علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
== پیشینه == | == پیشینه == | ||
در دوران اوج اسلامگرایی در خاورمیانه و گسترش دیدگاههای متفاوت در اندیشه فمینیستی، جریانی خاص مربوط به مباحث '''[[زنان]]''' در جهان اسلام شکل گرفت که بهدنبال گسترش برابری در همه عرصههای زندگی بود. این جریان به نقد فرهنگ اسلامی پرداخت.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/309443/نگ شفیعی رودپشتی؛ خسروانیان، نگاهی انتقادی بر فمینیسم اسلامی و ارزیابی میزان گرایش دانشجویان دختر به آن(مطالعه موردی: دانشجویان دختر مؤسسة آموزش عالی جهاد دانشگاهی یزد)، 1390ش، ص 73]</ref> فمینیسم اسلامی در عرصه بینالمللی از نیمه اول قرن بیستم میلادی همزمان با پیدایش برخی تحولات در عرصه بینالمللی از جمله جنگهای جهانی اول و دوم، به تدریج شکل گرفت. عدهای از فمینیستهای مسلمان، از نیمه دوم قرن بیستم با رواج مفهوم حقوق بشر و بهویژه حقوق و آزادیهای زنان در عرصه بینالمللی، تصویب اسناد و معاهدات حقوق بشری، به خصوص کنوانسیون منع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان و اوج گرفتن جنبشهای آزادیخواهانه زنان که اغلب سویه سکولاریتی داشت، درصدد نظریهپردازی پیرآمون فمینیسم اسلامی برآمدند.<ref>نیازمند منبع</ref> | |||
با ظهور فمینیسم در سال ۱۸۹۵م<ref>Oxford English Dictionary (feminism)</ref> در غرب، بهتدریج عقاید و نظریات فمینیستی در کشورهای اسلامی وارد شد و برخی روشنفکران مسلمان کوشیدند تا به بهانهٔ حل نشدن بسیاری از مشکلات زنان در کشورهای اسلامی، مسئلهٔ فمینیسم را با توجه به اعتقادات مذهبی بومی کنند.<ref>توحیدی، فمینیسم، دموکراسی و اسلامگرایی،1997م، ص10.</ref> در این بین، آثار مکتوبی از نویسندگان آشنا به اندیشههای غربی در کشورهای مسلمان انتشار یافت. از نخستین کشورهای مسلمان که عقاید فمینیستی در آن راه یافت، مصر بود. قاسم امین (۱۸۶۳–۱۹۰۸م) نویسندهٔ مصری، سعی کرد تا با دیدگاههای تجددگرایانه در مسائل زنان به تفسیر و تأویل آموزههای اسلامی بپردازد.<ref>کرمی و محبوبی شریعتپناهی «فمینیسم اسلامی، مفاهیم و امکانها»، 1392ش، ص231-232.</ref> سرانجام در سال ۱۹۷۰م رویکرد «فمینیسم اسلامی» با ادعای ارائهٔ نسخهٔ مدرنی از اسلام و با هدف درمان تبعیض و تعدی مبتنی بر جنسیت و حقوق بشر زنان شکل گرفت.<ref>قاسمپور و نصرت خوارزمی «مطالعهٔ تطبیقی رویکرد فمینیسم اسلامی و امام خمینی در تحقق حقوق اجتماعی و سیاسی زنان در حکومت اسلامی»، 1398ش، ص222.</ref> | با ظهور فمینیسم در سال ۱۸۹۵م<ref>Oxford English Dictionary (feminism)</ref> در غرب، بهتدریج عقاید و نظریات فمینیستی در کشورهای اسلامی وارد شد و برخی روشنفکران مسلمان کوشیدند تا به بهانهٔ حل نشدن بسیاری از مشکلات زنان در کشورهای اسلامی، مسئلهٔ فمینیسم را با توجه به اعتقادات مذهبی بومی کنند.<ref>توحیدی، فمینیسم، دموکراسی و اسلامگرایی،1997م، ص10.</ref> در این بین، آثار مکتوبی از نویسندگان آشنا به اندیشههای غربی در کشورهای مسلمان انتشار یافت. از نخستین کشورهای مسلمان که عقاید فمینیستی در آن راه یافت، مصر بود. قاسم امین (۱۸۶۳–۱۹۰۸م) نویسندهٔ مصری، سعی کرد تا با دیدگاههای تجددگرایانه در مسائل زنان به تفسیر و تأویل آموزههای اسلامی بپردازد.<ref>کرمی و محبوبی شریعتپناهی «فمینیسم اسلامی، مفاهیم و امکانها»، 1392ش، ص231-232.</ref> سرانجام در سال ۱۹۷۰م رویکرد «فمینیسم اسلامی» با ادعای ارائهٔ نسخهٔ مدرنی از اسلام و با هدف درمان تبعیض و تعدی مبتنی بر جنسیت و حقوق بشر زنان شکل گرفت.<ref>قاسمپور و نصرت خوارزمی «مطالعهٔ تطبیقی رویکرد فمینیسم اسلامی و امام خمینی در تحقق حقوق اجتماعی و سیاسی زنان در حکومت اسلامی»، 1398ش، ص222.</ref> | ||
نظریهپردازان فمینیسم اسلامی مدعیاند که یافتهها و رسالت اصلی خویش را از قرآن استنباط نمودهاند. آنها اعتقاد دارند که حقوق و عدالت برای همه اعم از زن و مرد ارمغان قرآن برای بشریت است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1133483 حسینزاده؛ عباسیان، نقد و بررسی مبانی فکری و شاخصههای فمینیسم اسلامی، ۱۳۹۴ش، ص 207]</ref> | |||
=== فمینیسم اسلامی در ایران === | |||
از سالهای آغازین انقلاب اسلامی، صورتهای نخستین فمینیسم اسلامی در ایران پدیدار شد.<ref>نصرت خوارزمی و دیگران، «کنش فرهنگی زنان پس از انقلاب اسلامی: تحلیل گفتمان مطالبات فمینیسم اسلامی در جمهوری اسلامی ایران»، 1399ش، ص941.</ref> این امر ابتدا در میان اقشاری شکل گرفت که بهظاهر از اسلامی شدن حکومت استقبال کردند و معتقد بودند که حکومت جدید، زنان را از شیءانگاری در حکومت پهلوی نجات داده است<ref>Poya, Women, work and Islamism: Ideology and resistance in Iran, 1999،p4.</ref> و خود را مدافع آرمانهای انقلاب و نظام اسلامی دانستند.<ref>نصرت خوارزمی و دیگران، «کنش فرهنگی زنان پس از انقلاب اسلامی: تحلیل گفتمان مطالبات فمینیسم اسلامی در جمهوری اسلامی ایران»، 1399ش، ص945.</ref> اینان پس از مدتی دریافتند که احکام اسلامی؛ مانند عدم تشابه حقوق و تکالیف زن و مرد در اسلام و ریاست مرد در خانواده در حکومت اسلامی مورد توجه است و همین امر آنان را با چالشهایی روبهرو کرد و سرآغاز فعالیتهای این گروه شد.<ref>Poya, Women, work and Islamism: Ideology and resistance in Iran, 1999، ,p4.</ref> در سال ۱۳۷۰ش بهدلیل قدرت یافتن گروههای نواندیش دینی، این دوره به شکوفایی فمینیسم اسلامی در ایران نامگذاری شد. با گذشت زمان و قدرتیابی بیشتر آنان، هدف این گروه اصلاح قوانین جمهوری اسلامی و تغییر سبک زندگی سنتی قرار گرفت.<ref>نصرت خوارزمی و دیگران، «کنش فرهنگی زنان پس از انقلاب اسلامی: تحلیل گفتمان مطالبات فمینیسم اسلامی در جمهوری اسلامی ایران»، 1399ش، ص942.</ref> این افراد «کنوانسیون محو کلیهٔ اَشکال تبعیض علیه زنان»<ref group="یادداشت">معاهدهٔ بینالمللی که در سال 1979م به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد درآمد.</ref> را بهدلیل استواری آن بر مفهوم تشابه به جای تساوی، مورد حمایت جدی قرار دادند و با تکیه بر این مفهوم فعالیتهایی را در این زمینه انجام دادند.<ref>اسحاقی، «تأملی بر پیکره و فعالیتهای فمینیسم»، 1387ش، ص13.</ref> در این میان دیدگاه فقیهانی چون یوسف صانعی (۱۳۱۶–۱۳۹۹ش)، ابراهیم جناتی (۱۳۱۱ش) و موسوی بجنوردی (۱۳۲۲ش) نیز در ایجاد فضای بهتر برای این گفتمان مؤثر بود.<ref>Mir-Hosseini, & Tapper, Islam and democracy in Iran: Eshkevari and the quest for reform, 2006,p26</ref> درمجموع محورهای مورد توجه فمینیسم اسلامی در ایران را میتوان به کاهش هویت زنان در خانواده و اجتماع، توقف قانونگذاری نابرابر میان زنان و مردان، دستیابی به تشابه حقوقی با تأکید بر برابری ارزشی میان زن و مرد و گسترش مشارکت زنان در جامعه تقسیم کرد.<ref>نصرت خوارزمی و دیگران، «کنش فرهنگی زنان پس از انقلاب اسلامی: تحلیل گفتمان مطالبات فمینیسم اسلامی در جمهوری اسلامی ایران»، 1399ش، ص946-947.</ref> | |||
== اندیشههای فمینیسم اسلامی == | == اندیشههای فمینیسم اسلامی == | ||
| خط ۱۶: | خط ۲۳: | ||
* خانواده؛ مفهوم خانواده در این رویکرد بر خلاف فمینیسم غربی، ناپسند نیست. آنها خانواده و نقش مادری را در ذات خود چالشبرانگیز نمیدانند بلکه بر خانوادهای که در آن برابری نقشها و دموکراسی حاکم باشد و سرپرستی مرد از بین برود، تأکید میکنند.<ref>حسینزاده و عباسیان، «نقد و بررسی مبانی فکری و شاخصههای فمینیسم اسلامی»، 1394ش، ص216.</ref> | * خانواده؛ مفهوم خانواده در این رویکرد بر خلاف فمینیسم غربی، ناپسند نیست. آنها خانواده و نقش مادری را در ذات خود چالشبرانگیز نمیدانند بلکه بر خانوادهای که در آن برابری نقشها و دموکراسی حاکم باشد و سرپرستی مرد از بین برود، تأکید میکنند.<ref>حسینزاده و عباسیان، «نقد و بررسی مبانی فکری و شاخصههای فمینیسم اسلامی»، 1394ش، ص216.</ref> | ||
* مشارکت اجتماعی؛ تشویق به فعالیتهای اجتماعی زنان بهخصوص فعالیتهایی همچون رانندگی کامیون و تاکسی که بهنوعی کارهای مردانه است و در مقابل کسالتبار شمردن نقشهای مادری و همسری از دیگر اندیشههای این جریان است.<ref>اسحاقی، «تأملی بر پیکره و فعالیتهای فمینیسم»، 1387ش، ص13.</ref> | * مشارکت اجتماعی؛ تشویق به فعالیتهای اجتماعی زنان بهخصوص فعالیتهایی همچون رانندگی کامیون و تاکسی که بهنوعی کارهای مردانه است و در مقابل کسالتبار شمردن نقشهای مادری و همسری از دیگر اندیشههای این جریان است.<ref>اسحاقی، «تأملی بر پیکره و فعالیتهای فمینیسم»، 1387ش، ص13.</ref> | ||
صاحبنظران مروج دیدگاه فمینیسم اسلامی، معتقدند مفاهیم ثابتی مانند؛ اومانیسم، عدالت، تساوی، آزادی، خانواده، [[جنسیت]]، برابری حقوقی زن و مرد و مشارکت اجتماعی، از دین قابل استنباط است.<ref><sup>نیازمند منبع</sup></ref> از آنجایی که عدالت و برابری جنسیتی انگاره بنیادین فمینیسم است، فقط به این دو مفهوم در این مقاله پرداخته میشود. | |||
# عدالت: عدالت عرفی، عدالت مد نظر فمینیستهای اسلامیاست، نه عدالت عقلی. عدالت عرفی مفهومی تغییرپذیر است بهاین معناکه هر زمان جامعه علمی بر آن صحه بگذارد، عدالت است، اگر چه در زمانهای دیگر مورد تأیید نبوده باشد؛ لذا مشخص است که عدالت گرچه از اهداف دین است، اما عدالت موردنظر روشنفکران و فمینیستهای اسلامی در ذات خود تغییرپذیر است و با آن میتوان بسیاری از احکام زنان را که در تصور جامعه کنونی ما ناعادلانه تلقی میشود، لغو کرد.<ref><sup>نیازمند منبع</sup></ref> | |||
# برابری حقوقی زن و مرد: مسائل حقوقی، دغدغه اصلی فمینیستهای اسلامی است. بههمین دلیل برای دستیابی به نظام حقوقی برابر در اسلام در مواردی چون قضاوت، شهادت، [[ارث]]، [[دیه]]، [[ازدواج]] و… تلاشهای قابل توجهی کردهاند. از کنوانسیون محو کلیه اشکال تبعیض علیه زنان بهدلیل بنا شدن بر پایه مفهوم تشابه بهشدت حمایت میکنند. فمینیستهای اسلامی برای استیفای حقوق زنان بر برابری قانونی زن و مرد تأکید میکنند. اصلاحات مد نظر آنان، خصوصاً در محور روابط خانوادگی، بیشتر رنگ و بوی حقوقی دارد.<ref>حسینزاده؛ عباسیان، نقد و بررسی مبانی فکری و شاخصههای فمینیسم اسلامی، 1394ش، ص 211</ref> | |||
== شاخصهای تفکر فمینیسم اسلامی == | === شاخصهای تفکر فمینیسم اسلامی === | ||
برخی شاخصههای این تفکر از قرار زیر است: | برخی شاخصههای این تفکر از قرار زیر است:<ref>حسینزاده؛ عباسیان، نقد و بررسی مبانی فکری و شاخصههای فمینیسم اسلامی، 1394ش، ص 220</ref> | ||
* جدایی دین از سیاست؛ طرفداران این نظریه معتقدند که باور به دین به معنای حاکم بودن دین در تمام شئون اجتماعی نیست<ref>توحیدی، «فمینیسم اسلامی چالشی دموکراتیک یا چرخشی تئوکراتیک»، 1376ش، ص106.</ref>و دین را تنها در شعائر اسلامی خلاصه میکنند.<ref>کرمی، محبوبی شریعتپناهی، «فمینیسم اسلامی، مفاهیم و امکانها»، 1392ش، ص250.</ref> | * جدایی دین از سیاست؛ طرفداران این نظریه معتقدند که باور به دین به معنای حاکم بودن دین در تمام شئون اجتماعی نیست<ref>توحیدی، «فمینیسم اسلامی چالشی دموکراتیک یا چرخشی تئوکراتیک»، 1376ش، ص106.</ref>و دین را تنها در شعائر اسلامی خلاصه میکنند.<ref>کرمی، محبوبی شریعتپناهی، «فمینیسم اسلامی، مفاهیم و امکانها»، 1392ش، ص250.</ref> | ||
* متغیر بودن احکام؛ اینان همچنین معتقدند برخی قوانین و احکام، مربوط به زمان و مکان خاصی بوده و در حال حاضر قابلاجرا نیستند از آن جمله پرداخت نفقه و سرپرستی مرد، تفاوت زن و مرد در ارث و دیه و پرداخت مهریه به زن.<ref>اسحاقی، «تأملی بر پیکره و فعالیتهای فمینیسم»،1387ش، ص13.</ref> | * متغیر بودن احکام؛ اینان همچنین معتقدند برخی قوانین و احکام، مربوط به زمان و مکان خاصی بوده و در حال حاضر قابلاجرا نیستند از آن جمله پرداخت نفقه و سرپرستی مرد، تفاوت زن و مرد در ارث و دیه و پرداخت مهریه به زن.<ref>اسحاقی، «تأملی بر پیکره و فعالیتهای فمینیسم»،1387ش، ص13.</ref> | ||
== فمینیستهای مسلمان == | == فمینیستهای مسلمان == | ||
از مشهورترین فمینیستهای مسلمان میتوان به افراد ذیل اشاره کرد: | |||
فاطمه مِرنیسی (۱۹۴۰–۲۰۱۵م) از مراکش، رفعت حسن (۱۹۴۳م) از پاکستان، عزیزه الحبری (۱۹۴۳م) از لبنان، نَوال السَعداوی (۱۹۳۱–۲۰۲۱م) از مصر، فاطمه احمد ابراهیم (۱۹۳۲–۲۰۱۷م) از سودان<ref>مستمسک، «فمینیسم اسلامی، واقعیتها و چالشها»، 1380ش، ص452.</ref> و آمنه ودود (۱۹۵۲م) از آمریکا.<ref>قاسمپور و علیآبادی، «بررسی مفهوم «نقش جنسیتی» در دیدگاه آمنه ودود با رویکرد اجتهادی-کلامی»، 1397ش، ص77.</ref> | === گروههای فمینیسم اسلامی === | ||
فمینیست اسلامی شامل دو گروه است: | |||
# افرادی که به دلیل عدم استقبال جوامع اسلامی از ادبیات '''[[فمینیسم رادیکال]]''' و لیبرال بهصورت عریان، از اسلام به مثابه یک سیاست راهبردی برای توسعه این مفاهیم استفاده میکنند. در واقع استفاده از ادبیات دینی در طرح دیدگاههای فمینیستی و ایجاد تعدیل در این دیدگاه، تنها راه دفاع از آموزههای فمینیستی و ایجاد جنبشهای زنانهای است که هدف آن مقابله با اصول گرایی و بنیادگرایی اسلامی است.<ref>حسینزاده؛ عباسیان، نقد و بررسی مبانی فکری و شاخصههای فمینیسم اسلامی، 1394ش، ص 208</ref> | |||
# افرادی از روشنفکران مسلمان آشنا با فرهنگ مدرن، که قائل به ضروری بودن اصلاحات در دین با ترازوی فرهنگ مدرن هستند. اینان از یک سو به دلیل داشتن رابطه عاطفی با دین و از سوی دیگر به دلیل پذیرش بن مایههای فرهنگ مدرن به عنوان محصول عقل بشری، به چنین نتیجهای رسیدهاند. از نظر آنان چالش اساسی میان تجدد و سنت، با شکلگیری ادبیات انتقادی دینی و عاریت گرفتن از مفاهیم بنیادین فرهنگ مدرن چون آزادی، فرد گرایی، برابری و عرفگرایی، قابل حل است.<ref>حسینزاده؛ عباسیان، نقد و بررسی مبانی فکری و شاخصههای فمینیسم اسلامی، 1394ش، ص 208</ref> | |||
=== مشاهیر === | |||
از مشهورترین فمینیستهای مسلمان میتوان به افراد ذیل اشاره کرد: فاطمه مِرنیسی (۱۹۴۰–۲۰۱۵م) از مراکش، رفعت حسن (۱۹۴۳م) از پاکستان، عزیزه الحبری (۱۹۴۳م) از لبنان، نَوال السَعداوی (۱۹۳۱–۲۰۲۱م) از مصر، فاطمه احمد ابراهیم (۱۹۳۲–۲۰۱۷م) از سودان<ref>مستمسک، «فمینیسم اسلامی، واقعیتها و چالشها»، 1380ش، ص452.</ref> و آمنه ودود (۱۹۵۲م) از آمریکا.<ref>قاسمپور و علیآبادی، «بررسی مفهوم «نقش جنسیتی» در دیدگاه آمنه ودود با رویکرد اجتهادی-کلامی»، 1397ش، ص77.</ref> | |||
از فمنیستهای مسلمان ایرانی میتوان به نیره توحیدی (۱۳۲۹ش)، ژیلا شریعتپناهی (۱۳۳۰ش)، افسانه نجمآبادی (۱۳۲۵ش)، هاله افشار (۱۳۲۳–۱۴۰۱ش)، هاله سحابی (۱۳۳۶–۱۳۹۰ش) و پروین پایدار (۱۳۲۸–۱۳۸۴ش) اشاره کرد.<ref>حسینزاده و عباسیان، «نقد و بررسی مبانی فکری و شاخصههای فمینیسم اسلامی»، 1394ش، ص211.</ref> | از فمنیستهای مسلمان ایرانی میتوان به نیره توحیدی (۱۳۲۹ش)، ژیلا شریعتپناهی (۱۳۳۰ش)، افسانه نجمآبادی (۱۳۲۵ش)، هاله افشار (۱۳۲۳–۱۴۰۱ش)، هاله سحابی (۱۳۳۶–۱۳۹۰ش) و پروین پایدار (۱۳۲۸–۱۳۸۴ش) اشاره کرد.<ref>حسینزاده و عباسیان، «نقد و بررسی مبانی فکری و شاخصههای فمینیسم اسلامی»، 1394ش، ص211.</ref> | ||
== | == انتقادات == | ||
عدهای در مقام مخالفت با فمینیسم اسلامی برآمدهاند و نقدهایی را بر این رویکرد وارد کردهاند: | عدهای در مقام مخالفت با فمینیسم اسلامی برآمدهاند و نقدهایی را بر این رویکرد وارد کردهاند: | ||
| خط ۴۰: | خط ۵۳: | ||
تشابه حقوقی از مهمترین موضوعاتی است که فمینیستها بر آن تأکید میکنند در حالیکه این امر با معیارهای عقلی و شرعی سازگار نیست چرا که نظام خلقت زن و مرد را با تفاوتهایی خلق کرده و طبیعت از آنها انتظارات متفاوتی دارد؛ بنابراین تکیه بر تشابه، سبب تضاد در طبیعت و عدم آرامش در آنها خواهد شد و چهبسا همین تشابه در بسیاری موارد بهجای برقراری عدالت، سبب ظلم به آنها میشود. علاوه بر این ناکارآمدی نظام تشابه را میتوان در پیامدهای گوناگونی چون فزونی آمار طلاق، افزایش خشونت خانگی، روابط آزاد خارج از خانواده در کشورهای مبتنی بر این الگو دید.<ref>مستمسک، «فمینیسم اسلامی، واقعیتها و چالشها»، 1380ش، ص491.</ref> نکتهٔ دیگر در این رویکرد اینکه برخی معتقدند اگر بنا بر قرائت جدیدی از دین و دست برداشتن از اصول اساسی آن باشد، مسلماً نمیتوان این جریان را اسلامی نامید.<ref>کرمی، «فمینیسم اسلامی»، 1381ش، ص233-234.</ref> | تشابه حقوقی از مهمترین موضوعاتی است که فمینیستها بر آن تأکید میکنند در حالیکه این امر با معیارهای عقلی و شرعی سازگار نیست چرا که نظام خلقت زن و مرد را با تفاوتهایی خلق کرده و طبیعت از آنها انتظارات متفاوتی دارد؛ بنابراین تکیه بر تشابه، سبب تضاد در طبیعت و عدم آرامش در آنها خواهد شد و چهبسا همین تشابه در بسیاری موارد بهجای برقراری عدالت، سبب ظلم به آنها میشود. علاوه بر این ناکارآمدی نظام تشابه را میتوان در پیامدهای گوناگونی چون فزونی آمار طلاق، افزایش خشونت خانگی، روابط آزاد خارج از خانواده در کشورهای مبتنی بر این الگو دید.<ref>مستمسک، «فمینیسم اسلامی، واقعیتها و چالشها»، 1380ش، ص491.</ref> نکتهٔ دیگر در این رویکرد اینکه برخی معتقدند اگر بنا بر قرائت جدیدی از دین و دست برداشتن از اصول اساسی آن باشد، مسلماً نمیتوان این جریان را اسلامی نامید.<ref>کرمی، «فمینیسم اسلامی»، 1381ش، ص233-234.</ref> | ||
== | === نظریه عدم امکان مفهومی فمینیسم اسلامی === | ||
< | دربارهٔ عدم امکان جمع مفهومی فمینیسم اسلامی، سه دسته از مخالفان وجود دارند؛ | ||
# تأکید بر مفهوم فمینیسم: این دسته از مخالفان با بررسی مفهوم فمینیسم، تناقض این مفهوم با مفهوم اسلام را نشان میدهند و رأی بر ناممکن بودن مفهوم فمینیسم اسلامی میدهند.<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/handle/123456789/62304 کرمی؛ محبوبی شریعت پناهی، فمینیسم اسلامی، مفاهیم و امکانها، 1392ش، ص 242]</ref> | |||
# تأکید بر موفق نبودن فمینیسم اسلامی: عدهای دیگر از مخالفان فمینیسم اسلامی، مخالفتشان بهدلیل ناموفق بودن فمینیسم اسلامی در رسیدن به اهداف مدنظر خودش است؛ زیرا با وجود گذشت دو دهه از پیدایش آن هنوز موفق به برابری حقوقی میان زنان و '''[[مردان]]''' در جوامع اسلامی نشده است؛ لذا، امکان مفهومی آن را به چالش کشیده و معتقد به ناممکن بودن آن هستند.<ref>کرمی؛ محبوبی شریعت پناهی، فمینیسم اسلامی، مفاهیم و امکانها، 1392ش، ص 242</ref> | |||
# تأکید بر منطق کلامی مفهوم فمینیسم اسلامی: این دسته تلاش میکنند به اثبات عدم امکان مفهومی فمینیسم اسلامی بهلحاظ منطق کلامی و زبانی بپردازند. این عده اعتقاد دارند دو مفهوم فمینیسم و اسلام از نظر منطق کلامی با یکدیگر متضادند و حتی امکان وقوعی این نوع فمینیسم در مفهوم نیز وجود ندارد.<ref>کرمی؛ محبوبی شریعت پناهی، فمینیسم اسلامی، مفاهیم و امکانها، 1392ش، ص 242</ref> | |||
=== نظریه امکان مفهومی فمینیسم اسلامی === | |||
فمینیسمهای اسلامی معتقدند بین اسلام و فمینیسم میتوان جمع کرد. اگر فمینیسم یک ایدئولوژی تلقی شود، طبیعتاً نمیتوان گفت فمینیسم اسلامی، چون اسلام یک ایدئولوژی است و نمیتواند ایدئولوژی دیگری را در کنار اسلام قرار داد. | |||
اما فمینیسم یک ایدئولوژی نیست، بلکه یک نهضت اجتماعی برابریطلبانه برای زنان است. میتوان با حفظ هویت اسلامی، فمینیسم هم بود و از حقوق و آزادیهای زنان و کسب موقعیتهای برابر برای آنان دفاع کرد. وجود مکاتب مختلف فمینیستی در واقع نشانگر این است که فمینیست اساساً یک ایدئولوژی نیست بلکه یک روند تاریخی و اجتماعی است.<ref>نیازمند منبع</ref> | |||
طرفداران نظریه امکان مفهومی فمینیسم اسلامی دو دسته هستند: | |||
# موافقان تاکتیک محور: در نظر موافقان تاکتیک محور، باید از ظرفیتهای اسلام برای بهبود وضعیت زنان استفاده کرد. دغدغهٔ اصلی این عده فمینیسم اسلامی نیست، اما برای رسیدن به آزادی و ایجاد تغییر در وضعیت زنان مسلمان، در پی ترویج فمینیستی هستند. اینان از هرگونه تفرقه و جدایی میان زنان مسلمان بیمناک هستند. [[نیره توحیدی]] را میتوان در این گروه قرار داد. | |||
# استراتژی محور: موافقان استراتژی محور، به فمینیسم اسلامی به عنوان یک استراتژی نگاه میکنند. این گروه معتقدند؛ فمینیسم آزادیطلبانهٔ موج دوم در ذات اسلام وجود دارد. از این رو آزادی حقیقی از آن فمینیسم اسلامی است. گروه دوم خود به سه دسته تقسیم میشود: | |||
## موافقان با استراتژی مساوات مدرنمحور: طرفداران این گروه بر این اعتقادند که مساوات مدرن در اسلام وجود دارد. | |||
## موافقان با استراتژی اسلاممحور: این گروه اعتقاد دارند که حقوق اسلامی برتر است و مسلمانان باید به آن برگردند. | |||
## موافقان با استراتژی تحدید مفهوم اسلام: این گروه اسلام را در جنبه فردی میپذیرند نه در حیطه حکومت یا سیاست اسلامی؛ بنابراین با تحدید مفهوم اسلام به مسلمانان طرفدار حقوق زنان و اسلام، مفهوم فمینیسم اسلامی را فمینیسم مسلمان بهکار میبرند.<ref>کرمی؛ محبوبی شریعت پناهی، فمینیسم اسلامی، مفاهیم و امکانها، 1392ش، ص 231</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
== یادداشتها == | |||
<references group="یادداشت"/> | |||
== منابع == | == منابع == | ||
* حسینزاده، ابوالحسن، عباسیان، حسین، «نقد و بررسی مبانی فکری و شاخصههای فمینیسم اسلامی، دو فصلنامه علمی پژوهشی انسان پژوهی دینی»، سال دوازدهم، شماره ۳۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۴. | |||
* کرمی، محمد تقی، محبوبی شریعت پناهی، نسیم السادات، «فمینیسم اسلامی، مفاهیم و امکانها، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده»، سال پانزدهم، شماره ۵۹، بهار ۱۳۹۲. | |||
* شفیعی رودپشتی، میثم؛ خسروانیان، حمیدرضا، «نگاهی انتقادی بر فمینیسم اسلامی و ارزیابی میزان گرایش دانشجویان دختر به آن (مطالعه موردی: دانشجویان دختر مؤسسة آموزش عالی جهاد دانشگاهی یزد)»، پژوهشنامه زنان، سال دوم، شماره دوم، ۱۳۹۰. | |||
* اسحاقی، سید حسین، «تأملی بر پیکره و فعالیتهای فمینیسم»، رواق اندیشه، شمارهٔ ۴۴، ۱۳۸۷ش. | * اسحاقی، سید حسین، «تأملی بر پیکره و فعالیتهای فمینیسم»، رواق اندیشه، شمارهٔ ۴۴، ۱۳۸۷ش. | ||
* توحیدی، نیره، «جنسیت، مدرنیت و دموکراسی»، جنس دوم، شمارهٔ ۳، ۱۳۷۴ش. | * توحیدی، نیره، «جنسیت، مدرنیت و دموکراسی»، جنس دوم، شمارهٔ ۳، ۱۳۷۴ش. | ||
| خط ۶۵: | خط ۹۹: | ||
* Oxford English Dictionary, Clarendon press, 1989. | * Oxford English Dictionary, Clarendon press, 1989. | ||
* Poya, Maryam, Women, work and Islamism: Ideology and resistance in Iran, London: ZED Books. 1999. | * Poya, Maryam, Women, work and Islamism: Ideology and resistance in Iran, London: ZED Books. 1999. | ||
{{جنبش زنان در ایران}} | {{جنبش زنان در ایران}} | ||
