بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۸۸: | خط ۸۸: | ||
# ایرانیان علاقه شدیدی به علوم نقلی و عقلی داشتند. | # ایرانیان علاقه شدیدی به علوم نقلی و عقلی داشتند. | ||
# با وجود وقوع رنسانس علمی در اروپا و تحولات جدید در عرصه فنون و علوم، بهعلت ضعف ارتباطات و بیاعتنایی برخی شاهان صفوی، شخصیتهای علمی و عدم قطعیت نظریههای علمی جدید، گفتمان علمی و جنبش علمی جدید میان ایران و غرب شکل نگرفت. | # با وجود وقوع رنسانس علمی در اروپا و تحولات جدید در عرصه فنون و علوم، بهعلت ضعف ارتباطات و بیاعتنایی برخی شاهان صفوی، شخصیتهای علمی و عدم قطعیت نظریههای علمی جدید، گفتمان علمی و جنبش علمی جدید میان ایران و غرب شکل نگرفت. | ||
# وضعیت علمی ایران در برخی زمینهها از غرب رشد داشته و در برخی جنبهها یا مشابه و یا در ضعف و عقبماندگی بوده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2081527/%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C ثواقب، «موقعیت علمی ایران در عصر صفویه از نگاه سیاحان اروپایی»، ۱۴۰۱ش، ص۱۱۳-۱۱۲.]</ref> در خلال تماسهای دیپلماتیک و روابط بازرگانی میان ایران و غرب، مراودات آنان در حد استفاده پادشاهان ایران از خدمات علمی متخصصان اروپایی در حرفههای ساعتسازی، جواهرسازی، توپریزی، پزشکی و مهندسی بود. | # وضعیت علمی ایران در برخی زمینهها از غرب رشد داشته و در برخی جنبهها یا مشابه و یا در ضعف و عقبماندگی بوده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2081527/%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C ثواقب، «موقعیت علمی ایران در عصر صفویه از نگاه سیاحان اروپایی»، ۱۴۰۱ش، ص۱۱۳-۱۱۲.]</ref> در خلال تماسهای دیپلماتیک و روابط بازرگانی میان ایران و غرب، مراودات آنان در حد استفاده پادشاهان ایران از خدمات علمی متخصصان اروپایی در حرفههای ساعتسازی، جواهرسازی، توپریزی، پزشکی و مهندسی بود.<ref>ثواقب، «تعاملات علمی و فنی ایران و اروپا در عصر صفویه»، ۱۴۰۰ش، ص۳.</ref> | ||
=== منابع مالی === | === منابع مالی === | ||
| خط ۱۲۷: | خط ۱۲۷: | ||
==== جشنهای مذهبی ==== | ==== جشنهای مذهبی ==== | ||
اعیاد مذهبی شیعی مانند عید قربان، عید فطر، عید غدیرخم<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2143688/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8%DB%8C-%D9%86%D8%B2%D8%AF-%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%AA%D8%B3%D9%86%D9%86 پورعلی، «مطالعه تطبیقی مراسم و اعیاد ملی و مذهبی نزد مذهب شیعه در دربار صفوی و قاجار و مقایسه آنها با رسوم اهل تسنن»، ۱۴۰۲ش، ۲۱۲۳-۱۱۷.]</ref>، جشن نیمه شعبان و رسم انتظار فرج، ولادت اهلبیت، جشن عُمرکشان یا عید بابا شجاعالدین در این دوره برگزار میشدند. | اعیاد مذهبی شیعی مانند عید قربان، عید فطر، عید غدیرخم<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2143688/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8%DB%8C-%D9%86%D8%B2%D8%AF-%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%AA%D8%B3%D9%86%D9%86 پورعلی، «مطالعه تطبیقی مراسم و اعیاد ملی و مذهبی نزد مذهب شیعه در دربار صفوی و قاجار و مقایسه آنها با رسوم اهل تسنن»، ۱۴۰۲ش، ۲۱۲۳-۱۱۷.]</ref>، جشن نیمه شعبان و رسم انتظار فرج، ولادت اهلبیت، جشن عُمرکشان یا عید بابا شجاعالدین در این دوره برگزار میشدند.<ref>احمدپور، «گونهشناسی تفریحات و سرگرمیهای دورهی صفوی بر اساس دادههای باستانشناختی»، ۱۳۹۷ش، ص۳۶-۲۷.</ref> | ||
==== '''جشنهای ملی و باستانی''' ==== | ==== '''جشنهای ملی و باستانی''' ==== | ||
جشنهای ملی و باستانی ایران نیز در بافت اجتماعی حضور پررنگی داشتند که ریشه در طبیعت و فرهنگ کهن ایرانی داشتند. از جمله چهارشنبهسوری، آداب جشن نوروز، جشن میر نوروزی | جشنهای ملی و باستانی ایران نیز در بافت اجتماعی حضور پررنگی داشتند که ریشه در طبیعت و فرهنگ کهن ایرانی داشتند. از جمله چهارشنبهسوری، آداب جشن نوروز، جشن میر نوروزی<ref>احمدپور، «گونهشناسی تفریحات و سرگرمیهای دورهی صفوی بر اساس دادههای باستانشناختی»، ۱۳۹۷ش، ص۲۴-۲۲.</ref>، جشن سپند، آبریزگان یا آبپاشان که جشن آب در تیرماه که مردم بر یکدیگر آب میپاشیدند و نماد شکرگزاری از نعمت آب بود و جشن گلسرخ یا گلریزان که در ماه اول بهار و جشن شکفتن گلهای سرخ در باغها، همراه با گلافشانی و خوشبویی مجالس برگزار میشد.<ref>عباسی، «نگاه ناظران اروپایی به اوضاع فرهنگی و اجتماعی ایران در عصر صفوی»، ۱۳۹۱ش، ص۱۴۸-۱۳۶.</ref> | ||
==== جش'''نهای سلطنتی''' ==== | ==== جش'''نهای سلطنتی''' ==== | ||
در ایران، آیینها و جشنهای سلطنتی متعددی برگزار میشد. جشن تاجگذاری، استقبال مردم در بدو ورود شاهان به شهرها با آراستن خیابانها، گلافشانی و برافراشتن پرچمهای رنگی، استقبال از شاهان فاتح جنگ با کشیدن طاق نصرت و پاشیدن زر و سکه و سرگرمیهای پس از آن، جشن خلعت و جشن شاطری از آیینهای رایج سلطنتی در این عصر به شمار میرفتند. | در ایران، آیینها و جشنهای سلطنتی متعددی برگزار میشد. جشن تاجگذاری، استقبال مردم در بدو ورود شاهان به شهرها با آراستن خیابانها، گلافشانی و برافراشتن پرچمهای رنگی، استقبال از شاهان فاتح جنگ با کشیدن طاق نصرت و پاشیدن زر و سکه و سرگرمیهای پس از آن، جشن خلعت و جشن شاطری از آیینهای رایج سلطنتی در این عصر به شمار میرفتند.<ref>احمدپور، «گونهشناسی تفریحات و سرگرمیهای دورهی صفوی بر اساس دادههای باستانشناختی»، ۱۳۹۷ش، ص۴۹-۳۹.</ref> | ||
==== '''جشنهای مردمی و عمومی''' ==== | ==== '''جشنهای مردمی و عمومی''' ==== | ||
این دسته از آیینها در میان طبقات مختلف جامعه رواج گستردهای داشت. این آیینها که ریشه در باورها و سنتهای قدیمی ایرانی داشتند، بدون نظارت مستقیم دولت و عمدتاً در محلهها و خانههای مردم برگزار میشدند که مهمترین آنها عبارت از حنابندان، خالکوبی، جشن برفبارون | این دسته از آیینها در میان طبقات مختلف جامعه رواج گستردهای داشت. این آیینها که ریشه در باورها و سنتهای قدیمی ایرانی داشتند، بدون نظارت مستقیم دولت و عمدتاً در محلهها و خانههای مردم برگزار میشدند که مهمترین آنها عبارت از حنابندان، خالکوبی، جشن برفبارون<ref>احمدپور، «گونهشناسی تفریحات و سرگرمیهای دورهی صفوی بر اساس دادههای باستانشناختی»، ۱۳۹۷ش، ص۵۴-۵۲.</ref> و ختنهسوران<ref>عباسی، «نگاه ناظران اروپایی به اوضاع فرهنگی و اجتماعی ایران در عصر صفوی»، ۱۳۹۱ش، ص۱۷۱.</ref> بودند. | ||
==== '''سوگواریهای مذهبی''' ==== | ==== '''سوگواریهای مذهبی''' ==== | ||
| خط ۱۴۷: | خط ۱۴۷: | ||
# '''ورزشهای تفریحی و میدانی:''' شکار، چوگان، کُشتی، شمشیربازی، زوبیناندزی یا جریده، تیراندازی با کمان، سوارکاری، قپقاندازی، شطرنج، تخته نرد. | # '''ورزشهای تفریحی و میدانی:''' شکار، چوگان، کُشتی، شمشیربازی، زوبیناندزی یا جریده، تیراندازی با کمان، سوارکاری، قپقاندازی، شطرنج، تخته نرد. | ||
# '''تفریحات هنری و فرهنگی:''' نقاشی، نقالی و قصهگویی، شعر و شاعری، موسیقی. | # '''تفریحات هنری و فرهنگی:''' نقاشی، نقالی و قصهگویی، شعر و شاعری، موسیقی. | ||
# '''سایر تفریحات:''' نمایش حیوانات باغوحش دربار، تخممرغبازی، چراغان و آتشبازی، میهمانیهای سلطنتی یا مجالس بزم، نوشیدن چای، قهوه، مصرف مواد مخدر و افیونی، رمالی و پیشگویی به همراه داشتن تعویذ و طلسم، دستافشانی و پایکوبی، بندبازی یا رسنبازی. | # '''سایر تفریحات:''' نمایش حیوانات باغوحش دربار، تخممرغبازی، چراغان و آتشبازی، میهمانیهای سلطنتی یا مجالس بزم، نوشیدن چای، قهوه، مصرف مواد مخدر و افیونی، رمالی و پیشگویی به همراه داشتن تعویذ و طلسم، دستافشانی و پایکوبی، بندبازی یا رسنبازی.<ref>احمدپور، «گونهشناسی تفریحات و سرگرمیهای دورهی صفوی بر اساس دادههای باستانشناختی»، ۱۳۹۷ش، ص۱۳۶-۵۵.</ref> | ||
=== '''ویژگیهای اخلاقی ایرانیان''' === | === '''ویژگیهای اخلاقی ایرانیان''' === | ||
| خط ۱۶۹: | خط ۱۶۹: | ||
=== تجارت داخلی و خارجی === | === تجارت داخلی و خارجی === | ||
ایران به تجارت پررونقی دست پیدا کرد که علت آن تغییر عمده در موازنه تجارتی جهان بود. پس از اخراج پرتغالیها در سال 1032ق/1623م.، عمده تجارت ایران، در بندرعباس و هرمز بود.<ref>نوایی و غفاریفرد، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگ ایران در دوران صفویه، ۱۳۸۱ش، ۲۹۲-۲۹۱.</ref> همچنین در این دوره، ایران با کمپانی هند شرقی هلند، انگلستان، فرانسه، روسیه و شهرهای ایتالیایی، عثمانی، هند و آسیای مرکزی قرارداد تجاری منعقد کرد.<ref>شریعتی، «بررسی وضعیت تجارت خارجی ایران در دوره شاه عباس اول صفوی»، ۱۳۹۰ش، ص۵.</ref> همچنین امنیتراهها، ساخت کاروانسراها و اماکن رفاهی، تفریحی و بزرگراهها، خیابانهای عریض و طویل هم باعث جلب توجه تجار و بازرگانان خارجی شد و صادرات و واردات رونق گرفت. شهر تبریز و اصفهان بهعنوان پایتخت صفویه و یک شهر تجاری-صنعتی نقش بسیار مهمی در صادرات ایران داشت و مهمترین صادرات شامل پارچههای زری، مخمل و تافته<ref>قاسمی، «تجارت خارجی ایران از آغاز سلطنت شاه عباس صفوی تا پایان دوره ی صفویه»، ۱۳۸۷ش، ص۱۷.</ref>، مروارید، ابریشم، سنگهای قیمتی بود.<ref>نوایی و غفاریفرد، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگ ایران در دوران صفویه، ۱۳۸۱ش، ۲۹۲-۲۹۱.</ref> | ایران به تجارت پررونقی دست پیدا کرد که علت آن تغییر عمده در موازنه تجارتی جهان بود. پس از اخراج پرتغالیها در سال 1032ق/1623م.، عمده تجارت ایران، در بندرعباس و هرمز بود.<ref>نوایی و غفاریفرد، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگ ایران در دوران صفویه، ۱۳۸۱ش، ۲۹۲-۲۹۱.</ref> همچنین در این دوره، ایران با کمپانی هند شرقی هلند، انگلستان، فرانسه، روسیه و شهرهای ایتالیایی، عثمانی، هند و آسیای مرکزی قرارداد تجاری منعقد کرد.<ref>شریعتی، «بررسی وضعیت تجارت خارجی ایران در دوره شاه عباس اول صفوی»، ۱۳۹۰ش، ص۵.</ref> همچنین امنیتراهها، ساخت کاروانسراها و اماکن رفاهی، تفریحی و بزرگراهها، خیابانهای عریض و طویل هم باعث جلب توجه تجار و بازرگانان خارجی شد و صادرات و واردات رونق گرفت. شهر تبریز<ref>عونالهی، تاریخ پانصدساله تبریز از آغاز دوره مغولان تا پایان دوره صفویان، ۱۳۸۷ش، ۱۶۳ش.</ref> و اصفهان بهعنوان پایتخت صفویه و یک شهر تجاری-صنعتی نقش بسیار مهمی در صادرات ایران داشت و مهمترین صادرات شامل پارچههای زری، مخمل و تافته<ref>قاسمی، «تجارت خارجی ایران از آغاز سلطنت شاه عباس صفوی تا پایان دوره ی صفویه»، ۱۳۸۷ش، ص۱۷.</ref>، مروارید، ابریشم، سنگهای قیمتی بود.<ref>نوایی و غفاریفرد، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگ ایران در دوران صفویه، ۱۳۸۱ش، ۲۹۲-۲۹۱.</ref> | ||
=== تجارت ابریشم === | === تجارت ابریشم === | ||
| خط ۱۸۸: | خط ۱۸۸: | ||
== '''هنر''' == | == '''هنر''' == | ||
ایران در دوره صفوی در بسیاری از زمینههای هنری، وارثِ هنر تیموریان بودند. معمولاْ خاندان سلطنتی و اعضای طبقات بالای جامعه متقاضی آثار هنری بودند و زمینههای شکوفایی آن را فراهم میکردند و شوق و ذوق هنرمندان را برمیانگیختند و با حمایت خود، اغلب نوع هنر و گونۀ اشیاء تولید شده را تعیین میکردند. هنر ایرانیان در این دوره شامل معماری، اقدامات شهرسازی مانند میدان نقش جهان، مسجد شیخ لطفالله، عالیقاپور، قیصریه یا بازار شاه اصفهان، چهل ستون، سیوسه پل، پل خواجو، قصر فرحآباد، بقعه شیخ صفیالدین، ساخت بارگاههای عظیم برای ائمه و رجال بزرگ آنان در عراق، کربلا، سامرا، نجف، مشهد و قم، نقاشی و شکلگیری مکاتب مختلف نقاشی، عکاسی، خطاطی و خوشنویسی، زرافشانی، موسیقی بوده است. | ایران در دوره صفوی در بسیاری از زمینههای هنری، وارثِ هنر تیموریان بودند.<ref>زکی، تاریخ صنایع ایران بعد از اسلام، ۱۳۶۳ش، ص۱۱-۹.</ref> معمولاْ خاندان سلطنتی و اعضای طبقات بالای جامعه متقاضی آثار هنری بودند و زمینههای شکوفایی آن را فراهم میکردند و شوق و ذوق هنرمندان را برمیانگیختند و با حمایت خود، اغلب نوع هنر و گونۀ اشیاء تولید شده را تعیین میکردند. هنر ایرانیان در این دوره شامل معماری، اقدامات شهرسازی مانند میدان نقش جهان، مسجد شیخ لطفالله، عالیقاپور، قیصریه یا بازار شاه اصفهان، چهل ستون، سیوسه پل، پل خواجو، قصر فرحآباد، بقعه شیخ صفیالدین، ساخت بارگاههای عظیم برای ائمه و رجال بزرگ آنان در عراق، کربلا، سامرا، نجف، مشهد و قم، نقاشی و شکلگیری مکاتب مختلف نقاشی، عکاسی، خطاطی و خوشنویسی، زرافشانی، موسیقی بوده است.<ref>نوایی و غفاریفرد، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگ ایران در دوران صفویه، ۱۳۸۱ش، ۲۵۶-۳۳۶.</ref> | ||
== '''صنعت''' == | == '''صنعت''' == | ||
مهمترین صنایع دوره صفویه صنایع دستی بود. | مهمترین صنایع دوره صفویه صنایع دستی بود. مهمترین صنایع دستی دوره صفوی شامل نجاری مانند ساخت درهای منبتکاری شده، ستونهای چوبی کاخ چهلستون و صندوقهای آرامگاهها و قالیبافی و بافت جانماز و سجاده با نقوش گلدانی، درختی و شکاری که قالیهای اردبیل از شاهکارهای جهانی آن است. منسوجات مانند پارچههای زربفت، مخمل و ترمه در کارگاههای یزد، کاشان و اصفهان، اسلحهسازی شامل فولاد دمشق با تیغههای موجدار و تزیین با طلا و نقره و سفالسازی شامل کاشیهای هفترنگ مساجد و سفالینههای زرینفام و آبیوسفید با تأثیرپذیری از نقوش چینی از دیگر صنایع این دوره بوده است.<ref>نوایی و غفاریفرد، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگ ایران در دوران صفویه، ۱۳۸۱ش، ص۳۶۵-۳۵۶.</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
