| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
==ابعاد احساس امنیت== | ==ابعاد احساس امنیت== | ||
'''اقتصادی:''' این بعد شامل برقراری نظم در روابط تأمین نیازهای مادی (تولید، توزیع و درآمد) است؛ بهگونهای که شهروندان در تأمین معیشت خود احساس خطر نکنند.<ref> [https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref> احساس امنیت اقتصادی و ضریب بالای آن، از شاخصهای توسعهیافتگی و رفاه اجتماعی بوده و شفافسازی، ایجاد فضای رقابتی و فضای باثبات از عوامل مؤثر بر آن است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref> علاوه بر رفاه، وجود یک پارادایم اقتصادی مشخص و افق روشن برای آینده از عوامل کلیدی ثبات این احساس است. نبود شفافیت و گسترش فعالیتهای واسطهگری، منجر به شکلگیری حس عدم قطعیت شده و برنامهریزیهای بلندمدت زندگی را مختل میکند.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref> | |||
این بعد شامل برقراری نظم در روابط تأمین نیازهای مادی (تولید، توزیع و درآمد) است؛ بهگونهای که شهروندان در تأمین معیشت خود احساس خطر نکنند.<ref> [https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref> احساس امنیت اقتصادی و ضریب بالای آن، از شاخصهای توسعهیافتگی و رفاه اجتماعی بوده و شفافسازی، ایجاد فضای رقابتی و فضای باثبات از عوامل مؤثر بر آن است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref> علاوه بر رفاه، وجود یک پارادایم اقتصادی مشخص و افق روشن برای آینده از عوامل کلیدی ثبات این احساس است. نبود شفافیت و گسترش فعالیتهای واسطهگری، منجر به شکلگیری حس عدم قطعیت شده و برنامهریزیهای بلندمدت زندگی را مختل میکند.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref> | |||
'''اجتماعی:''' باور و نگرش مثبت شهروندان مبنی بر مصونیت در برابر تهدیدات متوجه انسجام هویتی و تمامیت ارضی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیبزاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص60-61.]</ref> این بعد احساس امنیت، متأثر از عوامل فردی و نهادی متعددی ازجمله ویژگیهای جمعیتشناختی شامل سن، جنسیت، قومیت، تحصیلات و درآمد، پایگاه اقتصادی-اجتماعی، شرایط سکونتگاهی، سطح اعتماد اجتماعی، میزان دینداری، حمایتهای مدنی و ارزیابی عمومی از عملکرد نهادهای انتظامی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیبزاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص73.]</ref> در این میان، یافتههای پژوهشی تأکید میکنند که تقویت هویت اجتماعی، معنویت و هوش فرهنگی با ارتقای [[همبستگی اجتماعی]] و توان سازگاری در تعاملات، بهصورت مستقیم، منجر به کاهش احساس ناامنی و افزایش ثبات روانی در جامعه میشود.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article%2022685.html حمیدیپور و رجبی، «پیشبینی احساس امنیت اجتماعی براساس هویت اجتماعی، هوش فرهنگی و معنویت»، 1397ش، ص101-102.]</ref> | |||
'''سیاسی:''' جهتگیری مثبت روانی نسبت به نبود تهدیدات علیه ثبات سیاسی، مشارکت و هویت ملی و نیز امنیت در برابر اقدامات سرکوبگرانه یا بیثباتیهای سیاسی است. این بعد با اعتماد به نهادهای حاکمیتی پیوند دارد.<ref> [https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref> | |||
'''قضایی:''' بیانگر اطمینان شهروندان به محفوظ ماندن حقوق آنها و دادرسی عادلانه است.<ref> [https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref> | |||
باور و نگرش مثبت شهروندان مبنی بر مصونیت در برابر تهدیدات متوجه انسجام هویتی و تمامیت ارضی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیبزاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص60-61.]</ref> این بعد احساس امنیت، متأثر از عوامل فردی و نهادی متعددی ازجمله ویژگیهای جمعیتشناختی شامل سن، جنسیت، قومیت، تحصیلات و درآمد، پایگاه اقتصادی-اجتماعی، شرایط سکونتگاهی، سطح اعتماد اجتماعی، میزان دینداری، حمایتهای مدنی و ارزیابی عمومی از عملکرد نهادهای انتظامی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیبزاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص73.]</ref> در این میان، یافتههای پژوهشی تأکید میکنند که تقویت هویت اجتماعی، معنویت و هوش فرهنگی با ارتقای [[همبستگی اجتماعی]] و توان سازگاری در تعاملات، بهصورت مستقیم، منجر به کاهش احساس ناامنی و افزایش ثبات روانی در جامعه میشود.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article%2022685.html حمیدیپور و رجبی، «پیشبینی احساس امنیت اجتماعی براساس هویت اجتماعی، هوش فرهنگی و معنویت»، 1397ش، ص101-102.]</ref> | |||
==عوامل تقویتکننده== | ==عوامل تقویتکننده== | ||
===تابآوری و تغییر نگرش=== | ===تابآوری و تغییر نگرش=== | ||
تابآوری بهعنوان یکی از عوامل | تابآوری بهعنوان یکی از عوامل مهم در شکلگیری احساس امنیت، توانایی مواجهه مؤثر با فشارهای محیطی و بحرانها است. این ویژگی روانی با تقویت حس کنترل بر موقعیت، احساس ناامنی را به آرامش تبدیل کرده و بستری برای رشد فردی فراهم میکند. تقویت این مهارت از طریق پذیرش واقعیتهای گریزناپذیر و تغییر نگرش نسبت به چالشها (به عنوان فرصتهای یادگیری) میسر است که بهصورت مستقیم به حفظ احساس امنیت در شرایط دشوار میانجامد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1076628/%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «اصل و اساس احساس امنیت چیست؟»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref> | ||
=== | ===سبک زندگی=== | ||
سبک زندگی افراد، بهواسطهٔ بروز و نمایش در عرصههای اجتماعی، تأثیر مستقیمی بر کیفیت تعاملات در فضاهای عمومی و میزان احساس امنیت در جامعه دارد. سبک زندگی مخاطرهآمیز دربرگیرندهٔ مجموعهای از انتخابهای فردی مانند مصرف دخانیات، الکل، مواد مخدر و بیبندوباری جنسی است که متناسب با موقعیتهای زیستی افراد شکل میگیرد. این انتخابهای مغایر با عرف و فرهنگ جامعه، پیامدهای مستقیمی بر حیات اجتماعی افراد داشته و متغیر مهمی در کاهش یا تغییر سطح احساس امنیتِ تجربهشده در جامعه به شمار میرود.<ref>[https://sls.tabrizu.ac.ir/article_4656_03c07afe25e8ddfbfdc5b5338f087ae1.pdf افراسیابی، «بررسی احساس امنیت در فضای عمومی با تأکید بر سبک زندگی مخاطرهآمیز»، 1394ش، ص10-11.]</ref> | |||
===تعاملات و حمایتهای اجتماعی=== | ===تعاملات و حمایتهای اجتماعی=== | ||
وجود شبکههای حمایتی متشکل از خانواده، دوستان و همکاران، نقش کلیدی در کاهش ادراک تهدید دارد. گسترش تعاملات اجتماعی سازنده و تجربههای مثبت مشترک، زیرساختهای روانی احساس امنیت را در فرد و گروه مستحکم میکند.<ref>[https:// | وجود شبکههای حمایتی متشکل از خانواده، دوستان و همکاران، نقش کلیدی در کاهش ادراک تهدید دارد. گسترش تعاملات اجتماعی سازنده و تجربههای مثبت مشترک، زیرساختهای روانی احساس امنیت را در فرد و گروه مستحکم میکند.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article_17134_e035f1380125cb730c5f6f32f56faa4f.pdf حاتمی، «بررسی عوامل مرتبط با ميزان احساس امنيت اجتماعی شهروندان»، 1394ش، ص 111.]</ref> | ||
===دینداری و باورهای مذهبی=== | ===دینداری و باورهای مذهبی=== | ||
نقش دین در احساس امنیت از دو منظر قابل بررسی است؛ | نقش دین در احساس امنیت از دو منظر قابل بررسی است؛ | ||
| خط ۴۷: | خط ۴۸: | ||
'''فعالان اقتصادی و سرمایهگذاران:''' برای این گروه، احساس امنیت بهمعنای پیشبینیپذیری آینده و ثبات در محیط اقتصاد کلان است. ثبات در قوانین و مقررات، شفافیت اداری، تضمین حقوق مالکیت و کنترل تورم، از الزامات اصلی جذب سرمایهگذاری است. در مقابل، تصمیمات خلقالساعه و مداخلات غیرمنطقی دولت در بازار، منجر به شکلگیری حس عدم قطعیت شده و با کاهش رغبت به سرمایهگذاری، موجب خروج سرمایه از بخشهای مولد میشود.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%A9%D8%B3%D8%A8-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-104/4170114-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82-%D9 «امنیت سرمایهگذاری چگونه محقق میشود؟»، خبرگزاری دنیای اقتصاد؛] [https://civilica.com/doc/819373/ رنجبر و غریبی، «سرمایهگذاران حقیقی و مقولۀ احساس امنیت در سرمایهگذاری»، 1397ش؛] [https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1393/08/29/563500/%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%D8%A8-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B1%D8%BA%D8%A8%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8 «احساس امنیت در کشور سبب افزایش رغبت در سرمایهگذاران شده است»، خبرگزاری تسنیم.] </ref> | '''فعالان اقتصادی و سرمایهگذاران:''' برای این گروه، احساس امنیت بهمعنای پیشبینیپذیری آینده و ثبات در محیط اقتصاد کلان است. ثبات در قوانین و مقررات، شفافیت اداری، تضمین حقوق مالکیت و کنترل تورم، از الزامات اصلی جذب سرمایهگذاری است. در مقابل، تصمیمات خلقالساعه و مداخلات غیرمنطقی دولت در بازار، منجر به شکلگیری حس عدم قطعیت شده و با کاهش رغبت به سرمایهگذاری، موجب خروج سرمایه از بخشهای مولد میشود.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%A9%D8%B3%D8%A8-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-104/4170114-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82-%D9 «امنیت سرمایهگذاری چگونه محقق میشود؟»، خبرگزاری دنیای اقتصاد؛] [https://civilica.com/doc/819373/ رنجبر و غریبی، «سرمایهگذاران حقیقی و مقولۀ احساس امنیت در سرمایهگذاری»، 1397ش؛] [https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1393/08/29/563500/%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%D8%A8-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B1%D8%BA%D8%A8%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8 «احساس امنیت در کشور سبب افزایش رغبت در سرمایهگذاران شده است»، خبرگزاری تسنیم.] </ref> | ||
==نهادهای تأمین احساس امنیت== | ==نهادهای مؤثر در تأمین احساس امنیت== | ||
تحقق احساس امنیت محصول عملکرد همافزای نهادهای اجتماعی و حاکمیتی در حوزههای مختلف زندگی اجتماعی است: <ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیبزاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص54-55.]</ref> | تحقق احساس امنیت محصول عملکرد همافزای نهادهای اجتماعی و حاکمیتی در حوزههای مختلف زندگی اجتماعی است: <ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیبزاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص54-55.]</ref> | ||
| خط ۵۶: | خط ۵۷: | ||
* '''قوۀ قضائیه:''' از طریق پیگرد قانونی مخلان امنیت روانی و برخورد با شایعهپراکنی، از آرامش عمومی صیانت میکند.<ref> [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref> | * '''قوۀ قضائیه:''' از طریق پیگرد قانونی مخلان امنیت روانی و برخورد با شایعهپراکنی، از آرامش عمومی صیانت میکند.<ref> [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref> | ||
* '''رسانهها (صداوسیما):''' با مدیریت افکار عمومی و مقابله با یأسآفرینی، نقش مهمی در تقویت و ارتقای احساس امنیت جامعه ایفا میکنند.<ref> [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref> | * '''رسانهها (صداوسیما):''' با مدیریت افکار عمومی و مقابله با یأسآفرینی، نقش مهمی در تقویت و ارتقای احساس امنیت جامعه ایفا میکنند.<ref> [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلیترین نیاز مردم و کشور»، وبسایت آیتالله خامنهای.]</ref> | ||
== پیامدهای کاهش احساس امنیت == | |||
احساس ناامنی در جامعه، سلامت روان و همبستگی اجتماعی را با تهدید مواجه میکند. از منظر روانشناختی، این پدیده موجب افت سطح بهداشت روانی، افزایش تنش، اضطراب و بروز بیماریهای روانی میشود. در بُعد اجتماعی نیز، تحقق ناامنی به سلب اعتماد عمومی و ایجاد گسست در شبکهٔ روابط میانفردی میانجامد؛<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_944_de73151e9abce5181a9708f2e58df40d.pdf دسترنج، «بررسی وضعیت احساس امنیت اجتماعی و عوامل اجتماعی- فرهنگی مؤثر بر آن در بین جوانان شهر لار»، 1399ش، ص134.]</ref> فرایندی که در نتیجهٔ فقدان احساس امنیت، سبب کنارهگیری افراد از عرصهٔ عمومی و سوق یافتن آنها به سوی انزوا و تداوم زندگی در ترس میشود.<ref>[https://sls.tabrizu.ac.ir/article_4656_03c07afe25e8ddfbfdc5b5338f087ae1.pdf افراسیابی، «بررسی احساس امنیت در فضای عمومی با تأکید بر سبک زندگی مخاطرهآمیز»، 1394ش، ص4.]</ref> | |||
==تهدیدات و موانع احساس امنیت== | ==تهدیدات و موانع احساس امنیت== | ||
