عقیق: تفاوت میان نسخه‌ها

{{درشت|'''عقیق'''}}؛ گوهر سنگی از جنس کوارتز و با رنگ‌های گوناگون.

عقیق یا آگات، از کانی‌های نیمه‌قیمتی و متشکل از چند عنصر است. عقیق به رنگ‌های سفید، خاکستری، سیاه، زرد، قرمز، سبز و آبی روشن وجود دارد.<ref>[https://www.topnaz.com/opal-stone/ «اطلاعاتی کامل در مورد سنگ عقیق و خواص این سنگ تزیینی»، سایت تاپ ناز.]</ref> بهترین سنگ عقیق، از معادن یمن استخراج می‌شود.<ref>[https://www.javaherbazar.com/library/post-65-سنگ-عقیق-و-خواص-آن/ «سنگ عقیق و خواص آن»، سایت جواهربازار.]</ref> لغت‌شناسان نیز خاستگاه عقیق را یمن گفته‌اند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/عقیق-4 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عقیق.]</ref> همچنین عقیق نوعی کوارتز بی‌شکل است که در اجناس قیمتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=عقیق&f=amid عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه عقیق.]</ref>

بشر از دیرباز، سنگ عقیق را در ساخت جواهرآلات به‌کار گرفته است. سنگ عقیق در زمینه طلسم و جادوگری نیز مورد توجه ایرانیان باستان بوده است. در قلمرو امپراطوری بیزانس نیز ظروف تزئین شده با عقیق، محبوبیت بسیاری داشت. گزارش‌های تاریخی به تراش دادن سنگ عقیق در سدهٔ شانزدهم میلادی، اشاره کرده‌اند.<ref>[https://sangshenas.com/agate/ کرمی، «درباره سنگ عقیق چه می‌دانید؟ خواص سنگ عقیق و انواع آن»، سایت سنگ‌شناس.]</ref>

سنگ عقیق متعلق به [[خانواده]] کوارتز و گروه کلسدونی است. عقیق به دلیل وجود اکسیدهای فلزی، تنوع رنگ بسیاری دارد.<ref>[https://sangshenas.com/agate/ کرمی، «درباره سنگ عقیق چه می‌دانید؟ خواص سنگ عقیق و انواع آن»، سایت سنگ‌شناس.]</ref> زمانی که [[آب]] در میان سنگ‌های سیلیسی جریان می‌یابد یا گازهای اسیدی از درون زمین بالا می‌آیند، سنگ عقیق تشکیل می‌شود. در میان سنگ‌های آذرین که ساختمان سماکی دارند نیز عقیق زیادی وجود دارد.<ref>[https://www.topnaz.com/opal-stone/ «اطلاعاتی کامل در مورد سنگ عقیق و خواص این سنگ تزیینی»، سایت تاپ ناز.]</ref>

[[پرونده:عقیق۲.jpg|جایگزین=تنوع رنگ عقیق|بندانگشتی|تنوع رنگ و کاربردهای دینی عقیق]]

عقیق سبز، عقیق بنفش، عقیق صورتی، عقیق آبی، عقیق سرخ، عقیق توری‌آبی، عقیق خزه‌مانند، عقیق دندریتیک، عقیق آتش، عقیق بوتسوانا، عقیق سیاه، عقیق سفید، عقیق قهوه‌ای و عقیق درخت از انواع گوناگون عقیق هستند.<ref>[https://www.jahaneshimi.com/9935/عقیق-چیست-و-از-خواص-این-سنگ-قیمتی-چه-می-د/ «عقیق چیست و از خواص این سنگ قیمتی چه می‌دانید»، سایت جهان شیمی.]</ref>

عقیق، هنگام استخراج کم‌رنگ است.<ref>عقیلی علوی شیرازی، مخزن‌الادویه، ۱۸۴۴م، ص۶۱۴؛ شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۲۸۵.</ref> برای شفافیت و رنگین شدن عقیق، آن را همراه با آب، در دیگ گلی یا مسی، روی شعلهٔ ملایم آتش قرار می‌دهند.<ref>عقیلی علوی شیرازی، مخزن‌الادویه، ۱۸۴۴م، ص۶۱۴.</ref> برای رنگ‌آمیزی لایه‌های عقیق، ابتدا عقیق در اسید یا تیزاب گرم شسته شده و سپس با استفاده از مواد رنگ‌زای غیرآلی رنگ می‌شود.<ref>ادیب، جهان جواهرات، ۱۳۶۹ش، ج۱، ص۲۱۷.</ref> با روش‌های دیگری مانند استفاده از محلول شیمیایی یا تاباندن اشعهٔ رادیواکتیو نیز می‌توان سنگ عقیق را رنگ کرد.<ref>[https://sangshenas.com/agate/ کرمی، «درباره سنگ عقیق چه می‌دانید؟ خواص سنگ عقیق و انواع آن»، سایت سنگ‌شناس.]</ref>

در باور مردم، نوشیدن [[شربت]] [[سیب|سیبی]] که در آن عقیق باشد، برای تقویت معده مفید است. برخی تقویت دندان، لثه و جلوگیری از خون‌ریزی بن‌دندان و از بین بردن عفونت آن را از جمله فواید عقیق ذکر کرده‌اند.<ref>عقیلی علوی شیرازی، مخزن‌الادویه، ۱۸۴۴م، ص۶۱۵.</ref> گروهی عقیق را [[حرز]] و حامی انسان در مقابل بلایا می‌دانند. استفاده از [[انگشتر]] عقیق برای افزایش درآمد و رونق کسب و کار نیز مفید دانسته شده است. سنگ عقیق سبب زدودن انرژی‌های منفی می‌شود و استفاده از آن برای آرامش روح و برطرف شدن غم و غصه توصیه شده است.<ref>[https://www.beytoote.com/religious/sundries/agate3-ring2-benefits.html «فواید و خواص انگشتر عقیق»، سایت بیتوته.]</ref> عقیق سرخ باعث فروکش کردن خشم می‌شود.<ref>Allemagne, Du Khorassan Au Pays Des Bakhtiaris, 1917, I, P198.</ref>

پیشوایان مذهب [[شیعه]]، برای سنگ عقیق ویژگی‌هایی مانند دور شدن از فقر، زدودن [[نفاق]]، عاقبت به‌خیری، برآورده شدن حاجات و رفع [[غم]] و اندوه، ذکر کرده‌اند.<ref>کلینی، الکافی، ۱۳۹۲ش، ج۶، ص۴۷۰–۴۷۱؛ عاملی، وسائل‌الشیعة، ۱۳۶۷ش، ج۵، ص۸۵–۸۷.</ref> همچنین به استفاده از انگشتر عقیق هنگام [[نماز]]، سفارش<ref>عاملی، وسائل‌الشیعة، ۱۳۶۷ش، ج۵، ص۸۸.</ref> و برای آن، پاداش بسیاری بیان شده است.<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۳۷، ص۴۲.</ref>

برای تشخیص اصالت عقیق، روش‌ها و نشانه‌های زیر، بیان شده است:

شاعران پارسی‌گوی در اشعار خود به سنگ عقیق اشاره کرده‌اند؛ [[فردوسی]] در بیتی گفته است:<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/manoochehr/sh8 فردوسی، شاهنامه، بخش ۸، بیت ۳۳، سایت گنجور.]</ref>

{{آغاز نستعلیق}}

در [[ضرب‌المثل]]‌ها، هر چیزی با رنگ و روی خوب؛ مانند ماهی قرمز یا لب سرخ، به عقیق تشبیه می‌شود.<ref>دهخدا، امثال و حکم، ۱۳۳۸ش، ج۴، ص۱۴۶۱.</ref> مردم آشتیان، چای خوش‌رنگ را به عقیق تشبیه می‌کنند.<ref>نجفی‌آشتیانی، نیم‌نگاهی به آشتیان، ۱۳۸۵ش، ص۷۱.</ref> در لرستان، مردم، اشک روی گونه را به مانند عقیقی می‌دانند که روی نقره ریخته می‌شود.<ref>عسکری‌عالم، فرهنگ عامه لرستان، ۱۳۸۸ش، ج۵، ص۱۷۱.</ref>

{{پانویس}}

{{آغاز منابع}}

* ادیب، داریوش، جهان جواهرات، تهران، یادواره اسدی، ۱۳۶۹ش.

* Allemagne, H. Rene d, Du Khorassan Au Pays Des Bakhtiaris, paris, 1917.

{{پایان منابع}}