صفحهای تازه حاوی «<big>'''شیخ صفیالدین اردبیلی،'''</big> عالم دینی و عارف پرآوازۀ ایرانی. شیخ صفیالدین اردبیلی، از عالمان دینی در قرن هشتم هجری است که با رویکرد اجتماعی به عرفان اسلامی، تأثیر فراوانی بر فرهنگ و تمدن ایرانی گذاشته است. در عرفان اجتماعی شیخصفی، خو...» ایجاد کرد |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ایجاد لینک داخلی |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''شیخ صفیالدین اردبیلی،'''</big> عالم دینی و عارف پرآوازۀ ایرانی. | <big>'''شیخ صفیالدین اردبیلی،'''</big> عالم دینی و عارف پرآوازۀ ایرانی. | ||
شیخ صفیالدین اردبیلی، از عالمان دینی در قرن هشتم هجری است که با رویکرد اجتماعی به عرفان اسلامی، تأثیر فراوانی بر فرهنگ و تمدن ایرانی گذاشته است. در عرفان اجتماعی شیخصفی، خودسازی معنوی زیربنای جامعۀ توحیدی بر اساس قرآن و سنت پیامبر خدا بوده و رواداری، مهربانی، گفتوگو، فتوت، شجاعت، مروت، | شیخ صفیالدین اردبیلی، از عالمان دینی در قرن هشتم هجری است که با رویکرد اجتماعی به عرفان اسلامی، تأثیر فراوانی بر فرهنگ و تمدن ایرانی گذاشته است. در عرفان اجتماعی شیخصفی، خودسازی معنوی زیربنای جامعۀ توحیدی بر اساس قرآن و سنت پیامبر خدا بوده و رواداری، مهربانی، گفتوگو، فتوت، شجاعت، مروت، [[احسان]]، تعاون اجتماعی و بهطور کلی انساندوستی، از شاخصهای مهم آن است. | ||
==نامگذاری== | ==نامگذاری== | ||
نام مشهور این عارف بزرگ ایرانی در منابع «شیخ صفیالدین اردبیلی» بوده و با نام «ابوالفتح صفیالدین اسحاق بن امینالدین جبرئیل موسوی اردبیلی»، «صفی» و «شیخصفی»<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/247302/%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B5%D9%81%DB%8C سفیدگر شهانقی، «شیخ صفی»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.] </ref> نیز معرفی شده است. نویسندگان و صاحبنظران وی را با این القاب ستودهاند: «برهان الاصفیاء»، «قطبالاقطاب»، «شیخالعارفین»،<ref>حقیقت، عارفان بزرگ ایرانی در بلندای فکر انسانی، ۱۳۸۳ش، ص591.</ref> «شمسالدین»، «برهان الواصلین»، «قطبالاصفیا فی الآفاق»،<ref>نشاطی شیرازی، تذکرۀ شیخ صفیالدین اردبیلی، 1388ش.</ref> «كاشف اسرار قرآن»، «خلاصۀ نوع انسان»، «قطب فلك ولايت»، «مهر سپهر هدايت»، «شجرۀ ثمرۀ مروت» و «ثمرۀ شجرۀ فتوت». <ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/140382/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D8%AA-%D8%B9%D9%82%D9%84%D8%9B-%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%8A%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D8%AA-%D8%B9%D8%B4%D9%82 «آخرين ساحت عقل؛ اولين ساحت عشق»، وبسایت روزنامۀ اعتماد.]</ref> | نام مشهور این عارف بزرگ ایرانی در منابع «شیخ صفیالدین اردبیلی» بوده و با نام «ابوالفتح صفیالدین اسحاق بن امینالدین جبرئیل موسوی اردبیلی»، «صفی» و «شیخصفی»<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/247302/%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B5%D9%81%DB%8C سفیدگر شهانقی، «شیخ صفی»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.] </ref> نیز معرفی شده است. نویسندگان و صاحبنظران وی را با این القاب ستودهاند: «برهان الاصفیاء»، «قطبالاقطاب»، «شیخالعارفین»،<ref>حقیقت، عارفان بزرگ ایرانی در بلندای فکر انسانی، ۱۳۸۳ش، ص591.</ref> «شمسالدین»، «برهان الواصلین»، «قطبالاصفیا فی الآفاق»،<ref>نشاطی شیرازی، تذکرۀ شیخ صفیالدین اردبیلی، 1388ش.</ref> «كاشف اسرار قرآن»، «خلاصۀ نوع انسان»، «قطب فلك ولايت»، «مهر سپهر هدايت»، «شجرۀ ثمرۀ مروت» و «ثمرۀ شجرۀ فتوت». <ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/140382/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D8%AA-%D8%B9%D9%82%D9%84%D8%9B-%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%8A%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D8%AA-%D8%B9%D8%B4%D9%82 «آخرين ساحت عقل؛ اولين ساحت عشق»، وبسایت روزنامۀ اعتماد.]</ref> | ||
==زندگینامه== | ==زندگینامه== | ||
صفیالدین فرزند یک کشاور به نام امینالدین جبرائیل بود و در ۶۵۰ق در روستای «کلخوران»، واقع در شمالغربی اردبیل به دنیا آمد<ref>صفری، اردبیل در گذرگاه تاریخ، ۱۳۷۰ش، ص60.</ref> و در شش سالگی پدر خود را از دست داد. وی در کودکی توجه خاصی به امور مذهبی نشان میداد و در جوانی قرآن را حفظ کرد و ضمن تحصیل علوم مقدماتی به زهد و ریاضت روی آورد.<ref>حكيميان، فهرست مشاهير ايران از آغاز دورانهاى افسانهاى تا زمان حاضر، 1357ش، ج2، ص91.</ref> بهزودی شیوۀ زندگی و حالات روحی صفیالدین تغییر کرد و از مدرسه بیرون رفت و معاشرت با زاهدان اردبیل را آغاز کرد. شیخ صفیالدین بیستساله بود که به توصیۀ یکی از زاهدان، به قصد دیدار «شیخ نجیبالدین بزغوش شیرازی»، به شیراز سفر کرد اما زمانی که به این شهر رسید، نجیبالدین درگذشته بود. چند سالی را در شیراز و شهرهای اطراف آن به دیدار مشایخ صوفیه رفت و با سعدی شیرازی نیز دیدار و نسخهای از دیوان وی را دریافت کرد. صفیالدین، در شیراز، نام و آوازۀ «شیخ تاجالدین ابراهیم گیلانی» مشهور به «شیخ زاهد» را شنید و به گیلان رفت و از مریدان خاص شیخ زاهد شد. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/216803/%D8%B4%DB%8C%D8%AE%D9%90-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87---%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C شهرآبادی، «شیخِ صفویه»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.] </ref> | صفیالدین فرزند یک کشاور به نام امینالدین جبرائیل بود و در ۶۵۰ق در روستای «کلخوران»، واقع در شمالغربی [[اردبیل]] به دنیا آمد<ref>صفری، اردبیل در گذرگاه تاریخ، ۱۳۷۰ش، ص60.</ref> و در شش سالگی پدر خود را از دست داد. وی در کودکی توجه خاصی به امور مذهبی نشان میداد و در جوانی قرآن را حفظ کرد و ضمن تحصیل علوم مقدماتی به زهد و ریاضت روی آورد.<ref>حكيميان، فهرست مشاهير ايران از آغاز دورانهاى افسانهاى تا زمان حاضر، 1357ش، ج2، ص91.</ref> بهزودی شیوۀ زندگی و حالات روحی صفیالدین تغییر کرد و از مدرسه بیرون رفت و معاشرت با زاهدان اردبیل را آغاز کرد. شیخ صفیالدین بیستساله بود که به توصیۀ یکی از زاهدان، به قصد دیدار «شیخ نجیبالدین بزغوش شیرازی»، به شیراز سفر کرد اما زمانی که به این شهر رسید، نجیبالدین درگذشته بود. چند سالی را در شیراز و شهرهای اطراف آن به دیدار مشایخ صوفیه رفت و با سعدی شیرازی نیز دیدار و نسخهای از دیوان وی را دریافت کرد. صفیالدین، در شیراز، نام و آوازۀ «شیخ تاجالدین ابراهیم گیلانی» مشهور به «شیخ زاهد» را شنید و به گیلان رفت و از مریدان خاص شیخ زاهد شد. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/216803/%D8%B4%DB%8C%D8%AE%D9%90-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87---%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C شهرآبادی، «شیخِ صفویه»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.] </ref> | ||
==همسران و فرزندان== | ==همسران و فرزندان== | ||
همسر اول شیخ صفیالدین، فاطمه دختر شیخ زاهد گیلانی است که سه پسر وی به نامهای محییالدین، صدرالدین موسی و ابوسعید از او است. همسر دوم او، دختر اخیسلیمان کلخورانه بوده و دو پسر به نامهای علاءالدین و شرفالدین از او داشته است. نسل پادشاهان صفوی از شیخ صدرالدین، پسر دوم شیخ صفی است.<ref>حقيقت، عارفان بزرگ ايرانى در بلنداى فكر انسانى، 1383ش، ص551.</ref> | همسر اول شیخ صفیالدین، فاطمه دختر شیخ زاهد گیلانی است که سه پسر وی به نامهای محییالدین، صدرالدین موسی و ابوسعید از او است. همسر دوم او، دختر اخیسلیمان کلخورانه بوده و دو پسر به نامهای علاءالدین و شرفالدین از او داشته است. نسل پادشاهان صفوی از شیخ صدرالدین، پسر دوم شیخ صفی است.<ref>حقيقت، عارفان بزرگ ايرانى در بلنداى فكر انسانى، 1383ش، ص551.</ref> | ||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
شیخ زاهد در آخر عمر ضعیف و نابینا شد و صفیالدین را به جانشینی خود انتخاب کرد. با مرگ شیخ زاده، رهبری طریقت صوفیانه با پیروان بسیار و ثروتی هنگفت از محل موقوفات و نذورات و هدایا، به شیخ صفیالدین رسید. میراث شیخ زاهد، صفیالدین را در موقعیت مناسبی برای گسترش طریقت و افزایش نفوذ خود قرار داد. کمکم بر شمار پیروان او افزوده و خانقاه وی به املاک فراوان وقفی دست پیدا کرد تا آنجا که در اواخر عمر شیخ صفی، املاک او به بیش از بیست روستا میرسید. در کنار همۀ اینها، ایلخانان مغول و کارگزاران آنها نیز از وی پشتیبانی میکردند. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/216803/%D8%B4%DB%8C%D8%AE%D9%90-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87---%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C شهرآبادی، «شیخِ صفویه»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.] </ref> | شیخ زاهد در آخر عمر ضعیف و نابینا شد و صفیالدین را به جانشینی خود انتخاب کرد. با مرگ شیخ زاده، رهبری طریقت صوفیانه با پیروان بسیار و ثروتی هنگفت از محل موقوفات و نذورات و هدایا، به شیخ صفیالدین رسید. میراث شیخ زاهد، صفیالدین را در موقعیت مناسبی برای گسترش طریقت و افزایش نفوذ خود قرار داد. کمکم بر شمار پیروان او افزوده و خانقاه وی به املاک فراوان وقفی دست پیدا کرد تا آنجا که در اواخر عمر شیخ صفی، املاک او به بیش از بیست روستا میرسید. در کنار همۀ اینها، ایلخانان مغول و کارگزاران آنها نیز از وی پشتیبانی میکردند. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/216803/%D8%B4%DB%8C%D8%AE%D9%90-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87---%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C شهرآبادی، «شیخِ صفویه»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.] </ref> | ||
==اهمیت و جایگاه== | ==اهمیت و جایگاه== | ||
# شیخ صفیالدین جایگاه بلندی در تاریخ فرهنگ و تمدن تشیع و ایران اسلامی دارد<ref>صفوی، اهمیت شیخ صفیالدین اردبیلی در تاریخ فرهنگ و تمدن تشیع و ایران، ۱۳۹۹ش، ص9.</ref> و از وی بهعنوان معمار وحدت مذهبی و جغرافیایی ایران و سلطانالعارفین یاد میشود.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3174493/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B5%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9% «روز بزرگداشت شیخ صفیالدین اردبیلی معمار وحدت مذهبی و جغرافیایی ایران»، خبرگزاری صداوسیما.] </ref> | # شیخ صفیالدین جایگاه بلندی در تاریخ فرهنگ و تمدن تشیع و ایران اسلامی دارد<ref>صفوی، اهمیت شیخ صفیالدین اردبیلی در تاریخ فرهنگ و تمدن تشیع و ایران، ۱۳۹۹ش، ص9.</ref> و از وی بهعنوان معمار وحدت مذهبی و جغرافیایی [[ایران]] و سلطانالعارفین یاد میشود.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3174493/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B5%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9% «روز بزرگداشت شیخ صفیالدین اردبیلی معمار وحدت مذهبی و جغرافیایی ایران»، خبرگزاری صداوسیما.] </ref> | ||
# شیخ صفیالدین از یکسو در گسترش شیوۀ زندگی صوفیانه با رویکرد اجتماعی در میان طبقات روستایی، عشایر و تودۀ شهرنشین نقش اساسی دارد و از سوی دیگر زمینهساز یکی از مهمترین نهضتهای صوفیانه و شیعی در تاریخ ایران است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402050100651/%D8%B9%D8%B5%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B5%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C «عصری با شیخ صفیالدین اردبیلی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱ مرداد ۱۴۰۲ش.]</ref> | # شیخ صفیالدین از یکسو در گسترش شیوۀ زندگی صوفیانه با رویکرد اجتماعی در میان طبقات روستایی، عشایر و تودۀ شهرنشین نقش اساسی دارد و از سوی دیگر زمینهساز یکی از مهمترین نهضتهای صوفیانه و شیعی در تاریخ ایران است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402050100651/%D8%B9%D8%B5%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B5%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C «عصری با شیخ صفیالدین اردبیلی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱ مرداد ۱۴۰۲ش.]</ref> | ||
# طريقت صوفیانهای كه وی بنیان نهاد، طي 700 سال گذشته همواره در جهان اسلام زنده و اثرگذار بوده است و اکنون در ترکیه، عراق، سوریه و مصر مریدانی دارد. <ref>نشاطی شیرازی، تذکرۀ شیخ صفیالدین اردبیلی، قم، ادیان، 1388ش، ص12.</ref> | # طريقت صوفیانهای كه وی بنیان نهاد، طي 700 سال گذشته همواره در جهان اسلام زنده و اثرگذار بوده است و اکنون در ترکیه، عراق، سوریه و مصر مریدانی دارد. <ref>نشاطی شیرازی، تذکرۀ شیخ صفیالدین اردبیلی، قم، ادیان، 1388ش، ص12.</ref> | ||
