حشد الشعبی: تفاوت میان نسخه‌ها

گروه‌های مذهبی عراق برای مقابله با حزب بعث، تکفیری‌های سوریه و عراق، اقدام به تشکیل یک ائتلاف نظامی کردند و با صدور فتوای سید علی سیستانی، مرجعیت دینی کشور عراق، سازمان‌یافته‌تر شده و با کسب منزلت اجتماعی و دست‌یابی به قدرت نظامی به‌عنوان بخشی از محور مقاومت، از کیان اسلامی دفاع می‌کنند. حشدالشعبی در برابر مخالفت‌های داخلی و بیرونی فرازونشیب‌های بسیاری را پشت سر گذاشته است و پس از حمله آمریکایی صهیونی و شهادت امام خامنه‌ای، ولی امر مسلمین، دوباره احیا شده و فعالیت‌های نظامی خود را از سر گرفته است.

«حشد» به‌معنای جماعت، گروه و جمعیت، «شعب» به‌معنای گروهی از مردم با ویژگی‌های مشترک «شعبی» به معنای مردمی و «حشد الشعبی»، به‌معنای بسیج مردمی، عنوانی است که برای مجموعه نیروهای شبه‌نظامی داوطلب عراقی به کار می‌رود که به دنبال فتوای مرجعیت مذهبی عراق، سید علی سیستانی، برای مقابله با حملات داعش سازمان‌دهی شدند.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/psq/Article/1102860 عباسی، «تاثیر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جنبش‌های اسلامی منطقه خاورمیانه مطالعه موردی حشد الشعبی»، 1401ش، ص117.]</ref> این نیروی مردمی با عناوین دیگری مثل کمیته بسیج مردمی و واحدهای بسیج مردمی نیز شاخته می‌شود.<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص573.]</ref>  

ریشه‌های شکل‌گیری حشد الشعبی به دهه‌ها پیش از ظهور داعش و فعالیت گروه‌های نظامی عراقی بازمی‌گردد؛ به‌طوری‌که پیشینه این نیروها در سه مقطع تاریخی پیش از سال ۲۰۱۴ شامل مبارزه با حکومت بعث (پیش از ۲۰۰۳م)، مقابله با حضور نظامی آمریکا (تا ۲۰۱۱م) و درگیری با گروه‌های افراطی در سوریه (از ۲۰۱۳م) جای می‌گیرد.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص51.]</ref> هسته‌های اولیه برخی از این گروه‌ها نظیر سازمان بدر، در دوران حکومت صدام حسین توسط چهره‌هایی چون ابومهدی المهندس و با حمایت نهادهای نظامی ایران در خاک این کشور شکل گرفت.<ref>[https://peace-ipsc.org/fa/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%A2/ احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، وب‌سایت مرکز بین‌المللی مطالعات صلح؛][https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183988_9224263f59de48fb82923e5227fd19ab.pdf حسن زاده، ابومهدی المهندس و تاسیس حشد الشعبی، 1398ش، ص69.]</ref> همچنین، گروه‌هایی مانند کتائب حزب‌الله (تأسیس ۲۰۰۷م)<ref>[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183988_9224263f59de48fb82923e5227fd19ab.pdf حسن زاده، ابومهدی المهندس و تاسیس حشد الشعبی، 1398ش، ص72.]</ref> و بازوهای نظامی جریان صدر معروف به جیش‌المهدی نیز در دوران پس از اشغال عراق فعال بودند.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص50.]</ref> در نهایت، با نفوذ داعش و ضعف نهادی، بی‌ثباتی سیاسی و ناکارآمدی ارتش عراق، اتکا به این ساختارهای شبه‌نظامی را به عنوان یک گزینه گریزناپذیر مطرح کرد.<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص578.]</ref>

تأسیس رسمی حشد الشعبی در پی حمله گسترده داعش به عراق در 9 ژوئن ۲۰۱۴م (20 خرداد ۱۳۹۳ش) و سقوط سریع موصل در پی فروپاشی بخش‌هایی از ارتش عراق رقم خورد. در واکنش به این بحران، سید علی سیستانی، مرجع تقلید شیعیان، فتوای جهاد صادر کرد که با استقبال گسترده داوطلبان مواجه شد و به ایجاد حدود ۴۰ گروه مسلح با بیش از ۱۱۸ هزار نیرو انجامید.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/psq/Article/1102860 عباسی، «تاثیر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جنبش‌های اسلامی منطقه خاورمیانه مطالعه موردی حشد الشعبی»، 1401ش، ص127.] </ref> دو روز پس از این فتوا، دولت عراق به منظور جبران ضعف ارتش، دستور تشکیل نهاد حشد الشعبی را برای سازماندهی و تسلیح این نیروها زیر نظر نخست‌وزیر صادر کرد.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/dc392720-e79f-42dd-bc9a-ba3c2dfb7f76?p=1549196&m=7110 آزاد، «الگوی مطلوب در عراق حشدالشعبی و آسیب‌پذیری‌های آن»، 1394ش، ص94.]</ref> در روند تثبیت این سازمان، نیروی قدس ایران به فرماندهی قاسم سلیمانی، پس از درخواست رسمی دولت عراق،<ref>[https://peace-ipsc.org/fa/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%A2/ احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، وب‌سایت مرکز بین‌المللی مطالعات صلح.]</ref> نقش محوری در سازمان‌دهی، آموزش و پشتیبانی لجستیک نیروهای مردمی ایفا کرد.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/da68decf-ec1d-4512-ba30-d7513900db81?p=2926677&m=9072 آقایی‌میبدی، «بررسی تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، 1403ش، ص115؛] [https://jm.um.ac.ir/article_46861_5f4f3336935836e86abd762d9efa4603.pdf افشون، کالبدشکافی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در عراق با تاکید بر شکل‌گیری مقاومت مردم پایه»، 1404ش، ص78.]</ref>

پس از کاهش خطر داعش در عراق و با وجود تلاش‌های ایالات متحده برای محدود کردن نفوذ حشد الشعبی،<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/da68decf-ec1d-4512-ba30-d7513900db81?p=2926677&m=9072 آقایی‌میبدی، «بررسی تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، 1403ش، ص116.]</ref> پارلمان عراق در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۶م با تصویب قانونی، این سازمان را به عنوان یک نیروی نظامی رسمی و مستقل در کنار ارتش به رسمیت شناخت.<ref>[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183988_9224263f59de48fb82923e5227fd19ab.pdf حسن زاده، ابومهدی المهندس و تاسیس حشد الشعبی، 1398ش، ص72.]</ref> بر اساس این مصوبه قانونی، نیروهای حشد الشعبی از حقوق و مزایای معادل نیروهای ارتش و پلیس عراق برخوردار شدند.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/da68decf-ec1d-4512-ba30-d7513900db81?p=2926677&m=9072 آقایی میبدی، «بررسی تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، پاییز 1403ش، ص120.]</ref> بدین ترتیب جایگاه حاکمیتی این سازمان تثبیت شد و حیدر العبادی (نخست‌وزیر وقت) به عنوان فرمانده کل و ابومهدی المهندس به عنوان معاون و فرمانده میدانی این نیروها تعیین شدند.<ref name=":0">[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183988_9224263f59de48fb82923e5227fd19ab.pdf حسن زاده، ابومهدی المهندس و تاسیس حشد الشعبی، 1398ش، ص72.]</ref>

حشد الشعبی پس از تأسیس رسمی، از حدود ۵۰ گروه و ۱۳۰ تا ۱۵۰ هزار نیروی نظامی تشکیل شد. اگرچه بدنه اصلی این سازمان را شیعیان تشکیل می‌دهند، اما سایر گروه‌های قومی و مذهبی نظیر اهل‌سنت، کردها، ترکمن‌ها، مسیحیان و ایزدی‌ها نیز در آن حضور دارند.<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص11.] </ref> به‌دنبال فتوای آیت‌الله سیستانی، جریان‌های سیاسی-نظامی برجسته‌ای چون سازمان بدر، جریان صدر، عصائب اهل‌حق و جنبش نجباء به این سازمان پیوستند. شاخه شیعی، به‌ویژه سپاه بدر و سرایا السلام (وابسته به جریان صدر)، آموزش‌دیده‌ترین و قدرتمندترین بخش حشدالشعبی به‌شمار می‌روند.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص48.] </ref> در کنار آن‌ها، گروه‌های تحت حمایت عتبات عالیات، شبه‌نظامیان عشایری با هدف تأمین امنیت محلی و یگان‌های مستقل اقلیت‌ها نیز فعالیت می‌کنند.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص49.]</ref>

* گروه‌های وابسته سیاسی: مرتبط با جریان‌های سیاسی داخلی عراق (شامل شباب الرسالی، گردان‌های غضب، امام حسین، سرایا السلام، و یگان‌های ترکمن و سنی).<ref>آزاد، سایه روشن حشدالشعبی، تهران، 1395ش، ص50. </ref>

اهداف راهبردی و بلندمدت حشد الشعبی با رویکردهای ایدئولوژیک شیعه هم‌خوانی دارد.<ref>[https://peace-ipsc.org/fa/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%A2/ احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، 1397ش.]</ref> در مارس ۲۰۱۵م، این سازمان اهداف کلان و عملیاتی خود را به شرح زیر اعلام کرد:

 

حشد الشعبی پس از تشکیل، به‌عنوان یکی از بازیگران مهم در عرصه امنیتی عراق شناخته شد و در پر کردن بخشی از خلأهای موجود در ساختار نظامی این کشور مورد توجه قرار گرفت.<ref>[https://jm.um.ac.ir/article_46861_5f4f3336935836e86abd762d9efa4603.pdf افشون، کالبدشکافی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در عراق با تاکید بر شکل‌گیری مقاومت مردم پایه»، 1404ش، ص82.]</ref> از مهم‌ترین فعالیت‌های منتسب به حشد الشعبی می‌توان به مشارکت در عملیات علیه داعش و بازپس‌گیری گستره‌ای از مناطق تحت کنترل این گروه، تأمین امنیت برخی محورهای مواصلاتی به‌ویژه در مسیرهای موازی مرز سوریه، نقش در تسهیل بازگشایی و فعال‌سازی مسیر زمینی تهران–بغداد–دمشق، تلاش برای جلوگیری از گسترش نفوذ احزاب و نیروهای کرد در استان کرکوک در بستر تحولات مرتبط با استقلال اقلیم کردستان<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص580.]</ref> و اجرای حملاتی علیه برخی پایگاه‌های آمریکایی در خاک عراق اشاره کرد.<ref>[https://www.mehrnews.com/tag/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA+%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C+%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 «مقاومت اسلامی عراق»، وب‌سایت خبرگزاری مهر.]</ref>

در پی حمله نظامی اسرائیل و ایالات متحده به ایران در اسفند ۱۴۰۴ش، فالح الفیاض، رئیس حشد الشعبی، در بیانیه‌ای ترور آیت‌الله خامنه‌ای را اقدامی تروریستی و نقض قوانین بین‌المللی توصیف کرد.<ref name=":1">[https://www.mehrnews.com/news/6762740/%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%84%D8%A7%D8%B4-%D9%85%D8%B0%D8%A8%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D9%87 «حشد الشعبی: ترور امام خامنه‌ای تلاش مذبوحانه برای شکست اراده ملت‌هاست»، وب‌سایت خبرگزاری مهر.]</ref> در همین چارچوب، گروه‌هایی از حشد الشعبی عملیات‌هایی علیه پایگاه‌ها و مواضع ایالات متحده در عراق و گروهک‌های تجزیه طلب در اقلیم کردستان انجام دادند. این حملات که گاه با نام گروه‌های عضو حشد الشعبی یا عنوان «مقاومت اسلامی در عراق» اعلام می‌شد،<ref name=":2">[https://www.mehrnews.com/tag/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA+%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C+%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 «مقاومت اسلامی عراق»، وب‌سایت خبرگزاری مهر.]</ref> با استفاده از پهپاد و موشک انجام گرفت و بنا بر گزارش‌ها شماری از نیروهای آمریکایی در آن کشته یا زخمی شدند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6769478/%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B6%D8%B9-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7 «عملیات‌های پرشمار مقاومت عراق علیه مواضع آمریکا»، وب‌سایت خبرگزاری مهر.]</ref>

در مقابل، ایالات متحده و اسرائیل نیز حملاتی موشکی و هوایی علیه مواضع مرتبط با حشد الشعبی انجام دادند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6793165/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%B2-%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%B4%D8%B9%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 «حمله آمریکایی - صهیونیستی به مراکز حشد شعبی در عراق»، وب‌سایت خبرگزاری مهر؛] [https://www.tabnak.ir/fa/news/965463/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B6%D8%B9-%D8%AD%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%BE%D9%86%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D9%88%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «حمله گسترده جنگنده های آمریکا به مواضع حشدالشعبی در چهار استان عراق+ فیلم/ پنتاگون بیانیه صادر کرد»، وب‌سایت تابناک.]</ref> وزارت خارجه آمریکا با عنوان «پاداش برای عدالت» جایزه‌ای ۱۰ میلیون دلاری برای ارائه اطلاعات درباره محل حضور ابوآلاء الولائی، فرمانده کتائب سیدالشهدا، تعیین کرد.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2257230/ «سفارت آمریکا برای اعلام موقعیت «ابوآلاء الولایی» ۱۰ میلیون دلار پاداش تعیین کرد»، وب‌سایت خبرگزاری بین‌المللی شفقنا.]</ref>

در دوره نخست‌وزیری مصطفی الکاظمی، قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس در حمله ایالات متحده ترور و کشته شدند. در سال ۲۰۲۰م نیز چند یگان موسوم به «حشد مرجعیت» یا «حشد عتبات» اعلام کردند از ساختار حشد الشعبی جدا شده و مستقیماً از دولت عراق تبعیت خواهند کرد. الکاظمی همچنین دستوراتی برای محدودسازی برخی فعالیت‌ها و دفاتر این نیرو صادر کرد.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص58.]</ref> با وجود این تحولات، حشدالشعبی همچنان به فعالیت خود ادامه داده و فالح الفیاض ریاست آن را بر عهده دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6762740/%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%84%D8%A7%D8%B4-%D9%85%D8%B0%D8%A8%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D9%87 «حشد الشعبی: ترور امام خامنه‌ای تلاش مذبوحانه برای شکست اراده ملت‌هاست»، وب‌سایت خبرگزاری مهر.]</ref>

'''ترکیه:''' به‌دلیل تقابل منافع در مناطق شمالی و کردنشین عراق<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/e3dadcb3-8a4f-4612-86ef-dfbb1fe2b96a?p=2815794&m=5607 بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص174.]</ref> و همچنین رقابت با ایران بر سر ام‌القرایی جهان اسلام، خواهان تضعیف حشد الشعبی است.<ref>[https://peace-ipsc.org/fa/%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7-%D9%88-%D9%BE%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82/ اخلاصی، «اهداف پنهان ترکیه در شمال عراق»، وبسایت مطالعات بین‌المللی صلح، آبان 1400ش.]</ref>

دربارهٔ آیندهٔ سازمان حشد الشعبی، سه سناریوی «ادغام در نیروهای مسلح»، «انحلال» و «توسعهٔ سازمانی» مطرح است. تا پیش از رویدادهای 1404ش در ایران، سناریوی ادغام به‌دلیل کثرت حامیان، محتمل‌ترین گزینه ارزیابی می‌شد.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/e3dadcb3-8a4f-4612-86ef-dfbb1fe2b96a?p=2815794&m=5607 بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص185.]</ref> دیدگاه‌های کلان پیرامون آیندهٔ این نهاد عبارتند از:

* آقایی‌میبدی، علی و همکاران، «بررسی تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»،سیاست‌پژوهی غرب آسیا، شماره اول، 1403ش.

* افشون، تورج، «کالبدشکافی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در عراق با تاکید بر شکل‌گیری مقاومت مردم پایه»، نشریه پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، شماره 26، بهار و تابستان 1404ش.

* حسن‌زاده، سیدمجید، «ابومهدی المهندس و تاسیس حشد الشعبی عراق»، نشریه فرهنگ زیارت، شماره 41، زمستان 1398ش.

* «حشد الشعبی: ترور امام خامنه‌ای تلاش مذبوحانه برای شکست اراده ملت‌هاست»، وب‌سایت خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 10 اسفند 1404ش.

* «حمله آمریکایی - صهیونیستی به مراکز حشد شعبی در عراق»، وب‌سایت خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۷ فروردین ۱405ش.

* «حمله گسترده جنگنده های آمریکا به مواضع حشدالشعبی در چهار استان عراق+ فیلم/ پنتاگون بیانیه صادر کرد»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۳۹۸ش.

* «سفارت آمریکا برای اعلام موقعیت «ابوآلاء الولایی» ۱۰ میلیون دلار پاداش تعیین کرد»، وب‌سایت خبرگزاری بین‌المللی شفقنا، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1405ش.

* عباسی کریم و همکاران، «تاثیر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جنبش‌های اسلامی منطقه خاورمیانه مطالعه موردی حشد الشعبی»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، شماره 59، تابستان 1401ش.

* «مقاومت اسلامی عراق»، وب‌سایت خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: 15 اردیبهشت 1405ش.

* نیاکویی سیدامیر و پیرمحمدی سعید، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق»، فصلنامه روابط خارجی، ش51، ۱۴۰۰ش.