| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
امنیت عینی به وضعیت عینیِ نبود تهدید در محیط اشاره دارد، در حالیکه احساس امنیت، ادراک ذهنی فرد از این وضعیت است. این دو همواره منطبق نیستند؛ ممکن است در جامعهای امنیت عینی وجود داشته باشد اما به دلایلی مانند عملکرد رسانهها، شایعات یا تجربههای پیشین، مردم احساس ناامنی کنند. برعکس، گاهی با وجود تهدیدهای عینی، برخی افراد بهدلیل اعتماد بالا یا عدم آگاهی، احساس امنیت میکنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4054641/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «وجود احساس امنیت در جامعه یک ضرورت است»، خبرگزاری مهر.]</ref> احساس ناامنی حتی در نبود ناامنی عینی نیز میتواند رفتارهای اجتماعی را مختل کند. برای نمونه، وقوع یک جرم ممکن است فقط چند قربانی مستقیم داشته باشد اما احساس ناامنی ناشی از آن، دامنهای گستردهتر یافته و آرامش روانی جمع بزرگی را برهم میزند.<ref>[https://www.omidnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-5/187232-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB «احساس عدم امنیت در جامعه؛ آینهای از واقعیت یا بازتابی از ترسهای درونی؟»، خبرگزاری امید.]</ref> | امنیت عینی به وضعیت عینیِ نبود تهدید در محیط اشاره دارد، در حالیکه احساس امنیت، ادراک ذهنی فرد از این وضعیت است. این دو همواره منطبق نیستند؛ ممکن است در جامعهای امنیت عینی وجود داشته باشد اما به دلایلی مانند عملکرد رسانهها، شایعات یا تجربههای پیشین، مردم احساس ناامنی کنند. برعکس، گاهی با وجود تهدیدهای عینی، برخی افراد بهدلیل اعتماد بالا یا عدم آگاهی، احساس امنیت میکنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4054641/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «وجود احساس امنیت در جامعه یک ضرورت است»، خبرگزاری مهر.]</ref> احساس ناامنی حتی در نبود ناامنی عینی نیز میتواند رفتارهای اجتماعی را مختل کند. برای نمونه، وقوع یک جرم ممکن است فقط چند قربانی مستقیم داشته باشد اما احساس ناامنی ناشی از آن، دامنهای گستردهتر یافته و آرامش روانی جمع بزرگی را برهم میزند.<ref>[https://www.omidnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-5/187232-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB «احساس عدم امنیت در جامعه؛ آینهای از واقعیت یا بازتابی از ترسهای درونی؟»، خبرگزاری امید.]</ref> | ||
==مبانی | ==مبانی و انواع احساس امنیت== | ||
===احساس امنیت درونی=== | ===احساس امنیت روانی و درونی=== | ||
احساس امنیت روانی حالتی درونی است که از برآورده شدن شش نیاز بنیادین از جمله بقا، پیوندجویی، پیشرفت، قدرت، آزادی و تفریح پدید میآید. عواملی همچون احترام به استقلال فرد، تجارب مثبت مشترک، گفتگو برای حل تعارضات و خوشخلقی، این احساس را تقویت میکنند؛ در مقابل، ارتباطات معیوب، کنترل بیرونی، بدخلقی و فقدان تجارب مثبت، احساس ناامنی روانی را افزایش میدهند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/220046/%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%84%D8%B2%D9%85-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-6-%D9%86%D9%8A%D8% «احساس امنیت روانی، مستلزم بهرهمندی از 6 نیاز درونی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> | |||
====نقش ذکر الهی==== | |||
حالتی درونی است که از برآورده شدن شش نیاز بنیادین | از منظر قرآن کریم، «ذکر الله» و یاد خدا، عامل اصلی ایجاد آرامش و اطمینان قلب است؛ چنانکه آیۀ «أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»،<ref>سورۀ رعد، آیۀ 28.</ref> یاد خدا را مایۀ تسکین اضطراب معرفی میکند. در مقابل، رویگردانی از یاد خدا منشأ ناآرامیها و نگرانیها شمرده شده است.<ref> [https://rjqk.atu.ac.ir/article%205607.html فتحی، «رابطۀ احساس امنیت و بهداشت روانی در قرآن کریم»، 1391ش، ص110-112.]</ref> | ||
====نقش ذکر الهی | ===امنیت وجودی (هستی شناختی)=== | ||
از منظر قرآن کریم، «ذکر الله» و یاد خدا، عامل اصلی ایجاد | از نظر گیدنز، «امنیت وجودی» احساس نظم و استمرار در رابطۀ با تجربیات فرد بوده که به توانایی افراد در معنا بخشیدن به زندگی بستگی دارد. این نوع امنیت نه پدیدهای شناختی بلکه عاطفی است و در ناخودآگاه آدمی ریشه دارد. سرچشمۀ آن به تجربههای کودکی و رابطه با مراقب اولیۀ آدمی بازمیگردد. مدرنیته با وجود کاهش برخی خطرات، پارامترهای خطرآفرین نوین و ناشناختهای وارد زندگی انسان کرده است.<ref>گیدنز، پیامدهای مدرنیته، 1377ش، ص112.</ref> | ||
==ابعاد کارکردی احساس امنیت== | |||
در این سطح، احساس امنیت در عرصههای مشخص زندگی اجتماعی و نهادی ظاهر میشود:<br> | |||
# احساس امنیت اجتماعی: جهتگیری مثبت شهروندان نسبت به نبود تهدید در حوزههایی مانند ثبات سیاسی، انسجام هویتی و تمامیت ارضی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیبزاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص60-61.]</ref> عوامل مؤثر: پایگاه اقتصادی-اجتماعی، اعتماد اجتماعی، میزان دینداری، نگرش نسبت به عملکرد پلیس، مهاجرت، سکونتگاهها، سن، قومیت، جنسیت، شغل، درآمد، فرهنگ، تحصیلات و حمایتهای اجتماعی.<ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیبزاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص73.]</ref> | |||
# احساس امنیت اقتصادی: برقراری نظم میان روابط اساسیِ تأمین نیازهای مادی انسان؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/1858710/fa ولایتینژاد و دیگران، «تأثیر توسعۀ مشارکت عمومی بر احساس امنیت»، 1403ش، ص94-95.]</ref> یعنی تأمین منابع اولیه، تولید، توزیع، کار و درآمد بهگونهای که نیازهای ضروری برآورده شده و افراد از این جهت خود را در خطر احساس نکنند.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref> همچنین، شفافسازی، ایجاد فضای رقابتی و فضای با ثبات باعث میشود فعال اقتصادی احساس امنیت کند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref> احساس امنیت اقتصادی و ضریب بالای آن، از شاخصهای توسعهیافتگی و رفاه اجتماعی است؛ رفاه بدون احساس امنیت معنا ندارد.<ref> [https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref> | |||
# احساس امنیت سیاسی: جهتگیری مثبت روانی نسبت به نبود تهدیدات علیه ثبات سیاسی، مشارکت و هویت ملی و نیز امنیت در برابر اقدامات سرکوبگرانه یا بیثباتیهای سیاسی است. این بعد با اعتماد به نهادهای حاکمیتی و ثبات فضای سیاسی پیوند دارد.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref> | |||
# احساس امنیت قضایی: فقدان هراس از بیعدالتی، عدم دسترسی به حقوق قانونی، یا تهدید شدن از سوی نظام قضایی اشاره داشته و بیانگر اطمینان شهروندان به محفوظ ماندن حقوق آنها و دادرسی عادلانه است.<ref> [https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref> همچنین، با ایجاد امنیت قضایی، سایر ابعاد امنیت یعنی امنیت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، اخلاقی و فرهنگی نیز به وجود میآید.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref> | |||
==مؤلفههای اصلی احساس امنیت اجتماعی== | |||
تحقیقات تجربی نشان دادهاند که احساس امنیت اجتماعی بهصورت معناداری با متغیرهای زیر رابطه دارد: | |||
# هویت اجتماعی: احساس تعلق و همبستگی به جامعه. هر عاملی که در این احساس تعلق اختلال ایجاد کند، تهدیدی برای امنیت اجتماعی است. | |||
# معنویت: بهعنوان «روح احساس امنیت اجتماعی» شامل ابعاد فرامادی، معنا و هدف زندگی، سلامت، تقدس زندگی، نوعدوستی، آگاهی از تراژدی و آرمانگرایی است. | |||
# هوش فرهنگی: توانایی یادگیری الگوهای جدید در تعاملات فرهنگی و ارائۀ پاسخهای رفتاری صحیح. نبود درک صحیح از تفاوتهای فرهنگی، احساس ناامنی را افزایش میدهد.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article%2022685.html حمیدیپور و رجبی، «پیشبینی احساس امنیت اجتماعی براساس هویت اجتماعی، هوش فرهنگی و معنویت»، 1397ش، ص101-102.]</ref> | |||
==امنیت وجودی<ref group="دیدگاه">امنیت روانی و درونی و وجودی از ابعاد و انواع احساس امنیت نیستند؟ به دقت منابع را بررسی کنید. | ==امنیت وجودی<ref group="دیدگاه">امنیت روانی و درونی و وجودی از ابعاد و انواع احساس امنیت نیستند؟ به دقت منابع را بررسی کنید. | ||
