آهو: تفاوت میان نسخه‌ها

آهوی ختایی، رنگی قهوه‌ای و دو دندان بلند دارد که از دهان او بیرون زده است. این نوع از آهوان، میان ناف و آلت تناسلی خود، کیسه‌ای با دو سوراخ دارند که نوعی ماده خوش‌بو به‌نام مُشک، در آن ترشح و جمع می‌شود. این [[عطر]]، زمانی‌که کل کیسه را فرا بگیرد، از سوراخ‌های آن، نشت کرده و پخش می‌شود. به‌همین دلیل، شکار آهوی ختایی، از دیرباز، میان مردم جهان مرسوم بوده است. علاوه‌بر مُشک، پوست و گوشت این نوع از آهوان نیز مورد استفاده بشر قرار می‌گیرد.<ref>بهرامی، فرهنگ روستایی، ۱۳۱۷ش، ص۱۰۰؛ شمیسا، فرهنگ اشارات ادبیات فارسی، ۱۳۷۷ش، ص۶۹.</ref>

انواع مختلفی از آهوان در [[ایران]]، در مناطق گرمسیری حضور دارند. گونه‌ای از این حیوان به‌نام جیبیر، در دامنه‌های کوهستانی در اطراف گرمسار، دشت‌های بیرجند و آشتیان زندگی می‌کنند. جیبیرها، از نمونه‌های کم‌یاب و از جمله حیوانات وحشی در ایران به‌حساب می‌آیند.<ref>اسدی، نگاهی به گرمسار سرزمین خورشید درخشان، ۱۳۷۸ش، ص۷۴؛ بهنیا، بیرجند نگین کویر، ۱۳۸۰ش، ص۱۲۳؛ نجفی آشتیانی، نیم‌نگاهی به آشتیان، ۱۳۸۵ش، ص۲۶.</ref>

طبقه مرفه و حاکم در ایران، از دیرباز به‌منظور [[تفریح]] و خوردن گوشت، به شکار آهو می‌پرداختند. این موضوع، در سفرنامه‌های مکتوب مسافران خارجی نیز بارها ثبت شده است. برای مثال، تاورنیه، در دوره [[صفویه|صفویان]]، به شیوه‌های مختلف شکار آهو در ایران اشاره کرده است. در آن زمان، ایرانیان، از پرندگان بزرگ شکاری یا یوزپلنگ تربیت‌شده، برای شکار آهو کمک می‌گرفتند. در واقع، این نوع پرندگان آموزش‌دیده، به آزار شکار مورد نظر پرداخته و سرعت او را در هنگام فرار کاهش می‌دادند، در نتیجه، شکارچی می‌توانست به‌راحتی، حیوان موردنظر را شکار کند.<ref>تاورنیه، سفرنامه، ۱۳۸۳ش، ص۳۳–۳۵؛ الئاریوس، سفرنامه، بی‌تا، ص۲۱۳–۲۱۵.</ref> شاردن نیز، به فراوانی آهوان در منطقه آذربایجان اشاره کرده است.<ref>شاردن، سیاحت‌نامه، ۱۳۴۲ش، ص۱۱۸؛ بن‌تان، سفرنامه، ۱۳۵۴ش، ص۹۵؛ پولاک، سفرنامه، ۱۳۶۱ش، ص۱۲۸–۱۳۳.</ref>

در امثال و حِکم ایرانیان، [[ادبیات داستانی عامیانه|داستان‌های عامیانه]]، [[افسانه]]‌ها و نیز [[ترانه]]‌ها، همواره از آهو و ویژگی‌هایی که به او منتسب شده، از جمله [[زیبایی]] ظاهری، خوش‌بویی (آهوی نر منطقه ختن)، معصومیت و بی‌گناهی آن، یاد شده است.<ref>[https://gheseheshgh.eramblog.com/post/7oH/آهو-مظهر-عشق-و-زیبایی «آهو مظهر عشق و زیبایی»، وب‌سایت ارم بلاگ.]</ref>

آهو، در افسانه‌های ایرانی، به‌عنوان صیدی زیبا و شکاری جذاب برای شکارچیان معرفی شده است. آهوان، در این نوع از افسانه‌ها، همواره به پری، ماه‌دخت یا موجوداتی خیالی تبدیل می‌شوند که قهرمان قصه را به ماجرا و حوادثی شگرف هدایت می‌کردند. برای مثال، در افسانه‌ای، دختر پادشاه با توسل به جادو، خود را به آهویی تبدیل کرده و قهرمان داستان را به قصر پادشاه کشانده و او را به کشتن می‌دهد.<ref>درویشیان، فرهنگ افسانه‌های مردم ایران، ج7، ۱۳۸۱ش، ص509-513.</ref> در برخی دیگر از افسانه‌ها، خوردن گوشت آهو یا مغز آن را تنها راه علاج قهرمان قصه معرفی کرده‌اند.<ref>درویشیان، فرهنگ افسانه‌های مردم ایران، ج7، ۱۳۸۱ش، ص113-117.</ref> در گروهی دیگر از افسانه‌ها، آهو نماد یک زن اغواگر و فریبنده است که در نهایت منجر به سست شدن [[ایمان]] قهرمان داستان می‌شود.<ref>مجمل التواریخ و القصص، ۱۳۱۸ش، ص۱۱۰–۱۱۲.</ref>

در ادب فارسی، از خصوصیات آهو به صورتی رمزگونه یاد شده است. برای مثال، تشبیهات متعددی از واژه آهو، در راستای وصف یار و زیبایی زیبارویان، وجود دارد، مانند: آهوچشم، آهوپای، آهودل، آهوخرام، آهوپرواز، و نیز کنایه‌هایی همچون آهوی مانده گرفتن و آهوی ناگرفته بخشیدن.<ref>نظامی گنجه‌ای، لیلی و مجنون، ۱۳۶۳ش، ص۱۶۲–۱۶۵ و ۲۱۲–۲۱۷؛ سنایی، حدیقة الحقیقة، ۱۳۵۹ش، ص۴۵۷ و ۴۵۸؛ خاقانی شروانی، دیوان، ۱۳۳۶ش، ص۴۵۴؛ حافظ، دیوان، ۱۳۸۱ش، ۶۹۴–۶۹۵؛ جامی، هفت اورنگ، بی‌تا، ص۱۵۵.</ref>

برخی از مردم، از جمله در [[گیلان]]، شاخ و سُم آهو را، رمانندهٔ [[جن]] و [[پری]] می‌دانند.<ref>ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ۱۳۸۸ش، ص۲۷۸.</ref> در میان مردم [[کرمان]]، نگهداری حیواناتی مانند کبک و آهو را، به‌دلیل شورچشمی آن‌ها، بد دانسته و شکار آن‌ها را [[تفریح|تفریحی]] شوم می‌دانند.<ref>مرادی، ترانه‌ها، زبان‌زدها و فرهنگ عامهٔ مردم کرمان، ۱۳۸۷ش، ص۲۸۲ و ۲۸۵؛ مؤید محسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۴۷۸ و ۴۸۳.</ref>

گوشت آهو نزد ایرانیان، از بهترین گوشت‌های خوراکی دانسته می‌شد و اغلب توسط اقشار پردرآمد، [[مصرف]] می‌شده است. کباب گوشت آهو، که در دوره صفویان به آن دو غرمه (قرمه) آهو می‌گفتند، بسیار پرطرفدار بوده است.<ref>نورالله، «مادة الحیاة، رساله در علم طباخی»، آشپزی دورهٔ صفوی، ۱۳۶۰ش، ص۲۰۵.</ref> خوراکی به‌نام قلیه سنگ سیر نیز در همین دوره مرسوم بوده که از گوشت پخته‌شده آهو همراه با [[سیر]]، نعناع خشک و [[کشک]] تهیه می‌شد.<ref>نورالله، «مادة الحیاة، رساله در علم طباخی»، آشپزی دورهٔ صفوی، ۱۳۶۰ش، ص۲۰۵-206 و 237.</ref> جهانگردان نیز، در دوره‌های مختلف، از خوراک‌های لذیذ تهیه‌شده از گوشت آهو، یاد کرده‌اند.<ref>دروویل، سفرنامه، ۱۳۴۸ش، ص82-83.</ref>