://www.daneshchi.ir/آب-نطلبیده-مراد-است/#:~:text=ضرب%20المثل%20آب%20نطلبیده%20%D9%85% «معنی ضرب‌المثل آب نطلبیده مراد است»، وب‌سایت دانشچی.]</ref>

==آداب‌ورسوم جشن آبانگاه==

علاوه بر آن، ایرانیان باستان بر این باور بودند که اگر در این روز باران ببارد، آبانگاه مردان بوده و مردان باید به آب داخل شوند و در صورت عدم بارش باران، آن را آبانگاه زنان می‌دانستند که می‌بایست در آب داخل شوند. آنها این عمل را بر خود مبارک می‌دانستند.<ref>[https://www.irandeserts.com/article/جشن-آبانگاه/ «جشن آبانگاه»، وب‌سایت کویرها و بیابان‌های ایران.]</ref> ایرانیان، در این جشن از خداوند [[برکت]]، رحمت و فراوانی و نگهداری آب را طلب می‌کردند.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/192497-abangan-ancient-persian-celebration/ حکمت شعار، «جشن آبانگان/ آداب‌ورسوم+ تاریخ برگزاری»، وب‌سایت کجارو،.]</ref>

==تفاوت آبانگاه و آبانگان==

[[پرونده:HerbertGreg11.jpg|جایگزین=آبان‌کده آناهیتا در کازرون|بندانگشتی|آبان‌کده آناهیتا در کازرون]]جشن آبانگاه و جشن آبانگان در دو تاریخ متفاوت برگزار شده و یکی نیستند. آبانگاه، به اولین آبان‌روز از سال شمسی اطلاق شده و آبانگان جشنی است که در دهمین روز از ماه آبان (آبان روز از آبان ماه) برگزار می‌شود. امروزه، جشن آبانگاه از شهرت کمتری نسبت به آبانگان برخودار است. وجه تشابه هر دو جشن را نیز در بزرگداشت آب توسط ایرانیان و برگزاری جشن و نیایش می‌دانند.<ref>[https://boomneshin.com/جشن-باستانی-آبانگاه-در-دهم-فروردین-اهم/ «جشن باستانی آبانگاه در دهم فروردین/ اهمیت آب و الهه آن برای ایرانیان»، وب‌سایت بوم‌نشین.]</ref> در جشن آبانگان که به‌مناسبت نکوداشت «آناهیتا» فرشتهٔ موکل بر آب برپا می‌شود، زرتشتیان به خوانش سرودهایی از [[اوستا]] و چیدمان سفره‌ای مقدس با حضور نمادهایی از ایزدبانو آناهیتا می‌پردازند.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/192497-abangan-ancient-persian-celebration/ حکمت شعار، «جشن آبانگان/ آداب‌ورسوم+ تاریخ برگزاری»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

==وضعیت امروزی جشن آبانگاه==

در حال حاضر این جشن در میان ایرانیان برگزار نمی‌شود و آبانگاه جزو جشن‌های غیرمرسوم شناخته می‌شود. امروزه این جشن با نام‌های دیگر در کشورهای مختلفی همچون ایتالیا و اسپانیا برگزار می‌شود.<ref>[https://salamdonya.com/art/what-day-is-the-water-sprinkling-festival «جشن آبانگاه چه روزی است؛ آداب، رسوم و علت نام‌گذاری 10 فروردین به نام آبانگاه»، وب‌سایت دنیای من.]</ref>

==پانویس==

==منابع==