| خط ۶۷: | خط ۶۷: | ||
== آب و هنر == | == آب و هنر == | ||
آب در فرهنگ ایرانی، الهامبخش بسیاری از هنرها بوده است و از جمله در هنرهای تزیینی آبنماها، ساختمانها، کاشیکاریهای حوضها و کتیبهها نقش آب را در پرورش گل، باغ و رفاه زندگی بشر بازتاب داده است.<ref>[https://vista.ir/m/a/e0itq «تقدس آب در فرهنگ کهن ایرا»، وبسایت مجلۀ ویستا.]</ref> در هنرهای اسلامی و ایرانی، تشابهی در نحوهٔ بهکارگیری صورتهای نمادین آب با هنرهای پیش از اسلام دیده میشود که تداوم سنتهای هنری ایران باستان در هنر اسلامی را نشان میدهد.<ref>آلابراهیم دهکردی، «آب در فرهنگ، معماری ونگارگری ایرانی»، 1391ش، ص4.</ref> | آب در فرهنگ ایرانی، الهامبخش بسیاری از هنرها بوده است و از جمله در هنرهای تزیینی آبنماها، ساختمانها، کاشیکاریهای حوضها و کتیبهها نقش آب را در پرورش گل، باغ و رفاه زندگی بشر بازتاب داده است.<ref>[https://vista.ir/m/a/e0itq «تقدس آب در فرهنگ کهن ایرا»، وبسایت مجلۀ ویستا.]</ref> در هنرهای اسلامی و ایرانی، تشابهی در نحوهٔ بهکارگیری صورتهای نمادین آب با هنرهای پیش از اسلام دیده میشود که تداوم سنتهای هنری ایران باستان در هنر اسلامی را نشان میدهد.<ref>آلابراهیم دهکردی، «آب در فرهنگ، معماری ونگارگری ایرانی»، 1391ش، ص4.</ref> | ||
باور کهن ایرانیان درباره نقش پالایندگی آب، در جلوههای مدرن زندگی و از جمله سینمای ایران نیز بازتاب یافته است. به گفته پژوهشگران، در آثار سینمایی، برای نشاندادن دگردیسی روحی و توبۀ شخصیتها، از نماهایی همچون دوشگرفتن، راهرفتن در زیر باران، فرو رفتن در آب یا پاشیدهشدن آب استفاده میشود که بیانگر همسویی هنر نو با باورهای دیرینه ایرانی است.<ref>[https://www.chtn.ir/news/1404071301316/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «اهمیت آب در فرهنگ مردم ایران»، وبسایت هنر آریا.]</ref> | |||
== آب در فرهنگ عامه == | == آب در فرهنگ عامه == | ||
| خط ۷۶: | خط ۷۸: | ||
# امروزه هنگامی که آب بر روی زمین میریزد میگویند [[آب روشنایی است]] و آن را به [[فال نیک]] میگیرند؛ همچنین آبپاشیدن در ورودی خانه در [[نوروز]] و نیز آبآوردن از چشمه و رودخانه با کوزهٔ تازه و آبندیده در روز [[چهارشنبهسوری]]، [[خوشیمن]] دانسته میشود. | # امروزه هنگامی که آب بر روی زمین میریزد میگویند [[آب روشنایی است]] و آن را به [[فال نیک]] میگیرند؛ همچنین آبپاشیدن در ورودی خانه در [[نوروز]] و نیز آبآوردن از چشمه و رودخانه با کوزهٔ تازه و آبندیده در روز [[چهارشنبهسوری]]، [[خوشیمن]] دانسته میشود. | ||
# برخی معتقدند که ریختن آب جوش در باغچه هنگام غروب شگون ندارد؛ | # برخی معتقدند که ریختن آب جوش در باغچه هنگام غروب شگون ندارد؛ | ||
# بسیاری از ایرانیان هنگام حضور بر سر مزار درگذشتگان، بر [[سنگ قبر]] آب میپاشند و معتقدند که روح مرده آرامش خواهد | # بسیاری از ایرانیان هنگام حضور بر سر مزار درگذشتگان، بر [[سنگ قبر]] آب میپاشند و معتقدند که روح مرده آرامش خواهد یافت؛<ref>حسینی جهانگیر و فخری «جایگاه آب در فرهنگ و ادب عامه»، 1398ش، ص95-96.</ref> | ||
# در [[فرهنگ عامه]]، آب بهدلیل زایندگی ذاتی، همذات زنان پنداشته شده است. برای مثال، در میان ترکمنهای ایران، آیین «لَه لَه خوانی» در شبهای ماهتاب برگزار میشده است؛ بدین ترتیب که زنان بر لب چشمه، چاه یا کنار رودخانه قرار میگرفتند و غمهای خود را با سرودن شعر به آب میسپردند تا بر اساس باور کهن، صدای آنان سوار بر امواج آب به مقصد برسد.<ref>[https://www.chtn.ir/news/1404071301316/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «اهمیت آب در فرهنگ مردم ایران»، وبسایت هنر آریا.]</ref> | |||
== آب در ضربالمثلهای فارسی == | == آب در ضربالمثلهای فارسی == | ||
| خط ۱۱۸: | خط ۱۲۱: | ||
== باغموزه آب == | == باغموزه آب == | ||
در منطقهٔ قلهک در [[تهران]]، [[باغموزه آب|باغموزهٔ آب]] تأسیس کردهاند که بهطور عمومی تأثیر آب در زندگی انسان را نمایش میدهد. این بنا شامل یک باغ و یک ساختمان آکواریومی است که آب در قالب آبنما در این باغ ظاهر میشود.<ref>[https://archacity.com/جایگاه-آب-در-معماری/ «جایگاه مهم آب در معماری»، وبسایت شهر معمار.]</ref> | در منطقهٔ قلهک در [[تهران]]، [[باغموزه آب|باغموزهٔ آب]] تأسیس کردهاند که بهطور عمومی تأثیر آب در زندگی انسان را نمایش میدهد. این بنا شامل یک [[باغ]] و یک ساختمان آکواریومی است که آب در قالب [[آبنما]] در این باغ ظاهر میشود.<ref>[https://archacity.com/جایگاه-آب-در-معماری/ «جایگاه مهم آب در معماری»، وبسایت شهر معمار.]</ref> | ||
== بحران آب در ایران == | |||
بر اساس گزارشهای رسمی، ایران در زمره مناطقی با بیشترین ریسک در زمینه منابع آبی قرار دارد و بیش از ۷۰درصد از منابع آبی تجدیدپذیر خود را از دست داده است. بهگفتۀ پژوهشگران، افزایش دمای زمین، کاهش چشمگیر بارندگیها، خشکسالیهای مکرر و کاهش منابع زیرزمینی، شرایطی هشداردهندۀ برای آیندۀ کشور ترسیم کردهاند. نیمی از شهرهای ایران در شرایط تنش آبی هستند و ذخایر زیرزمینی که روزگاری پشتوانۀ اصلی تأمین آب کشور محسوب میشدند، به سرعت رو به کاهش و فرسایش رفتهاند. از نظر جامعهشناسان، راهحل این بحران تنها به سدسازی و فناوریهای نوین محدود نمیشود، بلکه دگرگونی باورها و رفتارهای روزمره مردم اهمیت اساسی دارد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/887413/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D9%85 «بحران آب، بحران فرهنگ است؛ آب را زندگی ببینیم»، خبرگزاری فرارو.]</ref> | |||
== آب و بحران فرهنگی مصرف == | |||
به گفته پژوهشگران، بحران آب در ایران تنها به تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی محدود نمیشود، بلکه ریشه در الگوهای فرهنگی و سبک زندگی نیز دارد. از نظر جامعهشناسان، بسیاری از مردم همچنان با ذهنیت وفور و بیپایانی منابع آب زندگی میکنند و در مواردی، مصرف نمایشی و اسرافآمیز آب بهعنوان نشانهای از تمیزی، رفاه یا جایگاه اجتماعی تلقی میشود. به اعتقاد آنان، راهحل پایدار بحران آب در اصلاح نگرشها و نهادینهشدن فرهنگ صرفهجویی از طریق آموزش همگانی، نقش رسانهها و نهادهای فرهنگی است. تجربۀ کشورهایی مانند استرالیا نشان داده است که تغییر واقعی زمانی رخ میدهد که باورها و ارزشهای فرهنگی دگرگون و صرفهجویی به یک سبک زندگی بدل شود.<ref>[https://fararu.com/fa/news/887413/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D9%85 «بحران آب، بحران فرهنگ است؛ آب را زندگی ببینیم»، خبرگزاری فرارو.]</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۱۳۰: | خط ۱۳۹: | ||
* اسحاقپور، یوسف، مینیاتور ایرانی، رنگهای نو، آیینه و باغ، ۱۳۸۴ش. | * اسحاقپور، یوسف، مینیاتور ایرانی، رنگهای نو، آیینه و باغ، ۱۳۸۴ش. | ||
* «اصفهان؛ آب در آیینهٔ فرهنگ مردم روستای هونجان شهرضا»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۷ش. | * «اصفهان؛ آب در آیینهٔ فرهنگ مردم روستای هونجان شهرضا»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۷ش. | ||
* «اهمیت آب در فرهنگ مردم ایران»، وبسایت هنر آریا، تاریخ درج مطلب: 13 مهر 1404ش. | |||
* «بحران آب، بحران فرهنگ است؛ آب را زندگی ببینیم»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 2 مرداد 1404ش. | |||
* پرهام، سیروس، دستبافتههای عشایری و روستایی فارس، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۴ش. | * پرهام، سیروس، دستبافتههای عشایری و روستایی فارس، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۴ش. | ||
* تفضلی، احمد و دیگران، «آب»، دانشنامهٔ جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۳۹۸ش. | * تفضلی، احمد و دیگران، «آب»، دانشنامهٔ جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۳۹۸ش. | ||
