|
|
| خط ۳۲: |
خط ۳۲: |
|
| |
|
| == رویکردها و دیدگاههای نظری دربارهٔ وطن == | | == رویکردها و دیدگاههای نظری دربارهٔ وطن == |
| در تحلیل مفهوم وطن، چند رویکرد اصلی وجود دارد: | | در تعریف مفهوم وطن و تبیین پیوند انسان با آن، پنج رویکرد اصلی قابل تشخیص است. در این دستهبندی، هستۀ مرکزی و پایهگذار وطن را جغرافیا و مکان دانسته و سایر مؤلفهها از جمله زبان، فرهنگ، حافظۀ تاریخی و نظام سیاسی بهعنوان پیوندهایی در نظر گرفته میشوند که در درون این بستر جغرافیایی شکل گرفته و معنا یافتهاند. |
| # رویکرد زبانمحور: زبان را عنصر اصلی شکلگیری هویت جمعی<ref group="دیدگاه">هویت غیر از وطن است. دقت کنید که این دیدگاها در مورد وطن است یا عناصر هویت ملی؟</ref> و انتقال حافظهٔ تاریخی میداند. | | # رویکرد مکانمحور (هستۀ اصلی): وطن همان «جغرافیا و سرزمین» یعنی خاک، آب، هوا و مناظر طبیعی است که خاستگاه و حافظ سایر مؤلفهها محسوب میشود. آسیب به این بستر مانند فرونشست زمین، خشک شدن تالابها و بیابانزایی، بهمعنای نابودی خود وطن است. |
| # رویکرد فرهنگمحور: فرهنگ، شامل آداب، ارزشها و نمادها را عامل پیوند اجتماعی معرفی میکند<ref group="دیدگاه">در صورت که این دیدگاه ها در مورد وطن باشد که من تردید دارم، این توضیحات لازم نیست. خود همان عنوان بیاید کافی است. توضیحات چیز اضافی ندارد</ref>. | | # رویکرد زبانمحور (نخستین پیوند): زبانِ شکلگرفته در بستر جغرافیای وطن، جزئی از وطن و وسیلۀ انتقال حافظۀ جمعی است. |
| # رویکرد حافظهمحور: حافظهٔ تاریخی مشترک را پایهٔ احساس تعلق میداند<ref>احساس تعلق غیر از وطن است</ref>. | | # رویکرد فرهنگمحور (دومین پیوند): فرهنگ شامل آداب، رسوم، ارزشها، نمادها و سبک زندگی که محصول زیستِ جمعی در جغرافیای وطن و جزئی از آن است. |
| # رویکرد سیاسی-حقوقی: وطن را قلمرو حاکمیت سیاسی و چارچوب حقوق شهروندی تعریف میکند. | | # رویکرد حافظهمحور (سومین پیوند): حافظۀ تاریخی مشترک شامل رخدادهای شادیبخش و رنجآورِ رقمخورده در یک سرزمین، بر پایۀ همان جغرافیا شکل گرفته و ماندگار میشود. |
| # رویکرد مکانمحور: جغرافیا را بستر اصلی شکلگیری سایر مؤلفههای هویتی میداند<ref group="دیدگاه">باز هم بحث شکل گیری هویت ملی مطرح شده است نه وطن</ref>. بر اساس این دیدگاه، سرزمین نهفقط محل زندگی بلکه بستر شکلگیری زبان، فرهنگ، تاریخ و ساختارهای اجتماعی و سیاسی بوده و از بین رفتن سرزمین به تضعیف یا فروپاشی سایر عناصر هویتی منجر میشود. در زمان معاصر، تهدیدهایی مانند فرسایش خاک، فرونشست زمین، خشکشدن تالابها و رودخانهها، بحران آب، بیابانزایی، کاهش پوشش جنگلی، افزایش ریزگردها و مهاجرت جمعیتی ناشی از این عوامل، از مصادیق آسیب به بستر جغرافیایی وطن بهشمار میروند که بر اساس این رویکرد، پایداری سرزمین و در نتیجه هویت ملی را با خطر مواجه میسازند<ref group="دیدگاه">اگر این نظریه مربوط به وطن هم باشد، توضیحات آن لازم نیست</ref>.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/285553/وطن-به-مثابه-جغرافیای-پیوند-گودرز-رشتیانی «وطن بهمثابه جغرافیای پیوند »، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
| | # رویکرد سیاسی-حقوقی (چارچوب حاکمیت): وطن بهمثابه قلمرو حاکمیت سیاسی و چارچوب حقوق شهروندی شامل نظم، قانون و مسئولیتهای جمعی در برابر یک سرزمین مشخص است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/285553/وطن-به-مثابه-جغرافیای-پیوند-گودرز-رشتیانی «وطن بهمثابه جغرافیای پیوند »، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> |
| # رویکرد جهانوطنگرایی:<ref>Cosmopolitanism.</ref> انسان را در درجهٔ نخست شهروند جهان دانسته و پیوندهای ملی را در برابر همبستگی جهانی انسانها در مرتبهای فروتر قرار میدهد. برخی از طرفداران این دیدگاه، جهانیشدن را فرایندی در تقابل با وطندوستی تلقی میکنند. در نقد این دیدگاه گفته شده که قرار دادن جهانیشدن در برابر وطن، دوگانهسازی نادرستی است زیرا زیست جهانی بهمعنای نفی تعلق ملی نیست. همچنین جهانیشدن بیشتر فرایندی اقتصادی دانسته شده و تجربهٔ جوامع پیشرو نشان میدهد که حس وطندوستی در آنها همچنان پابرجاست. مهاجرت نخبگان نیز بهمعنای گسست از هویت ملی نبوده و اغلب با حفظ پیوند عاطفی و فرهنگی با وطن همراه است. به این دلایل، تقلیل جهانیشدن به تضعیف وطنگرایی تحلیلی سادهانگارانه خوانده شده است<ref group="دیدگاه">جهان وطن یک بحث مهم مرتبط با وطن است. در عنوان جداگانه بیاید بهتر است و مباحث مهم فرهنگی هم دارد که به انها پرداخته نشده است</ref>.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/256015/نفی-وطن-با-دستاویز-جهانیشدن «نفی وطن با دستاویز جهانی شدن»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
| | |
| # دیدگاه عرفانی<ref group="دیدگاه">این بحث جایش اینجا نیست و یک نوع تعریف است</ref> در این میان رویکردی متمایز دارد. در ادبیات صوفیانه، وطن بهمعنای عالم معنوی و بازگشت به مبدأ الهی تفسیر شده است. از این منظر، وطن حقیقی همان عالم روح یا عالم الهی بوده و جهان مادی محل اقامتی موقتی تلقی میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> مولانا در بیتی این اندیشه را بهخوبی بیان کرده است: «از دم حبالوطن بگذر مهایست / که وطن آنسوست جان اینسوی نیست».<ref>[https://www.masnavi.net/2/25/eng/4/2202/ «قصۀ آن آبگیر است ای عنود»، وبسایت مثنوی.]</ref> در سنت مسیحی نیز تفکر مشابهی وجود دارد؛ آگوستین قدیس<ref>از تأثیرگذارترین فیلسوفان، الهیدانان و آباء کلیسا در اواخر باستان بود که پل ارتباطی میان اندیشه افلاطونی و کلام مسیحی ایجاد کرد.</ref> گفته است: «آسمان وطن مشترک تمامی مسیحیان است».<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
| | ==رویکرد جهانوطنگرایی<ref>Cosmopolitanism.</ref>== |
| | انسان را در درجهٔ نخست شهروند جهان دانسته و پیوندهای ملی را در برابر همبستگی جهانی انسانها در مرتبهای فروتر قرار میدهد. برخی از طرفداران این دیدگاه، جهانیشدن را فرایندی در تقابل با وطندوستی تلقی میکنند. در نقد این دیدگاه گفته شده که قرار دادن جهانیشدن در برابر وطن، دوگانهسازی نادرستی است زیرا زیست جهانی بهمعنای نفی تعلق ملی نیست. همچنین جهانیشدن بیشتر فرایندی اقتصادی دانسته شده و تجربهٔ جوامع پیشرو نشان میدهد که حس وطندوستی در آنها همچنان پابرجاست. مهاجرت نخبگان نیز بهمعنای گسست از هویت ملی نبوده و اغلب با حفظ پیوند عاطفی و فرهنگی با وطن همراه است. به این دلایل، تقلیل جهانیشدن به تضعیف وطنگرایی تحلیلی سادهانگارانه خوانده شده است<ref group="دیدگاه">جهان وطن یک بحث مهم مرتبط با وطن است. در عنوان جداگانه بیاید بهتر است و مباحث مهم فرهنگی هم دارد که به انها پرداخته نشده است</ref>.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/256015/نفی-وطن-با-دستاویز-جهانیشدن «نفی وطن با دستاویز جهانی شدن»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> |
| | |
| == وطن در فقه اسلامی == | | == وطن در فقه اسلامی == |
| در فقه اسلامی، وطن در احکام نماز و روزه نقش داشته و به محل اقامت فرد اشاره میکند. مهمترین انواع آن عبارتاند از: | | در فقه اسلامی، وطن در احکام نماز و روزه نقش داشته و به محل اقامت فرد اشاره میکند. مهمترین انواع آن عبارتاند از: |
