| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
* در برابر این پیشنهاد، گروههای چپ و لیبرال عناوینی مانند «جمهوری»، «جمهوری دموکراتیک»، «جمهوری خلق» و «جمهوری دموکراتیک اسلامی» را مطرح کردند، اما امام خمینی عناوین را کافی ندانسته و فرمهای غربی آن را نمیپذیرفت.<ref>خامنهای، گفتاری دربارهٔ حکومت علوی، 1360ش، ص۶۷–۶۸؛ [[فوزی، «الگوی تاسیسی تلفیقی جمهوری اسلامی و چالشهای نظری»، 1378ش، ص285-293.]]</ref> سرانجام پس از پیروزی انقلاب، طی همهپرسی ۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸ با مشارکت ۹۸/۲ درصد از واجدان شرایط و رأی موافق بیش از ۹۷درصد، جمهوری اسلامی به رسمیت شناخته شد و سید روحالله خمینی در ۱۲ فروردین، استقرار رسمی این نظام را اعلام کرد.<ref>روزها و رویدادها، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۸۱.</ref> پاکستان نخستین کشوری است که عنوان «جمهوری اسلامی» را در قانون اساسی ۱۹۵۶م و بهویژه ۱۹۷۳ تثبیت کرد، موریتانی نیز از قانون اساسی ۱۹۵۹م این عنوان را به کار برده است و افغانستان با قانون اساسی ۲۰۰۴ عنوان «جمهوری اسلامی» را داشت که پس از تسلط طالبان در تحولات ۲۰۲۱م نظام آن به «امارت اسلامی» تغییر یافت.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1308116/%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%85 «چند جمهوری اسلامی در دنیا داریم؟»، وبسایت تابناک؛]</ref> | * در برابر این پیشنهاد، گروههای چپ و لیبرال عناوینی مانند «جمهوری»، «جمهوری دموکراتیک»، «جمهوری خلق» و «جمهوری دموکراتیک اسلامی» را مطرح کردند، اما امام خمینی عناوین را کافی ندانسته و فرمهای غربی آن را نمیپذیرفت.<ref>خامنهای، گفتاری دربارهٔ حکومت علوی، 1360ش، ص۶۷–۶۸؛ [[فوزی، «الگوی تاسیسی تلفیقی جمهوری اسلامی و چالشهای نظری»، 1378ش، ص285-293.]]</ref> سرانجام پس از پیروزی انقلاب، طی همهپرسی ۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸ با مشارکت ۹۸/۲ درصد از واجدان شرایط و رأی موافق بیش از ۹۷درصد، جمهوری اسلامی به رسمیت شناخته شد و سید روحالله خمینی در ۱۲ فروردین، استقرار رسمی این نظام را اعلام کرد.<ref>روزها و رویدادها، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۸۱.</ref> پاکستان نخستین کشوری است که عنوان «جمهوری اسلامی» را در قانون اساسی ۱۹۵۶م و بهویژه ۱۹۷۳ تثبیت کرد، موریتانی نیز از قانون اساسی ۱۹۵۹م این عنوان را به کار برده است و افغانستان با قانون اساسی ۲۰۰۴ عنوان «جمهوری اسلامی» را داشت که پس از تسلط طالبان در تحولات ۲۰۲۱م نظام آن به «امارت اسلامی» تغییر یافت.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1308116/%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%85 «چند جمهوری اسلامی در دنیا داریم؟»، وبسایت تابناک؛]</ref> | ||
== زمینههای شکلگیری == | == زمینههای شکلگیری نظام جمهوری اسلامی == | ||
به نظر تحلیلگران شکلگیری جمهوری اسلامی ایران نتیجه تعامل زمینههای خارجی و داخلی بود. از سوی خارج، اشغال ایران در جنگهای جهانی اول و دوم،<ref>بجای این هم عنوان انتزاعی سازی و تفصیلات اگر گفته شود اشغال ایران در جنگ جهانی اول و ودوم. چه مشکل پیش میاید؟ </ref> قراردادهای استعماری دوره قاجار مانند قراردادهای ترکمنچای، قرداد گلستان و قرارداد وثوق الدوله (۱۹۱۹م)، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش، وابستگی رژیم پهلوی به غرب، اعطای کاپیتولاسیون 1342ش، واگذاری بحرین و سلطه بر نفت ایران،<ref name=":0">[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/86516/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%DA%86%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1_%D8%A8%D8%A7_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 فقیه حقانی، موسی، «بررسی چرایی دشمنی استعمار با ایران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 26 شهریور 1404ش.]</ref> حاکمیت ملی را تضعیف کرد. از سوی داخل، ساختار استبدادی نظام شاهی، سیاستهای ضد دینی پهلوی اول و دوم، عقبماندگی اقتصادی و نقش رهبری روحانیت (از مشروطه تا انقلاب ۱۳۵۷ش) به مطالبه عمومی برای استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی انجامید.<ref name=":1">مسعودی، «سایه استعمار و استبداد بر فرهنگ ایران عصر پهلوی»، 1387ش، ص60-67.</ref> | به نظر تحلیلگران شکلگیری جمهوری اسلامی ایران نتیجه تعامل زمینههای خارجی و داخلی بود. از سوی خارج، اشغال ایران در جنگهای جهانی اول و دوم،<ref>بجای این هم عنوان انتزاعی سازی و تفصیلات اگر گفته شود اشغال ایران در جنگ جهانی اول و ودوم. چه مشکل پیش میاید؟ </ref> قراردادهای استعماری دوره قاجار مانند قراردادهای ترکمنچای، قرداد گلستان و قرارداد وثوق الدوله (۱۹۱۹م)، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش، وابستگی رژیم پهلوی به غرب، اعطای کاپیتولاسیون 1342ش، واگذاری بحرین و سلطه بر نفت ایران،<ref name=":0">[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/86516/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%DA%86%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1_%D8%A8%D8%A7_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 فقیه حقانی، موسی، «بررسی چرایی دشمنی استعمار با ایران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 26 شهریور 1404ش.]</ref> حاکمیت ملی را تضعیف کرد. از سوی داخل، ساختار استبدادی نظام شاهی، سیاستهای ضد دینی پهلوی اول و دوم، عقبماندگی اقتصادی و نقش رهبری روحانیت (از مشروطه تا انقلاب ۱۳۵۷ش) به مطالبه عمومی برای استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی انجامید.<ref name=":1">مسعودی، «سایه استعمار و استبداد بر فرهنگ ایران عصر پهلوی»، 1387ش، ص60-67.</ref> | ||
== مبانی == | == مبانی نظام جمهوری اسلامی == | ||
بر اساس اصل دوم قانون اساسی، نظام جمهوری اسلامی ایران بر شش مبنا استوار است: ایمان به خدای یکتا و حاکمیت او، وحی الهی، معاد، عدل الهی، امامت و رهبری مستمر و کرامت انسانی همراه با مسئولیت در برابر خدا. این مبانی از طریق اجتهاد مستمر فقهای جامعالشرایط، بهرهگیری از دانش و تجارب بشری، نفی ستم و سلطهپذیری، تحقق قسط و عدل، استقلال در ابعاد گوناگون و همبستگی ملی تأمین میشوند.<ref>هدایتنیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، 42.</ref> | بر اساس اصل دوم قانون اساسی، نظام جمهوری اسلامی ایران بر شش مبنا استوار است: ایمان به خدای یکتا و حاکمیت او، وحی الهی، معاد، عدل الهی، امامت و رهبری مستمر و کرامت انسانی همراه با مسئولیت در برابر خدا. این مبانی از طریق اجتهاد مستمر فقهای جامعالشرایط، بهرهگیری از دانش و تجارب بشری، نفی ستم و سلطهپذیری، تحقق قسط و عدل، استقلال در ابعاد گوناگون و همبستگی ملی تأمین میشوند.<ref>هدایتنیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، 42.</ref> | ||
