شب زفاف: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''شب زفاف؛'''</big> هم‌بستری عروس و داماد در شب عروسی.  

==آداب و رسوم==

در ایران، مراسم زفاف که به‌طور معمول در آخرین شب جشن عروسی اجرا می‌شود، در ایامی مانند میلاد پیامبر اسلام یا یکی از ائمه و یا در اعیاد مذهبی و ملی صورت می‌گیرد. گاهی این جشن به شب جمعه موکول می‌شود. در روستاها در اواخر تابستان و بعد از جمع‌آوری خرمن، و در ایلات و عشایر نیز به‌سبب ییلاق و قشلاق، در بین راه و در جایی خوش‌آب‌وهوا جشن عروسی را برپا می‌کنند.<ref>ازانی، زن در دوران شاهنشاهی ایران، ۱۳۵۰ش، ص۳۸۷- ۳۸۸.</ref> در سراسر ایران، عروس و داماد را طی جشنی که در خانۀ عروس یا داماد به صورت مشترک یا جداگانه برگزار می‌شود، به خانۀ خود می‌فرستند. این جشن مقدمه‌ای است بر تشکیل زندگی مشترک و آغاز زندگی زناشویی که در آن، دختر و پسر محرم و همسر یکدیگر می‌شوند و از آن پس، آزادانه و بدون هیچ منع شرعی، با هم ارتباط جنسی برقرار می‌کنند. شب زفاف آخرین مرحلۀ جشن عروسی است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246880/%D8%B2%D9%81%D8%A7%D9%81?entryviewid=246881 میرمطهری، «زفاف»، وب‌سایت دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

در بسیاری از نقاط ایران، آراستن و آماده‌کردن حجلۀ عروس از مقدمات و آمادگی برای [[شب زفاف]] محسوب می‌شود و با رسوم خاصی همراه است. برای مثال در دورۀ قاجار، تهرانی‌ها اتاق بدون پنجره را که فقط یک در ورودی داشت، برای حجله‌خانه آماده می‌کردند. برخی از خانواده‌های اعیان و درباری دیوارهای حجله‌خانه را نقاشی می‌کردند و روی دیوار عکس شیرین و فرهاد را می‌کشیدند.<ref>کتیرایی، از خشت تا خشت، 1348ش، ص193-194.</ref>

==وظایف والدین عروس و داماد در شب زفاف==

بعد از آماده شدن حجلۀ عروس، در برخی مناطق از جمله خراسان، مادر عروس پیش از حرکت عروس از خانه، در خلوت به او نکاتی را آموزش می‌دهد تا در حجله به آنها عمل کند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص198.</ref> دست‌به‌دست دادن عروس و داماد، برداشتن تور از روی صورت عروس و اهدای هدیه‌ای به‌عنوان رونما یا پا‌انداز بر عهدۀ پدر داماد است. او همچنین قرآنی در دست راست و آینه‌ای در دست چپ می‌گیرد و آنها را به صورت عروس نزدیک می‌کند؛ عروس قرآن را می‌بوسد و به آینه نگاه می‌کند و صلوات می‌فرستد. پس از آن، پدر داماد و مردهای دیگر از حجله خارج می‌شوند و زنی شست پای عروس و داماد را در لگن می‌شوید. سپس عروس و داماد وضو می‌گیرند و دو رکعت نماز می‌خوانند. پس از نماز، همۀ زنها، حجله را ترک می‌کنند. عروس و داماد پیش از رفتن به رختخواب، مبلغی پول زیر تشک می‌گذارند تا روز بعد، هنگامی که کسی برای جمع‌کردن رختخواب به حجله می‌آید، آن را برای خودش بردارد. <ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص202-203.</ref> 

در شرع اسلامی به دلیل اهمیت شب زفاف، آداب و دستورالعمل‌‌های عبادی و بهداشتی ذیل آمده است:

==شب زفاف در ادبیات فارسی==

شب زفاف به‌دلیل اهمیت و جایگاه آن در فرهنگ و تاریخ اجتماعی ایران، در ادبیات فارسی به‌ویژه ادبیات کلاسیک بازتاب وسیع داشته است. نظامی گنجوی و امیرخسرو دهلوی در داستان «خسرو و شیرین» خود که معروف‌ترین داستان عاشقانه ایرانی محسوب می‌شود، شب زفاف عاشق و معشوق را در اشعار بلند سروده‌اند:

دو شه را در زفاف خسروانه**فراوان شرط‌ها شد در میانه<ref>[https://ganjoor.net/nezami/5ganj/khosro-shirin/sh42 نظامی گنجوی، خمسه، بخش 42، وب‌سایت گنجور.]</ref>

دو عاشق را فرار از دل برفتاد**نشاط کامرانی در سر افتاد

گرفته دست یکدیگر چو مستان**شدند از بزمگه سوی شبستان<ref>دهلوی، امیرخسرو، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور. </ref>

در ادبیات شفاهی، ترانه‌های بسیاری با گویش و لهجه‌های متفاوت دربارۀ شب زفاف وجود دارد که بازگوکنندۀ آرزوهای عروس و داماد و بیشتر زبان حال داماد است که پس از تحمل فراق و جدایی، به کامیابی رسیده است. در این ترانه‌ها، خانواده‌ها به‌خصوص خانوادۀ داماد شادمانی خود را بیان می‌کنند؛ ازجمله:  

اسب کاکام زین کنین، تا من ببندم چکمشه** شما برین عاروس بیارین، من ببندم حجلشه<ref>مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانۀ سیرجان ۱۳۸۱ش، ص۱۱2.</ref>

مثل‌های فراوانی دربارۀ شب زفاف میان مردم ایران رایج است، از جمله: عروس که به ما رسید، شب کوتاه شد؛<ref>مینی، فرهنگ عوام، تهران، علمی، ص405، بی‌تا.</ref> شب زفاف، عروس در خانه نماند و شب عزا میت بر روی زمین؛ شب زفاف کم از تخت (صبح) پادشاهی نیست، به شرط آنکه پسر را پدر کند داماد؛ شب شوهر (شب زفاف) و شب مرگ در خانه نمی‌توان خوابید؛ دختر پیر از حجلۀ شب زفاف واهمه‌ای ندارد.<ref>ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ۱۳۸۸ ش، ج1، ص124 و 949.</ref>