| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''احساس امنیت'''</big>؛ آرامشِ برآمده از ایمنیِ درونی و اعتمادِ اجتماعی.< | <big>'''احساس امنیت'''</big>؛ آرامشِ برآمده از ایمنیِ درونی و اعتمادِ اجتماعی.<ref group="دیدگاه">حتما منابع پیشنهادی در صفحه بحث را ببینید و در تکمیل بخش های مختلف مقاله از آنها استفاده کنید: | ||
</ref> | |||
احساس امنیت (Feeling of Security)، مفهومی ذهنی- اجتماعی است که به ادراک افراد از نبود تهدید نسبت به جان، مال، حقوق و ارزشهای آنها اشاره دارد. این مفهوم، در کنار شرایط عینی، بهطور مستقیم با ذهنیت، تجربهها و تفسیر افراد از محیط پیرامون مرتبط بوده و با آرامش خاطر، اطمینان و فقدان هراس همراه است. احساس امنیت را همچنین، مفهومی چندبعدی میدانند که از تعامل عوامل فردی، اجتماعی، اقتصادی و معنوی شکل گرفته و نقش اساسی در تنظیم رفتارها و کیفیت زندگی انسانها دارد. علاوه بر آن، این احساس، از شاخصهای مهم کیفیت زندگی و توسعۀ اجتماعی محسوب میشود. | احساس امنیت (Feeling of Security)، مفهومی ذهنی- اجتماعی است که به ادراک افراد از نبود تهدید نسبت به جان، مال، حقوق و ارزشهای آنها اشاره دارد. این مفهوم، در کنار شرایط عینی، بهطور مستقیم با ذهنیت، تجربهها و تفسیر افراد از محیط پیرامون مرتبط بوده و با آرامش خاطر، اطمینان و فقدان هراس همراه است. احساس امنیت را همچنین، مفهومی چندبعدی میدانند که از تعامل عوامل فردی، اجتماعی، اقتصادی و معنوی شکل گرفته و نقش اساسی در تنظیم رفتارها و کیفیت زندگی انسانها دارد. علاوه بر آن، این احساس، از شاخصهای مهم کیفیت زندگی و توسعۀ اجتماعی محسوب میشود. | ||
| خط ۱۶: | خط ۱۸: | ||
امنیت عینی به وضعیت عینیِ نبود تهدید در محیط اشاره دارد، در حالیکه احساس امنیت، ادراک ذهنی فرد از این وضعیت است. این دو همواره منطبق نیستند؛ ممکن است در جامعهای امنیت عینی وجود داشته باشد اما به دلایلی مانند عملکرد رسانهها، شایعات یا تجربههای پیشین، مردم احساس ناامنی کنند. برعکس، گاهی با وجود تهدیدهای عینی، برخی افراد بهدلیل اعتماد بالا یا عدم آگاهی، احساس امنیت میکنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4054641/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «وجود احساس امنیت در جامعه یک ضرورت است»، خبرگزاری مهر.]</ref> احساس ناامنی حتی در نبود ناامنی عینی نیز میتواند رفتارهای اجتماعی را مختل کند. برای نمونه، وقوع یک جرم ممکن است فقط چند قربانی مستقیم داشته باشد اما احساس ناامنی ناشی از آن، دامنهای گستردهتر یافته و آرامش روانی جمع بزرگی را برهم میزند.<ref>[https://www.omidnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-5/187232-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB «احساس عدم امنیت در جامعه؛ آینهای از واقعیت یا بازتابی از ترسهای درونی؟»، خبرگزاری امید.]</ref> | امنیت عینی به وضعیت عینیِ نبود تهدید در محیط اشاره دارد، در حالیکه احساس امنیت، ادراک ذهنی فرد از این وضعیت است. این دو همواره منطبق نیستند؛ ممکن است در جامعهای امنیت عینی وجود داشته باشد اما به دلایلی مانند عملکرد رسانهها، شایعات یا تجربههای پیشین، مردم احساس ناامنی کنند. برعکس، گاهی با وجود تهدیدهای عینی، برخی افراد بهدلیل اعتماد بالا یا عدم آگاهی، احساس امنیت میکنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4054641/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «وجود احساس امنیت در جامعه یک ضرورت است»، خبرگزاری مهر.]</ref> احساس ناامنی حتی در نبود ناامنی عینی نیز میتواند رفتارهای اجتماعی را مختل کند. برای نمونه، وقوع یک جرم ممکن است فقط چند قربانی مستقیم داشته باشد اما احساس ناامنی ناشی از آن، دامنهای گستردهتر یافته و آرامش روانی جمع بزرگی را برهم میزند.<ref>[https://www.omidnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-5/187232-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB «احساس عدم امنیت در جامعه؛ آینهای از واقعیت یا بازتابی از ترسهای درونی؟»، خبرگزاری امید.]</ref> | ||
==مبانی<ref group="دیدگاه">کدامها مبانی هستند؟</ref> و انواع احساس امنیت== | ==مبانی<ref group="دیدگاه">کدامها مبانی هستند؟</ref> و انواع احساس امنیت<ref group="دیدگاه">لطفا با مطالعه دقیق منابع بررسی کنید که انواع احساس امنیت کدام موارد هستند؟ احساس امنیت روانی و درونی انواع یکی هست یا دو تا؟ از انواع هستند یا مثل بخش بعدی از ابعاد کارکردی؟ اصلا بحث انواع و ابعاد چه فرقی دارد؟ همین سؤالات درباره امنیت وجودی نیز مطرح است.</ref>== | ||
===احساس امنیت روانی و درونی=== | ===احساس امنیت روانی و درونی=== | ||
احساس امنیت روانی حالتی درونی است که از برآورده شدن شش نیاز بنیادین ازجمله بقا، پیوندجویی، پیشرفت، قدرت، آزادی و تفریح پدید میآید. عواملی همچون احترام به استقلال فرد، تجارب مثبت مشترک، گفتگو برای حل تعارضات و خوشخلقی، این احساس را تقویت میکنند؛ در مقابل، ارتباطات معیوب، کنترل بیرونی، بدخلقی و فقدان تجارب مثبت، احساس ناامنی روانی را افزایش میدهند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/220046/%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%84%D8%B2%D9%85-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-6-%D9%86%D9%8A%D8% «احساس امنیت روانی، مستلزم بهرهمندی از 6 نیاز درونی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> | احساس امنیت روانی حالتی درونی است که از برآورده شدن شش نیاز بنیادین ازجمله بقا، پیوندجویی، پیشرفت، قدرت، آزادی و تفریح پدید میآید. عواملی همچون احترام به استقلال فرد، تجارب مثبت مشترک، گفتگو برای حل تعارضات و خوشخلقی، این احساس را تقویت میکنند؛ در مقابل، ارتباطات معیوب، کنترل بیرونی، بدخلقی و فقدان تجارب مثبت، احساس ناامنی روانی را افزایش میدهند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/220046/%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%84%D8%B2%D9%85-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-6-%D9%86%D9%8A%D8% «احساس امنیت روانی، مستلزم بهرهمندی از 6 نیاز درونی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> | ||
====نقش ذکر الهی==== | ====نقش ذکر الهی==== | ||
از منظر قرآن کریم، «ذکر الله» و یاد خدا، عامل اصلی ایجاد آرامش و اطمینان قلب است؛ چنانکه آیۀ «أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»،<ref>سورۀ رعد، آیۀ 28.</ref> یاد خدا را مایۀ تسکین اضطراب معرفی میکند. در مقابل، رویگردانی از یاد خدا منشأ ناآرامیها و نگرانیها شمرده شده است.<ref> [https://rjqk.atu.ac.ir/article%205607.html فتحی، «رابطۀ احساس امنیت و بهداشت روانی در قرآن کریم»، 1391ش، ص110-112.]</ref><ref group="دیدگاه">در دیدگاههای قبلی این سؤال را مطرح کرده بودم که احساس امنیت چه ارتباطی با آرامش دارد؟ در این منبع ذکر و نیایش و دعا موجب آرامش و رفع ناآرامی و اضطراب معرفی شده است نه احساس امنیت.</ref> | از منظر قرآن کریم، «ذکر الله» و یاد خدا، عامل اصلی ایجاد آرامش و اطمینان قلب است؛ چنانکه آیۀ «أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»،<ref>سورۀ رعد، آیۀ 28.</ref> یاد خدا را مایۀ تسکین اضطراب معرفی میکند. در مقابل، رویگردانی از یاد خدا منشأ ناآرامیها و نگرانیها شمرده شده است.<ref> [https://rjqk.atu.ac.ir/article%205607.html فتحی، «رابطۀ احساس امنیت و بهداشت روانی در قرآن کریم»، 1391ش، ص110-112.]</ref><ref group="دیدگاه">در دیدگاههای قبلی این سؤال را مطرح کرده بودم که احساس امنیت چه ارتباطی با آرامش دارد؟ در این منبع ذکر و نیایش و دعا موجب آرامش و رفع ناآرامی و اضطراب معرفی شده است نه احساس امنیت. | ||
علاوه بر آن، این مطلب را باید در عوامل تقویت احساس امنیت گفت و یک عامل مهم احساس امنیت را دینداری معرفی کرد. | |||
http://www.jss-isa.ir/article_21249.html | |||
https://ecc.isc.ac/showJournal/24894/286335/3613501</ref> | |||
===امنیت وجودی (هستی شناختی)=== | ===امنیت وجودی (هستی شناختی)=== | ||
از نظر گیدنز، «امنیت وجودی» احساس نظم و استمرار در رابطۀ با تجربیات فرد بوده که به توانایی افراد در معنا بخشیدن به زندگی بستگی دارد. این نوع امنیت نه پدیدهای شناختی بلکه عاطفی است و در ناخودآگاه آدمی ریشه دارد. سرچشمۀ آن به تجربههای کودکی و رابطه با مراقب اولیۀ آدمی بازمیگردد. مدرنیته با وجود کاهش برخی خطرات، پارامترهای خطرآفرین نوین و ناشناختهای وارد زندگی انسان کرده است.<ref>گیدنز، پیامدهای مدرنیته، 1377ش، ص112.</ref><ref group="دیدگاه">یعنی امنیت وجودی نوعی از احساس امنیت است؟ من از این متن به چنین برداشتی نرسیدم. آیا منبع را چک کرده اید که حرف دقیق آن چیست؟ من به منبع دسترسی نداشتم</ref> | از نظر گیدنز، «امنیت وجودی» احساس نظم و استمرار در رابطۀ با تجربیات فرد بوده که به توانایی افراد در معنا بخشیدن به زندگی بستگی دارد. این نوع امنیت نه پدیدهای شناختی بلکه عاطفی است و در ناخودآگاه آدمی ریشه دارد. سرچشمۀ آن به تجربههای کودکی و رابطه با مراقب اولیۀ آدمی بازمیگردد. مدرنیته با وجود کاهش برخی خطرات، پارامترهای خطرآفرین نوین و ناشناختهای وارد زندگی انسان کرده است.<ref>گیدنز، پیامدهای مدرنیته، 1377ش، ص112.</ref><ref group="دیدگاه">یعنی امنیت وجودی نوعی از احساس امنیت است؟ من از این متن به چنین برداشتی نرسیدم. آیا منبع را چک کرده اید که حرف دقیق آن چیست؟ من به منبع دسترسی نداشتم</ref> | ||
| خط ۲۹: | خط ۳۷: | ||
* '''احساس امنیت سیاسی:''' جهتگیری مثبت روانی نسبت به نبود تهدیدات علیه ثبات سیاسی، مشارکت و هویت ملی و نیز امنیت در برابر اقدامات سرکوبگرانه یا بیثباتیهای سیاسی است. این بعد با اعتماد به نهادهای حاکمیتی پیوند دارد.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref> | * '''احساس امنیت سیاسی:''' جهتگیری مثبت روانی نسبت به نبود تهدیدات علیه ثبات سیاسی، مشارکت و هویت ملی و نیز امنیت در برابر اقدامات سرکوبگرانه یا بیثباتیهای سیاسی است. این بعد با اعتماد به نهادهای حاکمیتی پیوند دارد.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref> | ||
* '''احساس امنیت قضایی:''' شامل فقدان هراس از بیعدالتی، عدم دسترسی به حقوق قانونی یا تهدید شدن از سوی نظام قضایی است و بیانگر اطمینان شهروندان به محفوظ ماندن حقوق آنها و دادرسی عادلانه است.<ref> [https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref> با ایجاد امنیت قضایی، سایر ابعاد امنیت یعنی امنیت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، اخلاقی و فرهنگی نیز به وجود میآید.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref><ref group="دیدگاه">جمله اخیر درباره احساس امنیت قضایی است یا خود امنیت قضایی؟</ref> | * '''احساس امنیت قضایی:''' شامل فقدان هراس از بیعدالتی، عدم دسترسی به حقوق قانونی یا تهدید شدن از سوی نظام قضایی است و بیانگر اطمینان شهروندان به محفوظ ماندن حقوق آنها و دادرسی عادلانه است.<ref> [https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref> با ایجاد امنیت قضایی، سایر ابعاد امنیت یعنی امنیت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، اخلاقی و فرهنگی نیز به وجود میآید.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref><ref group="دیدگاه">جمله اخیر درباره احساس امنیت قضایی است یا خود امنیت قضایی؟</ref> | ||
* '''احساس امنیت اجتماعی''' | * '''احساس امنیت اجتماعی:''' باور و نگرش مثبت شهروندان مبنی بر مصونیت در برابر تهدیداتِ متوجه انسجام هویتی و تمامیت ارضی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیبزاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص60-61.]</ref> این سطح از احساس امنیت، متأثر از عوامل فردی و نهادی متعددی ازجمله ویژگیهای جمعیتشناختی شامل سن، جنسیت، قومیت، تحصیلات و درآمد، پایگاه اقتصادی-اجتماعی، شرایط سکونتگاهی، سطح اعتماد اجتماعی، میزان دینداری، حمایتهای مدنی و ارزیابی عمومی از عملکرد نهادهای انتظامی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیبزاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص73.]</ref> بر پایه پژوهشهای تجربی، احساس امنیت اجتماعی همبستگی معناداری با متغیرهای زیر دارد: | ||
# هویت اجتماعی: میزان تعلق و همبستگی فرد با جامعه؛ بهگونهای که تضعیف این پیوند، زمینهساز احساس ناامنی ذهنی میشود. | # هویت اجتماعی: میزان تعلق و همبستگی فرد با جامعه؛ بهگونهای که تضعیف این پیوند، زمینهساز احساس ناامنی ذهنی میشود. | ||
| خط ۴۵: | خط ۵۳: | ||
==احساس امنیت در گروههای خاص== | ==احساس امنیت در گروههای خاص== | ||
=== | |||
=== '''احساس امنیت در زنان''' === | |||
سطح احساس امنیت در زنان: پیمایشها نشان میدهد که سطح احساس امنیت در مردان عموماً بالاتر از زنان است و ترس از وقوع جرم در زنان حدود سه برابر مردان برآورد میشود. از منظر جمعیتشناختی، زنان متأهل، مجرد، شاغل، دارای تحصیلات عالی و همچنین ساکنان مناطق روستایی، احساس امنیت بیشتری در مقایسه با زنان مطلقه و ساکنان مناطق شهری گزارش میکنند.<ref> [https://www.srds.ir/article%20228575.html مولائی، «نقش سرمایۀ فرهنگی در ارتقاء احساس امنیت اجتماعی زنان در شهر دره شهر»، 1404ش، ص282-284.]</ref> | |||
از سوی دیگر با وجود مشارکت گسترده زنان در فضای مجازی، مواجهه نامتناسب با آزارهای آنلاین یکی از عوامل اصلی کاهش احساس امنیت در این محیط است. میزان امنیت ادراکشده زنان در شبکههای اجتماعی به عواملی نظیر سواد رسانهای، سن، میزان تحصیلات، هنجارهای فرهنگی، وجود چارچوبهای قانونی بازدارنده و نحوه طراحی پلتفرمها بستگی دارد.<ref>[https://womenstudy.ihcs.ac.ir/article%2010472.html محمدی و نعمتی، «مطالعۀ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکههای اجتماعی براساس تجربۀ زیستۀ زنان فعال»، 1404ش، ص205-206.]</ref> | |||
===کودکان=== | بر پایه تحقیقات صورتگرفته، احساس امنیت در زنان متأثر از مجموعهای از عوامل جمعیتشناختی، خانوادگی، اقتصادی و فرهنگی است. در سطح فردی، متغیرهای روانشناختی نظیر عزت نفس و اعتماد، با کاهش اضطراب و افزایش توانایی مدیریت بحران، به ارتقای احساس امنیت کمک میکنند.<ref>[https://jis.yu.ac.ir/article%20734408.html فرخی، «تحلیل جامعهشناختی احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر بر آن در کلانشهر شیراز»، 1404ش، ص231-233.]</ref> خانواده بهعنوان بستر اصلی تأمین امنیت، نقش مهمی در سلامت روان زنان و جلوگیری از انتقال ناامنی به نسلهای آینده ایفا میکند.<ref>[https://jwfs.alzahra.ac.ir/article%205059.html جهانبخش گنجه، «مطالعۀ کیفی احساس امنیت زنان در محیط خانواده مورد مطالعه: زنان مراجعهکننده به مراکز مشاوره در شهرستان کرج»، 1399ش، ص81-83.]</ref> همچنین، برخورداری از سرمایه فرهنگی شامل مدارک تحصیلی و مهارتها با تأثیر بر سبک زندگی، همبستگی مثبتی با احساس امنیت دارد.<ref> [https://www.srds.ir/article%20228575.html مولائی، «نقش سرمایۀ فرهنگی در ارتقاء احساس امنیت اجتماعی زنان در شهر دره شهر»، 1404ش، ص282-284.]</ref> | ||
==== زنان سرپرست خانوار ==== | |||
در این گروه، فقر، بیکاری و آسیبهای اجتماعی شهری از مهمترین عوامل تهدیدکننده امنیت روانی محسوب میشوند. متغیرهایی نظیر تحصیلات، درآمد و شبکههای حمایت اجتماعی (خانواده و جامعه) بیشترین تأثیر را در تعدیل این تهدیدها دارند. مطالعات نشان میدهد توانمندسازی اقتصادی و برخورداری از حمایت عاطفی (حتی در صورت ازکارافتادگی همسر)، احساس امنیت این گروه را در مقایسه با زنان مطلقه یا بیوه افزایش میدهد.<ref>[https://www.jwss.ir/article%2033835.html کرد زنگنه و دیگران، «بررسی میزان احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر در آن»، 1395ش، ص126-128.]</ref> | |||
=== '''احساس امنیت در''' کودکان === | |||
احساس امنیت در کودکان بهمعنای برخورداری از آرامش ذهنی، حمایت عاطفی و روانی و حفاظت در برابر تهدیدات جسمی است. این احساس نقش کلیدی در رشد روانی، اجتماعی و فیزیکی کودک دارد. کودک در محیط امن، با اعتمادبهنفس بیشتری به کشف دنیای اطراف پرداخته و مهارتهای لازم برای زندگی را بهتر فرا میگیرد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1095588/%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D9%85%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%82-%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D «امنیت و ایمنی کودکان؛ حق هر کودک برای زندگی بهتر»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref> | احساس امنیت در کودکان بهمعنای برخورداری از آرامش ذهنی، حمایت عاطفی و روانی و حفاظت در برابر تهدیدات جسمی است. این احساس نقش کلیدی در رشد روانی، اجتماعی و فیزیکی کودک دارد. کودک در محیط امن، با اعتمادبهنفس بیشتری به کشف دنیای اطراف پرداخته و مهارتهای لازم برای زندگی را بهتر فرا میگیرد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1095588/%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D9%85%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%82-%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D «امنیت و ایمنی کودکان؛ حق هر کودک برای زندگی بهتر»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref> | ||
# '''احساس امنیت در خانواده''': خانواده نخستین نهاد ایجادکنندۀ امنیت برای کودک است. ابراز عشق و محبت، در آغوش گرفتن، بازی کردن و توجه به نیازهای عاطفی، احساس امنیت کودک را تقویت میکند. برعکس، بیتوجهی والدین، صحبت از مشکلات مالی و غیبت طولانی اعضای خانواده، احساس ناامنی را افزایش میدهد. | # '''احساس امنیت در خانواده''': خانواده نخستین نهاد ایجادکنندۀ امنیت برای کودک است. ابراز عشق و محبت، در آغوش گرفتن، بازی کردن و توجه به نیازهای عاطفی، احساس امنیت کودک را تقویت میکند. برعکس، بیتوجهی والدین، صحبت از مشکلات مالی و غیبت طولانی اعضای خانواده، احساس ناامنی را افزایش میدهد. | ||
# '''احساس امنیت در مدرسه''': مدرسه پس از خانواده، مهمترین فضای شکلگیری احساس امنیت است. محیطی عاری از خشونت و آزار، همراه با معلمان حمایتگر و روابط همسالان مبتنی بر احترام، از عوامل مؤثر بر احساس امنیت دانشآموزان محسوب میشود. | # '''احساس امنیت در مدرسه''': مدرسه پس از خانواده، مهمترین فضای شکلگیری احساس امنیت است. محیطی عاری از خشونت و آزار، همراه با معلمان حمایتگر و روابط همسالان مبتنی بر احترام، از عوامل مؤثر بر احساس امنیت دانشآموزان محسوب میشود. | ||
# '''احساس امنیت در جامعه''': کودکان در فضاهای عمومی مانند پارکها، خیابانها و وسایل نقلیه، نیازمند محافظت در برابر خطرات فیزیکی و روانی هستند. طراحی فضاهای شهری مناسب، نظارت بر اماکن عمومی و آموزش مهارتهای خودمراقبتی به کودک، احساس امنیت او را در جامعه افزایش میدهد.<ref>[https://www.beytoote.com/baby/psychology-baby/sense-security02-children.html «راههایی برای ایجاد حس امنیت در کودکان»، خبرگزاری بیتوته.] </ref> | # '''احساس امنیت در جامعه''': کودکان در فضاهای عمومی مانند پارکها، خیابانها و وسایل نقلیه، نیازمند محافظت در برابر خطرات فیزیکی و روانی هستند. طراحی فضاهای شهری مناسب، نظارت بر اماکن عمومی و آموزش مهارتهای خودمراقبتی به کودک، احساس امنیت او را در جامعه افزایش میدهد.<ref>[https://www.beytoote.com/baby/psychology-baby/sense-security02-children.html «راههایی برای ایجاد حس امنیت در کودکان»، خبرگزاری بیتوته.] </ref> | ||
# '''احساس امنیت کودکان در شرایط بحرانی و جنگ''': در | # '''احساس امنیت کودکان در شرایط بحرانی و جنگ''': در موقعیتهای تنشزا نظیر وقوع جنگ یا بحرانهای اجتماعی، بهرهگیری از ابزارهای فرهنگی و روانشناختی مانند قصهگویی، کاربرد مؤثری در ایجاد حس امنیت و آرامش دارد. این روش با ارائه الگوهای سازگارانه و القای پیامِ حلپذیر بودن چالشها، به بازسازی احساس آرامش و امنیت ذهنی کودک کمک میکند.<ref> [https://life.irna.ir/news/86098060/%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D9%82%D8%B5%D9%87-%DA%AF%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%AD%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86 «قدرت قصهگویی در ایجاد حس امنیت برای کودکان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | ||
==نهادها و بازیگران تأمین احساس امنیت== | ==نهادها و بازیگران تأمین احساس امنیت== | ||
| خط ۶۳: | خط ۷۶: | ||
# پلیس: با برقراری نظم و برخورد قاطع با جرائم، توأم با رفتار تعاملی، بستر روانی لازم برای استمرار فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی را فراهم میسازد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref> | # پلیس: با برقراری نظم و برخورد قاطع با جرائم، توأم با رفتار تعاملی، بستر روانی لازم برای استمرار فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی را فراهم میسازد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref> | ||
# قوه قضائیه: از طریق پیگرد قانونی مخلان امنیت روانی و برخورد با شایعهپراکنی، از آرامش عمومی صیانت میکند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref> | # قوه قضائیه: از طریق پیگرد قانونی مخلان امنیت روانی و برخورد با شایعهپراکنی، از آرامش عمومی صیانت میکند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref> | ||
# رسانهها | # رسانهها و صداوسیما: با مدیریت افکار عمومی و مقابله با یأسآفرینی، در تقویت و ارتقای امنیت روانی جامعه نقش ایفا میکنند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref> | ||
# شبکههای اجتماعی: احساس امنیت در شبکههای اجتماعی بهمعنای توانایی ادامۀ فعالیت بدون مزاحمت و تهدید است.<ref>بیات، جامعهشناسی احساس امنیت، 1388ش، ص108.</ref> گسترش دوستیابی، تبادل اطلاعات و دادوستد مالی در فضای مجازی، نیاز به این احساس را افزایش داده است. رفتارهای هنجارشکنانه، آزار آنلاین (بهویژه برای زنان) و شایعهپراکنی، امنیت کاربران را کاهش میدهد.<ref>[https://womenstudy.ihcs.ac.ir/article%2010472.html محمدی و نعمتی، «مطالعۀ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکههای اجتماعی براساس تجربۀ زیستۀ زنان فعال»، 1404ش، ص205.]</ref> | # شبکههای اجتماعی: احساس امنیت در شبکههای اجتماعی بهمعنای توانایی ادامۀ فعالیت بدون مزاحمت و تهدید است.<ref>بیات، جامعهشناسی احساس امنیت، 1388ش، ص108.</ref> گسترش دوستیابی، تبادل اطلاعات و دادوستد مالی در فضای مجازی، نیاز به این احساس را افزایش داده است. رفتارهای هنجارشکنانه، آزار آنلاین (بهویژه برای زنان) و شایعهپراکنی، امنیت کاربران را کاهش میدهد.<ref>[https://womenstudy.ihcs.ac.ir/article%2010472.html محمدی و نعمتی، «مطالعۀ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکههای اجتماعی براساس تجربۀ زیستۀ زنان فعال»، 1404ش، ص205.]</ref> | ||
# دشمنان: با هجمههای روانی و جنگ نرم، در تلاش برای کاهش احساس امنیت در مردم هستند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref> | # دشمنان: با هجمههای روانی و جنگ نرم، در تلاش برای کاهش احساس امنیت در مردم هستند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref><ref group="دیدگاه">مورد 5 و 6 نهاد و بازیگر تأمین احساس امنیت هستند؟ به نظر این دو عامل در کنار عوامل دیگری باید به عنوان عوامل کاهش یا ضعف یا تهدیدات احساس امنیت مطرح بشه</ref> | ||
==وضعیت احساس امنیت در ایران | ==وضعیت احساس امنیت در ایران== | ||
بر اساس موج چهارم پیمایش ملی ارزشها و نگرشهای ایرانیان، احساس امنیت در ایران در ابعاد مختلف وضعیتی پایینتر از سطح متوسط دارد. برای مثال، در بعد امنیت جانی، بیش از نیمی از مردم ایران مال و اموال خود را در جامعه در امان نمیدانند. در بعد امنیت شغلی، نزدیک به هفتاد درصد شهروندان نگران از دست دادن شغل خود هستند. در بعد امنیت فضای شهری، زنان بهطور مشخص احساس امنیت کمتری نسبت به مردان داشته و استان البرز در میان استانهای کشور بالاترین میزان احساس ناامنی را ثبت کرده است. | بر اساس موج چهارم پیمایش ملی ارزشها و نگرشهای ایرانیان، احساس امنیت در ایران در ابعاد مختلف وضعیتی پایینتر از سطح متوسط دارد. برای مثال، در بعد امنیت جانی، بیش از نیمی از مردم ایران مال و اموال خود را در جامعه در امان نمیدانند. در بعد امنیت شغلی، نزدیک به هفتاد درصد شهروندان نگران از دست دادن شغل خود هستند. در بعد امنیت فضای شهری، زنان بهطور مشخص احساس امنیت کمتری نسبت به مردان داشته و استان البرز در میان استانهای کشور بالاترین میزان احساس ناامنی را ثبت کرده است. | ||
همچنین، نارضایتی از وضعیت کلی کشور نیز بهعنوان شاخصی غیرمستقیم از احساس ناامنی وجودی و اجتماعی در نظر گرفته شده است. بر این اساس، بیش از نود درصد مردم نسبت به وضع موجود نارضایتی داشته و آن را یا نیازمند اصلاح میدانند یا غیرقابل اصلاح ارزیابی کردهاند. تنها کمتر از ده درصد مردم وضع فعلی را مطلوب تلقی میکنند. ناامیدی از اصلاح وضعیت در استانهای آذربایجان غربی و کردستان بیش از سایر مناطق است. | |||
مهمترین مسائلی که مردم بهعنوان تهدیدهای اصلی علیه امنیت<ref group="دیدگاه">امنیت یا احساس امنیت؟</ref> خود معرفی میکنند، بهترتیب عبارتند از گرانی و تورم (امنیت اقتصادی)، بیکاری (امنیت شغلی)، اعتیاد (امنیت اجتماعی و جانی)، فساد اقتصادی و اداری (امنیت اقتصادی و اعتماد نهادی)، مسکن (امنیت اقتصادی و وجودی) و حجاب (امنیت اجتماعی و هویتی). | |||
علاوه بر آن، کاهش احساس امنیت و نارضایتی گسترده با کاهش مشارکت اجتماعی و سیاسی مرتبط دانسته شده است. همچنین، حدود شصت درصد از جامعه (گروه معتقد به اصلاح) بهعنوان «وفاداران به وضعیت کنونی» و حدود سی درصد (گروه معتقد به غیرقابل اصلاح بودن) بهعنوان «خارجشدگان یا قهرکردگان» دستهبندی شدهاند. تداوم وضع موجود، به گفتۀ پژوهشگران ممکن است به بحرانهای سیاسی و اجتماعی در ابعاد بزرگتر منجر شود.<ref> [https://hourgan.ir/fa/news/21225/%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-92-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نارضایتی 92 درصدی مردم از وضعیت فعلی ایران»، خبرگزاری هورگان.]</ref><ref group="دیدگاه">خودتان احساس نمی کنید این متن سیاه نمایی زیادی دارد و کاملا یک طرفه نوشته شده است؟</ref> | |||
علاوه بر آن، کاهش احساس امنیت و نارضایتی گسترده با کاهش مشارکت اجتماعی و سیاسی مرتبط دانسته شده است. همچنین، حدود شصت درصد از جامعه (گروه معتقد به اصلاح) بهعنوان «وفاداران به وضعیت کنونی» و حدود سی درصد (گروه معتقد به غیرقابل اصلاح بودن) بهعنوان «خارجشدگان یا قهرکردگان» دستهبندی شدهاند. تداوم وضع موجود، به گفتۀ پژوهشگران ممکن است به بحرانهای سیاسی و اجتماعی در ابعاد بزرگتر منجر شود.<ref> [https://hourgan.ir/fa/news/21225/%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-92-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نارضایتی 92 درصدی مردم از وضعیت فعلی ایران»، خبرگزاری هورگان.]</ref> | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
