فیروزه: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-[[پرونده:Cfd-e1715171711274.jpg|جایگزین=فیروزه نیشابور|بندانگشتی|فیروزه نیشابور]]
 {{درشت|'''فیروزه؛''' فیروزه، گوهر نیمه‌قیمتی با پیشینه کهن در تاریخ و فرهنگ ایران.}}
@@ خط ۷: / خط ۶: @@
 == واژه‌شناسی فیروزه ==
-[[پرونده:CairoEgMuseumTaaMaskMostlyPhotographed.jpg|جایگزین=فیروزه در مصر|بندانگشتی|ماسک تدفین نمادین طلای توت عنخ آمون، منبت کاری شده با فیروزه، لاجورد، عقیق جگری و شیشه‌های رنگی _ مصر]]
 کانی نیمه‌قیمتی و غیرشفاف به رنگ‌های آبی و سبز سنگ‌های زینتی به دو دسته قیمتی ([[الماس]]، [[یاقوت]] سرخ، یاقوت کبود و [[زمرد]]) و نیمه‌قیمتی تقسیم می‌شوند.<ref>منوچهری‌دانایی، فرهنگ گوهرها و گوهرشناسی، 1384ش، ص37.</ref> فیروزه، سنگی آذرین<ref>. [https://abadis.ir/fatofa/فیروزه/ لغت‌نامه دهخدا، وب‌سایت واژه یاب، تاریخ بازدید: 9 تیر 1401ش.]</ref> و نیمه‌قیمتی است که در زبان فارسی، پیروزه (به‌معنای پیروز) نیز گفته می‌شود.<ref>ادیب، جهان و جواهرات، 1369ش، ص135.</ref> این کانی، متبلور شدهٔ فسفات آبدار آلومینیوم است که در جواهرسازی مورد استفاده قرار می‌گیرد<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1626148/کارکرد-اقتصادی-معادن-فیروزه-نیشابور-در-دوره-قاجار سید بنکدار و کاظم‌زاده، «کارکرد اقتصادی معادن فیروزه نیشابور در دوره قاجار»، 1397ش، ص6.]</ref> و طیف رنگی متنوعی از آبی روشن تا سبز را شامل می‌شود. مرغوب‌ترین نوع فیروزه در کشور ایران یافت شده و به فیروزه نیشابور معروف است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1274240/فیروزه-در-پیش-از-تاریخ-فلات-ایران-فرهنگ-های-روستانشینی-و-اغاز-شهرنشینی گاراژیان و لطفی‌قرائی، «فیروزه در پیش از تاریخ فلات ایران: فرهنگ‌های روستانشینی و آغاز شهرنشینی»، 1394ش، ص2.]</ref>
@@ خط ۱۴: / خط ۱۲: @@
 == خاستگاه زیستی فیروزه ==
-[[پرونده:Turquoise of Nishapur - village of Ma'dan 14.jpg|جایگزین=فیروزه نیشابور|بندانگشتی|فیروزه معدن علیا نیشابور]]
 فیروزه به‌عنوان سنگی که در شرایط مختلف در دل سنگ یا خاک تشکیل‌شده، خاستگاه‌های زیستی متنوعی دارد و معمولاً در مناطقی که دارای صخره‌های به‌جامانده از فعالیت آتشفشان‌ها بوده یافت می‌شود.<ref>ذکاء، گوهرها، 1346ش، ص89.</ref> این سنگ زیبا در مناطقی مانند [[ایران]]، چین، مصر، تبت، هندوستان و جنوب غربی آمریکا وجود دارد و اغلب سنگ‌های یافت‌شده، شبیه به هم هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1393980/معدن-کاری-فیروزه-نیشابور-در-ایران-باستان اویسی و همکاران، «معدن‌کاری فیروزه نیشابور در ایران باستان»، 1395ش، ص13].</ref>
@@ خط ۲۷: / خط ۲۴: @@
 === تنوع رنگ و شکل ظاهری ===
-[[پرونده:خرید-تسبیح-فیروزه-سبز-آفریقایی-با-نقش-و-نگار-زیبا-33-دانه-دستساز-طرح-بال-4.jpg|جایگزین=فیروزه سبز|بندانگشتی|تسبیح با سنگ‌های فیروزه سبز آفریقایی]]طیف رنگی متنوع سنگ فیروزه که شامل: رنگ‌های آبی، آبی مایل به سبز، سبز و گاهی آبی با رگه‌های طلایی بر جذابیت و زیبایی این سنگ قیمتی می‌افزاید. فیروزه، گاهی در دل سنگ و گاهی در خاک، تشکیل می‌شود.<ref>[https://zarsee.com/#!b-3/سنگ%20فیروزه%20چیست؟%20خواص%20سنگ%20فیروزه «سنگ فیروزه چیست؟»، وب‌سایت zarsee، تاریخ بازدید: 9 تیر 1401ش.]</ref>
+طیف رنگی متنوع سنگ فیروزه که شامل: رنگ‌های آبی، آبی مایل به سبز، سبز و گاهی آبی با رگه‌های طلایی بر جذابیت و زیبایی این سنگ قیمتی می‌افزاید. فیروزه، گاهی در دل سنگ و گاهی در خاک، تشکیل می‌شود.<ref>[https://zarsee.com/#!b-3/سنگ%20فیروزه%20چیست؟%20خواص%20سنگ%20فیروزه «سنگ فیروزه چیست؟»، وب‌سایت zarsee، تاریخ بازدید: 9 تیر 1401ش.]</ref>
 گروهی از سنگ‌های فیروزه که در دل سنگ تشکیل می‌شوند به‌طور عمده به شکل گرد و [[تخم مرغ|تخم‌مرغی]] هستند که با دیلم و چکش از سنگ بستر جدا شده و نیاز به پرداخت‌دهنده و درخشان‌کردن دارد. اما فیروزه‌ای که به‌صورت آزاد در لابه‌لای خاک‌ها تشکیل می‌شود درخشان است و نیاز به پرداخت ندارد. شکل ساختاری این کانی، زیبا و به دو صورت صاف (عجمی) و رگه‌دار (شجری) یافت می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1393980/معدن-کاری-فیروزه-نیشابور-در-ایران-باستان اویسی و همکاران، «معدن‌کاری فیروزه نیشابور در ایران باستان»، 1395ش، ص2.]</ref>
@@ خط ۴۱: / خط ۳۸: @@
 == کاربردهای تاریخی و تزئینی سنگ فیروزه ==
 === از خواص درمانی تا استفاده در زیورآلات ===
-[[پرونده:فیروزه.jpg|جایگزین=سنگ زیوری فیروزه|بندانگشتی|زیور بینی موچه فیروزه ای. مجموعه موزه لارکو، لیما، پرو]]استفاده از سنگ‌ها در میان مردمان در طول تاریخ، ابتدا جنبه درمانی و بعد جنبه تزیینی و [[زیبایی]] داشته است.<ref>رضائیان‌عطار، خواص سحری و درمانی سنگ‌ها، 1381ش، ص56.</ref> با گذر زمان مردم علاوه بر خاصیت درمانی سنگ فیروزه از آن به‌عنوان سنگ تزئینی در زیورآلات خود استفاده می‌کردند.<ref>ذکاء، گوهرها، 1346ش، ص52.</ref> استفاده از سنگ زینتی فیروزه به شکل دانه‌های تخم‌مرغی در مرصع‌کاری اشیاء و تزیین جواهرات، قدمتی تاریخی دارد.<ref>«جواهرات 10 میلیون ساله ساخته شده از کاج و سرو»، نشریه طلا و جواهرات، 1384ش، ص61.</ref>
+استفاده از سنگ‌ها در میان مردمان در طول تاریخ، ابتدا جنبه درمانی و بعد جنبه تزیینی و [[زیبایی]] داشته است.<ref>رضائیان‌عطار، خواص سحری و درمانی سنگ‌ها، 1381ش، ص56.</ref> با گذر زمان مردم علاوه بر خاصیت درمانی سنگ فیروزه از آن به‌عنوان سنگ تزئینی در زیورآلات خود استفاده می‌کردند.<ref>ذکاء، گوهرها، 1346ش، ص52.</ref> استفاده از سنگ زینتی فیروزه به شکل دانه‌های تخم‌مرغی در مرصع‌کاری اشیاء و تزیین جواهرات، قدمتی تاریخی دارد.<ref>«جواهرات 10 میلیون ساله ساخته شده از کاج و سرو»، نشریه طلا و جواهرات، 1384ش، ص61.</ref>
 === فیروزه در معماری و تزئینات سلطنتی ===
-[[پرونده:3299945.jpg|جایگزین=ظروف مسی و فیروزه|بندانگشتی|سرویس چای مسی و فیروزه کوبی]]همچنین سنگ فیروزه به عنوان گوهری قیمتی و تزئینی در بناهای [[مسجد|مساجد]]، اشیاء و بسیاری از بناهای تاریخی مورد استفاده قرار گرفته است.<ref>منوچهری‌دانایی، فرهنگ گوهرها و گوهرشناسی، 1384ش، ص53.</ref> اهمیت و جنبهٔ زیبایی سنگ فیروزه برای سلاطین در اروپا به‌گونه‌ای بود که حاکمان و پادشاهان از این سنگ به‌عنوان سنگی گران‌بها در تزئین زیورآلات خود استفاده می‌کردند.<ref>چکرن، تغییر سرنوشت و درمان با سنگ‌ها، 1380ش، ص130.</ref>
+همچنین سنگ فیروزه به عنوان گوهری قیمتی و تزئینی در بناهای [[مسجد|مساجد]]، اشیاء و بسیاری از بناهای تاریخی مورد استفاده قرار گرفته است.<ref>منوچهری‌دانایی، فرهنگ گوهرها و گوهرشناسی، 1384ش، ص53.</ref> اهمیت و جنبهٔ زیبایی سنگ فیروزه برای سلاطین در اروپا به‌گونه‌ای بود که حاکمان و پادشاهان از این سنگ به‌عنوان سنگی گران‌بها در تزئین زیورآلات خود استفاده می‌کردند.<ref>چکرن، تغییر سرنوشت و درمان با سنگ‌ها، 1380ش، ص130.</ref>
 === تلفیق فیروزه با فلز در ساخت ظروف و اشیاء ===
@@ خط ۵۰: / خط ۴۷: @@
 == صنعت فیروزه در ایران ==
-[[پرونده:انگشتر-فیروزه-شا-عباسی-دست-ساز-سایز-بزرگ-4.jpg|جایگزین=انگشتر فیروزه|بندانگشتی|انگشتر فیروزه آبی نیشابوری]]استخراج سنگ فیروزه از دل کوه‌های شهرستان فیروزه در نزدیکی نیشابور در استان [[خراسان]] قدمت تاریخی دارد. مرغوبیت بالای سنگ فیروزه نیشابور به‌گونه‌ای است که آوازهٔ آن به‌نقاط مختلف جهان رسیده است. برخی کارشناسان معتقدند که قدیمی‌ترین معدن فیروزه جهان در دل کوه‌های نیشابور قرار داشته و باگذر هفت هزار سال از قدمت این معدن هنوز متروکه نشده و استخراج فیروزه از آن ادامه دارد.<ref>«[https://www.irna.ir/news/83366678/فیروزه-نیشابور-یگانه-سنگ-اصیل-و-مرغوب-جهان فیروزه نیشابور، یگانه سنگ اصیل و مرغوب جهان»، وب‌سایت ایرنا، تاریخ بازدید: 17 تیر 1401ش.]</ref>
+استخراج سنگ فیروزه از دل کوه‌های شهرستان فیروزه در نزدیکی نیشابور در استان [[خراسان]] قدمت تاریخی دارد. مرغوبیت بالای سنگ فیروزه نیشابور به‌گونه‌ای است که آوازهٔ آن به‌نقاط مختلف جهان رسیده است. برخی کارشناسان معتقدند که قدیمی‌ترین معدن فیروزه جهان در دل کوه‌های نیشابور قرار داشته و باگذر هفت هزار سال از قدمت این معدن هنوز متروکه نشده و استخراج فیروزه از آن ادامه دارد.<ref>«[https://www.irna.ir/news/83366678/فیروزه-نیشابور-یگانه-سنگ-اصیل-و-مرغوب-جهان فیروزه نیشابور، یگانه سنگ اصیل و مرغوب جهان»، وب‌سایت ایرنا، تاریخ بازدید: 17 تیر 1401ش.]</ref>
 صنعت استخراج فیروزه و تراشکاری آن یکی از صنایع فعال در کشور [[ایران]] محسوب می‌شود. شهرت و مرغوبیت بالای سنگ فیروزه، نیشابور ایران را به قطب صادرات فیروزه تبدیل کرده است. گسترش صنعت فیروزه در ایران به‌گونه‌ای است که علاوه بر تأمین بازار جواهرات کشور به‌منظور استفاده از آن در صنعت جواهرسازی، امکان صادرات این سنگ نیمه‌قیمتی را نیز فراهم می‌کند.<ref>[https://civilica.com/doc/21999/ . غفاری و همکاران، «فرآوری فیروزه از باطله سنگ‌های فیروزه ایران»، 1386ش، ص6.]</ref>