حشد الشعبی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۲۴: / خط ۲۴: @@
 ساختار تشکیلاتی حشد الشعبی در سه لایه دسته‌بندی شده است:
-* '''لایه اول (گروه‌های مرجع):''' دارای سازمان‌دهی نظامی و ابتکار عمل میدانی (شامل سازمان بدر، گردان‌های امام علی، سیدالشهدا و جندالامام).
+* لایه اول (گروه‌های مرجع): دارای سازمان‌دهی نظامی و ابتکار عمل میدانی (شامل سازمان بدر، گردان‌های امام علی، سیدالشهدا و جندالامام).
-* '''لایه دوم (حلقه پیرامونی):''' دارای توان نظامی در رتبه بعدی و مروج ایدئولوژی ولایت فقیه (شامل سرایا الخراسانی، الوعد الصادق، جیش المختار و رسالیون).
+* لایه دوم (حلقه پیرامونی): دارای توان نظامی در رتبه بعدی و مروج ایدئولوژی ولایت فقیه (شامل سرایا الخراسانی، الوعد الصادق، جیش المختار و رسالیون).
-* '''لایه سوم (گروه‌های وابسته سیاسی):''' مرتبط با جریان‌های سیاسی داخلی عراق (شامل شباب الرسالی، گردان‌های غضب، امام حسین، سرایا السلام، و یگان‌های ترکمن و سنی).<ref>امیرحامد آزاد، سایه روشن حشدالشعبی، تهران، 1395ش، ص50. </ref>
+* لایه سوم (گروه‌های وابسته سیاسی): مرتبط با جریان‌های سیاسی داخلی عراق (شامل شباب الرسالی، گردان‌های غضب، امام حسین، سرایا السلام، و یگان‌های ترکمن و سنی).<ref>امیرحامد آزاد، سایه روشن حشدالشعبی، تهران، 1395ش، ص50. </ref>
 == اهداف ==
@@ خط ۵۲: / خط ۵۲: @@
 در دوره نخست‌وزیری مصطفی الکاظمی، قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس در حمله ایالات متحده ترور و کشته شدند. در سال ۲۰۲۰م نیز چند یگان موسوم به «حشد مرجعیت» یا «حشد عتبات» اعلام کردند از ساختار حشد الشعبی جدا شده و مستقیماً از دولت عراق تبعیت خواهند کرد. الکاظمی همچنین دستوراتی برای محدودسازی برخی فعالیت‌ها و دفاتر این نیرو صادر کرد.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص58.</ref> با وجود این تحولات، حشدالشعبی همچنان به فعالیت خود ادامه داده و فالح الفیاض ریاست آن را بر عهده دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6762740/%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%84%D8%A7%D8%B4-%D9%85%D8%B0%D8%A8%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86 وبسایت خبرگزاری مهر، 10 اسفند 1404ش.]</ref>
-== مخالفان حشدالشعبی ==
+== مخالفان ==
-مسائل و انگیزه‌های داخلی، فشار بازیگرن منطقه‌ای و استکبار جهانی، مخالفت‌هایی را با استقلال و قدرتمند شدن حشدالشعبی به دنبال داشته است.<ref>[https://risstudies.org/ادغام-حشد-الشعبی-در-نیروهای-مسلح-عراق؛/ سیدعلی نجات، ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی، 20 اسفند 1404ش.]</ref>
+مخالفت‌ها با استقلال و قدرت گرفتن حشد الشعبی عمدتاً ریشه در نقش استکباری ایالات متحده، عوامل داخلی و رقابت‌های منطقه‌ای دارد:<ref>[https://risstudies.org/ادغام-حشد-الشعبی-در-نیروهای-مسلح-عراق؛/ سیدعلی نجات، ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی، 20 اسفند 1404ش.]</ref>
+'''جریان‌های داخلی (اهل‌سنت و کردها):''' برخی از گروه‌های اهل‌سنت با استقرار این نیروها در مناطق سنی‌نشین در دوران مبارزه با داعش مخالفت کردند. همچنین، گروه‌های کرد حضور حشد الشعبی در مناطق مورد مناقشه، از جمله مناطق نفتی کرکوک، را مانعی برای اهداف سیاسی خود می‌دانند.<ref>امیرحامد آزاد، سایه روشن حشدالشعبی، 1395ش، ص125.</ref>
-برخی از گروه‌های سنی و کرد در برابر حشدالشعبی احساس خطر می‌کنند. اهل سنت در زمان پاکسازی داعش مانع از ورود حشدالشعبی به مناطق سنی نشین شدند و کردها نیز حضور حشدالشعبی در مناطق تحت سیطره خود به‌ویژه منابع نفتی کرکوک را مانع دست‌یابی به اهداف خود می‌دانستند.<ref>امیرحامد آزاد، سایه روشن حشدالشعبی، 1395ش، ص125.</ref>
+'''عربستان سعودی:''' با برجسته‌سازی نقش تشیع، حشد الشعبی را گروهی فرقه‌گرا، تهدیدی برای ثبات سیاسی عراق و عاملی برای گسترش نفوذ ایران معرفی می‌کرد.<ref>مقدم گوهری و همکاران، «جایگاه حشد الشعبی در امنیت ملی عراق و نحوه بازنمایی رسانه‌های سعودی از آن»، 1397ش، ص12.</ref>
-عربستان با برجسته‌سازی نقش تشیع و برچسب فرقه‌گرایی تلاش می‌کند حشدالشعبی را تهدیدی برای اهل سنت و برقراری ثبات سیاسی در عراق و زمینه‌ساز نفوذ ایران معرفی کند.<ref>مقدم گوهری و همکاران، «جایگاه حشد الشعبی در امنیت ملی عراق و نحوه بازنمایی رسانه‌های سعودی از آن»، 1397ش، ص12.</ref>
+'''ترکیه:''' به‌دلیل تقابل منافع در مناطق شمالی و کردنشین عراق<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص174.</ref> و همچنین رقابت با ایران بر سر ام‌القرایی جهان اسلام، خواهان تضعیف حشد الشعبی است.<ref>ابراهیم اخلاصی، «اهداف پنهان ترکیه در شمال عراق»، وبسایت مطالعات بین‌المللی صلح، 7 آبان 1400ش</ref>
-ترکیه، با تلاش برای تصاحب منطقه کردنشین عراق و ایستادگی حشدالشعبی در برابر آن از یک سو<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص174.</ref> و رقابت با ایران بر سر ام‌القرایی جهان اسلام از سوی دیگر، خواهان تضعیف حشدالشعبی است.<ref>ابراهیم اخلاصی، «اهداف پنهان ترکیه در شمال عراق»، وبسایت مطالعات بین‌المللی صلح، 7 آبان 1400ش</ref>
+'''کشورهای عربی خلیج فارس:''' کشورهایی نظیر قطر، کویت، امارات و بحرین، این سازمان را به عنوان یک گروه شبه‌نظامی (میلیشیا) یا نسخه عراقی سپاه پاسداران ایران معرفی می‌کنند و در رسانه‌های خود سعی در تخریب حشد الشعبی دارند.<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص176.</ref>
-کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس مثل قطر، کویت، امارت و بحرین نیز به دلیل همسویی حشدالشعبی با محور مقاومت اسلامی با میلیشیا (گروه شبه نظامی) یا نسخه عراقی سپاه پاسداران ایران خواندن آن به تخریب این گروه با بهره‌گیری از ابزار رسانه می‌پردازند.<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص176.</ref>
+== چالش‌ها ==
+با وجود رویکردهای انتقادی به عملکرد برخی شاخه‌ها، کلیت این نهاد در داخل عراق از جایگاه اجتماعی و مذهبی بالایی برخوردار است؛ به‌گونه‌ای که در سال ۲۰۱۶م، میزان حمایت مردمی از آن حدود ۹۶ درصد برآورد شده است.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص49.</ref> چالش‌های عمده پیش روی حشد الشعبی عبارتند از:
-== چالش‌های پیش روی حشدالشعبی ==
+'''ساختاری و قانونی:''' تشتت سازمانی، ابهام در جایگاه حقوقی و برنامه‌های دولت مرکزی برای خلع سلاح این نیروها پس از پایان مبارزه با داعش.<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص169.</ref>
-تشتت گروه‌های عضو، عدم سازماندهی مناسب، عدم برخورداری از جایگاه مستحکم قانونی، اختلاف نظر افراد تأثیرگذاری مثل مقتدی صدر و عمار حکیم در مورد وضعیت فعلی و آینده حشدالشعبی، تلاش دولت برای خلع سلاح آنها پس از رفع خطر داعش و احتمال انشعاب داخلی از جمله آسیب‌های پیش روی حشدالشعبی است.<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص169.</ref>
-انشعابات درونی حشدالشعبی از جمله چالش‌های پیش روی آن است. تقسیم آن به دو جریان «عتبات» و «ولایی» از آن جمله است. حشد ولایی که از آن با نام «حشد ایران» نیز یاد می‌شود، هسته مرکزی حشد شعبی را تشکیل می‌دهد. این جریان قائل به نظریه ولایت فقیه در خوانش انقلابی آن است. اعضای سازمان بدر که پیوندهای ارگانیک عمیقی با ایران دارند، عمدتا در این دسته قرار می‌گیرند. حشد عتبات پیرو مواضع فقهی آیت‌الله سیستانی است. این جریان شامل چهار گروه است که عمدتا زیر نظر ائمه جمعه و علمای عراق اداره می‌شوند، انتساب این گروه به عتبات، به دلیل تاسیس و حمایت مالی آنها از طرف آستان‌های مقدس است. حشد مرجعیت به لحاظ نظامی و اداری، زیر نظر مستقیم شخص نخست‌وزیر به‌عنوان فرماندهی کل نیروهای مسلح قرار دارد. دست بالای حشد ولایی در تصمیم‌گیری شورای حشد به نارضایتی جریان عتبات دامن زده است. به‌رغم اختلافات دیگر، حشد مرجعیت با ورود گروه‌های مورد حمایت ایران به جنگ داخلی سوریه مخالفت کرده و نسبت به تبدیل شدن عراق به میدان منازعه ایران و آمریکا ابراز نگرانی کرده است. از سویی عمده تلاش صدر معطوف به کسب قدرت و استقرار دولت تکنوکرات، هژمونی بر مسئله مرجعیت مذهبی (عربی) و نهادینه کردن روح ناسیونالیسم عربی و رهبری گفتمان ملی‌گرایی در عراق است.<ref>سیدامیر نیاکوئی و سعید پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص587-588.</ref>
+'''مخالفت جریان‌های شیعی:''' اختلاف نظر چهره‌های سیاسی مانند عمار حکیم و مقتدی صدر با رویکردهای این سازمان. مخالفت‌های جریان صدر عمدتاً ریشه در تأکید بر ناسیونالیسم عراقی، تلاش برای تشکیل دولت تکنوکرات، گسترش روابط با اهل‌سنت و کشورهای عربی (نظیر عربستان)، و انتقاد از هم‌پیمانی حشد الشعبی با ایران دارد.<ref>عبدالرضا عالیشاهی و همکاران، «ویژگی‌های پان‌شیعیسم جریان صدر در عراق پساداعش»،  ۱۳۹۸ش، ص205.</ref><ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص172.</ref>
-جریان صدر به دلیل اقتدارگرایی مقتدی صدر، اختلاف نظر او با دیگر جریان‌های شیعی، تمایل به تعامل با آل سعود، همگرایی همه‌جانبه با اهل سنت به منظور جلب آراء آنها، ناسیونالیسم افراطی مقتدی صدر،<ref>عبدالرضا عالیشاهی و همکاران، «ویژگی‌های پان‌شیعیسم جریان صدر در عراق پساداعش»،  ۱۳۹۸ش، ص205.</ref> شکاف ایدئولوژیکی عمیق صدر با حشدالشعبی در مسئله ولایت‌پذیری به بهانه غیر عراقی بودن مراجع اخیر عراق و نگاه انتقادی صدر به هم پیمانی حشدالشعبی با ایران، از جمله دلایل انتقادهای او است.<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص172.</ref>
+'''دوگانگی نهادی:''' تناقض میان ماهیت دولتی سازمان (به‌دلیل دریافت بودجه و حقوق رسمی) و عملکرد مستقل آن که با عدم پاسخگویی کامل به دولت مرکزی همراه است.<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص173.</ref>
-حشدالشعبی از سویی به دلیل دریافت حقوق کارکنان آن، دولتی تلقی می‌شود و از سوی دیگر به‌دلیل عدم پاسخگویی به دولت مرکزی و عدم هماهنگی فعالیت‌های خود با دولت، غیررسمی است. این وضعیت در بلند مدت چالش‌هایی را به دنبال خواهد داشت.<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص173.</ref>
+'''انشعابات درونی:''' بروز شکاف میان دو جریان اصلی در داخل سازمان:
+* ''جریان ولایی:'' هسته مرکزی حشد الشعبی که قائل به نظریه ولایت فقیه و دارای پیوندهای نزدیک با ایران است.
+* ''جریان عتبات (مرجعیت):'' نیروهای وابسته به آستان‌های مذهبی و پیرو مواضع سید علی سیستانی. این گروه تحت فرماندهی مستقیم نخست‌وزیر عمل کرده و با تسلط جریان ولایی بر سازمان، حضور گروه‌های عراقی در جنگ سوریه و تبدیل عراق به میدان رقابت ایران و آمریکا مخالف است.<ref>سیدامیر نیاکوئی و سعید پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص587-588.</ref>
 == آینده حشدالشعبی ==
-سه سناریوی ادغام در نیروهای مسلح، انحلال و تقویت و توسعه، پیش روی حشدالشعبی است. تا قبل از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در دیماه ۱۴۰۴ش، برخی، سناریوی ادغام را به دلیل برخورداری از بیشترین مدافع، محتمل‌ترین سناریو می‌شمردند<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص185.</ref>
+دربارهٔ آیندهٔ سازمان حشد الشعبی، سه سناریوی «ادغام در نیروهای مسلح»، «انحلال» و «توسعهٔ سازمانی» مطرح است. تا پیش از رویدادهای 1404ش در ایران، سناریوی ادغام به‌دلیل کثرت حامیان، محتمل‌ترین گزینه ارزیابی می‌شد.<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص185.</ref> دیدگاه‌های کلان پیرامون آیندهٔ این نهاد عبارتند از:
-دولت عراق، حزب الدعوه که از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۸م، محور تشکیل دولت در عراق بود، نوری المالکی در دور اول نخست‌وزیری خود(۲۰۱۰–۲۰۰۶)، برخی از گروه‌های سنی که خود بخشی از حشدالشعبی هستند، جریان صدریون، برخی از دولتمردان که خود در حشدالشعبی نماینده ندارند، آمریکایی‌ها و برخی از کشورهای منطقه، با انگیزه‌های متفاوتی مثل برقراری موازنه قدرت و تقلیل قدرت شیعه و نه لزوماً مخالفت با اصل حشدالشعبی، خواهان محدود کردن حشدالشعبی هستند. اما نگاه رایج در داخل عراق به حشدالشعبی تفصیلی است و به رغم انتقاد به برخی از شاخه‌های آن، حشدالشعبی به‌طور کل یک سازمان مقدس و قابل اعتماد و اتکا شمرده می‌شود.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص59-62.</ref> حشدالشعبی در اوج محبوبیت خود در سال ۲۰۱۶م، از حمایت ۹۶درصدی مردمی برخوردار بود.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص49.</ref>
+'''موافقان محدودسازی:''' طیفی از بازیگران داخلی و خارجی شامل دولت عراق، حزب الدعوه، جریان صدر، سیاستمداران غیروابسته به حشد، برخی گروه‌های سنی، ایالات متحده و شماری از کشورهای منطقه، با هدف ایجاد موازنهٔ قوا و کنترل نفوذ، خواهان محدود کردن دامنهٔ فعالیت این سازمان هستند.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص59-62.</ref>
-به باور برخی هرگونه تقلیل جایگاه حشدالشعبی در شرایط امنیتی و پرتنش منطقه و ضعف و فساد در ارتش عراق، این کشور را از ظرفیت جهادی بسیج مردمی محروم می‌کند. همچنین ادغام حشدالشعبی در نیروهای مسلح عراق علاوه بر از بین بردن ابتکار و آزادی عمل در میدان توسط یک نیروی مردمی، تهدیدی برای محور مقاومت نیز محسوب می‌شود.<ref>[https://risstudies.org/ادغام-حشد-الشعبی-در-نیروهای-مسلح-عراق؛/ سیدعلی نجات، ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی.]</ref>
+'''مخالفان محدودسازی:''' این گروه استدلال می‌کنند که با توجه به ضعف‌های ساختاری ارتش عراق و تنش‌های امنیتی منطقه، هرگونه ادغام یا تقلیل جایگاه حشد الشعبی، موجب سلب ابتکار عمل و استقلال میدانی آن شده و به تضعیف محور مقاومت می‌انجامد.<ref>[https://risstudies.org/ادغام-حشد-الشعبی-در-نیروهای-مسلح-عراق؛/ سیدعلی نجات، ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی.]</ref>
 == منابع ==