|
|
| خط ۴۷: |
خط ۴۷: |
|
| |
|
| == نهادهای مؤثر بر همبستگی اجتماعی == | | == نهادهای مؤثر بر همبستگی اجتماعی == |
| | | دین یکی از مهمترین عامل همبستگی اجتماعی معرفی شده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 135، 173 و 184.</ref> پژوهشهای تجربی و جامعهشناختی نشان میدهد که میان نهاد دین و همبستگی اجتماعی رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد.<ref>زارع و همکاران، «بررسی تأثیر میزان و انواع دینداری بر همبستگی اجتماعی»، ۱۳۹۴، ص ۱۶۹.</ref> دانشگاهها و نهادهای آموزش عالی با تربیت شهروندی اجتماعی، افراد را از منفعتگرایی فردی به سمت مصالح عمومی و التزام به قراردادهای اجتماعی سوق میدهند.<ref>عطارزاده، «دانشگاه و همبستگی ملی؛ تحول مفهوم فردی شهروندی به رویکرد اجتماعی»، ۱۴۰۲، ص ۴۵.</ref><ref>کریمی، «تأملی نظری درباره نسبت آموزش عالی و همبستگی اجتماعی»، ۱۳۹۰، ص ۱.</ref> برای ارتقای همبستگی اجتماعی، تطابق قانون با خواستههای جامعه ضروری است.<ref>مهدوی زاهد، «نقش قانون در ارتقا یا کاستن همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲، ص ۳۰.</ref> اخلاقیات همبستگیساز تنها در صورتی پایدار میمانند که به کدهای حقوقی و رویههای قانونی تبدیل شوند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%86 «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وبسایت فرارو.]</ref> رسانههای جمعی با ایجاد لایههای هویتی مشترک میتوانند همبسگی اجتماعی را تقویت کنند.<ref>امام جمعه، «تحلیل جامعه شناختی همبستگی اجتماعی و فرهنگی در ایران»، ۱۳۸۷، ص ۱.</ref> شکلگیری نهادهای واسط نظیر شوراها، سندیکاها، انجمنهای علمی، اصناف و سازمانهای مردمنهاد، از ارکان حفظ همبستگی اجتماعی به شمار میروند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%86 «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وبسایت فرارو.]</ref> |
| === '''دین''' ===
| |
| یکی از مهمترین عامل همبستگی اجتماعی دین معرفی شده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 135، 173 و 184.</ref> پژوهشهای تجربی و جامعهشناختی نشان میدهد که میان نهاد دین و همبستگی اجتماعی رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد. بررسی ابعاد مختلف دینداری حاکی از آن است که بُعد مناسکی نظیر شرکت در نمازهای جماعت، عزاداریها و مراسمهای مذهبی و بُعد تجربی احساس معنویت و پیوند با امر قدسی، بیشترین تأثیر را بر افزایش احساس تعلق و شدت ارتباطات میانفردی در جامعه دارند.<ref>زارع و همکاران، «بررسی تأثیر میزان و انواع دینداری بر همبستگی اجتماعی»، ۱۳۹۴، ص ۱۶۹.</ref> | |
| | |
| === '''آموزش عالی و دانشگاه''' ===
| |
| دانشگاهها با ترویج «شهروندی اجتماعی»، افراد را از منفعتگرایی فردی به سمت مصالح عمومی سوق میدهند. نهاد آموزش عالی از طریق تولید اجماع درباره قراردادهای اجتماعی، نقش بازتولیدکننده اخلاق جمعی را ایفا میکند.<ref>عطارزاده، «دانشگاه و همبستگی ملی؛ تحول مفهوم فردی شهروندی به رویکرد اجتماعی»، ۱۴۰۲، ص ۴۵.</ref><ref>کریمی، «تأملی نظری درباره نسبت آموزش عالی و همبستگی اجتماعی»، ۱۳۹۰، ص ۱.</ref>
| |
| | |
| === '''قانون و نظام حقوقی''' ===
| |
| قانون ابزاری برای تنظیم روابط اجتماعی است؛ اما اگر هنجارهای قانونی با واقعیتهای عینی جامعه تطابق نداشته باشد، منجر به تضاد میشود. برای ارتقای همبستگی، تطابق قانون با خواستههای جامعه ضروری است.<ref>مهدوی زاهد، «نقش قانون در ارتقا یا کاستن همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲، ص ۳۰.</ref> در دیدگاههای جامعهشناختی حقوقی، اخلاقیاتِ همبستگیساز تنها در صورتی پایدار میمانند که به کدهای حقوقی و رویههای قانونی تبدیل شوند. این رویکرد که بر اصل بدهی اجتماعی استوار است، ایجاب میکند که بهرهمندی نابرابر افراد از مواهب جامعه، از طریق سازوکارهای قانونی جبران شود. تدوین قوانینی نظیر استقرار نظامهای مالیاتی پلکانی، وضع قوانین حمایتی و ایمنی برای نیروی کار، و الزام دولتها به تأمین آموزش، بهداشت و بیمه فراگیر و رایگان، تجلی حقوقی همبستگی اجتماعی هستند که با هدف بازتوزیع عادلانه منابع و کاهش شکافهای طبقاتی وضع میشوند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%86 «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وبسایت فرارو.]</ref>
| |
| | |
| === فضاهای شهری و رسانه ===
| |
| | |
| * '''فضای عمومی:''' کیفیت فضاهای شهری بستر تعاملات چهرهبهچهره است که منجر به افزایش اعتماد و وجدان جمعی میان شهروندان میشود.<ref>عبداله زاده فرد، «ارتقای کیفیت فضاهای عمومی شهری راهبردی در شکل گیری همبستگی اجتماعی»، ۱۳۹۵، ص ۲.</ref>
| |
| * '''رسانههای جمعی:''' رسانهها با ایجاد لایههای هویتی مشترک میتوانند انسجام فرهنگی را تقویت کنند.<ref>امام جمعه، «تحلیل جامعه شناختی همبستگی اجتماعی و فرهنگی در ایران»، ۱۳۸۷، ص ۱.</ref>
| |
| | |
| === '''نهادهای مدنی و گروههای واسط''' ===
| |
| تشکلیابی مستقل جامعه و شکلگیری نهادهای واسط نظیر شوراها، سندیکاها، انجمنهای علمی، اصناف و سازمانهای مردمنهاد، از ارکان حفظ همبستگی اجتماعی در جوامع پیچیده به شمار میروند. در نظریات جامعهشناسی سیاسی، این گروههای ثانویه نقش تعدیلکنندهای ایفا میکنند؛ از یکسو با ایجاد بستری برای مشارکت و شناسایی منافع مشترک، از دستاندازی و استبداد احتمالی قدرت حاکم (دولت) بر افراد جلوگیری میکنند و از سوی دیگر، مانع از تسلط منافع و ارادههای خودخواهانه و اتمیزه فردی بر خیر عمومی میشوند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%86 «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وبسایت فرارو.]</ref>
| |
|
| |
|
| == عوامل تهدیدکنندۀ همبستگی اجتماعی == | | == عوامل تهدیدکنندۀ همبستگی اجتماعی == |