شرف‌الشمس: تفاوت میان نسخه‌ها

شرف‌الشمس اصطلاحی است که به دو معنا در ایران شناخته شده است: اول، یک نگین انگشتری [[عقیق]] زردرنگ که روی آن با آدابی خاص و در روز ۱۹ [[فروردین]] حروف و نمادهای مخصوصی حکاکی می‌شود؛ دوم، [[دعا|دعایی]] است منسوب به [[امام علی]] که با حروف ابجد نوشته و حکاکی می‌شود. باورها و تعلیماتی دربارهٔ خواص شرف الشمس شامل افزایش رزق و روزی، محافظت در برابر بلاها و برآورده شدن حاجات هستند.

شَرفُ‌الشمس، نام حرزی است که بر روی عقیق زرد، ورقهٔ طلا یا روی کاغذ با حروف مبهم و ناخوانا نوشته می‌شود.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۲۹۳؛ شاملو، کتاب کوچه، حرف ت، ۱۳۸۰ش، دفتر ۲، ص۹۱۰.</ref> منجمان که درجاتی از هر برج را برای یک سیاره، بیت‌الشرف آن سیاره می‌دانند، شرف شمس را زمانی دانسته‌اند که خورشید در درجهٔ ۱۹ برج حمل (فروردین) قرار بگیرد<ref>بیرونی، التفهیم، ۱۳۶۲ش، ص۳۹۹؛ مصفا، فرهنگ اصطلاحات نجومی، ۱۳۵۷ش، ص۴۳۹.</ref> و اشاره به بهترین مکان خورشید دارد.<ref>[https://ebnearabi.com/146798/شرف-شمس.html «چرا شرف‌الشمس طلسم است و دعا نیست؟ اعتبار دعای شرف شمس و انگشتر آن»، وب‌سایت ابن‌عربی.]</ref> این زمان، آغاز فصل [[بهار]] و تحویل خورشید به برج حمل (فروردین) است.<ref>مصفا، فرهنگ اصطلاحات نجومی، ۱۳۵۷ش، ص۲۴۶.</ref> برخی نیز رنگ زرد عقیق [[شرف الشمس]] را برگرفته از رنگ خورشید دانسته‌اند.<ref>حامدی، «شرف شمس نقش اسم اعظم»، ۱۳۸۳ش، ص۲۵.</ref>

برخی حروف ناخوانای شرف‌الشمس را اسم اعظم خداوند می‌دانند.<ref>حسن‌زاده آملی، هزارویک کلمه، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۳۷۴؛ حامدی، «شرف شمس نقش اسم اعظم»، ۱۳۸۳ش، ص۲۵؛ شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۲۹۲؛ شاملو، کتاب کوچه، حرف ت، ۱۳۸۰ش، دفتر ۲، ص۹۰۸–۹۰۹.</ref> بعضی آن را نام مادر حضرت موسی دانسته‌اند و بر این باورند که اگر این نام بر درب بسته‌ای خوانده و بر آن دمیده شود، آن درب باز خواهد شد.<ref>[https://lib.eshia.ir/10984/7/26 مدرس، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۷، ص۲۶؛] شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۲۹۲.</ref> معروف‌ترین شکل حروف شرف الشمس عبارت‌اند از: یک «ه» در ابتدا به نشانهٔ خاتم سلیمان، سه «الف» مد دار، یک «میم» کج و بی‌دم، یک نردبان با سه پله، چهار «الف» کنار هم، یک «ه» به شکل معکوس و یک «و» به شکل معکوس.<ref>حسن‌زاده آملی، هزارویک نکته، ۱۳۶۴ش، ج۲، ص۷۹۸–۷۹۹؛ [https://lib.eshia.ir/10984/7/26 مدرس، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۷، ص۲۶.]</ref> در زیر آنها عبارت‌های «یا جبار»، «یا فرد»، «یا شکور»، «یا ثابت»، «یا ظهیر»، «یا خبیر» و «یا زکی» نوشته می‌شود. برخی این حروف را به نظم درآورده‌اند:<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۲۹۲؛ شاملو، کتاب کوچه، حرف ت، ۱۳۸۰ش، دفتر ۲، ص۹۰۹–۹۱۰؛ حسن‌زاده آملی، هزارویک کلمه، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۳۷۴.</ref>

در شکل و نحوهٔ حکاکی دعای شرف‌الشمس علاوه بر این حروف، اشکال و خطوط خاصی نیز به‌کار می‌رود، مانند ستارهٔ پنج‌پر، خط عمود، حرف میم، نردبان سه پله و خطوط ه و واو که همگی ترکیبی از حروف رمزگونه و نقوش ویژه هستند. همچنین آدابی برای نوشتن این حروف و [[دعا]] وجود دارد که باید در زمان خاص (۱۹ فروردین) و با شرایط ویژه رعایت شود.<ref>[https://www.jadvalyab.ir/blog/رمز-گشایی-از-حروف-شرف-الشمس-به-همراه-عکس/ «حروف شرف‌الشمس»، وب‌سایت جدول‌یاب.]</ref>

ریشهٔ شرف‌الشمس بر اساس علم نجوم است که زمانی که خورشید در ۱۹ درجهٔ برج حمل (معادل ۱۹ فروردین) قرار می‌گیرد، این روز را شرف‌الشمس می‌نامند و معتقدند خورشید در این زمان به اوج قدرت خود می‌رسد؛ بنابراین شرف‌الشمس ریشه‌ای قدیمی نجومی دارد اما به شکل دعا و نگین با خصوصیات ویژه، تاریخی متاخر و قرون اخیر دارد و بیشتر بر پایهٔ باورها و روایات غیرمستند دربارهٔ امام علی شکل گرفته است. برخی نیز پیشینهٔ شرف‌الشمس را هم‌پای علوم غریبه<ref>حامدی، «شرف شمس نقش اسم اعظم»، ۱۳۸۳ش، ص۲۵.</ref> یا همزمان با عصر سلیمان نبی دانسته‌اند.<ref>شاملو، کتاب کوچه، حرف ت، ۱۳۸۰ش، دفتر ۲، ص۹۰۸–۹۰۹</ref>

تاریخچهٔ شرف‌الشمس در [[ایران]] به‌طور مشخص و مستندی ثبت نشده و اصطلاح شرف‌الشمس بیشتر از قرون اخیر رواج یافته است. در منابع معتبر [[شیعه]] و اسلامی اشاره‌ای به شرف‌الشمس از صدر [[اسلام]] تا قرن هفتم نشده است، ولی از آن پس در برخی کتاب‌ها و روایاتی بدون سند قوی، این دعا و نگین منسوب به امام علی شده است.<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۸۳ش، ج۳، ص۳۶۹؛ [https://lib.eshia.ir/10984/7/23 مدرس، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۷، ص۲۳؛] حامدی، «شرف شمس نقش اسم اعظم»، ۱۳۸۳ش، ص۲۵.</ref> در دوران [[صفویه|صفوی]] تمایل به خرافات نجومی و حکم‌های [[سعد و نحس ایام]] بیشتر شده و این رسم هم در جامعه ایرانی شکل گرفته است.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1709910/خرافه-گرائی-در-زمان-صفویه «خرافه‌گرائی در زمان صفویه»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref>

اثربخشی شرف‌الشمس نزد معتقدان به آن، در صورتی محقق می‌شود که این حروف در زمان خاص و با آداب خاص نوشته شوند.<ref>حسن‌زاده آملی، هزارویک نکته، ۱۳۶۴ش، ج۲، ص۷۹۸–۷۹۹.</ref> تنها چند ساعت از روز نوزدهم فروردین لحظهٔ شرف کامل خورشید و زمان نوشتن این حروف است.<ref>حامدی، «شرف شمس نقش اسم اعظم»، ۱۳۸۳ش، ص۲۵؛ شاملو، کتاب کوچه، حرف ت، ۱۳۸۰ش، دفتر ۲، ص۹۰۹؛ شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۲۹۲.</ref> این لحظه، نامشخص است و باید فرد حکاک حتماً در این لحظه مشغول نوشتن شرف‌الشمس باشد.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۲۹۳</ref>

برخی، زمان نوشتن شرف‌الشمس را بعد از ظهر تا غروب آخرین [[جمعه|جمعهٔ]] [[ماه رمضان]] دانسته‌اند و بر این باور هستند که شرف‌الشمس، صاحب خود را در پناه خداوند نگه می‌دارد و آن فرد تا سال بعد از تمام بلاها دور می‌ماند.<ref>نائینی، گوهر شب‌چراغ، ۱۳۲۷ش، ص۳۸.</ref>

خواص شرف‌الشمس در باورها و منابع مختلف شامل موارد متعددی است که عمدتاً جنبه‌های معنوی، روحی و مادی را در برمی‌گیرد. مهم‌ترین خواص شرف‌الشمس عبارتند از:

علاوه بر خواص معنوی، سنگ عقیق زردرنگ که دعای شرف‌الشمس روی آن حک می‌شود، از نظر تأثیرات فیزیکی نیز برای تصفیهٔ دستگاه گوارش، گردش خون و چاکرای سوم بدن مفید دانسته شده است. این خواص بر اساس باورهای سنتی، مذهبی و عرفانی در فرهنگ ایرانی - اسلامی رواج دارد و بسیاری افراد برای بهره‌مندی از آن، نگین یا انگشتر شرف‌الشمس را همراه خود دارند.<ref>[https://www.jahaneshimi.com/9732/سنگ-شرف-الشمس-چیست-و-چه-خواص-شگفت-انگیزی/ «سنگ شرف‌الشمس چیست و چه خواص شگفت‌انگیزی دارد؟»، وب‌سایت جهان شیمی.]</ref>

فقیهان شیعه، دیدگاه‌های گوناگونی دربارهٔ اعتبار شرف‌الشمس دارند. برخی با استناد به سکوت روایات و کتب اصیل ادعیه و اذکار دربارهٔ شرف‌الشمس، آن را معتبر نمی‌دانند.<ref>[https://www.isna.ir/news/92011905369/شرف-الشمس-چقدر-واقعیت-دارد «شرف شمس چقدر واقعیت دارد»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> اما برخی دیگر، شرف‌الشمس را معتبر دانسته<ref>[https://www.pasokhgoo.ir/node/38700 «دعای شرف شمس و حکم دست زدن به آن»، مرکز ملی پاسخ‌گویی به سوالات دینی.]</ref> یا منعی برای استفاده از آن ندیده‌اند.<ref>[https://hadana.ir/نظر-مراجع-درباره-شرف-شمس/ «نظر مراجع درباره شرف شمس»، وب‌سایت هدانا.].</ref>

{{پانویس}}

{{آغاز منابع}}

* بیرونی، ابوریحان، التفهیم، به‌تحقیق جلال‌الدین همایی، تهران، هما، ۱۳۶۲ش.

* «نظر مراجع دربارهٔ شرف شمس»، وب‌سایت هدانا، تاریخ درج مطلب: ۲۷ فروردین ۱۳۹۷ش.

{{پایان منابع}}