ابرابزار
خط ۲: خط ۲:


وطن اقامتگاه و زادگاه فرد و مفهومی چندوجهی است که از پیوند جغرافیا، تاریخ، فرهنگ و حاکمیت سیاسی شکل می‌گیرد. مفهوم مدرن و حقوقی آن هم‌زمان با پیدایش دولت-ملت‌ها در اروپای قرن هجدهم پدیدار شد و در ایران نیز در دوره مشروطه با تلفیق هویت تاریخی بومی و مفاهیم غربی، تکامل یافت. این مفهوم که عامل بنیادین همبستگی جمعی است، در اندیشه اسلامی محترم و مقدس دانسته شده و مبنای احکامی چون نماز و روزه است. وطن بازتابی گسترده و پربسامد در هنر و ادبیات فارسی دارد.
وطن اقامتگاه و زادگاه فرد و مفهومی چندوجهی است که از پیوند جغرافیا، تاریخ، فرهنگ و حاکمیت سیاسی شکل می‌گیرد. مفهوم مدرن و حقوقی آن هم‌زمان با پیدایش دولت-ملت‌ها در اروپای قرن هجدهم پدیدار شد و در ایران نیز در دوره مشروطه با تلفیق هویت تاریخی بومی و مفاهیم غربی، تکامل یافت. این مفهوم که عامل بنیادین همبستگی جمعی است، در اندیشه اسلامی محترم و مقدس دانسته شده و مبنای احکامی چون نماز و روزه است. وطن بازتابی گسترده و پربسامد در هنر و ادبیات فارسی دارد.
== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
واژهٔ وطن (از ریشهٔ عربی: و-ط-ن) در لغت به‌معنای اقامتگاه دائمی، زادگاه و محل رشد فرد است و گسترهٔ جغرافیایی آن می‌تواند روستا، شهر یا کشور باشد.<ref>[https://www.alketab.org/ریشه_وطن «ریشۀ وطن»، وب‌سایت الکتاب؛] [https://vajehyab.com/dehkhoda/وطن?q=وطن دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ وطن؛] [http://ghiasabadi.com/motherland.html مرادی غیاث‌آبادی، «میهن/ وطن چیست؟ بررسی یک مفهوم کهن»، وب‌سایت پژوهش‌های ایرانی.]</ref> این واژه در زبان‌های دیگر (نظیر Homeland در انگلیسی، Heimat در آلمانی و Patrie در فرانسوی) معادل‌هایی با بارهای معنایی متفاوت دارد.<ref>[https://indifferentlanguages.in/word/persian/63bd9a9/وطن «وطن در زبان‌های مختلف»، وب‌سایت in different languages.]</ref> در اصطلاح، وطن مفهومی چندوجهی است که با تلفیق عناصر جغرافیایی، تاریخی، فرهنگی، زبانی و حقوقی، بستر شکل‌گیری هویت و احساس تعلق را فراهم می‌کند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/285553/وطن-به-مثابه-جغرافیای-پیوند-گودرز-رشتیانی «وطن به‌مثابه جغرافیای پیوند»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
واژهٔ وطن (از ریشهٔ عربی: و-ط-ن) در لغت به‌معنای اقامتگاه دائمی، زادگاه و محل رشد فرد است و گسترهٔ جغرافیایی آن می‌تواند روستا، شهر یا کشور باشد.<ref>[https://www.alketab.org/ریشه_وطن «ریشۀ وطن»، وب‌سایت الکتاب؛] [https://vajehyab.com/dehkhoda/وطن?q=وطن دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ وطن؛] [http://ghiasabadi.com/motherland.html مرادی غیاث‌آبادی، «میهن/ وطن چیست؟ بررسی یک مفهوم کهن»، وب‌سایت پژوهش‌های ایرانی.]</ref> این واژه در زبان‌های دیگر (نظیر Homeland در انگلیسی، Heimat در آلمانی و Patrie در فرانسوی) معادل‌هایی با بارهای معنایی متفاوت دارد.<ref>[https://indifferentlanguages.in/word/persian/63bd9a9/وطن «وطن در زبان‌های مختلف»، وب‌سایت in different languages.]</ref> در اصطلاح، وطن مفهومی چندوجهی است که با تلفیق عناصر جغرافیایی، تاریخی، فرهنگی، زبانی و حقوقی، بستر شکل‌گیری هویت و احساس تعلق را فراهم می‌کند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/285553/وطن-به-مثابه-جغرافیای-پیوند-گودرز-رشتیانی «وطن به‌مثابه جغرافیای پیوند»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
خط ۳۸: خط ۳۹:
'''روان‌شناختی:''' بر پایهٔ روان‌شناسی معناگرا، وطن به‌مثابه یک معنای جمعی والا، ظرفیت تاب‌آوری افراد را در برابر رنج‌ها و بحران‌هایی نظیر جنگ افزایش داده و ایستادگی آگاهانه را جایگزین غریزهٔ گریز می‌کند.<ref>[https://civilica.com/note/20776/ گریباوی، «در جست‌وجوی معنای وطن؛ خوانشی فرانکلی از روان ملت ایران در جنگ»، وب‌سایت سیویلیکا.]</ref>
'''روان‌شناختی:''' بر پایهٔ روان‌شناسی معناگرا، وطن به‌مثابه یک معنای جمعی والا، ظرفیت تاب‌آوری افراد را در برابر رنج‌ها و بحران‌هایی نظیر جنگ افزایش داده و ایستادگی آگاهانه را جایگزین غریزهٔ گریز می‌کند.<ref>[https://civilica.com/note/20776/ گریباوی، «در جست‌وجوی معنای وطن؛ خوانشی فرانکلی از روان ملت ایران در جنگ»، وب‌سایت سیویلیکا.]</ref>


'''همبستگی ملی:''' مفهوم وطن و حفظ تمامیت ارضی همواره عامل بنیادین و فراجناحی همبستگی ملی در ایران بوده است. نمودهای عینی این انسجام اجتماعی را می‌توان در حضور و مقاومت مردمی طی بحران‌ها و رویدادهای مختلفی نظیر [[جنگ عراق با ایران|جنگ تحمیلی هشت‌سالهٔ عراق علیه ایران]]، [[جنگ دوازه روزه]]<ref>[https://www.irna.ir/news/86089745/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B2%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7 یاشاپور، عیسی، «وطن‌دوستی ایرانیان در بزنگاه‌ها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> و [[اغتشاشات دی ۱۴۰۴|حوادث دی ۱۴۰۴ش]]، مشاهده کرد.<ref>[https://www.mehrnews.com/live/6719595/%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D9%88%D9%87-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%AE%D8%B7-%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA « «ایران» یکپارچه به پا خاست؛ «مام وطن» خط قرمز است»، خبرگزاری مهر.]</ref> شکل‌گیری حرکت‌های اجتماعی و نمادین مانند [[تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴-۱۴۰۵ش|تجمعات شبانه]]<ref>[https://www.alef.ir/news/4041225046.html بنی‌اسدی، «یک ملت پای کار یک وطن»، پایگاه خبری الف.]</ref> و پویش جان‌فدا در [[جنگ رمضان]]،<ref>[https://irannewspaper.ir/9015/1/153085 افشین‌فر، «نمایش قدرت مردم در یک حرکت ملی»، وب‌سایت روزنامه ایران.]</ref> نشان‌دهنده آن است که هویت ایران به عنوان یک کشور-تمدن فراتر از مرزبندی‌های سیاسی و ایدئولوژیک عمل می‌کند؛ به گونه‌ای که در مواجهه با تهدیدات و بحران‌ها، اقشار مختلف مردم فارغ از اختلافات داخلی، منحصراً حول محور دفاع از موجودیت سرزمین یکپارچه شده و این همبستگی را به عنوان مستحکم‌ترین رکن امنیت ملی و عامل بازدارندگی کشور به نمایش می‌گذارند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6764632/%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A6%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86 «اتحاد ملی؛ سپر نامرئی دفاع وطن در میادین نبرد با دشمن»، خبرگزاری مهر؛] [https://www.khabaronline.ir/news/2195080/%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%DA%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%84%D8%AA%D9%81-%D8%AD%D8%AA%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D9%88 آزاد ارمکی، «امروز چون موجودیت ایران زیر تهاجم است همه ملت حتی لیبرالها و چپ ها و اقلیتهای دینی پای کار وطن ایستاده اند»، وب‌سایت خبر آنلاین.]</ref>
'''همبستگی ملی:''' مفهوم وطن و حفظ تمامیت ارضی همواره عامل بنیادین و فراجناحی همبستگی ملی در ایران بوده است. نمودهای عینی این انسجام اجتماعی را می‌توان در حضور و مقاومت مردمی طی بحران‌ها و رویدادهای مختلفی نظیر [[جنگ عراق با ایران|جنگ تحمیلی هشت‌سالهٔ عراق علیه ایران]]، [[جنگ دوازه روزه]]<ref>[https://www.irna.ir/news/86089745/وطن-دوستی-ایرانیان-در-بزنگاه-ها یاشاپور، عیسی، «وطن‌دوستی ایرانیان در بزنگاه‌ها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> و [[اغتشاشات دی ۱۴۰۴|حوادث دی ۱۴۰۴ش]]، مشاهده کرد.<ref>[https://www.mehrnews.com/live/6719595/قیام-باشکوه-ملت-ایران-علیه-اغتشاشگران-مام-وطن-خط-قرمز-است « «ایران» یکپارچه به پا خاست؛ «مام وطن» خط قرمز است»، خبرگزاری مهر.]</ref> شکل‌گیری حرکت‌های اجتماعی و نمادین مانند [[تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴-۱۴۰۵ش|تجمعات شبانه]]<ref>[https://www.alef.ir/news/4041225046.html بنی‌اسدی، «یک ملت پای کار یک وطن»، پایگاه خبری الف.]</ref> و پویش جان‌فدا در [[جنگ رمضان]]،<ref>[https://irannewspaper.ir/9015/1/153085 افشین‌فر، «نمایش قدرت مردم در یک حرکت ملی»، وب‌سایت روزنامه ایران.]</ref> نشان‌دهنده آن است که هویت ایران به عنوان یک کشور-تمدن فراتر از مرزبندی‌های سیاسی و ایدئولوژیک عمل می‌کند؛ به گونه‌ای که در مواجهه با تهدیدات و بحران‌ها، اقشار مختلف مردم فارغ از اختلافات داخلی، منحصراً حول محور دفاع از موجودیت سرزمین یکپارچه شده و این همبستگی را به عنوان مستحکم‌ترین رکن امنیت ملی و عامل بازدارندگی کشور به نمایش می‌گذارند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6764632/اتحاد-ملی-سپر-نامرئی-دفاع-وطن-در-میادین-نبرد-با-دشمن «اتحاد ملی؛ سپر نامرئی دفاع وطن در میادین نبرد با دشمن»، خبرگزاری مهر؛] [https://www.khabaronline.ir/news/2195080/امروز-چون-موجودیت-ایران-زیر-تهاجم-است-همه-ملتف-حتی-لیبراتها-و آزاد ارمکی، «امروز چون موجودیت ایران زیر تهاجم است همه ملت حتی لیبرالها و چپ‌ها و اقلیتهای دینی پای کار وطن ایستاده‌اند»، وب‌سایت خبر آنلاین.]</ref>


== جهان‌وطن‌گرایی ==
== جهان‌وطن‌گرایی ==
خط ۵۷: خط ۵۸:
* حماسه (شاهنامه): وطن به معنای سرزمین ایران و دفاع از آن در برابر بیگانگان.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
* حماسه (شاهنامه): وطن به معنای سرزمین ایران و دفاع از آن در برابر بیگانگان.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
* ادبیات غنایی و اقلیمی: بازنمایی وطن در مقیاس زادگاه، طبیعت و خاطرات شخصی.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
* ادبیات غنایی و اقلیمی: بازنمایی وطن در مقیاس زادگاه، طبیعت و خاطرات شخصی.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
* دورۀ مشروطه: تبدیل شدن وطن به پربسامدترین مضمون شعری تحت تأثیر اندیشه‌های مدرن غربی و مفاهیم هویت و فردیت.<ref>[https://elmnet.ir/doc/10615504-71181 محمدی فشارکی و دیگران، «مفهوم وطن در شعر منتخب شعرای معاصر»، 1392ش، چکیده.]</ref>
* دورهٔ مشروطه: تبدیل شدن وطن به پربسامدترین مضمون شعری تحت تأثیر اندیشه‌های مدرن غربی و مفاهیم هویت و فردیت.<ref>[https://elmnet.ir/doc/10615504-71181 محمدی فشارکی و دیگران، «مفهوم وطن در شعر منتخب شعرای معاصر»، 1392ش، چکیده.]</ref>
* دورۀ پهلوی: گرایش شاعران به استفاده از نماد برای بیان مفاهیم میهنی و انتقادی به دلیل سانسور و فضای بسته سیاسی.<ref>[https://elmnet.ir/doc/10615504-71181 محمدی فشارکی و دیگران، «مفهوم وطن در شعر منتخب شعرای معاصر»، 1392ش، چکیده.]</ref>
* دورهٔ پهلوی: گرایش شاعران به استفاده از نماد برای بیان مفاهیم میهنی و انتقادی به دلیل سانسور و فضای بسته سیاسی.<ref>[https://elmnet.ir/doc/10615504-71181 محمدی فشارکی و دیگران، «مفهوم وطن در شعر منتخب شعرای معاصر»، 1392ش، چکیده.]</ref>
* ادبیات مهاجرت: بازسازی وطن در غیاب سرزمین مادری از طریق زبان و تخیل.<ref>[https://etelaat.news/news/روایت-عشق-به-وطن،-بهدوراز-شعارزدگی/ «روایت عشق به وطن، به دور از شعارزدگی»، خبرگزاری اطلاعات.]</ref>
* ادبیات مهاجرت: بازسازی وطن در غیاب سرزمین مادری از طریق زبان و تخیل.<ref>[https://etelaat.news/news/روایت-عشق-به-وطن،-بهدوراز-شعارزدگی/ «روایت عشق به وطن، به دور از شعارزدگی»، خبرگزاری اطلاعات.]</ref>


خط ۶۴: خط ۶۵:


==== از خون جوانان وطن لاله دمیده (عارف قزوینی) ====
==== از خون جوانان وطن لاله دمیده (عارف قزوینی) ====
تصنیفی نمادین و اعتراضی متعلق به دوره مشروطه در یادبود کشته‌شدگان این جنبش. این اثر با الهام از اسطورۀ روییدن لاله از خون سیاوش، به نماد تاریخی فداکاری در راه آزادی بدل شده است. این اثر به دلیل مضمون وطن‌پرستانه و انتقادی، در دوره‌های مختلف سیاسی ایران، از مشروطه تا اعتراضات معاصر، مورد توجه قرار گرفته است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1071554/ترانه‌ای-به-وسعت-تاریخ-معاصر-ایران-از-خون- «ترانه‌ای به وسعت تاریخ معاصر ایران»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref>
تصنیفی نمادین و اعتراضی متعلق به دوره مشروطه در یادبود کشته‌شدگان این جنبش. این اثر با الهام از اسطورهٔ روییدن لاله از خون سیاوش، به نماد تاریخی فداکاری در راه آزادی بدل شده است. این اثر به دلیل مضمون وطن‌پرستانه و انتقادی، در دوره‌های مختلف سیاسی ایران، از مشروطه تا اعتراضات معاصر، مورد توجه قرار گرفته است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1071554/ترانه‌ای-به-وسعت-تاریخ-معاصر-ایران-از-خون- «ترانه‌ای به وسعت تاریخ معاصر ایران»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref>
{{شعر جدید
{{شعر جدید
| متن =
| متن =
خط ۹۴: خط ۹۵:
== منابع ==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
* آزاد ارمکی، تقی، «امروز چون موجودیت ایران زیر تهاجم است همه ملت حتی لیبرالها و چپ ها و اقلیتهای دینی پای کار وطن ایستاده اند»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 25 اسفند ۱۴۰۴ش.
* آزاد ارمکی، تقی، «امروز چون موجودیت ایران زیر تهاجم است همه ملت حتی لیبرالها و چپ‌ها و اقلیتهای دینی پای کار وطن ایستاده‌اند»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «آیا وطن دوستی ارزش است؟»، خبرگزاری تبیان، تاریخ بارگذاری: ۱۸ دی ۱۳۸۹ش.
* «آیا وطن دوستی ارزش است؟»، خبرگزاری تبیان، تاریخ بارگذاری: ۱۸ دی ۱۳۸۹ش.
* «اتحاد ملی؛ سپر نامرئی دفاع وطن در میادین نبرد با دشمن»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱3 اسفند ۱۴۰۴ش.
* «اتحاد ملی؛ سپر نامرئی دفاع وطن در میادین نبرد با دشمن»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۳ اسفند ۱۴۰۴ش.
* اشرف، احمد، مفاهیم و نظریه‌ها: هویت ایرانی به سه روایت، در هویت ایرانی از دوران باستان تا پایان پهلوی، به‌ترجمهٔ حمید احمدی، تهران، نی، ۱۳۹۵ش.
* اشرف، احمد، مفاهیم و نظریه‌ها: هویت ایرانی به سه روایت، در هویت ایرانی از دوران باستان تا پایان پهلوی، به‌ترجمهٔ حمید احمدی، تهران، نی، ۱۳۹۵ش.
* افشین‌فر، سمیه، «نمایش قدرت مردم در یک حرکت ملی»، وب‌سایت روزنامه ایران، تاریخ بازدید: 17 اردیبهشت 1405ش.
* افشین‌فر، سمیه، «نمایش قدرت مردم در یک حرکت ملی»، وب‌سایت روزنامه ایران، تاریخ بازدید: ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
* « «ایران» یکپارچه به پا خاست؛ «مام وطن» خط قرمز است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۴۰۴ش.
* « «ایران» یکپارچه به پا خاست؛ «مام وطن» خط قرمز است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۴۰۴ش.
* بشیریه، حسین، عقل در سیاست، سی پنج گفتار در فلسفه، جامعه‌شناسی و توسعهٔ سیاسی، تهران، نگاه معاصر، ۱۳۸۲ش.
* بشیریه، حسین، عقل در سیاست، سی پنج گفتار در فلسفه، جامعه‌شناسی و توسعهٔ سیاسی، تهران، نگاه معاصر، ۱۳۸۲ش.
* بنی‌اسدی، غلامرضا، «یک ملت پای کار یک وطن»، پایگاه خبری الف، تاریخ درج مطلب: 25 اسفند ۱۴۰۴ش.
* بنی‌اسدی، غلامرضا، «یک ملت پای کار یک وطن»، پایگاه خبری الف، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «تا آخرین قطرهٔ خون‌مان سرباز وطن هستیم»، خبرگزاری جام جم، تاریخ بارگذاری: ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «تا آخرین قطرهٔ خون‌مان سرباز وطن هستیم»، خبرگزاری جام جم، تاریخ بارگذاری: ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «ترانه‌ای به وسعت تاریخ معاصر ایران»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ بارگذاری: ۳ تیر ۱۴۰۴ش.
* «ترانه‌ای به وسعت تاریخ معاصر ایران»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ بارگذاری: ۳ تیر ۱۴۰۴ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/وطن»