حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) +رده:اقوام، +رده:جامعه ایران، +رده:هویت ملی، +رده:اهالی ایران (هاتکت)، ابرابزار |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر =Photo 5879506741996144698 y.jpg | | تصویر =Photo 5879506741996144698 y.jpg | ||
| زیرنویس تصویر =اقوام مختلف ایرانی با لباسهای محلی | | زیرنویس تصویر =اقوام مختلف ایرانی با لباسهای محلی | ||
| image_alt =اقوام ایرانی | | image_alt =اقوام ایرانی | ||
| فایل پادکست =اقوام ایرانی.ogg | | فایل پادکست =اقوام ایرانی.ogg | ||
| حجم فایلپادکست = | | حجم فایلپادکست =۹/۱۶ | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست =۲۰-۲-۱۴۰۵ | ||
| زیرنویس عنوان = | | زیرنویس عنوان = گروههای متنوع و متکثر انسانی با هویت مشترک ایرانی | ||
| عنوان اصلی = | | عنوان اصلی = اقوام ایرانی | ||
| عنوان انگلیسی = | | عنوان انگلیسی = | ||
| عنوان عربی = | | عنوان عربی = | ||
| عنوان علمی = | | عنوان علمی = | ||
| شاخه علمی = | | شاخه علمی = [[مردمشناسی]]، [[جامعهشناسی]]، [[مطالعات فرهنگی]] | ||
| نوع مفهوم = | | نوع مفهوم = گروههای قومی | ||
| معنای اصطلاحی = | | معنای اصطلاحی = مجموعهای از گروههای انسانی با ویژگیهای زبانی، فرهنگی، مذهبی و تاریخی متمایز که در چارچوب سرزمین ایران زندگی کرده و در عین تنوع، هویت ملی مشترک ایرانی را شکل میدهند | ||
| حوزه کاربرد = | | حوزه کاربرد = مطالعات قومی، فرهنگی و اجتماعی ایران | ||
| گستره جغرافیایی = | | گستره جغرافیایی = [[ایران]] | ||
| منشأ تاریخی = | | منشأ تاریخی = | ||
| نخستین کاربرد = | | نخستین کاربرد = | ||
| ریشه واژه = | | ریشه واژه = | ||
| مرتبط با = | | مرتبط با = [[قومیت]]، [[هویت قومی]]، [[هویت ملی]]، [[قومشناسی]]، [[مردمنگاری]] | ||
| اهمیت = | | اهمیت = شکلدهندهٔ تنوع فرهنگی ایران و در عین حال عامل تقویت هویت ملی، همبستگی اجتماعی و پیوند تاریخی ایرانیان | ||
| مبدع = | | مبدع = | ||
| مروج = | | مروج = | ||
| مقدس برای = | | مقدس برای = | ||
| مورد احترام = | | مورد احترام = | ||
| آثار مرتبط = | | آثار مرتبط = | ||
}} | }} | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
== تعریف == | == تعریف == | ||
[[قوم]] را مجموعهای از افراد یا گروههای انسانی دانستهاند که بر اثر گسترش یک یا چند [[خانواده]] پیوسته به وجود آمدهاند. عموماً این مجموعه دارای [[نژاد]]، [[زبان]]، [[فرهنگ]]، [[دین]]، [[مذهب]]، زیستبوم،<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/277231/ضرورت-شناخت-اقوام-توسط-هر-ایرانی «ضرورت شناخت اقوام توسط هر ایرانی»، وبسایت خبرآنلاین.]</ref> پیشینهٔ تاریخی و [[ | [[قوم]] را مجموعهای از افراد یا گروههای انسانی دانستهاند که بر اثر گسترش یک یا چند [[خانواده]] پیوسته به وجود آمدهاند. عموماً این مجموعه دارای [[نژاد]]، [[زبان]]، [[فرهنگ]]، [[دین]]، [[مذهب]]، زیستبوم،<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/277231/ضرورت-شناخت-اقوام-توسط-هر-ایرانی «ضرورت شناخت اقوام توسط هر ایرانی»، وبسایت خبرآنلاین.]</ref> پیشینهٔ تاریخی و [[آداب و رسوم|آدابورسوم]] مشترک هستند که این نوع اشتراکها [[قومیت]] را تشکیل میدهند.<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1382ش، ج6، ص482.</ref> امروزه اصطلاح قوم بیشتر در دو حوزه دانشی شامل مطالعه اقوام یا قومشناسی (به انگلیسی: Ethnology) و مردمنگاری (به انگلیسی: Ethnography)، مورد توجه است.<ref>[https://sanad.iau.ir/journal/pir/Article/558086?jid=558086 دشتی، « مفهومشناسی قومیت و اقلیت قومی به عنوان عنصری از جامعه سیاسی (به همراه شاخصهای علمی برای تشخیص میزان و شدت قومیت) »، 1390ش، ص143.]</ref> | ||
[[هویت قومی]]، [[ملیت]] و [[هویت ملی]] ازجمله واژههای مرتبط با قوم و قومیت شمرده میشوند. ملیت به رابطهٔ حقوقی و قانونی فرد با یک ملت یا دولت اشاره دارد و بیانگر عضویت رسمی در یک کشور است.<ref>آشوری، دانشنامهٔ سیاسی، 1386ش، ص310.</ref> هویت قومی به احساس تعلق و شناسایی با گروهی خاص بر اساس اشتراکات نژادی، زبانی، فرهنگی یا تاریخی اشاره دارد. این نوع هویت بر پایه ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی مشترک میان اعضای یک گروه شکل میگیرد. هویت ملی نیز بیانگر احساس تعلق و یگانگی با یک واحد سیاسی است که در آن فرد خود را بخشی از جامعهای بزرگتر میداند. شکلگیری این هویت علاوه بر حضور فیزیکی در یک جغرافیای سیاسی، نیازمند پذیرش قلبی و روانی نظام سیاسی حاکم است و اقوام مختلف را در خود جای داده است.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/r3ezs معینی یوسفی، «هویت ملی و هویت قومی»، وبسایت مجلۀ ویستا.]</ref> | [[هویت قومی]]، [[ملیت]] و [[هویت ملی]] ازجمله واژههای مرتبط با قوم و قومیت شمرده میشوند. ملیت به رابطهٔ حقوقی و قانونی فرد با یک ملت یا دولت اشاره دارد و بیانگر عضویت رسمی در یک کشور است.<ref>آشوری، دانشنامهٔ سیاسی، 1386ش، ص310.</ref> هویت قومی به احساس تعلق و شناسایی با گروهی خاص بر اساس اشتراکات نژادی، زبانی، فرهنگی یا تاریخی اشاره دارد. این نوع هویت بر پایه ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی مشترک میان اعضای یک گروه شکل میگیرد. هویت ملی نیز بیانگر احساس تعلق و یگانگی با یک واحد سیاسی است که در آن فرد خود را بخشی از جامعهای بزرگتر میداند. شکلگیری این هویت علاوه بر حضور فیزیکی در یک جغرافیای سیاسی، نیازمند پذیرش قلبی و روانی نظام سیاسی حاکم است و اقوام مختلف را در خود جای داده است.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/r3ezs معینی یوسفی، «هویت ملی و هویت قومی»، وبسایت مجلۀ ویستا.]</ref> | ||
| خط ۴۲: | خط ۴۲: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
[[پرونده:Meder-Persepolis.jpg|جایگزین=مادها|بندانگشتی|یک مادی بر دیوار کاخ خشایارشا در تخت جمشید که لباس مادی بر تن دارد]] | [[پرونده:Meder-Persepolis.jpg|جایگزین=مادها|بندانگشتی|یک مادی بر دیوار کاخ خشایارشا در تخت جمشید که لباس مادی بر تن دارد]] | ||
در پی مهاجرت گروههای مختلف آریایی از مناطق شمالی به فلات ایران، آنها در مناطق مختلف این سرزمین پهناور، پراکنده شدند و بهتدریج با ساکنان بومی درآمیختند. آریاییها به سه گروه متمایز [[قوم ماد|مادها]]، [[قوم پارس|پارسها]] و [[قوم پارت|پارتها]] تقسیم شدند و همچون مثلثی، بخشهای غرب، جنوب و شرق فلات ایران را در سیطره خود گرفتند. پژوهشگران سیر تمدنی آریاییها و تشکیل جوامع منسجم فرهنگی و سیاسی آنها را تا هزاره پنجم پیش از میلاد و [[دوران نوسنگی]]، بررسی کردهاند. آریاییها در هزاره چهارم پیش از میلاد با ویژگیهای جسمانی ممتاز همچون اندام درشت و متناسب، پوست روشن، چهرههای زیبا، موهای روشن و همچنین تواناییهای نظامی چشمگیر، تمدن پیشرفته و سبک زندگی مستقر از اقوام همجوار خود متمایز بودند. جوامع | در پی مهاجرت گروههای مختلف آریایی از مناطق شمالی به فلات ایران، آنها در مناطق مختلف این سرزمین پهناور، پراکنده شدند و بهتدریج با ساکنان بومی درآمیختند. آریاییها به سه گروه متمایز [[قوم ماد|مادها]]، [[قوم پارس|پارسها]] و [[قوم پارت|پارتها]] تقسیم شدند و همچون مثلثی، بخشهای غرب، جنوب و شرق فلات ایران را در سیطره خود گرفتند. پژوهشگران سیر تمدنی آریاییها و تشکیل جوامع منسجم فرهنگی و سیاسی آنها را تا هزاره پنجم پیش از میلاد و [[دوران نوسنگی]]، بررسی کردهاند. آریاییها در هزاره چهارم پیش از میلاد با ویژگیهای جسمانی ممتاز همچون اندام درشت و متناسب، پوست روشن، چهرههای زیبا، موهای روشن و همچنین تواناییهای نظامی چشمگیر، تمدن پیشرفته و سبک زندگی مستقر از اقوام همجوار خود متمایز بودند. جوامع آریایی، [[اقتصاد]] و [[معیشت]] خود را بر [[دامداری]] و [[کشاورزی]] استوار کردند. مادها که در گسترهای وسیع از شمال زاگرس تا دشتهای مرکزی ایران سکونت داشتند، اولین حکومت آریایی را برپا کردند. بررسی دقیق گزارشها و کتیبههای مربوط به اقوام ایرانی در [[تاریخ ایران باستان|دوران باستان]] نشان میدهد که روابط میان اقوام ایرانی بیشتر مبتنی برهمترازی بوده و تمامی اقوام از جایگاه و موقعیتی کمابیش برابر برخوردار بودهاند.<ref>[https://virgool.io/applymag/مهاجرت-اقوام-آریایی-به-فلات-ایران-و-تشکیل-حکومت-در-این-فلات-nx6md0fbgsja نیکویی، «مهاجرت اقوام آریایی به فلات ایران و تشکیل حکومت در این فلات»، وبسایت ویرگول.]</ref> | ||
=== ورود اسلام به ایران === | === ورود اسلام به ایران === | ||
با ورود اسلام به ایرانزمین، اقوام ایرانی کاملاً از این آیین اثر پذیرفتند<ref>[https://journals.iau.ir/article_687213_eec8a130abea0b5ddda8e677d8d16fbe.pdf عباسزادۀ مرزبالی، «تحولات هویت ملی ایران در دوره اسلامی (از ورود اسلام به ایران تا عصر صفوی)»، 1400ش، ص27.]</ref> و بهویژه آموزههای اسلام | با ورود اسلام به ایرانزمین، اقوام ایرانی کاملاً از این آیین اثر پذیرفتند<ref>[https://journals.iau.ir/article_687213_eec8a130abea0b5ddda8e677d8d16fbe.pdf عباسزادۀ مرزبالی، «تحولات هویت ملی ایران در دوره اسلامی (از ورود اسلام به ایران تا عصر صفوی)»، 1400ش، ص27.]</ref> و بهویژه آموزههای اسلام دربارهٔ عدالت و برابری قومی، نژادی و زبانی، اقوام ایرانی را به سوی اسلام جذب کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/46466/بررسی-ورود-اسلام-به-ایران زمانی محجوب، «بررسی ورود اسلام به ایران»، 1388.]</ref> در آن زمان، [[حکومت ساسانی]] با نارضایتی عمیق ایرانیان روبرو بود و [[آیین زرتشت|دین زرتشت]] نیز بهدلیل فساد موبدان، دیگر مورد اعتقاد قلبی مردم ایران نبود. ایرانیان با پذیرش [[دین اسلام]]، برای پیشرفت این دین تازه، تلاش فراوانی کردند و [[تاریخ]]، [[ادبیات]]، [[سیاست]] و [[تمدن]] اقوام ایرانی با اسلام درآمیخت.<ref>مطهری، خدمات متقابل ایران و اسلام، 1390ش، ص47-48، 87-91، 93 و 95.</ref> | ||
[[پرونده:74_Chardin_Safavid_Persia_women_customs.jpg|جایگزین=صفویان|بندانگشتی|نگارهای از زنان دوره صفویه در سفرنامه شاردن.]] | [[پرونده:74_Chardin_Safavid_Persia_women_customs.jpg|جایگزین=صفویان|بندانگشتی|نگارهای از زنان دوره صفویه در سفرنامه شاردن.]] | ||
[[حکومت صفوی]] با رسمیتبخشیدن به مذهب [[تشیع دوازدهامامی]] (۹۰۷ق)<ref>[http://www.sooremag.ir/تامل/دولتی-به-کام-رندان منتظرالقائم و جعفری، «مروری بر اهمیت و نقش دولت صفویه در تاریخ تشیع»، وبسایت سوره مگ.]</ref> این مذهب را به عامل مهمی در وحدت ملی ایرانیان تبدیل کرد و مرزهای فرقهای و قومی را تحتالشعاع قرار داد. این اقدام پاسخ به نیاز جامعه ایرانی به هویتی مستقل در مقابل امپراتوری عثمانی و ازبکان بود. [[مهاجرت]] علمای شیعه جبلعامل از [[لبنان]] به [[ایران]]، هویت شیعی را در تاروپود جامعه ایرانی تنید.<ref>[http://www.sooremag.ir/تامل/دولتی-به-کام-رندان منتظرالقائم و جعفری، «مروری بر اهمیت و نقش دولت صفویه در تاریخ تشیع»، وبسایت سوره مگ.]</ref> حکومت ایران در این دوره میکوشید تا مشارکت و همراهی اقوام مختلف را با سیاستهای مسالمتآمیز و مبتنی بر تفاهم، جلب کند.<ref>[https://quarterly.risstudies.org/article_1365_258eba99f80d519f77131a842716e9e4.pdf بهرامی، «سیاست قومی پهلوی اول در قبال قوم لر»، 1377ش، ص95.]</ref> | [[حکومت صفوی]] با رسمیتبخشیدن به مذهب [[تشیع دوازدهامامی]] (۹۰۷ق)<ref>[http://www.sooremag.ir/تامل/دولتی-به-کام-رندان منتظرالقائم و جعفری، «مروری بر اهمیت و نقش دولت صفویه در تاریخ تشیع»، وبسایت سوره مگ.]</ref> این مذهب را به عامل مهمی در وحدت ملی ایرانیان تبدیل کرد و مرزهای فرقهای و قومی را تحتالشعاع قرار داد. این اقدام پاسخ به نیاز جامعه ایرانی به هویتی مستقل در مقابل امپراتوری عثمانی و ازبکان بود. [[مهاجرت]] علمای شیعه جبلعامل از [[لبنان]] به [[ایران]]، هویت شیعی را در تاروپود جامعه ایرانی تنید.<ref>[http://www.sooremag.ir/تامل/دولتی-به-کام-رندان منتظرالقائم و جعفری، «مروری بر اهمیت و نقش دولت صفویه در تاریخ تشیع»، وبسایت سوره مگ.]</ref> حکومت ایران در این دوره میکوشید تا مشارکت و همراهی اقوام مختلف را با سیاستهای مسالمتآمیز و مبتنی بر تفاهم، جلب کند.<ref>[https://quarterly.risstudies.org/article_1365_258eba99f80d519f77131a842716e9e4.pdf بهرامی، «سیاست قومی پهلوی اول در قبال قوم لر»، 1377ش، ص95.]</ref> | ||
[[پرونده:TabrizRevolutionaries.jpg|جایگزین=جنبش مشروطه|بندانگشتی|مشروطه طلبان تبریز، در عکس ستارخان و باقر خان نیز دیده میشوند.]] | [[پرونده:TabrizRevolutionaries.jpg|جایگزین=جنبش مشروطه|بندانگشتی|مشروطه طلبان تبریز، در عکس ستارخان و باقر خان نیز دیده میشوند.]] | ||
[[حکومت قاجار]] از حمایت برخی اقوام بهویژه آذربایجانیها و ایجاد پیوندهای دینی و فرهنگی با آنها، علیه اقوام دیگر استفاده میکردند. این الگو نوعی [[بازی قدرت]] و استفاده ابزاری از تنوع قومی برای تثبیت سلطه | [[حکومت قاجار]] از حمایت برخی اقوام بهویژه آذربایجانیها و ایجاد پیوندهای دینی و فرهنگی با آنها، علیه اقوام دیگر استفاده میکردند. این الگو نوعی [[بازی قدرت]] و استفاده ابزاری از تنوع قومی برای تثبیت سلطه بهشمار میآید.<ref>[https://www.javanonline.ir/004ZJO سلیمینمین، «متلاشی کردن اقوام فراتر از درک رضاخان بود!»، وبسایت جوانآنلاین.]</ref> رویکردهای سرکوبگرانه برای تحکیم قدرت مرکزی و جلوگیری از شورشهای قومی، بیتوجهی به حقوق از دسترفته اقوام<ref>[https://emam.iau.ir/fa/news/132/بررسی-شکاف-های-قومیتی-در-ایران-عصر-مشروطه-و-پیامدهای-آن قاسمپور، «بررسی شکافهای قومیتی در ایران عصر مشروطه و پیامدهای آن»، وبسایت مرکز فرهنگیدانشگاهی امام خمینی و انقلاب اسلامی.]</ref> منجر به ایجاد و تشدید شکافهای قومی در ایران شده و زمینه را برای ناآرامیها و شورشهای قومی علیه قاجار فراهم ساخت؛ بهطوری که اقوام مختلف در [[جنبش مشروطیت]] نقشآفرینی کردند.<ref>[https://emam.iau.ir/fa/news/132/بررسی-شکاف-های-قومیتی-در-ایران-عصر-مشروطه-و-پیامدهای-آن قاسمپور، «بررسی شکافهای قومیتی در ایران عصر مشروطه و پیامدهای آن»، وبسایت مرکز فرهنگیدانشگاهی امام خمینی و انقلاب اسلامی.]</ref> | ||
=== دوران معاصر === | === دوران معاصر === | ||
[[پرونده:4632595.jpg|جایگزین=ایران در زمان پهلوی|بندانگشتی|وضعیت معیشت مردم در زمان پهلوی]] | [[پرونده:4632595.jpg|جایگزین=ایران در زمان پهلوی|بندانگشتی|وضعیت معیشت مردم در زمان پهلوی]] | ||
[[حکومت پهلوی]] ( | [[حکومت پهلوی]] (۱۳۰۴–۱۳۵۷ش) اگرچه خواستار شکلگیری یک دولت ملی و فراگیر بود، اما گفتمان برتریطلبانه رضاخانی با شعار «یک ملت، یک نژاد، یک زبان» به همبستگی اقوام ایرانی ضربه زد.<ref>[https://vista.ir/article/231653 «تنوع قومی؛ تهدید یا فرصت؟»، وبسایت ویستا.]</ref> صاحبنظران، حکومت پهلوی را در ایجاد پیوند میان مؤلفههای [[هویت ملی]]، باورهای دینی و [[مدرنیته]] ناکام میدانند. [[محمدرضا پهلوی]] با شعار [[باستانگرایی]]، به تقابل با نهادهای مذهبی دامن زد و در پی سرکوب نظاممند خردهفرهنگهای قومی برآمد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/11684/تجدد-گرایی-و-هویت-ایرانی-در-عصر-پهلوی زریری، «تجددگرایی و هویت ایرانی در عصر پهلوی»، 1384ش.]</ref> | ||
[[پرونده:1481210.jpg|جایگزین=اقوام مختلف ایرانی|بندانگشتی|اقوام ایرانی با | [[پرونده:1481210.jpg|جایگزین=اقوام مختلف ایرانی|بندانگشتی|اقوام ایرانی با فرهنگهای متفاوت در کنار هم]] | ||
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، [[جمهوری اسلامی ایران]] با تأکید بر اصل [[کرامت انسانی]] از تمرکز بر قومیت خاص فاصله گرفته و به سمت مشارکت همهجانبه اقوام ایرانی در پیشرفت و آبادانی ایران حرکت کرده است.<ref>[https://www.porseman.com/article/جريان-قوميت-گرايي-افراطي؟/152426 «جریان قومیتگرایی افراطی؟»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> | پس از پیروزی انقلاب اسلامی، [[جمهوری اسلامی ایران]] با تأکید بر اصل [[کرامت انسانی]] از تمرکز بر قومیت خاص فاصله گرفته و به سمت مشارکت همهجانبه اقوام ایرانی در پیشرفت و آبادانی ایران حرکت کرده است.<ref>[https://www.porseman.com/article/جريان-قوميت-گرايي-افراطي؟/152426 «جریان قومیتگرایی افراطی؟»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> | ||
| خط ۶۳: | خط ۶۳: | ||
گونههای مختلف گویشها و لهجهها در زبان اقوام ایرانی عبارت است از: | گونههای مختلف گویشها و لهجهها در زبان اقوام ایرانی عبارت است از: | ||
* لهجههای تهرانی، اصفهانی، شیرازی و کرمانی در [[زبان فارسی]]؛ | * لهجههای تهرانی، اصفهانی، شیرازی و کرمانی در [[زبان فارسی]]؛ | ||
* لهجههای رشتی، لاهیجانی، رودسری، و آستانهای در [[زبان گیلکی]]؛<ref>[https://www.migna.ir/news/47244/گویش-تفاوتی-لهجه-زبان-فارسی «گویش چه تفاوتی با لهجه در زبان فارسی دارد؟!»، وبسایت میگنا.]</ref> | * لهجههای رشتی، لاهیجانی، رودسری، و آستانهای در [[زبان گیلکی]]؛<ref>[https://www.migna.ir/news/47244/گویش-تفاوتی-لهجه-زبان-فارسی «گویش چه تفاوتی با لهجه در زبان فارسی دارد؟!»، وبسایت میگنا.]</ref> | ||
| خط ۷۵: | خط ۷۴: | ||
مهمترین عامل در تنوع قومی ایرانیان، زیستبوم است. فلات ایران دارای مناطق کویری، کوهستانی جلگهای و جنگلی است. این تنوع اقلیم سبب تفاوتهای فرهنگی و اقتصادی شده است.<ref>[https://quarterly.risstudies.org/article_1365_258eba99f80d519f77131a842716e9e4.pdf بهرامی، «سیاست قومی پهلوی اول در قبال قوم لر»، 1377ش، ص88-89.]</ref> اقوام ایرانی به فارس، ترک، کُرد، لُر، بلوچ، ترکمن، عرب، گیلکی، مازنی و سیستانی تقسیم شدهاند.<ref>[https://mysmartgene.com/blog/genetics/iranian-ethnicgroups/ «اقوام ایرانی شامل کدام قومیتها میشوند؟»، وبسایت مایاسمارت ژن.]</ref> | مهمترین عامل در تنوع قومی ایرانیان، زیستبوم است. فلات ایران دارای مناطق کویری، کوهستانی جلگهای و جنگلی است. این تنوع اقلیم سبب تفاوتهای فرهنگی و اقتصادی شده است.<ref>[https://quarterly.risstudies.org/article_1365_258eba99f80d519f77131a842716e9e4.pdf بهرامی، «سیاست قومی پهلوی اول در قبال قوم لر»، 1377ش، ص88-89.]</ref> اقوام ایرانی به فارس، ترک، کُرد، لُر، بلوچ، ترکمن، عرب، گیلکی، مازنی و سیستانی تقسیم شدهاند.<ref>[https://mysmartgene.com/blog/genetics/iranian-ethnicgroups/ «اقوام ایرانی شامل کدام قومیتها میشوند؟»، وبسایت مایاسمارت ژن.]</ref> | ||
=== | === فارس === | ||
فارسها اصلیترین | فارسها اصلیترین گروه قومی ایران هستند و عمدتاً در مناطق مرکزی و بخشهایی از شمال شرق ایران سکونت دارند. آنها جمعیت غالب بسیاری از کلانشهرهای ایران ازجمله [[تهران]]، [[اصفهان]]، [[مشهد]]، [[شیراز]]، [[کرج]]، [[اراک]]، [[یزد]]، [[کرمان]] و بخشهایی از استانهای [[استان سمنان|سمنان]]، [[استان بوشهر|بوشهر]]، [[خراسان شمالی]]، [[خراسان جنوبی]]، [[استان قزوین|قزوین]] و [[استان همدان|همدان]] را تشکیل میدهند.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/344607311_az_mrz_ta_mrz_pzhwhshy_jam_drbab_hwyt_w_qwmyt_dr_ayran احمدی، «از مرز تا مرز»، 1399ش، ص27]</ref> فارسها پیرو مذهب [[شیعه دوازده امامی]] هستند؛ هرچند در برخی مناطق مرزی، اقلیتهای سنیمذهب نیز به این زبان سخن میگویند.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/344607311_az_mrz_ta_mrz_pzhwhshy_jam_drbab_hwyt_w_qwmyt_dr_ayran احمدی، «از مرز تا مرز»، 1399ش، ص24]</ref> | ||
=== ترک === | === ترک === | ||
[[پرونده:3_3_13_2_0.jpg|جایگزین=قوم ترک قشقایی|بندانگشتی|قوم ترک قشقایی]] | [[پرونده:3_3_13_2_0.jpg|جایگزین=قوم ترک قشقایی|بندانگشتی|قوم ترک قشقایی]] | ||
ترکها دومین گروه قومی بزرگ ایران محسوب میشوند و عمدتاً در شمال غرب کشور از استانهای [[آذربایجان شرقی]]، [[آذربایجان غربی]] و [[استان اردبیل|اردبیل]] تا [[استان زنجان|زنجان]] و [[استان قزوین|قزوین]] ساکن هستند و حضور آنها تا [[استان همدان|همدان]] و غرب [[گیلان]] نیز گسترش یافته است. جمعیت قابل توجهی از ترکها در شهرهای بزرگی مانند تهران، قم و اراک نیز زندگی میکنند. این قوم از جایگاه اجتماعی ممتازی در ایران برخوردار بوده و نخبگان آن در عرصههای سیاسی، فکری، مذهبی، علمی و فرهنگی نقش برجستهای ایفا کردهاند. اگرچه ترکها در زبان با فارسها متفاوت هستند؛ اما در [[مذهب شیعه]] با اکثریت ملت ایران اشتراک دارند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> پیشینه حضور ترکها در فلات ایران به پیش از میلاد مسیح بازمیگردد. هونها و ساواران از گروههای اولیه ترکان هستند که در شمالغربی ایران و [[قفقاز]] ساکن شدند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1049247/ارومیه-مرکز-فرهنگی-آذربایجان-ایران-ترک-ها-پاسداران-هویت-و-یکپارچگی-ایران «ارومیه؛ مرکز فرهنگی آذربایجان ایران/ ترکها پاسداران هویت و یکپارچگی ایران»، وبسایت تحلیلیخبری عصرایران.]</ref> | ترکها دومین گروه قومی بزرگ ایران محسوب میشوند و عمدتاً در شمال غرب کشور از استانهای [[آذربایجان شرقی]]، [[آذربایجان غربی]] و [[استان اردبیل|اردبیل]] تا [[استان زنجان|زنجان]] و [[استان قزوین|قزوین]] ساکن هستند و حضور آنها تا [[استان همدان|همدان]] و غرب [[گیلان]] نیز گسترش یافته است. جمعیت قابل توجهی از ترکها در شهرهای بزرگی مانند تهران، قم و اراک نیز زندگی میکنند. این قوم از جایگاه اجتماعی ممتازی در ایران برخوردار بوده و نخبگان آن در عرصههای سیاسی، فکری، مذهبی، علمی و فرهنگی نقش برجستهای ایفا کردهاند. اگرچه ترکها در زبان با فارسها متفاوت هستند؛ اما در [[مذهب شیعه]] با اکثریت ملت ایران اشتراک دارند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> پیشینه حضور ترکها در فلات ایران به پیش از میلاد مسیح بازمیگردد. هونها و ساواران از گروههای اولیه ترکان هستند که در شمالغربی ایران و [[قفقاز]] ساکن شدند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1049247/ارومیه-مرکز-فرهنگی-آذربایجان-ایران-ترک-ها-پاسداران-هویت-و-یکپارچگی-ایران «ارومیه؛ مرکز فرهنگی آذربایجان ایران/ ترکها پاسداران هویت و یکپارچگی ایران»، وبسایت تحلیلیخبری عصرایران.]</ref> | ||
* بیشتر ترکهای ایران به گویش ترکی آذربایجانی سخن میگویند. زیرشاخههای [[زبان ترکی]] رایج در ایران شامل ترکی قشقایی، ترکی خلجی، ترکی شاهسونی، ترکی افشاری و ترکی سنقری است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/behavior-features-azerbaijanis «ویژگیهای رفتاری خاص آذریهای غیور آذربایجان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | * بیشتر ترکهای ایران به گویش ترکی آذربایجانی سخن میگویند. زیرشاخههای [[زبان ترکی]] رایج در ایران شامل ترکی قشقایی، ترکی خلجی، ترکی شاهسونی، ترکی افشاری و ترکی سنقری است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/behavior-features-azerbaijanis «ویژگیهای رفتاری خاص آذریهای غیور آذربایجان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | ||
* بیشتر ترکها در ایران، [[مسلمان]] و شیعه هستند.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/behavior-features-azerbaijanis «ویژگیهای رفتاری خاص آذریهای غیور آذربایجان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | * بیشتر ترکها در ایران، [[مسلمان]] و شیعه هستند.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/behavior-features-azerbaijanis «ویژگیهای رفتاری خاص آذریهای غیور آذربایجان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | ||
| خط ۹۴: | خط ۹۲: | ||
=== کرد === | === کرد === | ||
[[پرونده:پیرشالیار.jpg|جایگزین=مراسم سنتی پیرشالیار|بندانگشتی|مراسم سنتی پیر شالیار]] | [[پرونده:پیرشالیار.jpg|جایگزین=مراسم سنتی پیرشالیار|بندانگشتی|مراسم سنتی پیر شالیار]] | ||
[[قوم کرد]] سومین گروه جمعیتی از ملت ایران محسوب میشوند. در حال حاضر، کردهای ایران بهطور عمده در غرب کشور ازجمله [[ | [[قوم کرد]] سومین گروه جمعیتی از ملت ایران محسوب میشوند. در حال حاضر، کردهای ایران بهطور عمده در غرب کشور ازجمله [[استان کردستان]]، جنوب [[آذربایجان غربی]] و برخی از مناطق استانهای [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]] و [[استان ایلام|ایلام]] زندگی میکنند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> کردها بخشی از اقوام آریایی هستند که از حدود چهار هزار سال پیش در [[کردستان|مناطق کردنشین امروزی]] سکونت داشتهاند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> [[زبان کردی]] با لهجههای کرمانجی، سورانی، زرزا، گورانی و کلهر از لحاظ ساختار و ریشه، جزو شاخههای زبانهای ایرانی هندواروپایی بهشمار میآید.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> بخشی از کردهای ایران بهویژه در استان کردستان پیرو [[مذهب شافعی]] و بخشی دیگر ازجمله در استان کرمانشاه و استان ایلام پیرو [[مذهب شیعه]] هستند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> طریقتهای قادریه، نقشبندیه، [[اهل حق]] و [[یزیدیها]]، از جمله طریقتهای کُردزبانان در ایران هستند.<ref>سیسیل جی، کردها، ترکها، عربها، 1367ش، ص76.</ref> | ||
[[پرونده:V65gqr.jpg|جایگزین=جشن پیرشالیار|بندانگشتی|دفزنی و ذکر دراویش در جشن پیر شالیار]] | [[پرونده:V65gqr.jpg|جایگزین=جشن پیرشالیار|بندانگشتی|دفزنی و ذکر دراویش در جشن پیر شالیار]] | ||
* [[مراسم پیر شالیار]]، یک [[جشن]] با شهرت جهانی است. کردها این آیین سنتی را هر سال در [[بهمن (ماه)|بهمن]] در منطقه [[هورامان تخت]] برگزار میکنند. این مراسم، ترکیبی از [[معنویت]]، [[شادی]] و [[همبستگی اجتماعی]] را به نمایش میگذارد.<ref>[https://www.irna.ir/news/82812110/عروسی-پیرشالیار-مراسمی-به-قدمت-هزار-سال «عروسی پیرشالیار مراسمی به قدمت هزار سال»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | * [[مراسم پیر شالیار]]، یک [[جشن]] با شهرت جهانی است. کردها این آیین سنتی را هر سال در [[بهمن (ماه)|بهمن]] در منطقه [[هورامان تخت]] برگزار میکنند. این مراسم، ترکیبی از [[معنویت]]، [[شادی]] و [[همبستگی اجتماعی]] را به نمایش میگذارد.<ref>[https://www.irna.ir/news/82812110/عروسی-پیرشالیار-مراسمی-به-قدمت-هزار-سال «عروسی پیرشالیار مراسمی به قدمت هزار سال»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | ||
* [[مولودیخوانی]] در فرهنگ کردها یک مراسم گروهی همراه با [[دفنوازی]] و خواندن اشعار به زبانهای [[زبان عربی|عربی]]، [[زبان کردی|کردی]] و [[زبان فارسی|فارسی]] است که در ماه [[ربیع الاول|ربیعالاول]] و بهمناسبت میلاد [[پیامبر اکرم]] برگزار میشود.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/402195/نگاهی-به-مراسم-ها-و-جشن-ها-و-آیین-های-کردستان «نگاهی به مراسمها و جشنها و آیینهای کردستان»، خبرگزاری میزان.]</ref> | * [[مولودیخوانی]] در فرهنگ کردها یک مراسم گروهی همراه با [[دفنوازی]] و خواندن اشعار به زبانهای [[زبان عربی|عربی]]، [[زبان کردی|کردی]] و [[زبان فارسی|فارسی]] است که در ماه [[ربیع الاول|ربیعالاول]] و بهمناسبت میلاد [[پیامبر اکرم]] برگزار میشود.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/402195/نگاهی-به-مراسم-ها-و-جشن-ها-و-آیین-های-کردستان «نگاهی به مراسمها و جشنها و آیینهای کردستان»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
| خط ۱۰۵: | خط ۱۰۲: | ||
* کردها بازیهای محلی متنوعی دارند، ازجمله: [[گوروا بازی]]، [[توپان قار]]، [[قهمچان]]، [[سولنجان و قولنجان]]، [[هیلکه شکینی]]، [[کهره کوپان]]، [[چووزان]]،<ref>[https://www.isna.ir/news/1403112921173/بازی-های-بومی-محلی-کردستان-فرهنگی-در-حال-فراموشی «بازیهای بومی محلی کردستان؛ فرهنگی در حال فراموشی»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> [[خلورتانی]]، [[هه ملوقوانی]]، [[کلاوریزان]]، [[هیلکه مارانی]] و خرمایله.<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/games1-kermanshah-province.html «آشنایی با بازی محلی و سنتی استان کرمانشاه»، وبسایت بیتوته.]</ref> | * کردها بازیهای محلی متنوعی دارند، ازجمله: [[گوروا بازی]]، [[توپان قار]]، [[قهمچان]]، [[سولنجان و قولنجان]]، [[هیلکه شکینی]]، [[کهره کوپان]]، [[چووزان]]،<ref>[https://www.isna.ir/news/1403112921173/بازی-های-بومی-محلی-کردستان-فرهنگی-در-حال-فراموشی «بازیهای بومی محلی کردستان؛ فرهنگی در حال فراموشی»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> [[خلورتانی]]، [[هه ملوقوانی]]، [[کلاوریزان]]، [[هیلکه مارانی]] و خرمایله.<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/games1-kermanshah-province.html «آشنایی با بازی محلی و سنتی استان کرمانشاه»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
* [[موسیقی کردی]] از اصیلترین گونههای [[موسیقی ایرانی]] بهشمار میرود و در آن سازهایی مانند [[نی]]، [[سرنا (ساز)|سورنا]]، [[نایه]]، [[دهل]]، [[تنبک]]، [[تنبور]] و [[کمانچه]] بهکار میرود. مقامهای موسیقی کردی نیز شامل بیت (بالوره)، سوز و مقام، سیاه چمانه، هوره، حیران، لاووک (لاوژه)، گورانی و چمری است.<ref>[https://www.irna.ir/news/5007359/نگاهی-به-وضعیت-موسیقی-کردی-قسمت-اول «نگاهی به وضعیت موسیقی کردی (قسمت اول)»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | * [[موسیقی کردی]] از اصیلترین گونههای [[موسیقی ایرانی]] بهشمار میرود و در آن سازهایی مانند [[نی]]، [[سرنا (ساز)|سورنا]]، [[نایه]]، [[دهل]]، [[تنبک]]، [[تنبور]] و [[کمانچه]] بهکار میرود. مقامهای موسیقی کردی نیز شامل بیت (بالوره)، سوز و مقام، سیاه چمانه، هوره، حیران، لاووک (لاوژه)، گورانی و چمری است.<ref>[https://www.irna.ir/news/5007359/نگاهی-به-وضعیت-موسیقی-کردی-قسمت-اول «نگاهی به وضعیت موسیقی کردی (قسمت اول)»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | ||
* [[هه لپرکی]]، رقص سنتی کردها است که رقصی رزمی و نماد وحدت مردم کرد | * [[هه لپرکی]]، رقص سنتی کردها است که رقصی رزمی و نماد وحدت مردم کرد بهشمار میآید.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/ceremonies-leprechaun-kurdistan.html «مراسم محلی ههلپرکی استان کردستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
=== لر === | === لر === | ||
[[قوم لر]] در غرب و جنوبغربی ایران [[زندگی]] میکنند و بیشتر آنها عشایر کوچنشین هستند.<ref>[https://bazdeh.org/اقوام-ایرانی-بزرگ-ترین-گروه-قومی-ایران/ جعفری، «اقوام ایرانی»، وبسایت بازده.]</ref> [[زبان لری]]، نزدیکترین زبان به [[زبان فارسی|فارسی]] محسوب میشود و قوم لر بیشترین تجانس مذهبی، زبانی و فرهنگی را با حکومتهای مرکزی در ایران داشته است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> لرها عموماً پیرو مذهب شیعه هستند.<ref name=":22">[https://bazdeh.org/اقوام-ایرانی-بزرگ-ترین-گروه-قومی-ایران/ جعفری، «اقوام ایرانی»، وبسایت بازده.]</ref> قوم لر در یک دستهبندی کلان، به دو شاخه لر بزرگ و لر کوچک، تقسیم میشود. لر بزرگ عمدتاً در استانهای [[کهگیلویه و بویراحمد]]، [[استان فارس|فارس]]، [[استان بوشهر|بوشهر]]، [[چهارمحال و بختیاری]]، بخشی از [[استان اصفهان|اصفهان]]، بخشی از [[خوزستان]] و قسمتی از [[لرستان]] پراکندهاند. طوایف لر کوچک نیز در استان لرستان، [[پشتکوه (استان ایلام)]]، جنوب [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]]، [[استان همدان]] و شهرستان [[اندیمشک]] در [[خوزستان]] زندگی میکنند. لرستان کوچک به دو منطقه پیشکوه در استان لرستان امروزی و پشتکوه در استان ایلام تقسیم میشود. لر بزرگ نیز به دو شاخه بختیاری و لرهای کهگیلویه و بویراحمد یا بهطور کلی لرهای سربند و لرهای زیربند تقسیم میشود. لر بزرگ که بخش عمدهای از قوم لر را تشکیل میدهد، زیرگروههای مختلفی دارد که مهمترین آنها ایلاتی چون [[ایل بختیاری|بختیاری]]، بویراحمد، ممسنی، طیبی، چرام و لیراوی هستند.<ref name=":32">[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> | [[قوم لر]] در غرب و جنوبغربی ایران [[زندگی]] میکنند و بیشتر آنها عشایر کوچنشین هستند.<ref>[https://bazdeh.org/اقوام-ایرانی-بزرگ-ترین-گروه-قومی-ایران/ جعفری، «اقوام ایرانی»، وبسایت بازده.]</ref> [[زبان لری]]، نزدیکترین زبان به [[زبان فارسی|فارسی]] محسوب میشود و قوم لر بیشترین تجانس مذهبی، زبانی و فرهنگی را با حکومتهای مرکزی در ایران داشته است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> لرها عموماً پیرو مذهب شیعه هستند.<ref name=":22">[https://bazdeh.org/اقوام-ایرانی-بزرگ-ترین-گروه-قومی-ایران/ جعفری، «اقوام ایرانی»، وبسایت بازده.]</ref> قوم لر در یک دستهبندی کلان، به دو شاخه لر بزرگ و لر کوچک، تقسیم میشود. لر بزرگ عمدتاً در استانهای [[کهگیلویه و بویراحمد]]، [[استان فارس|فارس]]، [[استان بوشهر|بوشهر]]، [[چهارمحال و بختیاری]]، بخشی از [[استان اصفهان|اصفهان]]، بخشی از [[خوزستان]] و قسمتی از [[لرستان]] پراکندهاند. طوایف لر کوچک نیز در استان لرستان، [[پشتکوه (استان ایلام)]]، جنوب [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]]، [[استان همدان]] و شهرستان [[اندیمشک]] در [[خوزستان]] زندگی میکنند. لرستان کوچک به دو منطقه پیشکوه در استان لرستان امروزی و پشتکوه در استان ایلام تقسیم میشود. لر بزرگ نیز به دو شاخه بختیاری و لرهای کهگیلویه و بویراحمد یا بهطور کلی لرهای سربند و لرهای زیربند تقسیم میشود. لر بزرگ که بخش عمدهای از قوم لر را تشکیل میدهد، زیرگروههای مختلفی دارد که مهمترین آنها ایلاتی چون [[ایل بختیاری|بختیاری]]، بویراحمد، ممسنی، طیبی، چرام و لیراوی هستند.<ref name=":32">[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> | ||
[[پرونده:اقوام_ایرانی2.jpg|جایگزین=رقص زنان قوم لر|بندانگشتی|رقص دستمال بازی در ممسنی]] | [[پرونده:اقوام_ایرانی2.jpg|جایگزین=رقص زنان قوم لر|بندانگشتی|رقص دستمال بازی در ممسنی]] | ||
* لرها در [[ماه محرم]] و برای گرامیداشت [[شهادت امام حسین]] در [[واقعه عاشورا]]، آیینها و مراسمهای گوناگونی برپا میکنند، ازجمله: [[چمر]]، [[چهل منبر]] (یا چهل دختران)، [[گلمالی]]،<ref>[https://www.shabestan.news/news/726963/آداب-خاص-عزاداری-مردم-لرستان «آداب خاص عزاداری مردم لرستان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> [[خیمهسوزانی]]،<ref>[https://www.dana.ir/918107/نبود-کارشناس-مردم-شناسی-ثبت-معنوی-عزاداری-عاشورا-در-اشترینان-را-به-تعویق-انداخت#gsc.tab=0 «عاشواریی متفاوت در اشترینان بروجرد»، وبسایت شبکه اطلاعرسانی راه دانا.]</ref> [[آیین سقاخانه در بروجرد|سقاخانه]]<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/07/03/1529066/سقاخانه-های-بروجرد-سنتی-ترین-نماد-از-قدمت-عزاداری-محرم-در-ایران-است-تصاویر شاهدپور، «سقاخانههای بروجرد سنتیترین نماد از قدمت عزاداری محرم در ایران است»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و [[نذری دادن]].<ref>[https://borna.news/fa/news/331865/نذری-های-سرور-و-سالار-شهیدان-در-لرستان-وسفره-هایی-سرشار-از-برکت «نذریهای سرور و سالار شهیدان در لرستان و سفرههایی سرشار از برکت»، خبرگزاری برنا.]</ref> | * لرها در [[ماه محرم]] و برای گرامیداشت [[شهادت امام حسین]] در [[واقعه عاشورا]]، آیینها و مراسمهای گوناگونی برپا میکنند، ازجمله: [[چمر]]، [[چهل منبر]] (یا چهل دختران)، [[گلمالی]]،<ref>[https://www.shabestan.news/news/726963/آداب-خاص-عزاداری-مردم-لرستان «آداب خاص عزاداری مردم لرستان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> [[خیمهسوزانی]]،<ref>[https://www.dana.ir/918107/نبود-کارشناس-مردم-شناسی-ثبت-معنوی-عزاداری-عاشورا-در-اشترینان-را-به-تعویق-انداخت#gsc.tab=0 «عاشواریی متفاوت در اشترینان بروجرد»، وبسایت شبکه اطلاعرسانی راه دانا.]</ref> [[آیین سقاخانه در بروجرد|سقاخانه]]<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/07/03/1529066/سقاخانه-های-بروجرد-سنتی-ترین-نماد-از-قدمت-عزاداری-محرم-در-ایران-است-تصاویر شاهدپور، «سقاخانههای بروجرد سنتیترین نماد از قدمت عزاداری محرم در ایران است»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و [[نذری دادن]].<ref>[https://borna.news/fa/news/331865/نذری-های-سرور-و-سالار-شهیدان-در-لرستان-وسفره-هایی-سرشار-از-برکت «نذریهای سرور و سالار شهیدان در لرستان و سفرههایی سرشار از برکت»، خبرگزاری برنا.]</ref> | ||
* [[لباس زنان لرستان|زنان لر]] از سرپوشهایی به نام تَرَه، [[گلونی|گلونی]]، کَت، هراتی و عرقچِن، از نوعی پیراهن به نام [[جومه]] از کت مخملی به نام کلنجه و جلیقه استفاده میکنند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/localclothes-people2-lorestan.html «آشنایی با لباس محلی مردم لرستان»، وبسایت بیتوته]</ref> [[لباس مردان لرستان|مردان لر]] از کلاه نمدی، شال، [[ستره]] (قبای بلند و رسمی)، گیوه، [[کپنک]] (قبای پشمی) و [[چوغا]] (بالاپوش) در پوشش خود استفاده میکنند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/localclothes-people2-lorestan.html «آشنایی با لباس محلی مردم لرستان»، وبسایت بیتوته]</ref> | * [[لباس زنان لرستان|زنان لر]] از سرپوشهایی به نام تَرَه، [[گلونی|گلونی]]، کَت، هراتی و عرقچِن، از نوعی پیراهن به نام [[جومه]] از کت مخملی به نام کلنجه و جلیقه استفاده میکنند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/localclothes-people2-lorestan.html «آشنایی با لباس محلی مردم لرستان»، وبسایت بیتوته]</ref> [[لباس مردان لرستان|مردان لر]] از کلاه نمدی، شال، [[ستره]] (قبای بلند و رسمی)، گیوه، [[کپنک]] (قبای پشمی) و [[چوغا]] (بالاپوش) در پوشش خود استفاده میکنند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/localclothes-people2-lorestan.html «آشنایی با لباس محلی مردم لرستان»، وبسایت بیتوته]</ref> | ||
| خط ۱۲۲: | خط ۱۱۸: | ||
[[پرونده:اقوام_ایرانی3.jpg|جایگزین=اقوام کپرنشین بلوچ|بندانگشتی|مردمان کپرنشین بلوچ، در جنوب استان کرمان]] | [[پرونده:اقوام_ایرانی3.jpg|جایگزین=اقوام کپرنشین بلوچ|بندانگشتی|مردمان کپرنشین بلوچ، در جنوب استان کرمان]] | ||
بیشتر مردم [[بلوچ]] در استان [[سیستان و بلوچستان]] زندگی میکنند؛ اما گروههایی از این قوم در [[خراسان]]، [[هرمزگان]]، [[استان یزد|یزد]]، [[بندرلنگه]] و [[استان گلستان]] نیز سکونت دارند.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/12/139 بلوکباشی، «بلوچ»، دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی در وبسایت کتابخانۀ مدرسۀ فقاهت.]</ref> در متون [[دوره هخامنشیان|دوره هخامنشی]] و [[کتیبه بیستون]]، از قوم بلوچ با نامهای گدوزیا و گدروچ یاد شده و در [[شاهنامه]] نیز، بارها به این قوم اشاره شده است. بسیاری از پژوهشها بر ریشه ایرانی و آریایی قوم بلوچ تأکید دارند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/63580/11/بلوچ «در مورد بلوچ در ویکیتابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> مردم بلوچ به زبان بلوچی سخن میگویند که دارای شش گویش اصلی به نامهای رخشانی (سرحدی)، راوانی، لاشاری، کیچی، ساحلی و سلیمانی است.<ref>[https://anthropologyandculture.com/مطالعات-انسانشناختی-بلوچستان/ شهرنازدار، «مطالعات انسانشناختی بلوچستان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.]</ref> اکثر مردم بلوچ [[مسلمان]] و پیرو [[مذهب حنفی]] هستند.<ref>[https://vista.ir/m/a/tbvy5/نگاهی-به-فرهنگ-بلوچ «نگاهی بهفرهنگ بلوچ»، وبسایت مجلۀ ویستا.]</ref> | بیشتر مردم [[بلوچ]] در استان [[سیستان و بلوچستان]] زندگی میکنند؛ اما گروههایی از این قوم در [[خراسان]]، [[هرمزگان]]، [[استان یزد|یزد]]، [[بندرلنگه]] و [[استان گلستان]] نیز سکونت دارند.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/12/139 بلوکباشی، «بلوچ»، دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی در وبسایت کتابخانۀ مدرسۀ فقاهت.]</ref> در متون [[دوره هخامنشیان|دوره هخامنشی]] و [[کتیبه بیستون]]، از قوم بلوچ با نامهای گدوزیا و گدروچ یاد شده و در [[شاهنامه]] نیز، بارها به این قوم اشاره شده است. بسیاری از پژوهشها بر ریشه ایرانی و آریایی قوم بلوچ تأکید دارند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/63580/11/بلوچ «در مورد بلوچ در ویکیتابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> مردم بلوچ به زبان بلوچی سخن میگویند که دارای شش گویش اصلی به نامهای رخشانی (سرحدی)، راوانی، لاشاری، کیچی، ساحلی و سلیمانی است.<ref>[https://anthropologyandculture.com/مطالعات-انسانشناختی-بلوچستان/ شهرنازدار، «مطالعات انسانشناختی بلوچستان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.]</ref> اکثر مردم بلوچ [[مسلمان]] و پیرو [[مذهب حنفی]] هستند.<ref>[https://vista.ir/m/a/tbvy5/نگاهی-به-فرهنگ-بلوچ «نگاهی بهفرهنگ بلوچ»، وبسایت مجلۀ ویستا.]</ref> | ||
* مردم بلوچ [[ماه رمضان]] را با آداب و رسوم متنوع، بسیار گرامی میدارند و در پایان این ماه، [[عید فطر]] را نیز با شکوه فراوان برگزار میکنند.<ref>[http://ir-handicrafts.ir/blog/sistan-culture «فرهنگ بومی مردم بلوچ»، وبسایت صنایع دستی ایران.]</ref> | * مردم بلوچ [[ماه رمضان]] را با آداب و رسوم متنوع، بسیار گرامی میدارند و در پایان این ماه، [[عید فطر]] را نیز با شکوه فراوان برگزار میکنند.<ref>[http://ir-handicrafts.ir/blog/sistan-culture «فرهنگ بومی مردم بلوچ»، وبسایت صنایع دستی ایران.]</ref> | ||
* بلوچها مراسم [[عزاداری]] در [[ماه محرم]] را پرشور برگزار میکنند و بهویژه آش نذری [[دلگ عاشوری]] (هفت دهلی) را به این مناسبت تهیه میکنند.<ref>[http://ir-handicrafts.ir/blog/sistan-culture «فرهنگ بومی مردم بلوچ»، وبسایت صنایع دستی ایران.]</ref> | * بلوچها مراسم [[عزاداری]] در [[ماه محرم]] را پرشور برگزار میکنند و بهویژه آش نذری [[دلگ عاشوری]] (هفت دهلی) را به این مناسبت تهیه میکنند.<ref>[http://ir-handicrafts.ir/blog/sistan-culture «فرهنگ بومی مردم بلوچ»، وبسایت صنایع دستی ایران.]</ref> | ||
| خط ۱۳۶: | خط ۱۳۱: | ||
=== ترکمن === | === ترکمن === | ||
[[پرونده:اقوام_ایرانی4.jpg|جایگزین=مردان قوم ترکمن|بندانگشتی|سه مرد ترکمن از اهالی شهرستان راز و جرگلان در خراسان شمالی.]] | [[پرونده:اقوام_ایرانی4.jpg|جایگزین=مردان قوم ترکمن|بندانگشتی|سه مرد ترکمن از اهالی شهرستان راز و جرگلان در خراسان شمالی.]] | ||
ترکمنهای ایران بیشتر در جنوب شرقی [[دریای خزر]] و در ترکمنصحرا و اطراف رودخانهٔ اترک و گرگانرود سکونت دارند. | ترکمنهای ایران بیشتر در جنوب شرقی [[دریای خزر]] و در ترکمنصحرا و اطراف رودخانهٔ اترک و گرگانرود سکونت دارند. سکونتگاه [[قوم ترکمن]] در ایران، بخش شمالی [[استان گلستان]] و منطقهٔ راز و جرگلان شهرستان بجنورد در استان [[خراسان شمالی]] است. از شهرهای مهم ترکمنها در ایران میتوان [[بندر ترکمن]]، [[گنبد کاووس]]، [[کلاله]]، [[آققلا]]، [[گمیشان]]، [[مراوهتپه]] و [[اینچهبرون]] را نام برد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/288350/1/عشایر-ترکمن «در مورد عشایر ترکمن در ویکیتابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> ترکمنها که شاخهای از اقوام ترکتبار محسوب میشوند، از دیرباز در دشتهای پهناور پاییندست رود سیحون و میان دریاچه خوارزم بهصورت کوچنشینی [[زندگی]] میکردند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/288350/1/عشایر-ترکمن «در مورد عشایر ترکمن در ویکیتابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> قوم ترکمن از چند ایل بزرگ به نامهای آتا، آلعلی (علی ایلی و آلیلی)، اِرساری (ایرساری، ارزاری و ارسالی)، تَکَه، چاودور (چُودُور)، ساریق (ساریک و سالور)، سقر (ساقار و قره)، یمیرلی (ایمیرلی و یمرهلی)، یموت و کوکلان (گوکلان) تشکیل شده است که هرکدام شامل دهها تیره و طایفه کوچک و بزرگ هستند. بعضی از ایلات ترکمن در قرون گذشته بهواسطهٔ رشد یکجانشینی و زراعت به دو گروه بزرگ چَمُور یا چومِر (که شامل زارع و دامدار و صیاد و بازرگان بودهاند) و چاروا یا کوچگر (که شامل دامدار و شترچران بودهاند)، تقسیم شدهاند.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/قوم_ترکمن?hilight=سلطان++مسعود+سلجوقی . «قوم ترکمن»، ویکیفقه.]</ref> زبان ترکمنی شاخهای از گروه زبانهای ترکی اُغُزی محسوب میشود.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/قوم_ترکمن#_زبان%20ترکمنی «قوم ترکمن»، ویکیفقه.]</ref> ترکمنها مسلمان واغلب پیرو مذهب حنفی هستند و بسیاری نیز به [[طریقت نقشبندیه]] گرایش دارند.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/قوم_ترکمن?hilight=سلطان++مسعود+سلجوقی «قوم ترکمن»، ویکیفقه.]</ref> | ||
* [[نان و نمک]] نزد ترکمنها یک رسم [[خوشامدگویی]] به [[مهمان]] است. ترکمنها به نشانه [[مهمان نوازی|مهماننوازی]]، هنگام ورود مهمان به او [[نان]] و [[نمک]]، [[تعارف]] میکنند و مهمان با خوردن تکهای نان، دوستی و وفاداری خود را نشان میدهد.<ref>[https://www.asemanpaytakht.com/PostDetails/51939/آشنایی-با-فرهنگ-و-آداب-و-رسوم-قوم-ترکمن «آشنایی با فرهنگ و آدابورسوم قوم ترکمن»، وبسایت آسمان پایتخت.]</ref> | * [[نان و نمک]] نزد ترکمنها یک رسم [[خوشامدگویی]] به [[مهمان]] است. ترکمنها به نشانه [[مهمان نوازی|مهماننوازی]]، هنگام ورود مهمان به او [[نان]] و [[نمک]]، [[تعارف]] میکنند و مهمان با خوردن تکهای نان، دوستی و وفاداری خود را نشان میدهد.<ref>[https://www.asemanpaytakht.com/PostDetails/51939/آشنایی-با-فرهنگ-و-آداب-و-رسوم-قوم-ترکمن «آشنایی با فرهنگ و آدابورسوم قوم ترکمن»، وبسایت آسمان پایتخت.]</ref> | ||
* [[ذکر خنجر]] و [[آیین پرخوانی]] از سنتهای کهن ترکمنی است.<ref>[https://www.asemanpaytakht.com/PostDetails/51939/آشنایی-با-فرهنگ-و-آداب-و-رسوم-قوم-ترکمن «آشنایی با فرهنگ و آدابورسوم قوم ترکمن»، وبسایت آسمان پایتخت.]</ref> آققویون نیز جشنی است که در سن شصتوسه سالگی مردان ترکمن و به یاد طولعمر [[حضرت محمد]] برگزار میشود.<ref>[https://safarbe.com/mag/اصیل-ترین-قوم-های-ایران/ «اصیلترین قومهای ایران»، در سایت سفر بهکام، تاریخ بازدید: 22 خرداد 1401ش.]</ref> | * [[ذکر خنجر]] و [[آیین پرخوانی]] از سنتهای کهن ترکمنی است.<ref>[https://www.asemanpaytakht.com/PostDetails/51939/آشنایی-با-فرهنگ-و-آداب-و-رسوم-قوم-ترکمن «آشنایی با فرهنگ و آدابورسوم قوم ترکمن»، وبسایت آسمان پایتخت.]</ref> آققویون نیز جشنی است که در سن شصتوسه سالگی مردان ترکمن و به یاد طولعمر [[حضرت محمد]] برگزار میشود.<ref>[https://safarbe.com/mag/اصیل-ترین-قوم-های-ایران/ «اصیلترین قومهای ایران»، در سایت سفر بهکام، تاریخ بازدید: 22 خرداد 1401ش.]</ref> | ||
* [[لباس زنان ترکمن|لباس سنتی زنان ترکمن]] که نماد اصالت و هویت این قوم است شامل پیراهنهای بلند رنگارنگ، چهارقدهای زیبا و روسریهای سنتی میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402071006769/مانایی-فرهنگ-بومی-و-حفظ-سنت-های-زیبای-کهن-در-قوم-ترکمن «مانایی فرهنگ بومی و حفظ سنتهای زیبای کهن در قوم ترکمن»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> قیرمیز کؤینک، پیراهن ابریشمی قرمز با سوزندوزیهای ظریف است که با نیمتنه بلند [[چابیت]] تکمیل میشود. زنان از شلوار گشاد [[بالاق]] با دمپای [[سوزندوزی]] شده استفاده میکنند. سرپوشها | * [[لباس زنان ترکمن|لباس سنتی زنان ترکمن]] که نماد اصالت و هویت این قوم است شامل پیراهنهای بلند رنگارنگ، چهارقدهای زیبا و روسریهای سنتی میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402071006769/مانایی-فرهنگ-بومی-و-حفظ-سنت-های-زیبای-کهن-در-قوم-ترکمن «مانایی فرهنگ بومی و حفظ سنتهای زیبای کهن در قوم ترکمن»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> قیرمیز کؤینک، پیراهن ابریشمی قرمز با سوزندوزیهای ظریف است که با نیمتنه بلند [[چابیت]] تکمیل میشود. زنان از شلوار گشاد [[بالاق]] با دمپای [[سوزندوزی]] شده استفاده میکنند. سرپوشها دختران، [[بوریک]] ([[عرقچین]] تزیینشده) و سرپوش زنان متأهل کلاه مخروطی [[توپبی]] با روسری ابریشمی [[یاشماق]] بر سر میگذارند.<ref>[https://golestan.mcth.ir/tourism/show.php?id=436 «لباس زنان ترکمن»، وبسایت ادارۀ کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان گلستان.]</ref> | ||
* [[لباس مردان ترکمن]] شامل بالاپوش [[چاکمن]] در دو نوع ظریف (اینچه چأکمن) و زبر (یوغین چأکمن)، پیراهن [[کوینک]]، شلوار [[جولبار]]، | * [[لباس مردان ترکمن]] شامل بالاپوش [[چاکمن]] در دو نوع ظریف (اینچه چأکمن) و زبر (یوغین چأکمن)، پیراهن [[کوینک]]، شلوار [[جولبار]]، کلاه پوستی [[تلپک]]، عرقچین سوزندوزیشده [[بوریک]] یا [[تاخیا]]، چکمه چرمی [[ادیک]]، کفش چرمی مخصوص چوپان [[چاریق]]، نوارهای پارچهای [[دولاق]] و پاپوش [[چپک]] یا [[یلکن]] میشود. آنها در فصل سرما از [[اوچمک]] یا [[سیلکمه]] استفاده میکنند.<ref>[https://golestan.mcth.ir/tourism/show.php?id=437 «لباسهای مردان ترکمن»، وبسایت ادارۀ کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان گلستان.]</ref> | ||
* غذاها و خوراکهای سنتی ترکمن شامل [[چکدرمه]]، [[ماشپلو]]، [[باسترمه پلو]]، [[خورش ساک]]، [[بولامه]]، [[اکمک]] و [[بورک گوشت]] است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/traditional-turkmen02-cuisine.html «آشنایی با غذاهای سنتی ترکمن»، وبسایت بیتوته.]</ref> | * غذاها و خوراکهای سنتی ترکمن شامل [[چکدرمه]]، [[ماشپلو]]، [[باسترمه پلو]]، [[خورش ساک]]، [[بولامه]]، [[اکمک]] و [[بورک گوشت]] است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/traditional-turkmen02-cuisine.html «آشنایی با غذاهای سنتی ترکمن»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
* بازیهای محلی قوم ترکمن عبارت است از: آراکسیر، آِی ترک گون ترک، چیلیک، ساقچی (اشک)، سویت قازان، قرهگوردم (گیزگن پچک)، قویون توتموش، کبهبام، یوزئک (انگشتر)، قاتیق با شیر، هگال، بش داش، آطآط، دوزوم، کوشت، سارجه قاوون، یارالیه، لنگه، مازالاق، قوشاق آتدیر و ساقچی.<ref>[https://ethniciran.ir/faq-items/قوم-ترکمن،-بازی-ها/#:~:text=مهمترین%20آنها%20عبارتاند%20از%3A%20قاتیق، ،%20قوشاق%20آتدیر،%20ساقچی%20و… «قوم ترکمن، بازیها»، وبسایت اقوام ایرانی.]</ref> | * بازیهای محلی قوم ترکمن عبارت است از: آراکسیر، آِی ترک گون ترک، چیلیک، ساقچی (اشک)، سویت قازان، قرهگوردم (گیزگن پچک)، قویون توتموش، کبهبام، یوزئک (انگشتر)، قاتیق با شیر، هگال، بش داش، آطآط، دوزوم، کوشت، سارجه قاوون، یارالیه، لنگه، مازالاق، قوشاق آتدیر و ساقچی.<ref>[https://ethniciran.ir/faq-items/قوم-ترکمن،-بازی-ها/#:~:text=مهمترین%20آنها%20عبارتاند%20از%3A%20قاتیق، ،%20قوشاق%20آتدیر،%20ساقچی%20و… «قوم ترکمن، بازیها»، وبسایت اقوام ایرانی.]</ref> | ||
| خط ۱۵۰: | خط ۱۴۴: | ||
=== عرب === | === عرب === | ||
[[پرونده:Araby_karkhah.jpg|جایگزین=عرب خوزستان|بندانگشتی|از اهالی خوزستان، با لباس دشداشه، در حال مشاهده گاومیشها]] | [[پرونده:Araby_karkhah.jpg|جایگزین=عرب خوزستان|بندانگشتی|از اهالی خوزستان، با لباس دشداشه، در حال مشاهده گاومیشها]] | ||
عربزبانان ایران در جنوب و جنوب غربی [[ایران]]، بهویژه بخشهایی از استان [[خوزستان]]<ref>[https://bazdeh.org/اقوام-ایرانی-بزرگ-ترین-گروه-قومی-ایران/ جعفری، «اقوام ایرانی»، وبسایت بازده،]</ref> و بیشتر در شهرستانهای مرزی [[دشت آزادگان]]، [[خرمشهر]]، [[آبادان]]، [[شادگان]] و [[ماهشهر]] سکونت دارند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1056974 باقری چومکامی، «تاریخچه قوم عرب»، وبسایت راسخون.]</ref> تاریخ عربزبانان ایران با تاریخ خاندانهای حاکم بر ایران و حکومتهای اسلامی درهم آمیخته است و آنها همواره تعلق سرزمینی خود را نشان دادهاند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1056974 باقری چومکامی، «تاریخچه قوم عرب»، وبسایت راسخون.]</ref> | عربزبانان ایران در جنوب و جنوب غربی [[ایران]]، بهویژه بخشهایی از استان [[خوزستان]]<ref>[https://bazdeh.org/اقوام-ایرانی-بزرگ-ترین-گروه-قومی-ایران/ جعفری، «اقوام ایرانی»، وبسایت بازده،]</ref> و بیشتر در شهرستانهای مرزی [[دشت آزادگان]]، [[خرمشهر]]، [[آبادان]]، [[شادگان]] و [[ماهشهر]] سکونت دارند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1056974 باقری چومکامی، «تاریخچه قوم عرب»، وبسایت راسخون.]</ref> تاریخ عربزبانان ایران با تاریخ خاندانهای حاکم بر ایران و حکومتهای اسلامی درهم آمیخته است و آنها همواره تعلق سرزمینی خود را نشان دادهاند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1056974 باقری چومکامی، «تاریخچه قوم عرب»، وبسایت راسخون.]</ref> عربهای ایران به [[زبان عربی]] و لهجه نزدیک به لهجهٔ عراقی سخن میگویند و البته بهدلیل آمیختگی با [[زبان فارسی]] در خوزستان، دچار تغییراتی شده است. گویش اعراب ساکن در مناطق شمالی خوزستان بهدلیل ارتباط با [[ایل بختیاری|بختیاریها]] دچار تغییرات بیشتری شده است.<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9461/زبان-قوم-عرب «زبان قوم عرب در ایران»، وبسایت طبیعت.]</ref> عربهای خوزستان، عمدتاً [[شیعه]] دوازدهامامیاند.<ref>[https://bazdeh.org/اقوام-ایرانی-بزرگ-ترین-گروه-قومی-ایران/ جعفری، «اقوام ایرانی»، وبسایت بازده،]</ref> ساختار قوم عرب در خوزستان، بر اساس سلسلهمراتب ایلی شکل گرفته است. کوچکترین واحد اجتماعی، '''بیت''' است که چندین بیت با نیای مشترک، یک '''حموله''' را تشکیل میدهند. چند حموله در کنار هم '''عشیره''' را میسازند. از اتحاد چند عشیره، '''طایفه''' پدید میآید و چند طایفه، '''قبیله''' را تشکیل میدهند. یک قبیله لزوماً متشکل از افراد همتبار نیست و گاهی بر اساس اتحاد سیاسی-اجتماعی شکل میگیرد. قبایل عرب خوزستان عمدتاً در منطقهای میان [[اروندرود]] و [[خلیج فارس|خلیجفارس]] تا [[شوش]] پراکندهاند و هویت قبیلهای خود را حفظ کردهاند. برخی از مهمترین این قبایل شامل '''بنیکعب''' (خرمشهر، شادگان، [[جزیره مینو]] و اطراف اهواز)، '''باوین''' (سماغیله تا اهواز، ویس و رزگان)، '''آلکثیر''' (شهرستان [[اهواز]])، '''بنیمالک''' (ساحل غربی [[کارون]])، '''بنیطرف''' (دشت آزادگان و حوالی هویزه)، '''بنیحروان''' (کنارههای [[کرخه]] و کارون)، '''الخمیس''' (راموز و شادگان)، '''بنیلام''' (امتداد رود کرخه)، '''بنیصالح''' (شمال شویب، با پیشه کشاورزی)، '''بنیتمیم''' (بین [[هویزه]] و اهواز) و '''سلامت''' (مرکز خوزستان، شرق [[رود گرگر]]) است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1056974 باقری چومکامی، «تاریخچه قوم عرب»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
* رسم سنتی [[یزله]] یا هوسه،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6751272/یزله-خوانی-چیست-فلسفه-رقص-شمشیر-و-قهوه-تلخ-فیلم ««یزلهخوانی چیست»؟/ فلسفه رقص شمشیر و قهوه تلخ+ فیلم»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> رسم [[گرگیعان]] در شب میلاد [[امام حسن مجتبی]]،<ref>[https://www.magiran.com/article/3381425 سلیمان نوری، «گرگیعان جشن محلهگردی کودکان عرب زبان»، روزنامۀ ایران، 1395ش، ص24.]</ref> آیین '''فصل''' برای قطع چرخه انتقامگیری پس از قتل با تعیین [[فصیله]] بهعنوان خونبها، از سنتهای فرهنگی رایج در طوایف عرب خوزستان است.<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9471/رسم-فصل «رسم فصل چیست؟»، وبسایت طبیعت.]</ref> | * رسم سنتی [[یزله]] یا هوسه،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6751272/یزله-خوانی-چیست-فلسفه-رقص-شمشیر-و-قهوه-تلخ-فیلم ««یزلهخوانی چیست»؟/ فلسفه رقص شمشیر و قهوه تلخ+ فیلم»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> رسم [[گرگیعان]] در شب میلاد [[امام حسن مجتبی]]،<ref>[https://www.magiran.com/article/3381425 سلیمان نوری، «گرگیعان جشن محلهگردی کودکان عرب زبان»، روزنامۀ ایران، 1395ش، ص24.]</ref> آیین '''فصل''' برای قطع چرخه انتقامگیری پس از قتل با تعیین [[فصیله]] بهعنوان خونبها، از سنتهای فرهنگی رایج در طوایف عرب خوزستان است.<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9471/رسم-فصل «رسم فصل چیست؟»، وبسایت طبیعت.]</ref> | ||
* [[لباس اعراب خوزستان]] شامل پوشش اصلی [[عبایه]] برای [[زنان]]<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9464/پوشاک-اعراب-ایران «پوشاک قوم عرب در ایران»، وبسایت طبیعت.]</ref> و [[دشداشه]] یا ثوب برای مردان است. اعراب خوزستان برای محافظت از سر و صورت در برابر تابش آفتاب و گرد و خاک، از پارچهای به نام کوفیه یا [[چفیه]] استفاده میکنند که با حلقههای سیاه رنگی به نام [[عقال|عِقال]] بر روی سر محکم میشود.<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9464/پوشاک-اعراب-ایران «پوشاک قوم عرب در ایران»، وبسایت طبیعت.]</ref> | * [[لباس اعراب خوزستان]] شامل پوشش اصلی [[عبایه]] برای [[زنان]]<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9464/پوشاک-اعراب-ایران «پوشاک قوم عرب در ایران»، وبسایت طبیعت.]</ref> و [[دشداشه]] یا ثوب برای مردان است. اعراب خوزستان برای محافظت از سر و صورت در برابر تابش آفتاب و گرد و خاک، از پارچهای به نام کوفیه یا [[چفیه]] استفاده میکنند که با حلقههای سیاه رنگی به نام [[عقال|عِقال]] بر روی سر محکم میشود.<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9464/پوشاک-اعراب-ایران «پوشاک قوم عرب در ایران»، وبسایت طبیعت.]</ref> | ||
| خط ۱۶۲: | خط ۱۵۵: | ||
=== گیلک === | === گیلک === | ||
قوم گیلک که امروزه در جلگه مرکزی، سواحل شرقی و ارتفاعات جنوب غربی استان [[گیلان]] سکونت دارند<ref>[https://lifee.ir/blog/view/18 «آشنایی با فرهنگ و آداب و رسوم محلی استان گیلان»، وبلاگ لایفی.]</ref> بازماندگان اقوام اولیهای مانند کاسپیها، کادوسیها و آماردها هستند.<ref>[https://mysmartgene.com/blog/genealogy/gilak-people/ «قوم گیلانی یا مردم گیلک؛ از تاریخ تا فرهنگ»، وبسایت مای اسمارت ژن.]</ref> پیشینهٔ قوم گیلک به شش هزار سال پیش بازمیگردد. شواهد تاریخی نشان میدهد که این قوم پیش از آریاییها در [[ایران]] سکونت داشتهاند. آثار کشفشده در این ناحیه ثابت کرده است که تمدن قوم گیلک حتی از تمدنهای سومر، بابل، کلده و آشور نیز قدیمیتر است.<ref>[https://www.isna.ir/news/8206-10004/پژوهشگر-گيلاني-گيلك-قومي-با-شش-هزار-سال-پيشينه-تاريخي-غني «پژوهشگر گیلانی: گیلک قومی با ششهزار سال پیشینه تاریخی غنی است شعر گیلکی از سده سوم هجری وجود داشته است»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> اکثر مردم گیلان از قوم گیلک هستند و به دو [[زبان گیلکی]] و [[زبان فارسی|فارسی]] تسلط دارند. زبان گیلکی شامل گویشهای تالشی، هرزندی، گورانی، گیلکی، مازندرانی و برخی از زبانهای [[زبان تاتی|تاتی]] و [[زبان سمنانی|سمنانی]] است که از نظر تاریخی به [[زبان پارتی]] در [[دوره اشکانی]] وابسته هستند. علاوه بر گیلکی، زبانهای [[زبان تالشی|تالشی]]، تاتی و [[زبان ترکی|ترکی]] نیز در این [[گیلان|استان]] رواج دارند.<ref>[https://namnak.com/gilan-traditional-customs.p78898 «تمام آداب و رسوم مردم گیلان+ تحقیق درباره گیلکها»، وبسایت نمناک.]</ref> بیشتر مردم گیلان از پیروان مذهب [[شیعه اثنیعشری]] هستند. با این حال، در برخی نواحی استان، جمعیت [[اهلسنت]] نیز وجود دارد و تعداد محدودی از افراد نیز به ادیانی مانند [[مسیحیت]]، [[یهودیت]] و [[دین زرتشت|زرتشت]] گرایش دارند.<ref>[https://namnak.com/gilan-traditional-customs.p78898 «تمام آداب و رسوم مردم گیلان+ تحقیق درباره گیلکها»، وبسایت نمناک.]</ref> | قوم گیلک که امروزه در جلگه مرکزی، سواحل شرقی و ارتفاعات جنوب غربی استان [[گیلان]] سکونت دارند<ref>[https://lifee.ir/blog/view/18 «آشنایی با فرهنگ و آداب و رسوم محلی استان گیلان»، وبلاگ لایفی.]</ref> بازماندگان اقوام اولیهای مانند کاسپیها، کادوسیها و آماردها هستند.<ref>[https://mysmartgene.com/blog/genealogy/gilak-people/ «قوم گیلانی یا مردم گیلک؛ از تاریخ تا فرهنگ»، وبسایت مای اسمارت ژن.]</ref> پیشینهٔ قوم گیلک به شش هزار سال پیش بازمیگردد. شواهد تاریخی نشان میدهد که این قوم پیش از آریاییها در [[ایران]] سکونت داشتهاند. آثار کشفشده در این ناحیه ثابت کرده است که تمدن قوم گیلک حتی از تمدنهای سومر، بابل، کلده و آشور نیز قدیمیتر است.<ref>[https://www.isna.ir/news/8206-10004/پژوهشگر-گيلاني-گيلك-قومي-با-شش-هزار-سال-پيشينه-تاريخي-غني «پژوهشگر گیلانی: گیلک قومی با ششهزار سال پیشینه تاریخی غنی است شعر گیلکی از سده سوم هجری وجود داشته است»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> اکثر مردم گیلان از قوم گیلک هستند و به دو [[زبان گیلکی]] و [[زبان فارسی|فارسی]] تسلط دارند. زبان گیلکی شامل گویشهای تالشی، هرزندی، گورانی، گیلکی، مازندرانی و برخی از زبانهای [[زبان تاتی|تاتی]] و [[زبان سمنانی|سمنانی]] است که از نظر تاریخی به [[زبان پارتی]] در [[دوره اشکانی]] وابسته هستند. علاوه بر گیلکی، زبانهای [[زبان تالشی|تالشی]]، تاتی و [[زبان ترکی|ترکی]] نیز در این [[گیلان|استان]] رواج دارند.<ref>[https://namnak.com/gilan-traditional-customs.p78898 «تمام آداب و رسوم مردم گیلان+ تحقیق درباره گیلکها»، وبسایت نمناک.]</ref> بیشتر مردم گیلان از پیروان مذهب [[شیعه اثنیعشری]] هستند. با این حال، در برخی نواحی استان، جمعیت [[اهلسنت]] نیز وجود دارد و تعداد محدودی از افراد نیز به ادیانی مانند [[مسیحیت]]، [[یهودیت]] و [[دین زرتشت|زرتشت]] گرایش دارند.<ref>[https://namnak.com/gilan-traditional-customs.p78898 «تمام آداب و رسوم مردم گیلان+ تحقیق درباره گیلکها»، وبسایت نمناک.]</ref> | ||
* [[جشن خرمن]] در پایان فصل برداشت [[برنج]]<ref>[https://virgool.io/@kooppa/جشن-خرمن-fwtrfkqdzx6q «جشن خرمن»، وبسایت ویرگول.]</ref> و آیین [[علمبندی در گیلان|علمبندی]] در آغاز [[ماه محرم|محرم]]، از سنتهای کهن مردم گیلان است.<ref>بشرا و طاهری، جشنها و آیینهای مردم گیلان، 1387ش، ص15-17.</ref> | * [[جشن خرمن]] در پایان فصل برداشت [[برنج]]<ref>[https://virgool.io/@kooppa/جشن-خرمن-fwtrfkqdzx6q «جشن خرمن»، وبسایت ویرگول.]</ref> و آیین [[علمبندی در گیلان|علمبندی]] در آغاز [[ماه محرم|محرم]]، از سنتهای کهن مردم گیلان است.<ref>بشرا و طاهری، جشنها و آیینهای مردم گیلان، 1387ش، ص15-17.</ref> | ||
* [[لباس مردان گیلک]] شامل [[چوموش]]، جلیقه، کلاه و کت میشود. [[پوشاک سنتی زنان گیلک]] شامل دامنهای [[شلیته]] و پرچین و جلیقههای [[پولکدوزی|پولکدوزیشده]] است.<ref>[https://namnak.com/gilan-traditional-customs.p78898 «تمام آداب و رسوم مردم گیلان+ تحقیق درباره گیلکها»، وبسایت نمناک.]</ref> | * [[لباس مردان گیلک]] شامل [[چوموش]]، جلیقه، کلاه و کت میشود. [[پوشاک سنتی زنان گیلک]] شامل دامنهای [[شلیته]] و پرچین و جلیقههای [[پولکدوزی|پولکدوزیشده]] است.<ref>[https://namnak.com/gilan-traditional-customs.p78898 «تمام آداب و رسوم مردم گیلان+ تحقیق درباره گیلکها»، وبسایت نمناک.]</ref> | ||
* [[حصیربافی]]، [[بامبوبافی]]، [[رشتیدوزی]]، [[چادرشببافی]]، دستبافتههای پشمی، [[گلیمبافی]]، [[چموشدوزی]]، [[سفالگری]]، صنایع چوبی و [[عروسکبافی]] از صنایع دستی گیلکها است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/various-handicrafts02-gilan.html «معرفی انواع صنایعدستی گیلان»، وبسایت بیتوته.]</ref> | * [[حصیربافی]]، [[بامبوبافی]]، [[رشتیدوزی]]، [[چادرشببافی]]، دستبافتههای پشمی، [[گلیمبافی]]، [[چموشدوزی]]، [[سفالگری]]، صنایع چوبی و [[عروسکبافی]] از صنایع دستی گیلکها است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/various-handicrafts02-gilan.html «معرفی انواع صنایعدستی گیلان»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
* قوم گیلک تنوع غذایی چشمگیری دارد، ازجمله: [[میزراقاسمی]]، [[باقلاقاتق]]، [[ترش تره]]، [[سیر قلیه]]، [[آلو مسما]]، [[ماهی فیبیج]]، [[واویشکا]]، [[ترش شامی]]، [[کال کباب]]، [[بورانی بادمجان]]، [[بورانی اسفناج]]، [[بورانی چغندر]]، [[اشپل]]، [[ماهی شور]]، [[ماهی دودی]]، [[اناربیج]]، [[شش انداز]]، [[سیرابیج]]، [[شیرین تره]]، [[خالو آبه]]، [[چخرتمه]]، [[نازخاتون]]، [[لونگی]] و [[موتن جان]].<ref>[https://namnak.com/gilan-traditional-customs.p78898 «تمام آداب و رسوم مردم گیلان+ تحقیق درباره گیلکها»، وبسایت نمناک.]</ref> | * قوم گیلک تنوع غذایی چشمگیری دارد، ازجمله: [[میزراقاسمی]]، [[باقلاقاتق]]، [[ترش تره]]، [[سیر قلیه]]، [[آلو مسما]]، [[ماهی فیبیج]]، [[واویشکا]]، [[ترش شامی]]، [[کال کباب]]، [[بورانی بادمجان]]، [[بورانی اسفناج]]، [[بورانی چغندر]]، [[اشپل]]، [[ماهی شور]]، [[ماهی دودی]]، [[اناربیج]]، [[شش انداز]]، [[سیرابیج]]، [[شیرین تره]]، [[خالو آبه]]، [[چخرتمه]]، [[نازخاتون]]، [[لونگی]] و [[موتن جان]].<ref>[https://namnak.com/gilan-traditional-customs.p78898 «تمام آداب و رسوم مردم گیلان+ تحقیق درباره گیلکها»، وبسایت نمناک.]</ref> | ||
* استان گیلان دارای حدود ۱۴۰ [[بازی]] محلی است ازجمله: لپهبازی، پیتگلهبازی، غشبازی، گلمشته، عروسبازی، بیجبیج، آهوچره، برمومبازی، گلپا گلپا، بیزه، سوکسوک، آویزان، لبگود، خورشبازی، گدگد، جفتتاک، اشکل، ورفبازی، آپاربازی، دوبنا، تاببندی، حساببله، کلاهپران، شیریندودو، عروسگولی، آبخوربازی، آتیمار، آسبازی، آغوزبازی، آکلهماربازی، آنیمانی، آونخوتی، اُتوماتو، اَردهبشو، رشتهبیه، اسیربازی (قلعهبازی)، افلاطونی، القرهقوش، انزلیدی، انگوری، ایعنبر دو عنبر، بازآمدی، بایمبایم، برو بیا، بزن و بگیر، بهچنچن، بیستویک، بیلیبیلی مرغونهبکن، پاچوبازی، پلنگبازی، پنبهریسه، پوبوکبازی، پوچمغز، پیتچوماقبازی، پیچاسبازی، تابکش، تختهبره، تعقیب، توپتوپ، توپچی، توپگیر و تهرونیبازی.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/481853/آشنایی-با-بازی-های-محلی-استان-گیلان «آشنایی با بازیهای محلی استان گیلان»، وبسایت همشهریآنلاین.]</ref> | * استان گیلان دارای حدود ۱۴۰ [[بازی]] محلی است ازجمله: لپهبازی، پیتگلهبازی، غشبازی، گلمشته، عروسبازی، بیجبیج، آهوچره، برمومبازی، گلپا گلپا، بیزه، سوکسوک، آویزان، لبگود، خورشبازی، گدگد، جفتتاک، اشکل، ورفبازی، آپاربازی، دوبنا، تاببندی، حساببله، کلاهپران، شیریندودو، عروسگولی، آبخوربازی، آتیمار، آسبازی، آغوزبازی، آکلهماربازی، آنیمانی، آونخوتی، اُتوماتو، اَردهبشو، رشتهبیه، اسیربازی (قلعهبازی)، افلاطونی، القرهقوش، انزلیدی، انگوری، ایعنبر دو عنبر، بازآمدی، بایمبایم، برو بیا، بزن و بگیر، بهچنچن، بیستویک، بیلیبیلی مرغونهبکن، پاچوبازی، پلنگبازی، پنبهریسه، پوبوکبازی، پوچمغز، پیتچوماقبازی، پیچاسبازی، تابکش، تختهبره، تعقیب، توپتوپ، توپچی، توپگیر و تهرونیبازی.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/481853/آشنایی-با-بازی-های-محلی-استان-گیلان «آشنایی با بازیهای محلی استان گیلان»، وبسایت همشهریآنلاین.]</ref> | ||
| خط ۱۷۳: | خط ۱۶۴: | ||
[[پرونده:Nowruz_eve_mazanderani.jpg|جایگزین=مردم مازندران|بندانگشتی|زنان و مردان مازندرانی با پوشاک مازندرانی هنگام نوروزخوانی در جشن نوروز]] | [[پرونده:Nowruz_eve_mazanderani.jpg|جایگزین=مردم مازندران|بندانگشتی|زنان و مردان مازندرانی با پوشاک مازندرانی هنگام نوروزخوانی در جشن نوروز]] | ||
[[مازندران]] یا طبرستان که امروز در شمال ایران قرار دارد<ref>[https://vista.ir/article/258464 «موقعیت جغرافیایی مازندران»، وبسایت ویستا.]</ref> در گذشته تاریخی خود، با مردمان جنگجویی شناخته میشد که در برابر امپراتوریهای [[آشوریان]]، [[مادها]]، [[هخامنشیان]]، [[سلوکیان]] و [[ساسانیان]] ایستادگی کردهاند. با ورود [[اسلام]] به [[ایران]]، مازندران بهدلیل جغرافیای کوهستانی و مسیر دشوار، دیرتر از سایر مناطق به اسلام گروید. با حکومت [[علویان طبرستان]]، [[مذهب شیعه]] بهتدریج در مازندران ریشه دواند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/08/15/3193389/مازندران-سرزمین-افسانه-ای-شیعه-با-تاریخ-مقاومت «مازندران؛ سرزمین افسانهای شیعه با تاریخ مقاومت»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> [[زبان مازندرانی]] که با نامهای مازنی، مازِرونی، تبری و گِلِکی شناخته میشود، دارای گویشهای شهمیرزادی، گویش گرگانیکهن، گویش طبری استرآبادی، گویش کتولی، گویش طبری رویانی، گویش طبری کجوری، گویش طبری کلارستاقی و گویش قصرانی شمیرانی است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/486220/آشنایی-با-گویش-های-مازندران «آشنایی با گویشهای مازندران»، وبسایت همشهریآنلاین.]</ref> | [[مازندران]] یا طبرستان که امروز در شمال ایران قرار دارد<ref>[https://vista.ir/article/258464 «موقعیت جغرافیایی مازندران»، وبسایت ویستا.]</ref> در گذشته تاریخی خود، با مردمان جنگجویی شناخته میشد که در برابر امپراتوریهای [[آشوریان]]، [[مادها]]، [[هخامنشیان]]، [[سلوکیان]] و [[ساسانیان]] ایستادگی کردهاند. با ورود [[اسلام]] به [[ایران]]، مازندران بهدلیل جغرافیای کوهستانی و مسیر دشوار، دیرتر از سایر مناطق به اسلام گروید. با حکومت [[علویان طبرستان]]، [[مذهب شیعه]] بهتدریج در مازندران ریشه دواند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/08/15/3193389/مازندران-سرزمین-افسانه-ای-شیعه-با-تاریخ-مقاومت «مازندران؛ سرزمین افسانهای شیعه با تاریخ مقاومت»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> [[زبان مازندرانی]] که با نامهای مازنی، مازِرونی، تبری و گِلِکی شناخته میشود، دارای گویشهای شهمیرزادی، گویش گرگانیکهن، گویش طبری استرآبادی، گویش کتولی، گویش طبری رویانی، گویش طبری کجوری، گویش طبری کلارستاقی و گویش قصرانی شمیرانی است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/486220/آشنایی-با-گویش-های-مازندران «آشنایی با گویشهای مازندران»، وبسایت همشهریآنلاین.]</ref> | ||
* [[ورف چال|ورفچال]] در اواسط [[اردیبهشت]]، مراسم [[تیرماه سیزده شو|تِرما سِزدِ شو]] در اواسط [[آبان]]، جشن مردگان در ۲۸ [[تیر]]، مراسم [[شیلوون|شِیلوون]] که یک آیین [[بارانخواهی]] است، مراسم [[آفتابخواهی]]، مراسم گِوارِ دَبِستِنه ئی یا گهوارهبندی در روز دهم تولد نوزاد، از سنتهای مردم مازندران است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/iranian-customs-mores-mazandaran افشاری، «آداب و رسوم اقوام ایرانی | مازندران»، وبسایت کارناوال.]</ref> | * [[ورف چال|ورفچال]] در اواسط [[اردیبهشت]]، مراسم [[تیرماه سیزده شو|تِرما سِزدِ شو]] در اواسط [[آبان]]، جشن مردگان در ۲۸ [[تیر]]، مراسم [[شیلوون|شِیلوون]] که یک آیین [[بارانخواهی]] است، مراسم [[آفتابخواهی]]، مراسم گِوارِ دَبِستِنه ئی یا گهوارهبندی در روز دهم تولد نوزاد، از سنتهای مردم مازندران است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/iranian-customs-mores-mazandaran افشاری، «آداب و رسوم اقوام ایرانی | مازندران»، وبسایت کارناوال.]</ref> | ||
* [[لباس مردم مازندران#انواع لباس زنان مازندرانی|پوشاک زنان مازندران]] شامل [[شلیته]] یا [[چرخیشلوار]] یا [[تمبون قمبلی]] (دامن)، | * [[لباس مردم مازندران#انواع لباس زنان مازندرانی|پوشاک زنان مازندران]] شامل [[شلیته]] یا [[چرخیشلوار]] یا [[تمبون قمبلی]] (دامن)، [[تنگه تمبان]] و نیمساق (شلوار)، [[جومه]] (پیراهن)، نیمتنه (جلیقه)، [[چارقد]] (روسری)، [[مندل]] (سربند)، [[گالش]] (کفش)، [[چاروق]] و [[پاتوئه]] (شال) است.<ref>[https://borna.news/fa/news/1482857/لباس-سنتی-و-بومی-مازندران-تلفیقی-از-زیبایی-و-پوشیدگی «لباس سنتی و بومی مازندران، تلفیقی از زیبایی و پوشیدگی»، خبرگزاری برنا.]</ref> [[لباس مردم مازندران#انواع پوشاک مردان مازندرانی|پوشاک مردان مازندران]] شامل [[چوخت]] (کت پشمی)، [[علیجه]] یا [[سرداری]]، [[لباده]]، [[شولا]]، کردک، [[بوشلوق]] و پستک بهعنوان تنپوش استفاده میکنند.<ref>[https://borna.news/fa/news/1482857/لباس-سنتی-و-بومی-مازندران-تلفیقی-از-زیبایی-و-پوشیدگی «لباس سنتی و بومی مازندران، تلفیقی از زیبایی و پوشیدگی»، خبرگزاری برنا.]</ref> | ||
* مازندران دارای صنایعدستی متنوعی است، ازجمله: [[سوزندوزی]]، [[ | * مازندران دارای صنایعدستی متنوعی است، ازجمله: [[سوزندوزی]]، [[جاجیمچه]]، [[گلیچه]]، [[رنگرزی]]، [[قالی بافی|قالیبافی]]، [[چوقا]]، [[شمد]] و [[ملحفه]]، [[گلیمبافی]]، چاپ سنتی، [[سفالگری]] و سرامیکسازی، [[حصیربافی]]، طراحی سنتی و نگارگری، [[صحافی]] و جلدسازی سنتی.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/mazandaran02-handicrafts.html «آشنایی با هنرها و صنایعدستی مازندران»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
* ازجمله غذاهای محلی مازنیها عبارت است از: [[مشکوفی]]، خورشت [[تله گزنه]]، خورشت [[چنگل قلیه]]، [[آش ترش]]، [[کئی پلا]]، [[هَلی قورو]] (خورشت آلوچه)، [[گرماسی پلا]]، [[نازخاتون]]، [[مرغ ترش]]، [[اسفناج هاوریش]] (نرگسی)، خورشت [[بادمجان کباب]]، [[آش دوغ]]، [[آش گزنه]]، ماهی کبابی یا [[مالابیج]]، [[اِسپناساک]] و خورشت [[ایا گوشک]].<ref>[https://www.isna.ir/news/1402122617916/آشنایی-با-۱۹غذای-سنتی-مازندران «آشنایی با ۱۹ غذای سنتی مازندران»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> | * ازجمله غذاهای محلی مازنیها عبارت است از: [[مشکوفی]]، خورشت [[تله گزنه]]، خورشت [[چنگل قلیه]]، [[آش ترش]]، [[کئی پلا]]، [[هَلی قورو]] (خورشت آلوچه)، [[گرماسی پلا]]، [[نازخاتون]]، [[مرغ ترش]]، [[اسفناج هاوریش]] (نرگسی)، خورشت [[بادمجان کباب]]، [[آش دوغ]]، [[آش گزنه]]، ماهی کبابی یا [[مالابیج]]، [[اِسپناساک]] و خورشت [[ایا گوشک]].<ref>[https://www.isna.ir/news/1402122617916/آشنایی-با-۱۹غذای-سنتی-مازندران «آشنایی با ۱۹ غذای سنتی مازندران»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> | ||
* بازیها و سرگرمیهای محلی مازندران عبارتند از؛ آل چمیلیک، آیترک، گونترک (ماه میخوام - آفتاب میخوام)، اته بزهکا، ادنگ قلوک، ارکون ورکون، آرنگ و مرنگ، اغوزچالی، السلامعلیک خال خالکه، اودنگهتیر، بلنیکا، بورد بورد (رفت، رفت)، پاچوبازی، پکپکی، پلنگ پرشی، پنجه، پیشهکا، [[تب]] وچه له، ترنابازی، توپا قاچ، تلاجنگی، جوزکا، جهنمکا، چرخککا، چش بهچش، چک بهچک، چلیککا، چلی مالکا، چوخرسواری، چهارراه، خرجین هاله، خرسواری، دچرخهکا، دسه بزهکا، دغلبازی، دنقولکا، دیواری، ذکر خنجر، رسنکا، رسنکیوک، زوزو، سر بپریکا، سرسنگ بهسنگ، سنگچران، سنگ کشتی، سیتکا، شاهوزیرکا، شیر و پلنگ، شیطانبازی، علیخان جرجور، قابکا، کشتی باشال، کشتی کمری، کلاحسابه، کلکتراش، کمربندبازی، کیوبه، گیروش (ترکمنی)، گزکا، گودلهزنی، لاپهکا، لیسبرلیس، مردخدا، مرغنه جنگی، نعش، وجهکا، هفت سنگ، یک چک دو چک، یک دبه - دو دبه.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/194222/آشنایی-با-بازی-ها-و-سرگرمی-های-محلی-استان-مازندران «آشنایی با بازیها و سرگرمیهای محلی استان مازندران»، وبسایت همشهریآنلاین.]</ref> | * بازیها و سرگرمیهای محلی مازندران عبارتند از؛ آل چمیلیک، آیترک، گونترک (ماه میخوام - آفتاب میخوام)، اته بزهکا، ادنگ قلوک، ارکون ورکون، آرنگ و مرنگ، اغوزچالی، السلامعلیک خال خالکه، اودنگهتیر، بلنیکا، بورد بورد (رفت، رفت)، پاچوبازی، پکپکی، پلنگ پرشی، پنجه، پیشهکا، [[تب]] وچه له، ترنابازی، توپا قاچ، تلاجنگی، جوزکا، جهنمکا، چرخککا، چش بهچش، چک بهچک، چلیککا، چلی مالکا، چوخرسواری، چهارراه، خرجین هاله، خرسواری، دچرخهکا، دسه بزهکا، دغلبازی، دنقولکا، دیواری، ذکر خنجر، رسنکا، رسنکیوک، زوزو، سر بپریکا، سرسنگ بهسنگ، سنگچران، سنگ کشتی، سیتکا، شاهوزیرکا، شیر و پلنگ، شیطانبازی، علیخان جرجور، قابکا، کشتی باشال، کشتی کمری، کلاحسابه، کلکتراش، کمربندبازی، کیوبه، گیروش (ترکمنی)، گزکا، گودلهزنی، لاپهکا، لیسبرلیس، مردخدا، مرغنه جنگی، نعش، وجهکا، هفت سنگ، یک چک دو چک، یک دبه - دو دبه.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/194222/آشنایی-با-بازی-ها-و-سرگرمی-های-محلی-استان-مازندران «آشنایی با بازیها و سرگرمیهای محلی استان مازندران»، وبسایت همشهریآنلاین.]</ref> | ||
| خط ۱۸۲: | خط ۱۷۲: | ||
=== سیستانی === | === سیستانی === | ||
[[سیستان]] امروزی قسمت شمالی استان [[سیستان و بلوچستان]] را در برمی گیرد و شامل شهرستانهای [[زابلستان|زابل]]، زهک، [[نیمروز]]، هامون و هیرمند بوده و با کشورهای افغانستان و پاکستان هممرز است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/5410/1/سیستان-و-بلوچستان «در مورد سیستان و بلوچستان در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> سیستانیها در هزاره چهارم قبل از میلاد، تمدنی با دانش و صنعت پیشرفته و بر پایه نظام فئودالی برپا کردند که امروزه بقایای آن با نام [[شهر سوخته]] شناخته میشود. سیستان در سال ۲۳ق توسط مسلمانان فتح شد.<ref>[https://gdij.usb.ac.ir/article_3885.html بریمانی، «تحلیل هرمنوتیکی از فراز و فرود سیستان بزرگ»، 1383ش، ص82-84.]</ref> سیستانیها پیرو [[دین اسلام]] و [[مذهب شیعه]] هستند و به [[زبان فارسی]] با لهجه سیستانی صحبت میکنند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/5410/1/سیستان-و-بلوچستان «در مورد سیستان و بلوچستان در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> | [[سیستان]] امروزی قسمت شمالی استان [[سیستان و بلوچستان]] را در برمی گیرد و شامل شهرستانهای [[زابلستان|زابل]]، زهک، [[نیمروز]]، هامون و هیرمند بوده و با کشورهای افغانستان و پاکستان هممرز است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/5410/1/سیستان-و-بلوچستان «در مورد سیستان و بلوچستان در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> سیستانیها در هزاره چهارم قبل از میلاد، تمدنی با دانش و صنعت پیشرفته و بر پایه نظام فئودالی برپا کردند که امروزه بقایای آن با نام [[شهر سوخته]] شناخته میشود. سیستان در سال ۲۳ق توسط مسلمانان فتح شد.<ref>[https://gdij.usb.ac.ir/article_3885.html بریمانی، «تحلیل هرمنوتیکی از فراز و فرود سیستان بزرگ»، 1383ش، ص82-84.]</ref> سیستانیها پیرو [[دین اسلام]] و [[مذهب شیعه]] هستند و به [[زبان فارسی]] با لهجه سیستانی صحبت میکنند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/5410/1/سیستان-و-بلوچستان «در مورد سیستان و بلوچستان در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> | ||
* مراسم [[سیاهپوشی]]، [[مشعلگردانی]]، [[علمگردانی]]، گلدسته و [[تابوتگردانی]]، [[سقایی (آیین)|سقایی]]، [[تعزیهخوانی|شبیهخوانی]] یا شُوِوی، [[چاووشی]]، [[محتشمخوانی]]، [[سینهزنی]] و دورخوانی، [[زنجیرزنی]]، [[نوحه بحر طویل]]، [[نوحه جوش پاوکا]]، [[نوحه شنستکا|نوحه شِنِستکا]]، [[نذری دادن]]، پرهیز از پخت غذا در سه روز قبل از [[عاشورا]]، رفتن [[ریشسفید|ریشسفیدان]] بر پشتبامها برای اعلام رسیدن [[ماه محرم]]، از آیینهای عزاداری مردم [[سیستان]] در [[ماه محرم]] است.<ref>[https://www.irna.ir/news/84015875/محرم-و-آیین-های-سوگواری-در-سیستان «محرم و آیینهای سوگواری در سیستان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | * مراسم [[سیاهپوشی]]، [[مشعلگردانی]]، [[علمگردانی]]، گلدسته و [[تابوتگردانی]]، [[سقایی (آیین)|سقایی]]، [[تعزیهخوانی|شبیهخوانی]] یا شُوِوی، [[چاووشی]]، [[محتشمخوانی]]، [[سینهزنی]] و دورخوانی، [[زنجیرزنی]]، [[نوحه بحر طویل]]، [[نوحه جوش پاوکا]]، [[نوحه شنستکا|نوحه شِنِستکا]]، [[نذری دادن]]، پرهیز از پخت غذا در سه روز قبل از [[عاشورا]]، رفتن [[ریشسفید|ریشسفیدان]] بر پشتبامها برای اعلام رسیدن [[ماه محرم]]، از آیینهای عزاداری مردم [[سیستان]] در [[ماه محرم]] است.<ref>[https://www.irna.ir/news/84015875/محرم-و-آیین-های-سوگواری-در-سیستان «محرم و آیینهای سوگواری در سیستان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | ||
* [[لباس مردان سیستانی]] شامل پیراهن [[چلتریز]]، پیراهن [[برچاک]]، شلوار و [[دستار]] است. [[لباس زنان سیستانی]] شامل [[پیراهن تاجیک]]، [[پیراهن دوگریبانه]]، [[جلیقه]]، شلوار، کت، [[لچک]] یا دستمال سر، [[چارقد]]، روبند، کلاه چادر، کفش و تُنبون است که با تکههای رنگی، طرحدار و [[سوزندوزی]] تهیه میشود.<ref>[https://dornatrips.com/لباس-محلی-سیستانی/ «لباس محلی سیستانی؛ نفیسترین لباس محلی ایران»، وبسایت درناتریپ.]</ref> | * [[لباس مردان سیستانی]] شامل پیراهن [[چلتریز]]، پیراهن [[برچاک]]، شلوار و [[دستار]] است. [[لباس زنان سیستانی]] شامل [[پیراهن تاجیک]]، [[پیراهن دوگریبانه]]، [[جلیقه]]، شلوار، کت، [[لچک]] یا دستمال سر، [[چارقد]]، روبند، کلاه چادر، کفش و تُنبون است که با تکههای رنگی، طرحدار و [[سوزندوزی]] تهیه میشود.<ref>[https://dornatrips.com/لباس-محلی-سیستانی/ «لباس محلی سیستانی؛ نفیسترین لباس محلی ایران»، وبسایت درناتریپ.]</ref> | ||
| خط ۱۹۲: | خط ۱۸۱: | ||
=== هزاره === | === هزاره === | ||
بخشی از [[قوم هزاره]] در طول سدههای گذشته از مناطق مختلف خراسان بزرگ به شهر [[مشهد]] و مناطق اطراف آن، کوچ کردهاند. در دوران [[نادرشاه افشار]]، گروهی از هزارهها به مناطق مرزی [[خراسان]] کوچانده شدند و در [[تربت جام]]، [[باخزر]]، [[سرخس]] و [[کلات نادری]] ساکن شدند. این گروههای قومی که در شرق [[خراسان رضوی]] زندگی میکنند، تا امروز گویش هزارگی خود را حفظ کردهاند. در [[دوره قاجار|دورهٔ قاجار]] و پس از فتح [[هرات]] توسط حسامالسلطنه، موج دیگری از هزارهها از منطقهٔ [[بادغیس]] در [[افغانستان]] به خراسان [[مهاجرت]] کردند. | بخشی از [[قوم هزاره]] در طول سدههای گذشته از مناطق مختلف خراسان بزرگ به شهر [[مشهد]] و مناطق اطراف آن، کوچ کردهاند. در دوران [[نادرشاه افشار]]، گروهی از هزارهها به مناطق مرزی [[خراسان]] کوچانده شدند و در [[تربت جام]]، [[باخزر]]، [[سرخس]] و [[کلات نادری]] ساکن شدند. این گروههای قومی که در شرق [[خراسان رضوی]] زندگی میکنند، تا امروز گویش هزارگی خود را حفظ کردهاند. در [[دوره قاجار|دورهٔ قاجار]] و پس از فتح [[هرات]] توسط حسامالسلطنه، موج دیگری از هزارهها از منطقهٔ [[بادغیس]] در [[افغانستان]] به خراسان [[مهاجرت]] کردند. گستردهترین مهاجرت هزارهها به ایران پس از سرکوب خونین آنان توسط عبدالرحمانخان در سالهای ۱۸۹۲–۱۸۹۳م رخ داد. این واقعه باعث شد هزارههای بسیاری برای نجات جان خود به ایران پناه آورند. امروزه [[خاوریها|هزارههای ایران]] بیشتر در تربت جام، [[فریمان]] و مشهد زندگی میکنند. آنان در مناطق روستایی بهطور عمده به [[کشاورزی]] و [[دامداری]] اشتغال دارند، در حالی که هزارههای شهرنشین در مشاغل مختلف صنعتی و خدماتی فعالیت میکنند<ref>خاوری، مردم هزاره و خراسان بزرگ، 1385ش، ص160-172.</ref> | ||
== اقوام ایرانی در کشورهای همسایه == | == اقوام ایرانی در کشورهای همسایه == | ||
آن دسته از [[اقوام ایرانی]] که در نقاط حاشیهای و مرزهای ایران ساکن هستند، عموماً خود را بخشی جداییناپذیر از ملت و دولت ایران میدانند. بسیاری از واحدهای پیرامونی | آن دسته از [[اقوام ایرانی]] که در نقاط حاشیهای و مرزهای ایران ساکن هستند، عموماً خود را بخشی جداییناپذیر از ملت و دولت ایران میدانند. بسیاری از واحدهای پیرامونی اقوام ایرانی که امروزه خارج از مرزهای ایران قرار دارند، با میل طبیعی خود از ایران جدا نشدهاند؛ بلکه سیاستهای بینالمللی و رقابتهای سیاسی قدرتهای منطقهای سبب جدایی آنها از ایران شده است.<ref>[https://www.jgeoqeshm.ir/article_68919_f783586cf079075827bce7b83fa24260.pdf عادلی و دیگران، «تحوالت قومی در مرزهای ایران قبل و بعد از جنگ تحمیلی: ابعاد و راهکارها»، 1397ش، ص33.]</ref> در همین چارچوب، بخشی از مردمان ترکمنستان در آسیای مرکزی دارای اشتراکات قومی با ترکمنهای ایران دارند. همین اشتراک قومی و زبانی و فرهنگی دربارهٔ مردم جمهوری آذربایجان و بخشی از نقاط شرقی ترکیه با ناحیه ترکنشین شمال غربی ایران وجود دارد.<ref>[https://www.rahyaftjournal.ir/article_95514_2fe828b6fa83f89970a4c6c212a94a3a.pdf زارعی، «نقش هویت قومی در همبستگی ملی پس از انقلاب اسلامی؛ رویکردی چندفرهنگی»، 1398ش، ص50.]</ref> بلوچها نیز در جنوبشرق ایران چنین وضعیتی داردند. بیشتر [[بلوچ]]ها در ولایتهای [[ولایت نیمروز|نیمروز]]، [[ولایت هلمند|هلمند]]، [[ولایت قندهار|قندهار]] و [[ولایت فراه|فراه]] در [[افغانستان]] و ایالت بلوچستان در [[پاکستان]] زندگی میکنند که سکونتگاه آنها مرز مشترک با [[ایران]] دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/12/139 بلوکباشی، «بلوچ»، دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی در وبسایت کتابخانۀ مدرسۀ فقاهت، 1399ش، ج12، ص139.]</ref> تداوم کردهای ایران نیز به کشورهای [[عراق]]، [[ترکیه]] و [[سوریه]] میرسد؛ در عراق شهرهای اربیل، سلیمانیه و دهوک و بخشهایی از استانهای نینوا، دیاله، کرکوک و صلاحالدین، از جمله مناطقی هستند که مردم کردزبان در آنها ساکناند. اکثریت کردهای ترکیه نیز در شرق این کشور ساکن هستند؛ اما جمعیت قابل توجهی از آنها در سراسر فلات آناتولی تا کرانههای دریای مدیترانه، بهویژه در استانهای مرکزی مانند قونیه، نیز پراکندهاند. در ترکیه، کردها عمدتاً پیرو مذهب سنی و در حد اقلیت، پیرو مذهب علوی هستند. کردهای سوریه عمدتاً در جنوب مرز با ترکیه و در امتداد خط اتوبان مرزی ساکن هستند و با کردهای ترکیه در ارتباطاند.<ref>افشار سیستانی، تاریخ تمدن اقوام آریایی، 1387ش؛ سعیدیان، سرزمین و مردم ایران، 1377ش.</ref> | ||
== پیوندهای اقوام ایرانی == | == پیوندهای اقوام ایرانی == | ||
| خط ۲۰۳: | خط ۱۹۲: | ||
=== هویت ملی === | === هویت ملی === | ||
[[همبستگی اجتماعی]] از طریق پیوندهای عمومی در سطح کلان جامعه، [[هویت ملی]] را فراتر از [[هویت قومی|هویتهای قومی]] | [[همبستگی اجتماعی]] از طریق پیوندهای عمومی در سطح کلان جامعه، [[هویت ملی]] را فراتر از [[هویت قومی|هویتهای قومی]] پدیدمیآورد. همه افرادی که احساس تعلق به یک هویت ملی را دارند با وجود تفاوتهای قومی، نژادی، مذهبی و جغرافیایی، در چارچوب منافع ملی و مصالح کشور، گام برمیدارند. [[هویت ایرانی|هویت ملی ایرانیان]] بر مبنای [[زبان فارسی]] و تاریخ، فرهنگ و سرزمین مشترک تعریف میشود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160518162653-10056-15.pdf آرمند و پیسوره، «بررسی تعامل و همبستگی اقوام ایرانی در گفتمان اتحاد ملی »، 1395ش، ص1-2 و 4-5]</ref> [[هویت ایرانی]] بر پایه سرزمین استوار است؛ نه قومیت و نژاد. ایرانی کسی است که خود و نیاکانش در این سرزمین زیستهاند و در فراز و نشیبهای آن سهیم بودهاند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/154448/میزگرد-تنوع-قومی-در-ایران-چالش-ها-و-فرصت-ها هرمیداس باوند و دیگران، «میزگرد: تنوع قومی در ایران؛ چالشها و فرصتها»، 1381ش، ص341.]</ref> | ||
=== آیینها === | === آیینها === | ||
| خط ۲۰۹: | خط ۱۹۸: | ||
=== سبک زندگی === | === سبک زندگی === | ||
سبک زندگی در اقوام ایرانی بهصورت عمومی بر [[اخلاقمداری]] در [[روابط اجتماعی]]، [[خانوادهگرایی]]، [[سادهزیستی]] و توجه متوازن به [[آسایش]] و [[آرامش]]، استوار است.<ref>[https://blog.programstore.ir/مقاله-سبک-زندگی-ایرانی-اسلامی/ «مقاله سبک زندگی ایرانی اسلامی- ترکیب فرهنگ، دین و هنر در زندگی»، وبسایت مجلۀ پیاستور.]</ref> منابع و اسناد بهصورت تاریخی به [[شجاعت]]، [[مهمان نوازی|مهماننوازی]] و زیست اخلاقی در بسیاری از اقوام ایرانی اشاره کردهاند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/154448/میزگرد-تنوع-قومی-در-ایران-چالش-ها-و-فرصت-ها هرمیداس باوند و دیگران، «میزگرد: تنوع قومی در ایران؛ چالشها و فرصتها»، 1381ش، ص335.]</ref> همچنین ایرانیان از [[تاریخ ایران باستان|دوران باستان]] تا [[ورود اسلام به ایران]] و پس از رسمیت یافتن [[مذهب شیعه]]، [[همزیستی]] پیروان ادیان و مذاهب گوناگون را | سبک زندگی در اقوام ایرانی بهصورت عمومی بر [[اخلاقمداری]] در [[روابط اجتماعی]]، [[خانوادهگرایی]]، [[سادهزیستی]] و توجه متوازن به [[آسایش]] و [[آرامش]]، استوار است.<ref>[https://blog.programstore.ir/مقاله-سبک-زندگی-ایرانی-اسلامی/ «مقاله سبک زندگی ایرانی اسلامی- ترکیب فرهنگ، دین و هنر در زندگی»، وبسایت مجلۀ پیاستور.]</ref> منابع و اسناد بهصورت تاریخی به [[شجاعت]]، [[مهمان نوازی|مهماننوازی]] و زیست اخلاقی در بسیاری از اقوام ایرانی اشاره کردهاند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/154448/میزگرد-تنوع-قومی-در-ایران-چالش-ها-و-فرصت-ها هرمیداس باوند و دیگران، «میزگرد: تنوع قومی در ایران؛ چالشها و فرصتها»، 1381ش، ص335.]</ref> همچنین ایرانیان از [[تاریخ ایران باستان|دوران باستان]] تا [[ورود اسلام به ایران]] و پس از رسمیت یافتن [[مذهب شیعه]]، [[همزیستی]] پیروان ادیان و مذاهب گوناگون را تجربه کردهاند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403082115111/همزیستی-اقوام-سنتی-و-ادیان-الهی-در-ایران-اسلامی-وحدت-یکپارچه-ی «همزیستی اقوام سنّتی و ادیان الهی در ایران اسلامی/ وحدت یکپارچه ایرانیان در بحرانها»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> [[تنوع فرهنگی]] نیز فرصتی ارزشمند برای جامعه ایرانی محسوب میشود که همواره [[همبستگی اجتماعی]] را تقویت<ref>[https://defapress.ir/fa/news/605045/همزیستی-اقوام-و-مذاهب-نماد-همگرایی-و-انسجام-ایرانیان «همزیستی اقوام و مذاهب؛ نماد همگرایی و انسجام ایرانیان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و بستر [[شکوفایی فرهنگی]] را فراهم کرده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403082115111/همزیستی-اقوام-سنتی-و-ادیان-الهی-در-ایران-اسلامی-وحدت-یکپارچه-ی «همزیستی اقوام سنّتی و ادیان الهی در ایران اسلامی/ وحدت یکپارچه ایرانیان در بحرانها»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | ||
== فرصتها و چالشهای اقوام ایرانی == | == فرصتها و چالشهای اقوام ایرانی == | ||
مطالعات نشان میدهد که [[اقوام ایرانی]] امروزه در جستجوی فرصتهای اشتغال، درآمد و امکانات بهتر یا تحصیلات بالاتر، به شهرهای بزرگی مانند [[تهران]]، [[اصفهان]] یا [[مشهد]] [[مهاجرت]] میکنند.<ref>[https://sdata.ir/articles/بررسی-عوامل-مهاجرت-داخلی-و-خارجی-و-تأثیر-آنها-بر-تراکم-جمعیت/ جدیدی، «بررسی عوامل مهاجرت داخلی و خارجی و تأثیر آنها بر تراکم جمعیت»، وبسایت اسدیتا.]</ref> در این وضعیت، بسیاری از آدابورسوم یا کمرنگ و فراموش شدهاند یا از کارکرد اصلیشان فاصله گرفتهاند. رسمهایی مانند [[چهارشنبهسوری]]، [[جشن نوروز]] و [[مراسم عروسی]] که دارای کارکردهای مثبت بودهاند، امروزه هزینههای مادی و معنوی زیادی را به اقوام ایرانی تحمیل میکنند.<ref>[https://konarsandal.ir/1397/01/21/بررسی-عوامل-کم-رنگ-شدن-سنت-ها-و-فرهنگ-ها/ «بررسی عوامل کم رنگ شدن سنتها و فرهنگهای اصیل ایرانی/ به قلم محیا احمدی»، پایگاه تحلیلیخبری کنارصندل.]</ref> | مطالعات نشان میدهد که [[اقوام ایرانی]] امروزه در جستجوی فرصتهای اشتغال، درآمد و امکانات بهتر یا تحصیلات بالاتر، به شهرهای بزرگی مانند [[تهران]]، [[اصفهان]] یا [[مشهد]] [[مهاجرت]] میکنند.<ref>[https://sdata.ir/articles/بررسی-عوامل-مهاجرت-داخلی-و-خارجی-و-تأثیر-آنها-بر-تراکم-جمعیت/ جدیدی، «بررسی عوامل مهاجرت داخلی و خارجی و تأثیر آنها بر تراکم جمعیت»، وبسایت اسدیتا.]</ref> در این وضعیت، بسیاری از آدابورسوم یا کمرنگ و فراموش شدهاند یا از کارکرد اصلیشان فاصله گرفتهاند. رسمهایی مانند [[چهارشنبهسوری]]، [[جشن نوروز]] و [[مراسم عروسی]] که دارای کارکردهای مثبت بودهاند، امروزه هزینههای مادی و معنوی زیادی را به اقوام ایرانی تحمیل میکنند.<ref>[https://konarsandal.ir/1397/01/21/بررسی-عوامل-کم-رنگ-شدن-سنت-ها-و-فرهنگ-ها/ «بررسی عوامل کم رنگ شدن سنتها و فرهنگهای اصیل ایرانی/ به قلم محیا احمدی»، پایگاه تحلیلیخبری کنارصندل.]</ref> | ||
امروزه [[نظام جمهوری اسلامی ایران]] بهدنبال ایجاد جامعهای یکپارچه، عادلانه و پویا است که در آن همه اقوام ایرانی با حفظ هویت فرهنگی خود، در پیشرفت و آبادانی کشور سهیم باشند. در این چارچوب، تنوع قومی بهعنوان بخشی جداییناپذیر از میراث فرهنگی ایران گرامی داشته میشود و تکثر قومیت در ایران بهمثابه یک | امروزه [[نظام جمهوری اسلامی ایران]] بهدنبال ایجاد جامعهای یکپارچه، عادلانه و پویا است که در آن همه اقوام ایرانی با حفظ هویت فرهنگی خود، در پیشرفت و آبادانی کشور سهیم باشند. در این چارچوب، تنوع قومی بهعنوان بخشی جداییناپذیر از میراث فرهنگی ایران گرامی داشته میشود و تکثر قومیت در ایران بهمثابه یک فرصت دیده میشود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/395073/الزامات-سیاستگذاری-فرهنگی-اقوام-راهبردهای-برگرفته-از-اسناد-بالادستی-و-دیدگاه-های-ذینفعان-مطالعه-موردی-قوم-کرد- مهدویکنی و صادقیزاده، «الزامات سیاستگذاری فرهنگی اقوام راهبردهای برگرفته از استاد بالادستی و دیدگاههای ذینفعان (مطالعۀ موردی قوم کرد)»، 1397ش، ص101.]</ref> | ||
* حضور اقوام در مناطق مرزی، به حفظ و حراست از مرزها کمک میکند. | * حضور اقوام در مناطق مرزی، به حفظ و حراست از مرزها کمک میکند. | ||
* ایران از مزیت تنوع ژنتیکی و استعدادهای بالقوه آنها بهرهمند است. | * ایران از مزیت تنوع ژنتیکی و استعدادهای بالقوه آنها بهرهمند است. | ||
| خط ۲۳۳: | خط ۲۲۱: | ||
=منابع= | =منابع= | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* | * احمدی جلفایی، حمید، «برخورد اسلام با سنتهای قدیم ملتها»، پایگاه اطلاعرسانی حدیث شیعه، تاریخ بازدید: ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۴ش. | ||
* احمدی، کامیل، «از مرز تا مرز»، لندن، مهری، ۱۳۹۹ش. | * احمدی، کامیل، «از مرز تا مرز»، لندن، مهری، ۱۳۹۹ش. | ||
* «آداب خاص عزاداری مردم لرستان»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۱۹ شهریور ۱۳۹۷ش. | * «آداب خاص عزاداری مردم لرستان»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۱۹ شهریور ۱۳۹۷ش. | ||
| خط ۲۸۹: | خط ۲۷۷: | ||
* خاوری، محمدتقی، مردم هزاره و خراسان بزرگ، تهران، عرفان، ۱۳۸۵ش، ص۱۶۰–۱۷۲. | * خاوری، محمدتقی، مردم هزاره و خراسان بزرگ، تهران، عرفان، ۱۳۸۵ش، ص۱۶۰–۱۷۲. | ||
* خرازی آذر، زهرا و دیگران، «تأثیر استفاده از رسانههای جمعی و اجتماعی بر همگرایی بین قومی در ایران»، مطالعات فرهنگ ارتباطات، شمارهٔ ۳۴، شهریور ۱۳۹۵ش. | * خرازی آذر، زهرا و دیگران، «تأثیر استفاده از رسانههای جمعی و اجتماعی بر همگرایی بین قومی در ایران»، مطالعات فرهنگ ارتباطات، شمارهٔ ۳۴، شهریور ۱۳۹۵ش. | ||
* خمینی، سید روحالله، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار | * خمینی، سید روحالله، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ش. | ||
* خمینی، سید روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار | * خمینی، سید روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش. | ||
* «درآمدی بر مردمشناسی موسیقی ترکمن»، وبسایت ادارهٔ کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان گلستان، تاریخ بازدید: ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ش. | * «درآمدی بر مردمشناسی موسیقی ترکمن»، وبسایت ادارهٔ کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان گلستان، تاریخ بازدید: ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ش. | ||
* «در مورد بلوچ در ویکیتابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک، تاریخ بازدید: ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۴ش. | * «در مورد بلوچ در ویکیتابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک، تاریخ بازدید: ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۴ش. | ||
| خط ۳۹۵: | خط ۳۸۳: | ||
{{انسان}} | {{انسان}} | ||
[[رده:اقوام]] | |||
[[رده:اهالی ایران]] | |||
[[رده:جامعه ایران]] | |||
[[رده:هویت ملی]] | |||
