| خط ۴۳: | خط ۴۳: | ||
| | | | ||
|واگذاری بحرین (۱۳۴۹ش) | |واگذاری بحرین (۱۳۴۹ش) | ||
|جدایی بحرین از ایران در دوران پهلوی، نشانهای از تضعیف تمامیت ارضی از نگاه مردم ایران<ref>[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/86516/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%DA%86%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1_%D8%A8%D8%A7_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 فقیه حقانی، موسی، «بررسی چرایی دشمنی استعمار با ایران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 26 شهریور 1404ش.]</ref> | |جدایی بحرین از ایران در دوران پهلوی، نشانهای از تضعیف تمامیت ارضی از نگاه مردم ایران<ref name=":0">[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/86516/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%DA%86%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1_%D8%A8%D8%A7_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 فقیه حقانی، موسی، «بررسی چرایی دشمنی استعمار با ایران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 26 شهریور 1404ش.]</ref> | ||
|- | |- | ||
| | | | ||
| خط ۸۷: | خط ۸۷: | ||
| | | | ||
|نقش روحانیت و مرجعیت شیعه | |نقش روحانیت و مرجعیت شیعه | ||
|رهبری اعتراضات توسط روحانیونی نظیر آیتالله مدرس در مشروطه، آیتالله کاشانی در نهضت نفت و امام خمینی در انقلاب ۱۳۵۷ش، و شبکه مساجد و حسینیهها به عنوان کانون آگاهیبخشی<ref>مسعودی، «سایه استعمار و استبداد بر فرهنگ ایران عصر پهلوی»، 1387ش، ص60-67.</ref> | |رهبری اعتراضات توسط روحانیونی نظیر آیتالله مدرس در مشروطه، آیتالله کاشانی در نهضت نفت و امام خمینی در انقلاب ۱۳۵۷ش، و شبکه مساجد و حسینیهها به عنوان کانون آگاهیبخشی<ref name=":1">مسعودی، «سایه استعمار و استبداد بر فرهنگ ایران عصر پهلوی»، 1387ش، ص60-67.</ref> | ||
|} | |} | ||
| خط ۱۳۷: | خط ۱۳۷: | ||
== ساختار نظام جمهوری اسلامی ایران == | == ساختار نظام جمهوری اسلامی ایران == | ||
== زمینههای شکلگیری جمهوری اسلامی ایران == | |||
{| class="wikitable" | |||
!'''رکن''' | |||
!'''ترکیب/ارکان داخلی''' | |||
!'''نحوه انتخاب / انتصاب''' | |||
!'''وظایف و اختیارات کلیدی''' | |||
|- | |||
|'''رهبری (ولایت فقیه)''' | |||
| فقیه عادل، با تقوا، آگاه به زمان، شجاع، مدیر و مدبر | |||
|برگزیده مجلس خبرگان رهبری | |||
|فرماندهی کل قوا، نظارت بر قوای سهگانه، تعیین سیاستهای کلی نظام پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت، نظارت بر حسن اجرای سیاستها، فرمان همهپرسی، اعلام جنگ و صلح و بسیج نیروها، نصب و عزل فقهای شورای نگهبان، عالیترین مقام قوه قضائیه، رئیس سازمان صداوسیما، رئیس ستاد مشترک، فرمانده کل سپاه پاسداران و فرماندهان عالی نیروهای نظامی و انتظامی، حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سهگانه، حل معضلات نظام از طریق مجمع تشخیص مصلحت، امضای حکم ریاستجمهوری، عزل رئیسجمهور در موارد قانونی، عفو یا تخفیف مجازات محکومان به پیشنهاد رئیس قوه قضائیه، و تفویض بخشی از اختیارات به شخص دیگر | |||
|- | |||
|مجلس خبرگان رهبری | |||
|مجتهدان و علمای طراز اول سراسر کشور | |||
|انتخابات مستقیم مردم (هر ۸ سال یک بار) | |||
|انتخاب رهبر، نظارت بر اعمال و بقای شرایط رهبری، عزل رهبر در صورت ناتوانی | |||
|- | |||
|شورای موقت رهبری | |||
|رئیسجمهور، رئیس قوه قضائیه و یکی از فقهای شورای نگهبان | |||
| | |||
|انجام وظایف رهبری تا زمان تعیین رهبر جدید توسط مجلس خبرگان | |||
|- | |||
|قوه مقننه | |||
|مجلس شورای اسلامی به اضافه اقلیتهای دینی (زرتشتیان، کلیمیان، مسیحیان آشوری و کلدانی: یک نماینده؛ مسیحیان ارمنی جنوب و شمال: هرکدام یک نماینده) | |||
| | |||
|قانونگذاری، نظارت بر قوه مجریه، تحقیق و تفحص، استیضاح وزرا و رئیسجمهور | |||
|- | |||
| | |||
|وابستگی رژیم پهلوی به غرب | |||
| | |||
|افزایش وابستگی نظامی، اقتصادی و فرهنگی به ویژه به آمریکا در دوران محمدرضا پهلوی | |||
|- | |||
| | |||
|کاپیتولاسیون (۱۳۴۲ش) | |||
| | |||
|اعطای مصونیت قضایی به اتباع آمریکایی در ایران، از سوی مردم به عنوان تضعیف حاکمیت ملی تلقی شد | |||
|- | |||
| | |||
|واگذاری بحرین (۱۳۴۹ش) | |||
| | |||
|جدایی بحرین از ایران در دوران پهلوی، نشانهای از تضعیف تمامیت ارضی از نگاه مردم ایران<ref name=":0" /> | |||
|- | |||
| | |||
|حضور نظامی مستشاران آمریکایی | |||
| | |||
|استقرار هزاران مستشار نظامی آمریکایی در ایران برای سازماندهی ارتش و ساواک، تبدیل ایران به ژاندارمری منطقه | |||
|- | |||
| | |||
|حمایت غرب از سرکوب مخالفان | |||
| | |||
|پشتیبانی سیاسی، مالی و تسلیحاتی آمریکا و انگلیس از رژیم پهلوی در سرکوب اعتراضات مردمی از جمله قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ش | |||
|- | |||
| | |||
|وابستگی اقتصادی به غرب | |||
| | |||
|سلطه شرکتهای خارجی بر نفت ایران پس از قرارداد ۱۳۳۳ش تبدیل ایران به بازار مصرف کالاهای غربی و خروج سرمایه | |||
|- | |||
|'''زمینههای داخلی''' | |||
|ساختار استبدادی حاکمیت | |||
| | |||
|سرکوب مخالفان، انحلال احزاب، کنترل شدید مطبوعات، عدم آزادی بیان و مشارکت سیاسی | |||
|- | |||
| | |||
|سیاستهای ضد دینی پهلوی اول | |||
| | |||
|کشف حجاب اجباری در ۱۳۱۴ش، تغییر لباس مردان به کلاه شاپو، ترویج باستانگرایی، تضعیف نهاد روحانیت | |||
|- | |||
| | |||
|سیاستهای ضد دینی پهلوی دوم | |||
| | |||
|ادامه اسلامزدایی، تحقیر شعائر مذهبی در رسانهها و مراکز آموزشی، ترویج فرهنگ غربی و مصرفگرایی | |||
|- | |||
| | |||
|عقبماندگی اقتصادی | |||
| | |||
|محدودیت اقتصاد به صادرات نفت و واردات کالاهای مصرفی، زوال کشاورزی و صنایع داخلی | |||
|- | |||
| | |||
|نهضت مشروطه | |||
| | |||
|تأسیس مجلس شورای ملی در اوایل قرن چهاردهم، اما ناکامی در ریشهکنی استبداد به دلیل ضعف ساختاری | |||
|- | |||
| | |||
|ملیشدن نفت و کودتا | |||
| | |||
|تلاش محمد مصدق برای استقلال اقتصادی در ۱۳۲۹ش، سرکوب آن با کودتای ۱۳۳۲ش و بازگشت شاه با قدرتی بیشتر | |||
|- | |||
| | |||
|تحمیل غربگرایی فرهنگی | |||
| | |||
|تجمع نارضایتیهای داخلی و خارجی، مطالبه «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» | |||
|- | |||
| | |||
|نقش روحانیت و مرجعیت شیعه | |||
| | |||
|رهبری اعتراضات توسط روحانیونی نظیر آیتالله مدرس در مشروطه، آیتالله کاشانی در نهضت نفت و امام خمینی در انقلاب ۱۳۵۷ش، و شبکه مساجد و حسینیهها به عنوان کانون آگاهیبخشی<ref name=":1" /> | |||
|} | |||
== مبانی نظام جمهوری اسلامی ایران == | |||
ساختار سیاسی نظام جمهوری اسلامی ایران بر پایه چند رکن اصلی استوار است که در قانون اساسی مصوب ۱۳۵۸ش تبیین شده است. | ساختار سیاسی نظام جمهوری اسلامی ایران بر پایه چند رکن اصلی استوار است که در قانون اساسی مصوب ۱۳۵۸ش تبیین شده است. | ||