آموزش زنان در افغانستان: تفاوت میان نسخه‌ها

'''1. از صنف ششم به بالا؛''' در آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۱ش وزارت معارف طالبان با صدور بیانیه‌ای، آموزش دختران در صنف (کلاس) ششم و بالاتر را «تا اطلاع ثانی» به‌حالت تعلیق درآورد و وعده داد که بعد از بازنگری اساسی متون درسی و طراحی لباس مخصوص دختران، آموزش دختران در این مقطع تحصیلی از سال آینده شروع خواهد شد، <ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1715928/%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%B3%D8%AF-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%B2%D9%86-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF «ممنوعیت تحصیل زنان؛ طالبان از زنان می‌ترسد؛ می‌گویند زن باید چشمش را هم بپوشاند، از زنان معترض اعترافات اجباری می‌گیرند»، خبر آنلاین.]</ref> اما یک روز قبل از [[نوروز]] ۱۴۰۲ش، دوباره اعلام کرد که در سال تحصیلی جدید، مدارس فقط بر روی دانش‌آموزان پسر بازگشایی می‌شود. بر اساس آمار سازمان ملل، یک میلیون و دویست هزار دختر، از آموزش در این دورۀ تحصیلی بازمانده‌اند.<ref>[https://www.baharnews.ir/news/394581/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D8%AF «چرا طالبان به دختران اجازه آموزش نمی‌دهد؟»، وب‌سایت بهار نیوز.]</ref>

'''2. تحصیلات عالی؛''' طالبان قبل از پیروزی اعلام کرده بودند که مخالف آموزش زنان نیستند؛ به‌همین دلیل، بعد از پیروزی این گروه، هزاران دختر در سراسر افغانستان در امتحانات ورودی دانشگاه‌ها شرکت کردند، اما در یک چرخش ناگهانی، وزارت تحصیلات عالی، در ۲۹ قوس ([[آبان]]) ۱۴۰۱ش، طی نامه‌ای به‌تمام دانشگاه‌های دولتی و خصوصی خبر داد که دختران و زنان تا اطلاع ثانوی از تحصیلات عالی منع شده‌اند.<ref>[https://8am.media/the-last-line-of-prohibition-banning-womens-education-is-an-example-of-a-crime-against-humanity/ کاوه، «خط آخر ممنوعیت؛ منع تحصیل زنان، مصداق جنایت علیه بشریت است»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref>

'''3. آموزش‌گاه‌های آزاد (کورس)؛''' در ادامۀ سیاست‌های ممنوعیت آموزش زنان، حکومت طالبان، آموزش دختران ۱۲ سال به بالا را در کورس‌های غیردولتی (آموزشگاه‌های آزاد) نیز ممنوع کرده است.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan-181294 ساعین، «به دنبال بسته‌شدن دانشگاه‌ها مرکزهای آموزشی نیز به روی دختران بسته شدند»، وب‌سایت طلوع نیوز.]</ref>

===1. واکنش‌ها در افغانستان===

===2. واکنش‌های بین‌المللی===

'''1. پیامدهای روان‌شناختی؛''' از پیامدهای مهم ایجاد محدودیت برای زنان و منع تحصیل دختران در افغانستان، مشکلات روانی، نومیدی، سرخوردگی و نگاه تیره‌وتار به آینده است که باعث افزایش آمار [[خودکشی]] زنان و دختران در یک‌ونیم سال گذشته شده است. برای مثال، دختر ۱۹ ساله‌ای در حوزۀ ششم شهر [[کابل]] به‌دلیل فشارهای روانی که بعد از بسته‌شدن آموزشگاه‌ها بر او وارد شده بود با خوردن مواد شوینده، خودکشی کرد. <ref>[https://nimrokhmedia.com/2023/01/24/intl-day-education/ سایه، «دختران محروم از آموزش از ترس نکاح اجباری با طالبان، ازدواج می‌کنند»، وب‌سایت نیم‌رخ.]</ref>

'''2. پیامدهای فرهنگی و اجتماعی؛''' محدودیت‌های آموزشی برای دختران در افغانستان به ترویج ازدواج‌های اجباری و زیر سن منجر شده و دامنه منازعات اجتماعی و خانوادگی را گسترش خواهد داد. این سیاست فرصت‌های رشد فردی را از دختران سلب و ساختارهای اجتماعی را نیز دچار تحولات نامطلوب می‌کند. پژوهشگران هشدار می‌دهند که خانه‌نشینی اجباری دختران، علاوه‌بر ایجاد نسلی بی‌سواد، چرخۀ معیوبی از محرومیت آموزشی را برای نسل‌های آینده رقم خواهد زد، چرا که مادران بی‌سواد توانایی پرورش فرزندانی تحصیل‌کرده را نخواهند داشت. این روند در بلندمدت به افت شاخص‌های توسعه انسانی و تشدید نابرابری‌های جنسیتی در جامعه افغانستان منجر خواهد شد.

'''3. پیامدهای جمعیت‌شناختی و امینتی؛''' از دیگر تبعات این سیاست می‌توان به رشد بی‌رویۀ [[جمعیت]] اشاره کرد؛ چرا که ازدواج در سنین پایین با نرخ باروری بالاتر همراه است. این در حالی است که فقدان آموزش و مهارت‌های لازم، این جمعیت [[جوانی|جوان]] را به جای تبدیل‌شدن به عامل توسعه، به تهدیدی امنیتی برای منطقه تبدیل خواهد کرد. تجربه نشان داده است جوانان بی‌سواد و فاقد مهارت، هدف آسانی برای گروه‌های افراطی هستند.

'''4. پیامدهای اقتصادی؛''' بر اساس گزارش وزارت تحصیلات عالی، در حدود ۱۲۶دانشگاه خصوصی و ۳۹دانشگاه دولتی در افغانستان فعالیت دارند. ۲۵ تا ۳۵درصد استادان در دانشگاه‌های دولتی را زنان تشکیل می‌دهند. ۳۵ تا ۴۵درصد دانشجویان را نیز دختران تشکیل می‌دهند. در بعضی دانشگاه‌های خصوصی بیش از ۵۰درصد دانشجویان، دختر بوده‌اند. با بسته‌شدن دانشگاه‌ها، استادان زن وظایف‌ خود را از دست داده‌اند. منع تحصیل دختران سبب می‌شود که در سال‌های آینده در حدود ۷۰ تا ۸۰درصد دانشگاه‌های خصوصی فعالیت‌ خود را متوقف کنند که ضربۀ جبران‌ناپذیر بر عدالت اجتماعی و اقتصادی است و پیامدهای منفی زیادی دارد. این امر، سرعت چرخۀ اقتصاد را کند می‌کند و فرار سرمایه و به تبع آن بیکاری و فقر را افزایش می‌دهد. مردم بیشتر مجبور می‌شوند به مهاجرت روی بیاورند.<ref>[https://8am.media/closing-the-university-to-girls-damages-and-consequences/ عثمانی، «بستن دانشگاه به روی دختران؛ آسیب‌ها و پیامدها»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref>

'''1. سبک زندگی روستایی؛''' یکی از زمینه‌های فرهنگی مخالفت طالبان با آموزش زنان، سبک زندگی روستایی طالبان و تحمیل آن بر جامعۀ مدرن شهری است. آموزش دختران در بسیاری از مناطق افغانستان و به‌ویژه در روستاها تنها تا مقطع ابتدایی بوده و پیش از این نیز اجازه تحصیل دختران در مقاطع بالاتر داده نشده بود. بر اساس گزارش برخی نهادهای اجتماعی و آموزشی بین‌المللی، حتی در زمان نظام جمهوری این رویۀ مرسوم در بسیاری از ولایت‌های پشتون‌نشین بوده که اجازۀ آموزش به دختران در مقاطع بالاتر داده نشده است.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14010325000408/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%E2%80%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86 «کلاس‌هایی که خالی ماند؛ چرا درهای مدارس در افغانستان به‌ روی دختران بسته است؟»، خبرگزاری فارس.]</ref>

'''2. تقلیدگرایی؛''' به نظر کارشناسان رهبران طالبان در مدارس دیوبندیه و حقانیۀ [[پاکستان]] تحصیل کرده و تربیت شده‌اند که سیستم آموزشی سنتی، زن‌ستیزانه و مخالف خردورزی و مدرن دارد. آن‌چه در این مدارس معمول است، دستورهای مقلدانه از بالا به پایین و عدم تفکر در آموزه‌های دینی است. منع آموزش دختران توسط طالبان ریشه در چنین زمینه‌های آموزشی، فکری و تقلیدگرایانه دارد. <ref>[https://8am.media/prohibition-of-womens-education-is-it-an-islamic-matter-or-a-tribal-norm/ موسوی، «منع تحصیل زنان؛ امری اسلامی یا هنجاری قبیله‌ای؟»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref>

'''3. تفاوت دیدگاه دربارۀ جایگاه زن؛''' خاستگاه اجتماعی اکثر نیروهای طالبان، قبایل سنت‌گرای [[قوم پشتون|پشتون]] است که زنان از دیدگاه آنها «دارایی مردان» محسوب می‌شوند. بنابراین، مواضع تبعیض‌آمیز طالبان نسبت به زنان، ریشه در باورهای سنتی و قبیله‌ای آنان دارد که نقش چندانی برای زنان در فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی و به‌ویژه سیاسی و اقتصادی قائل نیستند.<ref>[http://irdiplomacy.ir/fa/news/2017215/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86 باقری، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی.]</ref>

'''4. تلقی متفاوت از علم؛''' یکی از دلایل مخالفت طالبان با مقوله آموزش زنان، به دیدگاه آنها دربارۀ علم برمی‌گردد؛ از نظر آنها، علم به اسلامی و کفری تقسیم می‌شود و بسیاری از متون درسی مدارس و سرفصل‌های درسی دانشگاه‌ها از نظر طالبان، ذیل علوم کفری دسته‌بندی شده و خلاف آموزه‌های اسلامی دانسته می‌شود. <ref>[https://8am.media/taliban-and-anti-science-conflict-between-tradition-and-modernity/ امین، «طالبان و علم‌ستیزی؛ جدال سنت و مدرنیته»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref>

'''5. انگیزه‌های سیاسی؛''' بسیاری از کارشناسان ممنوعیت آموزش دختران در مدارس و دانشگاه‌ها را با انگیزه سیاسی و نظامی قابل بررسی می‌دانند و اینکه گروه طالبان از حق آزادی و آموزش زنان به‌عنوان ابزاری برای پیشبرد اهداف سیاسی و نظامی خود استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.baharnews.ir/news/394581/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D8%AF «چرا طالبان به دختران اجازه آموزش نمی‌دهد؟»، وب‌سایت بهار نیوز.]</ref>

===الف) آموزش ابتدایی===

===ب) آموزش دانشگاهی===