ایران پدیا

قانون تنظیم خانواده و جمعیت: تفاوت میان نسخه‌ها

تفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۳٬۱۰۲ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''قانون تنظیم خانواده و جمعیت؛'''</big> مجموعه دستورالعمل‌های قانونی در جهت کاهش رشد جمعیت در ایران. قانون تنظیم خانواده و جمعیت، دستورالعمل‌های قانونی برای مهار افزایش جمعیت و کنترل موالید، در 1372ش مطابق با اقتضائات آن زمان، تصویب و به‌م...» ایجاد کرد
 
خط ۲۳: خط ۲۳:
بعد از تصویب این قانون، رسانه‌ها و سازمان‌های مختلف در جهت فرهنگ‌سازی کاهش باروری و تحدید جمعیت تلاش کردند:  
بعد از تصویب این قانون، رسانه‌ها و سازمان‌های مختلف در جهت فرهنگ‌سازی کاهش باروری و تحدید جمعیت تلاش کردند:  


1. سازمان صداوسیما در راستای شعار دو بچه کافی است، آموزش‌ها و تبلیغات را از طریق پخش تیزر و فیلم‌های کوتاه انجام داد و نقش بزرگی در همگانی شدن این شعار ایفا کرد و برنامه‌ها و سمینارهایی را که در حوزۀ کنترل جمعیت بود، پوشش می‌داد.
# سازمان صداوسیما در راستای شعار دو بچه کافی است، آموزش‌ها و تبلیغات را از طریق پخش تیزر و فیلم‌های کوتاه انجام داد و نقش بزرگی در همگانی شدن این شعار ایفا کرد و برنامه‌ها و سمینارهایی را که در حوزۀ کنترل جمعیت بود، پوشش می‌داد.
 
# وزارت آموزش عالی کتاب تنظیم خانواده را در سرفصل تمام رشته‌های دانشگاهی قرار داد، که در آن راه‌های پیشگیری از [[بارداری]] آموزش داده می‌شود.
2. وزارت آموزش عالی کتاب تنظیم خانواده را در سرفصل تمام رشته‌های دانشگاهی قرار داد، که در آن راه‌های پیشگیری از [[بارداری]] آموزش داده می‌شود.
# آموزش و پرورش به صورت‌های مختلف بینش والدین را در تعیین تعداد فرزندان و اندازۀ خانواده تغییر داد و با ترویج شعارهایی چون رفاه بیشتر با داشتن فرزند کمتر حاصل می‌شود، در کاهش باروری نقش موثری را ایفا کرد.
 
# در تمام مراکز و سازمان‌ها، پوسترهایی در تبلیغ کاهش [[فرزندآوری]] مشاهده می‌شد و حذف کلیه سیاست‌های تشویقی 3 اولاد به بالا به‌عنوان اساس فعالیت‌های اجرایی مدنظر قرار گرفت. <ref>[[C:/Users/najafi/Downloads/4641394h01287.pdf|گلپایگانی، «بررسی عوامل موثر بر تغییر نگرش خانواده‌های ایرانی در خصوص کم فرزندآوری با نگاه به سیاست‌های جمعیتی»، 27 آبان 1394ش.]]</ref>
3. آموزش و پرورش به صورت‌های مختلف بینش والدین را در تعیین تعداد فرزندان و اندازۀ خانواده تغییر داد و با ترویج شعارهایی چون رفاه بیشتر با داشتن فرزند کمتر حاصل می‌شود، در کاهش باروری نقش موثری را ایفا کرد.  
# وام 150 میلیون دلاری صندوق جمعیت سازمان ملل متحد برای تنظیم خانواده در ایران اختصاص یافت و ایران به‌عنوان مرکزی برای آموزش کنترل جمعیت کشورهای آسیای میانه انتخاب شد. همچنین کمک 1.8 میلیون دلاری به ایران در محورهای برنامه پنج ساله یونیسف قرار گرفت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/93633/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «تاریخچه کنترل جمعیت در ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
 
# توفیق جمهوری اسلامی ایران در تدوین و اجرای برنامه‌های جمعیتی که مورد تأیید و حمایت نهادهای ذیربط سازمان ملل به‌ویژه صندوق جمعیت بود، باعث شد که در 13 فروردین 1378ش جایزۀ جمعیت به ایران تعلق بگیرد. اعطای این جایزه به سید علی‌رضا مرندی، که از جانب دولت جمهوری اسلامی ایران به کمیتۀ جایزه جمعیت معرفی شده بود، به‌دلیل تلاش ویژۀ وی طی بیش از یک دهه در زمینۀ تدوین، پیشبرد و اجرای سیاست‌های تنظیم خانواده و جمعیت در کشور و تأثیر مثبت سیاست‌های اتخاذشده بر کاهش جدی نرخ رشد سالانۀ جمعیت در ایران صورت گرفت.<ref>[https://www.irna.ir/news/5666285/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%B4%D8%AF «دکتر مرندی برنده جایزه جمعیت سازمان ملل شد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
4. در تمام مراکز و سازمان‌ها، پوسترهایی در تبلیغ کاهش [[فرزندآوری]] مشاهده می‌شد و حذف کلیه سیاست‌های تشویقی 3 اولاد به بالا به‌عنوان اساس فعالیت‌های اجرایی مدنظر قرار گرفت. <ref>[[C:/Users/najafi/Downloads/4641394h01287.pdf|گلپایگانی، «بررسی عوامل موثر بر تغییر نگرش خانواده‌های ایرانی در خصوص کم فرزندآوری با نگاه به سیاست‌های جمعیتی»، 27 آبان 1394ش.]]</ref>
 
5. وام 150 میلیون دلاری صندوق جمعیت سازمان ملل متحد برای تنظیم خانواده در ایران اختصاص یافت و ایران به‌عنوان مرکزی برای آموزش کنترل جمعیت کشورهای آسیای میانه انتخاب شد. همچنین کمک 1.8 میلیون دلاری به ایران در محورهای برنامه پنج ساله یونیسف قرار گرفت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/93633/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «تاریخچه کنترل جمعیت در ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
 
6. توفیق جمهوری اسلامی ایران در تدوین و اجرای برنامه‌های جمعیتی که مورد تأیید و حمایت نهادهای ذیربط سازمان ملل به‌ویژه صندوق جمعیت بود، باعث شد که در 13 فروردین 1378ش جایزۀ جمعیت به ایران تعلق بگیرد. اعطای این جایزه به سید علی‌رضا مرندی، که از جانب دولت جمهوری اسلامی ایران به کمیتۀ جایزه جمعیت معرفی شده بود، به‌دلیل تلاش ویژۀ وی طی بیش از یک دهه در زمینۀ تدوین، پیشبرد و اجرای سیاست‌های تنظیم خانواده و جمعیت در کشور و تأثیر مثبت سیاست‌های اتخاذشده بر کاهش جدی نرخ رشد سالانۀ جمعیت در ایران صورت گرفت.<ref>[https://www.irna.ir/news/5666285/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%B4%D8%AF «دکتر مرندی برنده جایزه جمعیت سازمان ملل شد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>


==انجمن تنظیم خانوادۀ جمهوری اسلامی ایران==
==انجمن تنظیم خانوادۀ جمهوری اسلامی ایران==
خط ۳۹: خط ۳۴:
انجمن تنظیم خانوادۀ جمهوری اسلامی ایران در 1373ش تأسیس و عضو فدراسیون بین‌ المللی تنظیم خانواده (IPPF) شد. فعالیت‌های این انجمن بسیار تأثیر گذار در روند نزولی جمعیت بود. اجازۀ استفاده از کلیه وسایل پیشگیری از حاملگی، فراهم‌بودن پشتیبانی اجتماعی برای اجرای برنامه، احساس مسئولیت جدی دولت برای کاهش رشد جمعیت، امکان استفاده از وسایل ارتباط جمعی، تعهد مالی دولت برای رایگان‌بودن وسایل پیشگیری از حاملگی و تولید پاره‌ای وسایل پیشگیری از حاملگی مثل کاندوم و آی یو دی در داخل کشور، از جمله فعالیت این انجمن بوده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/93633/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «تاریخچه کنترل جمعیت در ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
انجمن تنظیم خانوادۀ جمهوری اسلامی ایران در 1373ش تأسیس و عضو فدراسیون بین‌ المللی تنظیم خانواده (IPPF) شد. فعالیت‌های این انجمن بسیار تأثیر گذار در روند نزولی جمعیت بود. اجازۀ استفاده از کلیه وسایل پیشگیری از حاملگی، فراهم‌بودن پشتیبانی اجتماعی برای اجرای برنامه، احساس مسئولیت جدی دولت برای کاهش رشد جمعیت، امکان استفاده از وسایل ارتباط جمعی، تعهد مالی دولت برای رایگان‌بودن وسایل پیشگیری از حاملگی و تولید پاره‌ای وسایل پیشگیری از حاملگی مثل کاندوم و آی یو دی در داخل کشور، از جمله فعالیت این انجمن بوده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/93633/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «تاریخچه کنترل جمعیت در ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
==آثار و پیامدهای قانون تنظیم خانواده و جمعیت==
==آثار و پیامدهای قانون تنظیم خانواده و جمعیت==
برای اجرای قانون تنظیم خانواده و جمعیت پیامدهای زیر ذکر شده است:


===1. تغییر باور مردم دربارۀ فرزندآوری===
===تغییر باور مردم دربارۀ فرزندآوری===


در راستای اجرای سیاست‌های کنترل جمعیت که حدود 20 سال به‌صورت منسجم و سازمان‌یافته به اجرا درآمد و تمام توان و امکانات ارکان مختلف نظام در راستای عملی‌شدن سیاست کاهش جمعیت به کار گرفته شد به‌گونه‌ای که شعار «فرزند کمتر زندگی بهتر» در تمام ابعاد زندگی و باور‌ خانواده‌های ایرانی رسوخ کرد. آمارهای سازمان ثبت احوال کشور نشان می‌دهد که سن ازدواج برای مردان و زنان نسبت به سال‌های گذشته افزایش یافته و به میانگین 27.2 سال برای مردان و حدود 23 سال برای زنان رسیده که این آمارها زنگ خطری برای افزایش [[تجرد قطعی]] در جامعه است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/320469/%D9%BE%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D8%AF%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%AF «پیری جمعیت، هشداری که باید جدی گرفته شود»، خبر آنلاین.] </ref>
در راستای اجرای سیاست‌های کنترل جمعیت که حدود 20 سال به‌صورت منسجم و سازمان‌یافته به اجرا درآمد و تمام توان و امکانات ارکان مختلف نظام در راستای عملی‌شدن سیاست کاهش جمعیت به کار گرفته شد به‌گونه‌ای که شعار «فرزند کمتر زندگی بهتر» در تمام ابعاد زندگی و باور‌ خانواده‌های ایرانی رسوخ کرد. آمارهای سازمان ثبت احوال کشور نشان می‌دهد که سن ازدواج برای مردان و زنان نسبت به سال‌های گذشته افزایش یافته و به میانگین 27.2 سال برای مردان و حدود 23 سال برای زنان رسیده که این آمارها زنگ خطری برای افزایش [[تجرد قطعی]] در جامعه است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/320469/%D9%BE%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D8%AF%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%AF «پیری جمعیت، هشداری که باید جدی گرفته شود»، خبر آنلاین.] </ref>


===2. افزایش روش‌های جلوگیری از بارداری===
===افزایش روش‌های جلوگیری از بارداری===


بررسی‌هایی که یک دهه پس از تصویب این قانون انجام شد، نشان داد که در 23 استان کشور میزان استفاده از روش‌های جلوگیری از بارداری به 70% رسیده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/93633/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «تاریخچه کنترل جمعیت در ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
بررسی‌هایی که یک دهه پس از تصویب این قانون انجام شد، نشان داد که در 23 استان کشور میزان استفاده از روش‌های جلوگیری از بارداری به 70% رسیده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/93633/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «تاریخچه کنترل جمعیت در ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>


===3. کاهش شدید نرخ باروری===
===کاهش شدید نرخ باروری===


مطالعه روندهای نرخ جمیعت ایران در سرشماری‌های دو دهه اخیر به‌ویژه سرشماری 1390ش نشان می‌دهد که میزان باروری کل در کشور به کمتر از 1/2 فرزند به ازای هر زن در حد جایگزینی کاهش یافته است.<ref>ملکوتی‌نیا و نیکویی روزبهانی، «بررسی و نقد اندیشه فرزند کمتر، زندگی بهتر در جامعه معاصر ایران با رویکرد اسلامی»، 1397ش، ص59.</ref>
مطالعه روندهای نرخ جمیعت ایران در سرشماری‌های دو دهه اخیر به‌ویژه سرشماری 1390ش نشان می‌دهد که میزان باروری کل در کشور به کمتر از 1/2 فرزند به ازای هر زن در حد جایگزینی کاهش یافته است.<ref>ملکوتی‌نیا و نیکویی روزبهانی، «بررسی و نقد اندیشه فرزند کمتر، زندگی بهتر در جامعه معاصر ایران با رویکرد اسلامی»، 1397ش، ص59.</ref>
===4. محبوبیت تک‌فرزندی===
===محبوبیت تک‌فرزندی===


به دنبال نهادینه‌شدن شعار فرزند کمتر زندگی بهتر، تک‌فرزندی به‌شکل فزاینده‌ای در جامعۀ ایران محبوبیت پیدا کرد. به‌ گونه‌ای که امروزه برخی از خانواده‌های ایرانی معتقدند که فرزندآوری رفاه و آسایش و [[زندگی]] را به خطر می‌اندازد.<ref>ملکوتی‌نیا و نیکویی روزبهانی، «بررسی و نقد اندیشه فرزند کمتر، زندگی بهتر در جامعه معاصر ایران با رویکرد اسلامی»، 1397ش، ص51.</ref>
به دنبال نهادینه‌شدن شعار فرزند کمتر زندگی بهتر، تک‌فرزندی به‌شکل فزاینده‌ای در جامعۀ ایران محبوبیت پیدا کرد. به‌ گونه‌ای که امروزه برخی از خانواده‌های ایرانی معتقدند که فرزندآوری رفاه و آسایش و [[زندگی]] را به خطر می‌اندازد.<ref>ملکوتی‌نیا و نیکویی روزبهانی، «بررسی و نقد اندیشه فرزند کمتر، زندگی بهتر در جامعه معاصر ایران با رویکرد اسلامی»، 1397ش، ص51.</ref>
خط ۵۷: خط ۵۳:
==دیدگاه صاحب نظران دربارۀ قانون تنظیم خانواده و جمعیت==
==دیدگاه صاحب نظران دربارۀ قانون تنظیم خانواده و جمعیت==


1. بر اساس مطالعات جامعه‌شناختی و دیدگاه تخصصی جمعیت‌شناسان، صورت تداوم روند فعلی فرزندآوری رشد جمعیت ایران اسلامی در 25 سال آینده به صفر خواهد رسید و در آیندۀ نزدیک ایران به دوران سالمندی عمومی و بحران پیری نزدیک خواهد شد و در پی آن، کاهش حجم و رشد جمعیت ملی، کاهش باوری و قدرت تجدید نسل، کاهش جمعیت در سن کار و افزایش مهاجران خارجی، ایران را فرسوده خواهد کرد.<ref>ملکوتی‌نیا و نیکویی روزبهانی، «بررسی و نقد اندیشه فرزند کمتر، زندگی بهتر در جامعه معاصر ایران با رویکرد اسلامی»، 1397ش، ص59.</ref>
بر اساس مطالعات جامعه‌شناختی و دیدگاه تخصصی جمعیت‌شناسان، صورت تداوم روند فعلی فرزندآوری رشد جمعیت ایران اسلامی در 25 سال آینده به صفر خواهد رسید و در آیندۀ نزدیک ایران به دوران سالمندی عمومی و بحران پیری نزدیک خواهد شد و در پی آن، کاهش حجم و رشد جمعیت ملی، کاهش باوری و قدرت تجدید نسل، کاهش جمعیت در سن کار و افزایش مهاجران خارجی، ایران را فرسوده خواهد کرد.<ref>ملکوتی‌نیا و نیکویی روزبهانی، «بررسی و نقد اندیشه فرزند کمتر، زندگی بهتر در جامعه معاصر ایران با رویکرد اسلامی»، 1397ش، ص59.</ref>


2. آیت‌الله خامنه‌ای معتقد است که اجرای سیاست کنترل جمعیت کار صحیح اما ادامۀ آن از اواسط دهۀ هفتاد اشتباه بود و مسئولان کشور و از جمله رهبری در این اشتباه سهیم هستند و باید از خداوند طلب عفو کنند. وی نسبت به روند کاهشی باروری و عواقب آن هشدارهای متعددی را از اواخر دهۀ هشتاد و ابتدای دهه نود به مسئولان و جامعه گوشزد کرد. به دنبال هشدارهای او،  مسیر سیاست‌های جمعیتی از «تحدید موالید» به «حمایت از فرزندآوری» تغییر کرد. <ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=21137 «تحدید نسل»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
[[سید علی خامنه‌ای]] معتقد است که اجرای سیاست کنترل جمعیت کار صحیح اما ادامۀ آن از اواسط دهۀ هفتاد اشتباه بود و مسئولان کشور و از جمله رهبری در این اشتباه سهیم هستند و باید از خداوند طلب عفو کنند. وی نسبت به روند کاهشی باروری و عواقب آن هشدارهای متعددی را از اواخر دهۀ هشتاد و ابتدای دهه نود به مسئولان و جامعه گوشزد کرد. به دنبال هشدارهای او،  مسیر سیاست‌های جمعیتی از «تحدید موالید» به «حمایت از فرزندآوری» تغییر کرد. <ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=21137 «تحدید نسل»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>


==لغو قانون تنظیم خانواده و جمعیت==
==لغو قانون تنظیم خانواده و جمعیت==
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/قانون_تنظیم_خانواده_و_جمعیت»