تالش: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۱۸:

آقاجانی تالش، جستارهایی در تاریخ تالش، 1378ش، ج1، ص33-34.</ref>

==پیشینه تاریخی==

پیش از سده ~~7ق،~~ به منطقه و اقوام تالش «طیلسان» گفته می‌شد.<ref>عبدلی، «تالش، طیلسان و کادوس»، ]بی‌تا[، ج51، ص75.</ref> فرهنگ آنندراج و لغت‌نامه دهخدا نیز طیلسان را اقلیمی گسترده در نواحی دیلم معرفی کرده‌اند. سرزمین تالش، یکی از مراکز کهن تمدن بوده است. یافته‌های باستان‌شناسان، قدمت این منطقه را به هزاره نخست پیش از میلاد نسبت می‌دهد.<ref>دیاکونف، تاریخ ماد، 1357ش، ج1، ص35؛

پیش از سده ۷ق، به منطقه و اقوام تالش «طیلسان» گفته می‌شد.<ref>عبدلی، «تالش، طیلسان و کادوس»، ]بی‌تا[، ج51، ص75.</ref> فرهنگ آنندراج و لغت‌نامه دهخدا نیز طیلسان را اقلیمی گسترده در نواحی دیلم معرفی کرده‌اند. سرزمین تالش، یکی از مراکز کهن تمدن بوده است. یافته‌های باستان‌شناسان، قدمت این منطقه را به هزاره نخست پیش از میلاد نسبت می‌دهد.<ref>دیاکونف، تاریخ ماد، 1357ش، ج1، ص35؛

سیمای میراث فرهنگی گیلان، 1380ش، ج1، ص175-176.</ref> مردمان این سرزمین، از متحدان سیاسی مادها به‌شمار می‌آمدند و در حمله اسکندر به ایران نیز مقدونی‌ها فقط اجازه یافتند که از این سرزمین به مقصد پارت و هیرکانیا، عبور کنند. در دوره اشکانیان نیز، استقلال این سرزمین حفظ شد؛ شاپور اول در دوره ~~ساسانیان،~~ به سواحل دریای مازندران لشکرکشی کرد و تمام نقاط شمالی ایران را به پیروی از خود واداشت.<ref>کریستن سن، ایران در زمان ساسانیان، 1345ش، ج1، ص310.</ref>

سیمای میراث فرهنگی گیلان، 1380ش، ج1، ص175-176.</ref> مردمان این سرزمین، از متحدان سیاسی [[مادها]] به‌شمار می‌آمدند و در حمله اسکندر به ایران نیز مقدونی‌ها فقط اجازه یافتند که از این سرزمین به مقصد پارت و هیرکانیا، عبور کنند. در دوره [[اشکانیان]] نیز، استقلال این سرزمین حفظ شد؛ شاپور اول در دوره [[ساسانیان]]، به سواحل [[دریای مازندران]] لشکرکشی کرد و تمام نقاط شمالی ایران را به پیروی از خود واداشت.<ref>کریستن سن، ایران در زمان ساسانیان، 1345ش، ج1، ص310.</ref>

پس از ورود اسلام به ایران، تالشی‌ها بر اثر تبلیغات گسترده زیدیان در این نواحی، به مذهب شیعه گرویدند.<ref>کسروی، شهریاران گمنام، 1355ش، ج1، ص44-45؛

مستوفی، نزهه القلوب، 1331ش، ج1، ص60.</ref> تالشی‌ها در قدرت‌گیری صفویان نیز نقشی پررنگ ایفا کردند<ref>احمدی، تالشان از دوره صفویه تا پایان جنگ دوم ایران و روس، 1380ش، ج1، ص25-26.</ref> و به پاس این همراهی، تالشی‌ها تنها قومی بودند که اجازه حمل هر نوع جنگ‌افزاری را داشتند.<ref>اُلئاریوس، اصفهان خونین شاه صفی، 1379ش، ج1، ص595-596.</ref> در دوران نادرشاه افشار، تالشی‌ها با محدودیت‌های بسیار، روبرو شدند<ref>آقاجانی تالش، جستارهایی در تاریخ تالش، 1378ش، ج1، ص445-447.</ref> و این محدودیت‌ها تا دوره زندیه، پایدار ماند. در دوره قاجار برخی از امرای محلی، زمزمه استقلال دوباره تالش را سر دادند. سرانجام، با شکست ایران در جنگ با روسیه، بخش شمالی تالش به قلمرو روسیه تزاری پیوست.<ref>شمیم، ایران در دوره سلطنت قاجار، 1342ش، ج1، ص64.</ref> افزایش نارضایتی از سیطره روسیه، موجب شد که ساکنان بخش جدا شده تالش خواهان پیوستن دوباره به سرزمین ایران شوند.<ref>هدایت، روضه الصفا، 1339ش، ج9، ص644-646.</ref> در جنگ دوم ایران و روسیه، بخش شمالی تالش (لنکران) را از سیطره روس‌ها خارج شد.<ref>هدایت، روضه الصفا، 1339ش، ج9، ص649.</ref> اما تهاجم دوباره نیروهای روس، ایران را مجبور به پذيرش قرارداد ترکمانچای کرد که بر پایه‌ی آن، سرزمین تالش به دو بخش تقسیم گردید و مرز آن نیز رود آستارا تعیین شد.<ref>نفیسی، تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره معاصر، 1361ش، ج2، ص180-182.</ref> بخش شمالی تالش، مستعمره روسیه بود و در 1920م، جمهوری آذربایجان به استقلال رسید و سرزمین تالش نیز بخشی از این جمهوری نوپا گردید.

==شهرستان تالش==

شهرستان تالش، در شمال‌غربی استان گیلان و هم‌جوار با دریای مازندران است. شهرستان تالش از شمال به شهرستان آستارا، از جنوب به شهرستان رضوان‌شهر، از شرق به دریای مازندران و از غرب به شهرستان‌های نمین، اردبیل، کیوی و خلخال می‌رسد.<ref>جغرافیای استان گیلان، 1380ش، ج1، ص57.</ref>

@@ خط ۱۸: / خط ۱۸: @@
 آقاجانی تالش، جستارهایی در تاریخ تالش، 1378ش، ج1، ص33-34.</ref>
 ==پیشینه تاریخی==
-پیش از سده 7ق، به منطقه و اقوام تالش «طیلسان» گفته می‌شد.<ref>عبدلی، «تالش، طیلسان و کادوس»، ]بی‌تا[، ج51، ص75.</ref>  فرهنگ آنندراج و لغت‌نامه دهخدا نیز طیلسان را اقلیمی گسترده در نواحی دیلم معرفی کرده‌اند. سرزمین تالش، یکی از مراکز کهن تمدن بوده است. یافته‌های باستان‌شناسان، قدمت این منطقه را به هزاره نخست پیش از میلاد نسبت می‌دهد.<ref>دیاکونف، تاریخ ماد، 1357ش، ج1، ص35؛ <br>
+پیش از سده ۷ق، به منطقه و اقوام تالش «طیلسان» گفته می‌شد.<ref>عبدلی، «تالش، طیلسان و کادوس»، ]بی‌تا[، ج51، ص75.</ref>  فرهنگ آنندراج و لغت‌نامه دهخدا نیز طیلسان را اقلیمی گسترده در نواحی دیلم معرفی کرده‌اند. سرزمین تالش، یکی از مراکز کهن تمدن بوده است. یافته‌های باستان‌شناسان، قدمت این منطقه را به هزاره نخست پیش از میلاد نسبت می‌دهد.<ref>دیاکونف، تاریخ ماد، 1357ش، ج1، ص35؛ <br>
-سیمای میراث فرهنگی گیلان، 1380ش، ج1، ص175-176.</ref>  مردمان این سرزمین، از متحدان سیاسی مادها به‌شمار می‌آمدند و در حمله اسکندر به ایران نیز مقدونی‌ها فقط اجازه یافتند که از این سرزمین به مقصد پارت و هیرکانیا، عبور کنند. در دوره اشکانیان نیز، استقلال این سرزمین حفظ شد؛ شاپور اول در دوره ساسانیان، به سواحل دریای مازندران لشکرکشی کرد و تمام نقاط شمالی ایران را به پیروی از خود واداشت.<ref>کریستن سن، ایران در زمان ساسانیان، 1345ش، ج1، ص310.</ref><br>
+سیمای میراث فرهنگی گیلان، 1380ش، ج1، ص175-176.</ref>  مردمان این سرزمین، از متحدان سیاسی [[مادها]] به‌شمار می‌آمدند و در حمله اسکندر به ایران نیز مقدونی‌ها فقط اجازه یافتند که از این سرزمین به مقصد پارت و هیرکانیا، عبور کنند. در دوره [[اشکانیان]] نیز، استقلال این سرزمین حفظ شد؛ شاپور اول در دوره [[ساسانیان]]، به سواحل [[دریای مازندران]] لشکرکشی کرد و تمام نقاط شمالی ایران را به پیروی از خود واداشت.<ref>کریستن سن، ایران در زمان ساسانیان، 1345ش، ج1، ص310.</ref><br>
 پس از ورود اسلام به ایران، تالشی‌ها بر اثر تبلیغات گسترده زیدیان در این نواحی، به مذهب شیعه گرویدند.<ref>کسروی، شهریاران گمنام، 1355ش، ج1، ص44-45؛ <br>
 مستوفی، نزهه القلوب، 1331ش، ج1، ص60.</ref>  تالشی‌ها در قدرت‌گیری صفویان نیز نقشی پررنگ ایفا کردند<ref>احمدی، تالشان از دوره صفویه تا پایان جنگ دوم ایران و روس، 1380ش، ج1، ص25-26.</ref>  و به پاس این همراهی، تالشی‌ها تنها قومی بودند که اجازه حمل هر نوع جنگ‌افزاری را داشتند.<ref>اُلئاریوس، اصفهان خونین شاه صفی، 1379ش، ج1، ص595-596.</ref>  در دوران نادرشاه افشار، تالشی‌ها با محدودیت‌های بسیار، روبرو شدند<ref>آقاجانی تالش، جستارهایی در تاریخ تالش، 1378ش، ج1، ص445-447.</ref>  و این محدودیت‌ها تا دوره زندیه، پایدار ماند. در دوره قاجار برخی از امرای محلی، زمزمه استقلال دوباره تالش را سر دادند. سرانجام، با شکست ایران در جنگ با روسیه، بخش شمالی تالش به قلمرو روسیه تزاری پیوست.<ref>شمیم، ایران در دوره سلطنت قاجار، 1342ش، ج1، ص64.</ref>  افزایش نارضایتی از سیطره روسیه، موجب شد که ساکنان بخش جدا شده تالش خواهان پیوستن دوباره به سرزمین ایران شوند.<ref>هدایت، روضه الصفا، 1339ش، ج9، ص644-646.</ref>  در جنگ دوم ایران و روسیه، بخش شمالی تالش (لنکران) را از سیطره روس‌ها خارج شد.<ref>هدایت، روضه الصفا، 1339ش، ج9، ص649.</ref>  اما تهاجم دوباره نیروهای روس، ایران را مجبور به پذيرش قرارداد ترکمانچای کرد که بر پایه‌ی آن، سرزمین تالش به دو بخش تقسیم گردید و مرز آن نیز رود آستارا تعیین شد.<ref>نفیسی، تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره معاصر، 1361ش، ج2، ص180-182.</ref>  بخش شمالی تالش، مستعمره روسیه بود و در 1920م،  جمهوری آذربایجان به استقلال رسید و سرزمین تالش نیز بخشی از این جمهوری نوپا گردید.
 ==شهرستان تالش==
 شهرستان تالش، در شمال‌غربی استان گیلان و هم‌جوار با دریای مازندران است. شهرستان تالش از شمال به شهرستان آستارا، از جنوب به شهرستان رضوان‌شهر، از شرق به دریای مازندران و از غرب به شهرستان‌های نمین، اردبیل، کیوی و خلخال می‌رسد.<ref>جغرافیای استان گیلان، 1380ش، ج1، ص57.</ref><br>