چغازنبیل: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۱:

<big>'''چغازنبیل'''</big>؛ معبدی در یکی از شهرهای به‌‌جای مانده از دوران ایلامی‌ها در استان خوزستان.

در تمدن‌های باستانی آسیای غربی، نیایشگاه‌هایی برای خدایان ساخته می‌شد که والاترین آن‌ها زیگورات نامیده می‌شد. زیگورات به‌معنی بالا رفتن به‌سوی آسمان است.<ref>[https://vajehyab.com/wiki/زیگورات-5 واژه‌نامه آزاد، ذیل واژه زیگورات.]</ref> چغازنبیل یکی از شهرهای به‌جای مانده از دوران ایلامی‌ها است که ۱۰۰ هکتار وسعت دارد و شاخص‌ترین بنای آن زیگورات است که معبد اصلی شهر بوده است. این بنا نخستین اثر تاریخی ایرانی است که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. کسانی که علاقه‌مند به سفر در دنیای باستان هستند، می‌توانند به ۴۵ کیلومتری جنوب شهر شوش سفر کرده و این بنای شگفت‌انگیز را از نزدیک مشاهده کنند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref>

در تمدن‌های باستانی آسیای غربی، نیایشگاه‌هایی برای خدایان ساخته می‌شد که والاترین آن‌ها زیگورات نامیده می‌شد. زیگورات به‌معنی بالا رفتن به‌سوی آسمان است.<ref>[https://vajehyab.com/wiki/زیگورات-5 واژه‌نامه آزاد، ذیل واژه زیگورات.]</ref> چغازنبیل یکی از شهرهای به‌جای مانده از دوران ایلامی‌ها است که ۱۰۰ هکتار وسعت دارد و شاخص‌ترین بنای آن زیگورات است که معبد اصلی شهر بوده است. این بنا نخستین اثر تاریخی ایرانی است که در فهرست [[میراث جهانی یونسکو]] به ثبت رسیده است. کسانی که علاقه‌مند به سفر در دنیای باستان هستند، می‌توانند به ۴۵ کیلومتری جنوب شهر شوش سفر کرده و این بنای شگفت‌انگیز را از نزدیک مشاهده کنند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref>

==واژه‌شناسی==

چُغازنبیل از دو واژة چغا که در زبان لری به‌معنی تپه است و زنبیل به‌معنی سبد تشکیل شده است. چغازنبیل یک تپة بزرگ شبیه به یک سبد برگشته بود و به‌همین دلیل، چغازنبیل نام گرفت. نام اصلی این مکان بر اساس کتیبه‌های به‌دست آمده به زبان ایلامی «ال اونتاش» به‌معنی شهر یا قلعة اونتاش بوده است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref>

خط ۱۱:

در غالب فرهنگ‌ها، صعود از کوه-معبد نمادی از عبور از یک مرتبه به مرتبة بالاتر است که مسیر عروج روح از دنیا به آسمان، بریدن از تعلقات دنیوی و نشان خضوع و خشوع در برابر خدایان است. زیگورات چغازنبیل دارای پنج طبقة متحدالمرکز با ارتفاع‌های متفاوت است که هرکس بسته به میزان فضیلت و احترام خود اجازة صعود به طبقه‌ای خاص را داشت. طبقة آخر که رکن اصلی این معابد است در حکم قلة کوه و جایگاه پادشاه و مجسمة خدایان است. این مکان، جایگاهی برای عروج أرواح به آسمان و رسیدن به جایگاه ابدی آن‌ها یعنی خورشید است. در این طبقه مراسم‌های آیینی ویژه‌ای از جمله ازدواج مقدس انجام می‌شد. این ازدواج میان برترین کاهنه و یکی از خدایان ایلامی‌ها بود که به اعتقاد آن‌ها این ازدواج خیر و برکت و فراوانی به همراه داشت.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref>

==معماری==

ایلامی‌ها قبل از مادها در ایران حکومت می‌کردند. اونتاش‌گال یکی از پادشاهان معروف ایلامی در سال ۱۲۵۰ پیش از میلاد دستور داد تا شهر مذهبی و سلطنتی در نزدیکی رودخانة دز و شهر شوش ساخته شود. در این شهر سه حصار تودرتو وجود داشت که هفت دروازه داشته و در فاصلة بین هر دو حصار کاخ‌ها، معابد و سازه‌های متعددی وجود داشت. انتخاب مکان چغازنبیل کاملأ هوشمندانه بوده است؛ این شهر در فاصلة مطلوبی از رودخانة دز قرار دارد که امکان بهره‌برداری از آب رودخانه فراهم است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref> این شهر تاریخی دارای سیستم تصفیة آب نیز بوده است. این سازه، آب جمع شده در خارج از حصار شهر را با قانون ظروف مرتبط تصفیه کرده و از طریق کانال‌هایی به حوضچه‌های داخل شهر جاری می‌کرد تا مردم از آن آب استفاده کنند. این سازه، برای دفع آب درون شهر نیز به‌کار می‌رفته است.

ایلامی‌ها قبل از مادها در ایران حکومت می‌کردند. اونتاش‌گال یکی از پادشاهان معروف ایلامی در سال ۱۲۵۰ پیش از میلاد دستور داد تا شهر مذهبی و سلطنتی در نزدیکی رودخانة دز و شهر [[شوش]] ساخته شود. در این شهر سه حصار تودرتو وجود داشت که هفت دروازه داشته و در فاصلة بین هر دو حصار کاخ‌ها، معابد و سازه‌های متعددی وجود داشت. انتخاب مکان چغازنبیل کاملأ هوشمندانه بوده است؛ این شهر در فاصلة مطلوبی از رودخانة دز قرار دارد که امکان بهره‌برداری از آب رودخانه فراهم است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref> این شهر تاریخی دارای سیستم تصفیة آب نیز بوده است. این سازه، آب جمع شده در خارج از حصار شهر را با قانون ظروف مرتبط تصفیه کرده و از طریق کانال‌هایی به حوضچه‌های داخل شهر جاری می‌کرد تا مردم از آن آب استفاده کنند. این سازه، برای دفع آب درون شهر نیز به‌کار می‌رفته است.

نیایشگاه چغازنبیل، قاعدة مربع شکل و حصار دایره‌ای داشت. طبقة اول این بنا به‌صورت مربع کامل که طول هر ضلع آن ۱۰۰ متر و ۴ زاویة آن در راستای چهار جهت اصلی بود، با خشت خام ساخته شده بود. وسط هر دیوار، دری قرار داشت که به سمت حیاط مرکزی باز می‌شد. چهار طبقة بعدی روی این طبقه بنا شد. طبقات بعدی از طبقة اول شبیه به قوطی توی در توی به نظر می‌رسید. در طبقة چهارم، معبد اینشوشیناک قرار داشت.<ref>شمشادی، «نقش و تأثیر باورها و نمادهای آیینی در شکل‌گیری زیگورات چغازنبیل»، ۱۳۹۶ش، ص۴. </ref> این زیگورات چهار دستگاه پلکان دارد که همگی به طبقه اول راه داشتند. پلکان جنوب غربی به طبقات بالاتر راه داشت. پلکان‌های آجری و سنگ‌چین با یکدیگر برابر بودند اما در جاهایی که زمین دارای شیب بود تعداد آن‌ها متفاوت می‌شد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref> ورودی‌های معابد مورب بودند و معابد به‌صورت مارپیچی و پلکانی ساخته شده بودند. برخی معتقدند دلیل این نوع معماری در چغازنبیل، دور از دسترس بودن خدایان است.<ref>شمشادی، «نقش و تأثیر باورها و نمادهای آیینی در شکل‌گیری زیگورات چغازنبیل»، ۱۳۹۶ش، ص۷. </ref> روی بخش‌هایی از پلکان‌ها که به معبد اعلی راه داشتند، طاق‌های هلالی وجود داشت و برخی قسمت‌ها برای داشتن نور طاقی نداشتند. در اطراف ورودی‌های هر طبقه، مجسمه‌های حیواناتی به‌عنوان نگهبان زیگورات قرار داشت که دو نمونه از آن‌ها برجای مانده است؛ یکی از مجسمه‌ها شیردال یا شیرعقاب است که در موزة هفت‌تپه نگهداری می‌شود و مجسمة دیگر گاو نر است که در موزة ایران ‌باستان قرار دارد. این بنای شگفت‌انگیز دارای ناودان نیز بوده است تا باران به آن آسیب نرساند. در هر یک از دیوارهای طبقة اول چهار ناودان قرار داشت تا آب‌های سطح را جمع کند و یک ناودان نیز آب‌های پلکان و درها را دفع می‌کرد. این ناودان‌ها زمانی که به سکویی می‌رسیدند، به‌صورت آبراهی سرپوشیده با طاق هلالی امتداد می‌یافتند و در نهایت به چاه‌ها سرازیر می‌شدند. در هر قسمت طبقة دوم دو ناودان قرار داشت که به طبقة اول راه داشتند. این ناودان‌ها با قیر و گچ پوشانده شده بودند و در برخی قسمت‌ها برای جلوگیری از سرعت بالای آب به‌صورت پلکانی ساخته می‌شدند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref>

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 <big>'''چغازنبیل'''</big>؛ معبدی در یکی از شهرهای به‌‌جای مانده از دوران ایلامی‌ها در استان خوزستان.
-در تمدن‌های باستانی آسیای غربی، نیایشگاه‌هایی برای خدایان ساخته می‌شد که والاترین آن‌ها زیگورات نامیده می‌شد. زیگورات به‌معنی بالا رفتن به‌سوی آسمان است.<ref>[https://vajehyab.com/wiki/زیگورات-5 واژه‌نامه آزاد، ذیل واژه زیگورات.]</ref>  چغازنبیل یکی از شهرهای به‌جای مانده از دوران ایلامی‌ها است که ۱۰۰ هکتار وسعت دارد و شاخص‌ترین بنای آن زیگورات است که معبد اصلی شهر بوده است. این بنا نخستین اثر تاریخی ایرانی است که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. کسانی که علاقه‌مند به سفر در دنیای باستان هستند، می‌توانند به ۴۵ کیلومتری جنوب شهر شوش سفر کرده و این بنای شگفت‌انگیز را از نزدیک مشاهده کنند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref>
+در تمدن‌های باستانی آسیای غربی، نیایشگاه‌هایی برای خدایان ساخته می‌شد که والاترین آن‌ها زیگورات نامیده می‌شد. زیگورات به‌معنی بالا رفتن به‌سوی آسمان است.<ref>[https://vajehyab.com/wiki/زیگورات-5 واژه‌نامه آزاد، ذیل واژه زیگورات.]</ref>  چغازنبیل یکی از شهرهای به‌جای مانده از دوران ایلامی‌ها است که ۱۰۰ هکتار وسعت دارد و شاخص‌ترین بنای آن زیگورات است که معبد اصلی شهر بوده است. این بنا نخستین اثر تاریخی ایرانی است که در فهرست [[میراث جهانی یونسکو]] به ثبت رسیده است. کسانی که علاقه‌مند به سفر در دنیای باستان هستند، می‌توانند به ۴۵ کیلومتری جنوب شهر شوش سفر کرده و این بنای شگفت‌انگیز را از نزدیک مشاهده کنند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref>
 ==واژه‌شناسی==
 چُغازنبیل از دو واژة چغا که در زبان لری به‌معنی تپه است و زنبیل به‌معنی سبد تشکیل شده است. چغازنبیل یک تپة بزرگ شبیه به یک سبد برگشته بود و به‌همین دلیل، چغازنبیل نام گرفت. نام اصلی این مکان بر اساس کتیبه‌های به‌دست آمده به زبان ایلامی «ال اونتاش» به‌معنی شهر یا قلعة اونتاش بوده است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref>
@@ خط ۱۱: / خط ۱۱: @@
 در غالب فرهنگ‌ها، صعود از کوه-معبد نمادی از عبور از یک مرتبه به مرتبة بالاتر است که مسیر عروج روح از دنیا به آسمان، بریدن از تعلقات دنیوی و نشان خضوع و خشوع در برابر خدایان است. زیگورات چغازنبیل دارای پنج طبقة متحدالمرکز با ارتفاع‌های متفاوت است که هرکس بسته به میزان فضیلت و احترام خود اجازة صعود به طبقه‌ای خاص را داشت. طبقة آخر که رکن اصلی این معابد است در حکم قلة کوه و جایگاه پادشاه و مجسمة خدایان است. این مکان، جایگاهی برای عروج أرواح به آسمان و رسیدن به جایگاه ابدی آن‌ها یعنی خورشید است. در این طبقه مراسم‌های آیینی ویژه‌ای از جمله ازدواج مقدس انجام می‌شد. این ازدواج میان برترین کاهنه و یکی از خدایان ایلامی‌ها بود که به اعتقاد آن‌ها این ازدواج خیر و برکت و فراوانی به همراه داشت.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref>
 ==معماری==
-ایلامی‌ها قبل از مادها در ایران حکومت می‌کردند. اونتاش‌گال یکی از پادشاهان معروف ایلامی در سال ۱۲۵۰ پیش از میلاد دستور داد تا شهر مذهبی و سلطنتی در نزدیکی رودخانة دز و شهر شوش ساخته شود. در این شهر سه حصار تودرتو وجود داشت که هفت دروازه داشته و در فاصلة بین هر دو حصار کاخ‌ها، معابد و سازه‌های متعددی وجود داشت. انتخاب مکان چغازنبیل کاملأ هوشمندانه بوده است؛ این شهر در فاصلة مطلوبی از رودخانة دز قرار دارد که امکان بهره‌برداری از آب رودخانه فراهم است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref>  این شهر تاریخی دارای سیستم تصفیة آب نیز بوده است. این سازه، آب جمع شده در خارج از حصار شهر را با قانون ظروف مرتبط تصفیه کرده و از طریق کانال‌هایی به حوضچه‌های داخل شهر جاری می‌کرد تا مردم از آن آب استفاده کنند. این سازه، برای دفع آب درون شهر نیز به‌کار می‌رفته است.
+ایلامی‌ها قبل از مادها در ایران حکومت می‌کردند. اونتاش‌گال یکی از پادشاهان معروف ایلامی در سال ۱۲۵۰ پیش از میلاد دستور داد تا شهر مذهبی و سلطنتی در نزدیکی رودخانة دز و شهر [[شوش]] ساخته شود. در این شهر سه حصار تودرتو وجود داشت که هفت دروازه داشته و در فاصلة بین هر دو حصار کاخ‌ها، معابد و سازه‌های متعددی وجود داشت. انتخاب مکان چغازنبیل کاملأ هوشمندانه بوده است؛ این شهر در فاصلة مطلوبی از رودخانة دز قرار دارد که امکان بهره‌برداری از آب رودخانه فراهم است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref>  این شهر تاریخی دارای سیستم تصفیة آب نیز بوده است. این سازه، آب جمع شده در خارج از حصار شهر را با قانون ظروف مرتبط تصفیه کرده و از طریق کانال‌هایی به حوضچه‌های داخل شهر جاری می‌کرد تا مردم از آن آب استفاده کنند. این سازه، برای دفع آب درون شهر نیز به‌کار می‌رفته است.
 نیایشگاه چغازنبیل، قاعدة مربع شکل و حصار دایره‌ای داشت. طبقة اول این بنا به‌صورت مربع کامل که طول هر ضلع آن ۱۰۰ متر و ۴ زاویة آن در راستای چهار جهت اصلی بود، با خشت خام ساخته شده بود. وسط هر دیوار، دری قرار داشت که به سمت حیاط مرکزی باز می‌شد. چهار طبقة بعدی روی این طبقه بنا شد. طبقات بعدی از طبقة اول شبیه به قوطی توی در توی به نظر می‌رسید. در طبقة چهارم، معبد اینشوشیناک قرار داشت.<ref>شمشادی، «نقش و تأثیر باورها و نمادهای آیینی در شکل‌گیری زیگورات چغازنبیل»، ۱۳۹۶ش، ص۴.  </ref>   این زیگورات چهار دستگاه پلکان دارد که همگی به طبقه اول راه داشتند. پلکان جنوب غربی به طبقات بالاتر راه داشت. پلکان‌های آجری و سنگ‌چین با یکدیگر برابر بودند اما در جاهایی که زمین دارای شیب بود تعداد آن‌ها متفاوت می‌شد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref>  ورودی‌های معابد مورب بودند و معابد به‌صورت مارپیچی و پلکانی ساخته شده بودند. برخی معتقدند دلیل این نوع معماری در چغازنبیل، دور از دسترس بودن خدایان است.<ref>شمشادی، «نقش و تأثیر باورها و نمادهای آیینی در شکل‌گیری زیگورات چغازنبیل»، ۱۳۹۶ش، ص۷.  </ref>  روی بخش‌هایی از پلکان‌ها که به معبد اعلی راه داشتند، طاق‌های هلالی وجود داشت و برخی قسمت‌ها برای داشتن نور طاقی نداشتند. در اطراف ورودی‌های هر طبقه، مجسمه‌های حیواناتی به‌عنوان نگهبان زیگورات قرار داشت که دو نمونه از آن‌ها برجای مانده است؛ یکی از مجسمه‌ها شیردال یا شیرعقاب است که در موزة هفت‌تپه نگهداری می‌شود و مجسمة دیگر گاو نر است که در موزة ایران ‌باستان قرار دارد. این بنای شگفت‌انگیز دارای ناودان نیز بوده است تا باران به آن آسیب نرساند. در هر یک از دیوارهای طبقة اول چهار ناودان قرار داشت تا آب‌های سطح را جمع کند و یک ناودان نیز آب‌های پلکان و درها را دفع می‌کرد. این ناودان‌ها زمانی که به سکویی می‌رسیدند، به‌صورت آبراهی سرپوشیده با طاق هلالی امتداد می‌یافتند و در نهایت به چاه‌ها سرازیر می‌شدند. در هر قسمت طبقة دوم دو ناودان قرار داشت که به طبقة اول راه داشتند. این ناودان‌ها با قیر و گچ پوشانده شده بودند و در برخی قسمت‌ها برای جلوگیری از سرعت بالای آب به‌صورت پلکانی ساخته می‌شدند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7470-زیگورات-چغازنبیل/ «زیگورات چغازنبیل»، سایت کجارو.]</ref>