| خط ۴۲: | خط ۴۲: | ||
# رویکرد سیاسی-حقوقی (چارچوب حاکمیت): وطن بهمثابه قلمرو حاکمیت سیاسی و چارچوب حقوق شهروندی شامل نظم، قانون و مسئولیتهای جمعی در برابر یک سرزمین مشخص است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/285553/وطن-به-مثابه-جغرافیای-پیوند-گودرز-رشتیانی «وطن بهمثابه جغرافیای پیوند »، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | # رویکرد سیاسی-حقوقی (چارچوب حاکمیت): وطن بهمثابه قلمرو حاکمیت سیاسی و چارچوب حقوق شهروندی شامل نظم، قانون و مسئولیتهای جمعی در برابر یک سرزمین مشخص است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/285553/وطن-به-مثابه-جغرافیای-پیوند-گودرز-رشتیانی «وطن بهمثابه جغرافیای پیوند »، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
== | ==وطندوستی== | ||
انسان را در | وطندوستی بهمعنای پیوند عاطفی و مسئولیتپذیری فرد نسبت به سرزمین، فرهنگ، زبان و ارزشهای مشترک است. این مفهوم در ادبیات فارسی از طریق ستایش سرزمین و بیان دلتنگی بازتاب یافته و زبان فارسی بهعنوان مهمترین ابزار حفظ حافظۀ تاریخی و هویتی ایرانیان شناخته میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/286689/%D9%88%D8%B7%D9%86%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%9B-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87%E «وطندوستی در شعر و ادب فارسی؛ مفهومی ریشهدار در هویت ایرانی»، وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> عواملی مانند دوران رشد، پیشینۀ خانوادگی، سنتها و تجربۀ مهاجرت در شکلگیری این تعلق عاطفی نقش دارند.<ref>[https://iranian.mfa.ir/portal/viewpage/13275 «هویت ایرانی و وطن دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور.]</ref> در منابع دینی نیز به احترام به سرزمین، دفاع از آن و منع اخراج مردم از دیار آنها تأکید شده است.<ref>سورۀ ممتحنه، آیات 8 و 9.</ref> همچنین میان وطندوستی بهعنوان یک احساس طبیعی با ناسیونالیسم افراطی که رویکردی برتریطلب و حذفکننده دارد، تمایز قائل میشوند.<ref>[https://iranian.mfa.ir/portal/viewpage/13275 «هویت ایرانی و وطن دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور.]</ref> | ||
==جهانوطنگرایی== | |||
جهانوطنگرایی،<ref>Cosmopolitanism</ref> دیدگاهی است که انسان را در درجۀ نخست شهروند جهان دانسته و پیوندهای ملی را در برابر همبستگی جهانی انسانها در مرتبهای فروتر قرار میدهد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/256015/%D9%86%D9%81%DB%8C-%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B2-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86 «نفی وطن با دستاویز جهانی شدن»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> این واژه از ریشۀ یونانی Kosmoplites بهمعنای «شهروند جهانی» گرفته شده است.<ref>[https://www.iisajournals.ir/article%2041967.html?lang=fa میرکوشش، «تبیین دیپلماسی عمومی و فرهنگی از منظر سازهانگاری جهانوطنی»، 1393ش، ص12.]</ref> | |||
===انواع جهانوطنگرایی=== | |||
# جهانوطنگرایی اخلاقی: همۀ انسانها بدون توجه به ملیت، فرهنگ یا مذهب، از ارزش اخلاقی برابر برخوردار بوده و مسئولیتهای اخلاقی انسان محدود به مرزهای ملی نیست. | |||
# جهانوطنگرایی سیاسی: بر تشکیل نهادهای فراملی مانند دولت جهانی، سیستم فدرال جهانی یا نهادهای بینالمللی محدود تأکید دارد. | |||
# جهانوطنگرایی فرهنگی: تنوع فرهنگی را ترویج کرده، اختلاط چندفرهنگی را پسندیده و ناسیونالیسم افراطی را رد میکند. | |||
# جهانوطنگرایی اقتصادی: بر اقتصاد بازار آزاد، تجارت جهانی و کاهش دخالتهای سیاسی در اقتصاد تأکید دارد.<ref>[https://www.iisajournals.ir/article%2041967.html?lang=fa میرکوشش، «تبیین دیپلماسی عمومی و فرهنگی از منظر سازهانگاری جهانوطنی»، 1393ش، ص13-14.]</ref> | |||
===نسبت جهانوطنگرایی با وطن=== | |||
برخی طرفداران جهانوطنگرایی، جهانیشدن را در تقابل با وطندوستی میدانند اما در نقد این دیدگاه گفته شده است که جهانیشدن بهمعنای نفی تعلق ملی نیست؛ این فرایند بیشتر جنبههای اقتصادی داشته و تجربۀ جوامع پیشرو نشان میدهد که حس وطندوستی در آنها پابرجاست. همچنین مهاجرت نخبگان نیز بهمعنای گسست از هویت ملی نبوده و بهصورت معمول با حفظ پیوند عاطفی و فرهنگی با وطن همراه است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/395458/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A8%D9%87%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%B2 «جهان وطنی، تشکیل جبههای بدون مرز»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> | |||
===جهانوطنگرایی در نگاه اسلامی=== | |||
در دیدگاه اسلامی، خطاب قرآن به انسانها خطابی جهانشمول است مانند «هذا بیان للناس»، «هذا بلاغ للناس» و «هذا بصائر للناس». پیامبر اسلام نیز بهعنوان «رحمت للعالمین» معرفی شده است. بر این اساس، اسلام مرزهای قومیت، نژاد و ملیت را درنوردیده و تمامی انسانها را به اتحاد فراخوانده است. امام خمینی نیز هدف نهایی از استقرار حکومت اسلامی در ایران را فراتر از تغییر حکومت در ایران خوانده و آن را زمینهساز حکومت جهانی حضرت مهدی دانسته است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/395458/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A8%D9%87%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%B2 «جهان وطنی، تشکیل جبههای بدون مرز»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> | |||
===تمایز جهانوطنگرایی از ناسیونالیسم=== | |||
ناسیونالیسم<ref>ملیگرایی</ref> برخلاف جهانوطنگرایی، بر دوگانۀ «خودی» و «بیگانه» تأکید داشته و مرزهای ملی را از نظر اخلاقی و سیاسی معتبر میداند. در نقد ناسیونالیسم گفته شده که این دیدگاه به «خودبرتربینی ملی» یا «قوممداری» میانجامد.<ref>[https://snn.ir/fa/news/395458/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A8%D9%87%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%B2 «جهان وطنی، تشکیل جبههای بدون مرز»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> | |||
== وطن در فقه اسلامی == | == وطن در فقه اسلامی == | ||
