اقوام ایرانی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۱۳: / خط ۱۱۳: @@
 [[پرونده:Araby karkhah.jpg|جایگزین=عرب خوزستان|بندانگشتی|از اهالی خوزستان، با لباس دشداشه، در حال مشاهده گاومیش‌ها]]عرب‌زبانان ایران در جنوب و جنوب غربی [[ایران]]، به‌ویژه بخش‌هایی از استان [[خوزستان]]<ref>[https://bazdeh.org/اقوام-ایرانی-بزرگ-ترین-گروه-قومی-ایران/ جعفری، «اقوام ایرانی»، وب‌سایت بازده،]</ref> و بیشتر در شهرستان‌های مرزی [[دشت آزادگان]]، [[خرمشهر]]، [[آبادان]]، [[شادگان]] و [[ماهشهر]] سکونت دارند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1056974 باقری چوم‌کامی، «تاریخچه قوم عرب»، وب‌سایت راسخون.]</ref> تاریخ عرب‌زبانان ایران با تاریخ خاندان‌های حاکم بر ایران و حکومت‌های اسلامی درهم آمیخته است و آنها همواره تعلق سرزمینی خود را نشان داده‌اند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1056974 باقری چوم‌کامی، «تاریخچه قوم عرب»، وب‌سایت راسخون.]</ref> عرب‌‌های ایران به [[زبان عربی]] و لهجه نزدیک به لهجۀ عراقی سخن می‌گویند و البته به‌دلیل آمیختگی با [[زبان فارسی]] در خوزستان، دچار تغییراتی شده است. گویش اعراب ساکن در مناطق شمالی خوزستان به‌دلیل ارتباط با [[ایل بختیاری|بختیاری‌ها]] دچار تغییرات بیشتری شده است.<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9461/زبان-قوم-عرب «زبان قوم عرب در ایران»، وب‌سایت طبیعت.]</ref> عرب‌های خوزستان، عمدتاً [[شیعه]] دوازده‌امامی‌اند.<ref>[https://bazdeh.org/اقوام-ایرانی-بزرگ-ترین-گروه-قومی-ایران/ جعفری، «اقوام ایرانی»، وب‌سایت بازده،]</ref> ساختار قوم عرب در خوزستان، بر اساس سلسله‌مراتب ایلی شکل گرفته است. کوچک‌ترین واحد اجتماعی، '''بیت''' است که چندین بیت با نیای مشترک، یک '''حموله''' را تشکیل می‌دهند. چند حموله در کنار هم '''عشیره''' را می‌سازند. از اتحاد چند عشیره، '''طایفه''' پدید می‌آید و چند طایفه، '''قبیله''' را تشکیل می‌دهند. یک قبیله لزوماً متشکل از افراد هم‌تبار نیست و گاهی بر اساس اتحاد سیاسی-اجتماعی شکل می‌گیرد. قبایل عرب خوزستان عمدتاً در منطقه‌ای میان [[اروندرود]] و [[خلیج فارس|خلیج‌فارس]] تا [[شوش]] پراکنده‌اند و هویت قبیله‌ای خود را حفظ کرده‌اند. برخی از مهم‌ترین این قبایل شامل '''بنی‌کعب''' (خرمشهر، شادگان، [[جزیره مینو]] و اطراف اهواز)، '''باوین''' (سماغیله تا اهواز، ویس و رزگان)، '''آل‌کثیر''' (شهرستان [[اهواز]])، '''بنی‌مالک''' (ساحل غربی [[کارون]])، '''بنی‌طرف''' (دشت آزادگان و حوالی هویزه)، '''بنی‌حروان''' (کناره‌های [[کرخه]] و کارون)، '''الخمیس''' (راموز و شادگان)، '''بنی‌لام''' (امتداد رود کرخه)، '''بنی‌صالح''' (شمال شویب، با پیشه کشاورزی)، '''بنی‌تمیم''' (بین [[هویزه]] و اهواز) و '''سلامت''' (مرکز خوزستان، شرق [[رود گرگر]]) است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1056974 باقری چوم‌کامی، «تاریخچه قوم عرب»، وب‌سایت راسخون.]</ref>
-رسم سنتی [[یزله]] یا هوسه، نوعی مراسم آیینی و موسیقی محلی است که در بندر بوشهر رواج دارد و قدمت آن به هزاران سال قبل و به دوران ایران باستان برمی‌گردد. این مراسم به عنوان یک آئین موسیقایی، همراه با رقص گروهی در جشن‌ها و عروسی‌ها برگزار می‌شود و همچنین در مراسم عزاداری، به‌خصوص در [[ماه محرم]] اجرا می‌گردد.
+* رسم سنتی [[یزله]] یا هوسه،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6751272/یزله-خوانی-چیست-فلسفه-رقص-شمشیر-و-قهوه-تلخ-فیلم ««یزله‌خوانی چیست»؟/ فلسفه رقص شمشیر و قهوه تلخ+ فیلم»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> رسم [[گرگیعان]] در شب میلاد [[امام حسن مجتبی]]،<ref>[https://www.magiran.com/article/3381425 سلیمان نوری، «گرگیعان جشن محله‌گردی کودکان عرب زبان»، روزنامۀ ایران، 1395ش، ص24.]</ref> آیین '''فصل''' برای قطع چرخه انتقام‌گیری پس از قتل با تعیین [[فصیله]] به‌عنوان خون‌بها، از سنت‌های فرهنگی رایج در طوایف عرب خوزستان است.<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9471/رسم-فصل «رسم فصل چیست؟»، وب‌سایت طبیعت.]</ref>
+* [[لباس اعراب خوزستان]] شامل پوشش اصلی [[عبایه]] برای [[زنان]]<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9464/پوشاک-اعراب-ایران «پوشاک قوم عرب در ایران»، وب‌سایت طبیعت.]</ref> و [[دشداشه]] یا ثوب برای مردان است. اعراب خوزستان برای محافظت از سر و صورت در برابر تابش آفتاب و گرد و خاک، از پارچه‌ای به نام کوفیه یا [[چفیه]] استفاده می‌کنند که با حلقه‌های سیاه رنگی به نام [[عقال|عِقال]] بر روی سر محکم می‌شود.<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9464/پوشاک-اعراب-ایران «پوشاک قوم عرب در ایران»، وب‌سایت طبیعت.]</ref>
-در یزله، شرکت‌کنندگان با گرفتن کمر فرد جلو، شکل یک قطار انسانی تشکیل می‌دهند و با ضرب‌آهنگ‌های خاص، به آرامی حرکت می‌کنند. در مراسم عزاداری، گروه پس از طی مسافتی، دایره‌وار ایستاده و با ریتم یزله شروع به سینه‌زنی می‌کنند. اشعار و نوحه‌هایی که در این مراسم خوانده می‌شود، بستگی به مناسبت دارد.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6751272/یزله-خوانی-چیست-فلسفه-رقص-شمشیر-و-قهوه-تلخ-فیلم ««یزله‌خوانی چیست»؟/ فلسفه رقص شمشیر و قهوه تلخ+ فیلم»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
+* [[صنایع دستی|صنایع‌دستی]] در خوزستان، بیش از ۶۰ گونه متمایز است، ازجمله [[کپو]]، [[احرامی]]، [[قالی]]، [[حصیر]]، [[محرق]]، [[خراطی]]، نساجی سنتی، [[گلیم]]، [[عبا]]، [[گیوه]]، [[ورشو]]، [[معرق کاری|معرق]] و [[گبه]].<ref>[https://www.irna.ir/news/6751010/نگاهی-به-صنایع-دستی-استان-خوزستان «نگاهی به صنایع‌دستی استان خوزستان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>
+* غذاها و خوراکی‌های محلی عرب‌ها شامل [[محلبیه]]، [[سمبوسه]]، [[هریس]]، [[تشریبه]]، [[ماقوده]]، [[الگیمات]] و [[غوزی]] است.<ref>[https://www.isna.ir/news/92051306789/غذاهای-محلی-عرب-های-خوزستان-برای-ماه-رمضان «غذاهای محلی عرب‌های خوزستان برای ماه رمضان»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref>
-====گرگیعان====
+* بازی‌های محلی عرب‌زبانان در استان خوزستان شامل عظیم‌الغطا، اچعاب، طمت اِخریزه، شگ و شگ، عصیت برأس، اِمحیبس، حص‌الطلیه، لعبه و بلم است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/311520/نگاهی-به-بازی‌های-محلی-کودکان-عرب-خوزستان «نگاهی به بازی‌های محلی کودکان عرب خوزستان»، وب‌سایت تحلیلی‌خبری عصرایران.]</ref>
-هر ساله در شب میلاد [[امام حسن]]، [[کودک|کودکان]] عرب خوزستان با پوشیدن [[دشداشه]] و [[عبا]]، گروه‌گروه به در خانه‌ها می‌روند و با خواندن شعر «[[گرگیعان]] و گرگیعان»، طلب شیرینی می‌کنند. صاحبخانه‌ها با شیرینی از آنان پذیرایی می‌کنند و کودکان در مقابل برای آنها دعای خیر می‌کنند. این رسم که از [[شادی]] [[حضرت محمد|پیامبر]] برای تولد نوه‌اش الهام گرفته، نماد همبستگی و شادمانی مذهبی در جامعه عرب‌ها است.<ref>[https://www.magiran.com/article/3381425 سلیمان نوری، «گرگیعان جشن محله‌گردی کودکان عرب زبان»، روزنامۀ ایران، 1395ش، ص24.]</ref>
+* فرم‌های رایج موسیقی در عرب‌های ایران شامل ابوذیه، موال، هوسه (یزله) و چوبیه است. به‌طور کلی، موسیقی سنتی عرب شامل دو نوع سازی و آوازی است. مهم‌ترین فرم‌های آوازی شامل قصیده، لیالی، موال، توشیح و فرم‌های ساز مانند تقسیم و نوبه می‌شود. گروه‌های نوازنده و خواننده که با سازهای عربی در [[خوزستان]] فعالیت می‌کنند، به «الخُشابه» معروف هستند. سازهای اصلی شامل [[رباب]]، کاسوره، لازومه، زنجاری و طبله (دمبک) است. سچابیق یا زنگ‌های مضاعف نیز توسط زنان کولی عرب‌زبان خوزستان استفاده می‌شود.<ref>[https://vista.ir/m/a/6b0qk «موسیقی خوزستان»، وب‌سایت ویستا.]</ref>
+* رقص محلی عرب‌های ایران [[رقص چوبیه|چوبیه]] نام دارد.<ref>[https://miraskhz.ir/rha/mataleb/1863/رقص-محلی-چوبیه؛-رقص-فولکلوریک-مردم-عرب-خوزستان «رقص محلی چوبیه؛ رقص فولکلوریک مردم عرب خوزستان»، وب‌سایت ادارۀ کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی.]</ref>
-====آیین فصل====
-در فرهنگ عرب‌ها، «فصل» آیینی عرفی برای قطع چرخه انتقام‌گیری پس از قتل است. در این نظام، مسئولیت قتل به تمام قبیله قاتل تسری می‌یابد. شیوخ قبایل با تعیین «فُصیله» (خون‌بها) که می‌تواند شامل پرداخت نقدی، دام یا [[ازدواج]] دختران قبیله قاتل با قبیله مقتول باشد، به درگیری‌ها پایان می‌دهند. این زنان اگرچه در ابتدا به‌عنوان وجه‌المصالحه انتخاب می‌شوند؛ اما با [[فرزندآوری]] به ترمیم روابط بین قبایل کمک می‌کنند. این سنت هوشمندانه، خشونت را به صلح تبدیل کرده و پیوندهای جدیدی بین قبایل ایجاد می‌کند.<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9471/رسم-فصل «رسم فصل چیست؟»، وب‌سایت طبیعت.]</ref>
-===پوشاک محلی===
-====لباس زنان====
-لباس زنان عرب نیز شامل عبایه است. این [[چادر]] دارای بریدگی‌هایی در دو سمت شانه‌ها است تا دست‌ها بتوانند به راحتی بیرون بیایند.<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9464/پوشاک-اعراب-ایران «پوشاک قوم عرب در ایران»، وب‌سایت طبیعت.]</ref>
-====لباس مردان====
-لباس مردان عرب در خوزستان به نام دشداشه یا ثوب شناخته می‌شود. این لباس معمولاً سفید، بلند و تا مچ پا است. برای محافظت از سر و صورت در برابر تابش آفتاب و گرد و خاک، اعراب خوزستان از پارچه‌ای به نام کوفیه یا [[چفیه]] استفاده می‌کنند که عمدتاً به رنگ‌های سفید یا سیاه‌وسفید است. رنگ سبز در طرح [[چفیه]] نشانه [[سید|سادات]] بودن فرد است. چفیه بر روی سر قرار می‌گیرد و با حلقه‌های سیاه رنگی به نام «عِقال» محکم می‌شود.<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9464/پوشاک-اعراب-ایران «پوشاک قوم عرب در ایران»، وب‌سایت طبیعت.]</ref>
-===صنایع‌دستی===
-گوناگونی فرهنگ اقوام در استان خوزستان باعث تنوع [[صنایع دستی|صنایع‌دستی]] این منطقه شده و [[زیبایی]] ترکیب و نقش‌های آن را افزایش داده است. بیش از۶۰ رشته صنایع‌دستی در این استان شناسایی شده که مهم‌ترین آنها شامل کپو، احرامی، قالی محلی، [[حصیر]]، محرق، خراطی، نساجی سنتی، گلیم، عبا، گیوه، ورشو، [[معرق کاری|معرق]] و گبه است که عرب‌های خوزستان نیز به این صنایع مشغول هستند.<ref>[https://www.irna.ir/news/6751010/نگاهی-به-صنایع-دستی-استان-خوزستان «نگاهی به صنایع‌دستی استان خوزستان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>
-===غذاهای محلی===
-غذاها و خوراکی‌های محلی عرب‌ها شامل محلبیه (فرنی)، سمبوسه، هریس، تشریبه، ماقوده، الگیمات و غوزی است.<ref>[https://www.isna.ir/news/92051306789/غذاهای-محلی-عرب-های-خوزستان-برای-ماه-رمضان «غذاهای محلی عرب‌های خوزستان برای ماه رمضان»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref>
-===بازی‌های محلی===
-بازی‌های محلی عرب‌زبانان در استان خوزستان شامل عظیم‌الغطا، اچعاب، طمت اِخریزه، شگ و شگ، عصیت برأس، اِمحیبس، حص‌الطلیه، لعبه و بلم است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/311520/نگاهی-به-بازی‌های-محلی-کودکان-عرب-خوزستان «نگاهی به بازی‌های محلی کودکان عرب خوزستان»، وب‌سایت تحلیلی‌خبری عصرایران.]</ref>
-===موسیقی و رقص محلی===
-فرم‌های رایج موسیقی در عرب‌های ایران شامل ابوذیه، موال، هوسه (یزله) و چوبیه است. این فرم‌ها با سبک موسیقی جنوب عراق، به‌ویژه بصره و همچنین با فرم‌های موسیقی [[لبنان]] و سوریه ارتباط دارند. به‌طور کلی، موسیقی سنتی عرب شامل دو نوع سازی و آوازی است. مهم‌ترین فرم‌های آوازی شامل قصیده، لیالی، موال، توشیح و فرم‌های ساز مانند تقسیم و نوبه می‌شود. گروه‌های نوازنده و خواننده که با سازهای عربی در [[خوزستان]] فعالیت می‌کنند، به «الخُشابه» معروف هستند. سازهای اصلی شامل [[رباب]]، کاسوره، لازومه، زنجاری و طبله (دمبک) است. سچابیق یا زنگ‌های مضاعف نیز توسط زنان کولی عرب‌زبان خوزستان استفاده می‌شود.<ref>[https://vista.ir/m/a/6b0qk «موسیقی خوزستان»، وب‌سایت ویستا.]</ref>
-رقص محلی عرب‌های ایران «چوبیه» نام دارد. این رقص فولکلوریک، قدیمی‌ترین فرم رقص به‌شمار می‌آید و نشان‌دهنده حالات، عادات و فرهنگ یک قوم یا ساکنان یک منطقه جغرافیایی خاص است. رقص چوبیه شامل مجموعه‌ای از حرکات موزون است که ویژگی‌های فرهنگی این مردم را به نمایش می‌گذارد.<ref>[https://miraskhz.ir/rha/mataleb/1863/رقص-محلی-چوبیه؛-رقص-فولکلوریک-مردم-عرب-خوزستان «رقص محلی چوبیه؛ رقص فولکلوریک مردم عرب خوزستان»، وب‌سایت ادارۀ کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی.]</ref>
 ==گیلک==