خدعه: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «<big>'''خدعه'''</big>؛ فریبکاری و ضر رساندن پنهانی. خدعه، بهمعنای پنهانكردن چيزي بهمنظور رساندن ضرر پنهانی به كسى است. بر اساس آموزههای دینی، بیرون راندن انسان از بهشت و تبعید او بر روی زمین، محصول خدعۀ شیطان بوده است. فریبکاری در همۀ زوای...» ایجاد کرد |
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''خدعه'''</big>؛ فریبکاری و ضر رساندن پنهانی. | <big>'''خدعه'''</big>؛ فریبکاری و ضر رساندن پنهانی. | ||
خدعه، بهمعنای پنهانكردن | خدعه، بهمعنای پنهانكردن چیزی بهمنظور رساندن ضرر پنهانی به كسى است. بر اساس آموزههای دینی، بیرون راندن انسان از بهشت و تبعید او بر روی زمین، محصول خدعۀ شیطان بوده است. فریبکاری در همۀ زوایای زندگی فردی و اجتماعی انسان میتواند وجود داشته باشد و بشر ابزارهای زیادی برای خدعهگری مانند تقلب، تحریف و پنهانکاری در اختیار دارد. | ||
= | =مفهومشناسی= | ||
خدعه در لغت بهمعنای فریبدادن و ضرر رساندن بوده <ref>[1]. ابنمنظور، لسان العرب، 1414ق، ذیل کلمه خدعه.</ref> و در اصل پنهانكردن | خدعه در لغت بهمعنای فریبدادن و ضرر رساندن بوده <ref>[1]. ابنمنظور، لسان العرب، 1414ق، ذیل کلمه خدعه.</ref> و در اصل پنهانكردن چیزی است كه باید آشكار و معلوم باشد. <ref>مصطفوى، التحقيق فى كلمات القرآن الكريم، 1430ق، ج3، ص33.</ref> | ||
اینكه کسی برای فریب دیگران خود را بر خلاف آنچه در درون او هست نشان دهد نوعی خدعه است.<ref>صليبا، فرهنگ فلسفى، 1366ش، ص335.</ref> لغتشناسان تزویر، حیله،<ref>فيومى مقرى، المصباح المنير في غريب الشرح الكبير للرافعي، بيتا، ج2، ص157.</ref> مکر،<ref>دغيم، موسوعة مصطلحات الامام فخرالدين الرازى، 2001م، ص761.</ref> مغالطه،<ref>جوادي آملي، انتظار بشر از دین، 1380ش، ص103.</ref> نیرنگ<ref>ابنسينا، كنوز المعزمين، 1331ش، ص93 - 94.</ref> را از مفاهیم نزدیک بهآن میدانند. | |||
=منشأ خدعه در وجود انسان= | =منشأ خدعه در وجود انسان= | ||
بهنظر دانشمندان علم اخلاق، باطن هر انسان | بهنظر دانشمندان علم اخلاق، باطن هر انسان معجونی از صفات و قوای شهوانی، درندهخویی، خدعهگری و فرشتهخویی بوده و خدعه از قوۀ شیطانی خدعهگری در وجود انسان نشأت میگیرد.<ref>حسينى اردكانى، مرآت الاكوان، 1375ش، ص560؛ سجادى، فرهنگ اصطلاحات فلسفى ملاصدرا، 1379ش، ص404.</ref> | ||
= | =ابزارهای خدعهگری= | ||
1. تقلب: تقلب یعنی دگرگونکردن یک شیء<ref>ابنمنظور، لسان العرب، ذیل مادۀ قلب.</ref> و بهطور کلی اقدامات مختلفی برای بهدستآوردن مزایای ناعادلانه را شامل میشود. از جمله | 1. تقلب: تقلب یعنی دگرگونکردن یک شیء<ref>ابنمنظور، لسان العرب، ذیل مادۀ قلب.</ref> و بهطور کلی اقدامات مختلفی برای بهدستآوردن مزایای ناعادلانه را شامل میشود. از جمله تزیین یک شئ برای نشاندادن آن بهمقدار بیش از اندازۀ استحکام و قدرت آن<ref>مصطفوى، التحقيق فى كلمات القرآن الكريم، 1430ق، ج5، ص333.</ref> برای جذب مردم به سمت آن.<ref>جوادي آملي، تسنيم: تفسير قرآن كريم، 1389ش، ج4، ص90-91.</ref> کماظهاری در کالاها، نسبتدادن وصف اشتباه به کالا /]<ref>[https://www.shekayat24.com/%D8%B4%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A8%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ کرمی]، «شکایت از فروش کالای تقلبی چگونه است؟»، وبسایت شکایت 24، راهنمای تنظیم و ثبت شکایت.</ref> و تولید و فروش کالاهای تقلبی، معضل جهانی بوده که پیامدهای اقتصادی و بهداشتی نامطلوبی را برای تجارت به همراه داشته است.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-35/10266-%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A8%DB%8C-%D9%87%D8%A7] پاکروان، مولود، «تقلبیها»، وبسایت تجارت فردا.</ref> | ||
2. استفاد از بستهبندی و هلوگرام مشابه اصلی: برخی تولیدکنندگان قطعات جعلی با همسانسازی بستهبندی قطعات با بستهبندیهای اصلی و استفاده از هولوگرامی مشابه هولوگرام اصلی اقدام به فریب مشتری میکنند.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/195868/%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%88-%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A8%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%DA%AF%D9%88%D8%B4%D8%B2%D8%AF-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF]«ایساکو خطر استفاده از قطعات تقلبی را گوشزد میکند»، خبرگزاری میزان.</ref> | 2. استفاد از بستهبندی و هلوگرام مشابه اصلی: برخی تولیدکنندگان قطعات جعلی با همسانسازی بستهبندی قطعات با بستهبندیهای اصلی و استفاده از هولوگرامی مشابه هولوگرام اصلی اقدام به فریب مشتری میکنند.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/195868/%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%88-%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A8%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%DA%AF%D9%88%D8%B4%D8%B2%D8%AF-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF]«ایساکو خطر استفاده از قطعات تقلبی را گوشزد میکند»، خبرگزاری میزان.</ref> | ||
3. پنهانکاری: | 3. پنهانکاری: پنهانکاری عبارت است از اقداماتی که باعث ایجاد مانع برای دید و درک شود بهنحوی که تشخیص درست را غیرممکن و یا مشکل سازد.<ref>[http://research.du.ac.ir/?page_id=2716]«اصول پدافند غیر عامل»، وب سایت معاونت پژوهشی و فناوری دانشگاه مغان.</ref> | ||
=نمودهای خدعه در جامعه= | =نمودهای خدعه در جامعه= | ||
خدعه در سراسر | خدعه در سراسر حیات و شئونات زندگی آدمی وجود دارد و در هر گوشهای از زندگی آدمی به تناسب محتوا نام، چهره و قالب متفاوتی به خود میگیرد.<ref>شهرزورى، نزهة الارواح و روضة الافراح (تاريخ الحكماء)، 1365ش، ص144.</ref> | ||
==1. خدعه در | ==1. خدعه در ایمان== | ||
قرآن از | قرآن از گروهی بنام «منافقین» یاد میكند كه با زبان، اظهار ایمان به پیامبر خدا میکنند، اما در دل خود بنای خیانت و تکذیب دارند.<ref>اخوان الصفاء، رسائل اخوان الصفاء و خلان الوفاء، 1412.ق، ج4، ص133.</ref> این گروه در چنان دوگانگی شخصیتی گرفتار شدهاند<ref>سورۀ نساء، آیۀ 143.</ref> که حتی با خدای آفرینندۀ جهان خدعه میکنند؛<ref>سورۀ نساء، آیۀ 142.</ref> نماز آنها، عاری از یاد خدا، کسالتزا و آمیخته با ریا است.<ref>سورۀ بقره، آیۀ 142.</ref> آنان در میان مؤمنان تظاهر به ایمان و در میان كافران اظهار كفر میكنند.<ref>سورۀ بقره، آیۀ 14 و 76.</ref> بنا به گفتۀ قرآن کریم این گروه هیچگاه راه هدایت را نیافته<ref>سورۀ نساء، آیۀ 142-143.</ref> و در پایینترین دركات جهنم قرار میگیرند.<ref>جوادي آملي، جامعه در قرآن، 1389ش، ص126</ref> = | ||
==2. خدعه در برابر نظام | ==2. خدعه در برابر نظام سیاسی مستقر== | ||
از گذشتههای دور خدعۀ | از گذشتههای دور خدعۀ سازمانیافتهای به نام «توطئه» و «دسیسه» در برابر حاکمان سیاسی بوده که برخی بر اثر عوامل داخلی <ref>فضلالله همدانی، جامع التواریخ، 1338ش، ج1، ص280-281</ref> و برخی هم به تحریک دشمنان بیرونی بوده است. <ref>[https://www.mehrnews.com/news/3038890/%DB%B1%DB%B0-%DA%A9%D9%88%D8%AF%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%87%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7 داودی]، «10کودتای تکاندهنده دنیا»، خبرگزاری مهر.</ref>در نگاه سعدی خدعه و مکر یک سلاح همیشگی دشمن است که در هیچ شرایطی نمی¬توان اطمینان یافت که دشمن آنرا بر زمین گذاشته است.<ref>سعدي شيرازي، كليات سعدي، 1384ش، ص258.</ref> | ||
==3. خدعه در انجام عبادات== | ==3. خدعه در انجام عبادات== | ||
در فرهنگ دینی، خدعه در انجام عبادات را | در فرهنگ دینی، خدعه در انجام عبادات را ریا میگویند. ریاكار، خود را به مردم، خداجو نشان میدهد و میخواهد با خدعه محبّت مردم را جلب كند.<ref>جوادي آملي، تسنيم: تفسير قرآن كريم، 1389ش، ج21، ص187-189</ref> در نگاه سعدی خدعه در عبادات بدترین کار و عبادت ریایی بدتر از گناه است: | ||
گنهكار | گنهكار اندیشناك از خدای به از پارسای عبادتنمای<ref>سعدي شيرازي، كليات سعدي، 1384ش، ص318</ref> | ||
نكوسیرت بیتكلف برون به از نیكنام خراب اندرون<ref>سعدي شيرازي، كليات سعدي، 1384ش، ص396.</ref> | |||
در نگاه اهل عرفان، هر | در نگاه اهل عرفان، هر طاعتی که بدون معرفت باشد خدعه و نیرنگ با خدا است.<ref>سجادى، فرهنگ معارف اسلامى، 1373ش، ج1، ص365.</ref> | ||
==4. خدعه در میدان جنگ== | ==4. خدعه در میدان جنگ== | ||
یکی از موارد مهم خدعه، در میدان جنگ با دشمن است. سعدی استفاده از خدعه در میدان جنگ را میستاید و کسانی را که از این تاکتیک در برابر دشمن استفاده نمیکنند نکوهش میكند: | |||
سكندر كه با | |||
سكندر كه با شرقیان حرب داشت در خیمه گویند در غرب داشت | |||
چو بهمن به زاولستان خواست شد چپ آوازه افكند و از راست شد | چو بهمن به زاولستان خواست شد چپ آوازه افكند و از راست شد | ||
اگر جز تو داند كه عزم تو | اگر جز تو داند كه عزم تو چیست بر آن رای و دانش بباید گریست.<ref>سعدي شيرازي، كليات سعدي، 1384ش، ص 263.</ref> | ||
==5. خدعه در فضای مجازی== | ==5. خدعه در فضای مجازی== | ||
امروزه کانالهای اینترنتی و سایتها، بستری مهمی برای خدعه است؛ طبق اطلاعات منتشر شده از پلیس فتا، برخی کانالهای تلگرامی، با استفاده از عناوین صیغهیاب، همسریاب و یا همدمیاب متقاضیان صیغه را به دام انداخته و اطلاعات حساب آنها را مورد سرقت قرار میدهند و یا اینکه پس از دریافت مبالغی بدون معرفی همدم، کانال را از دسترس کاربر خارج <ref>[https://www.shekayat24.com/%D8%B4%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%DB%8C%D8%BA%D9%87-%DB%8C/ «شکایت از سایتها و کانالهای صیغهیابی و کلاهبرداری در تلگرام و فضای مجازی»، وبسایت سامانه حقوقی شکایت 24، راهنمای تنظیم و ثبت شکایت.]</ref> و یا برخی خدعهگران با استفاده از سامانههایی همچون دیوار، شیپور و همچنین شبکههای اجتماعی، با گذاشتن تبلیغ دروغین در خصوص رهن و یا اجارۀ یک ملک، افرادی را فریب داده و یک خانه را به چند نفر رهن میدهند و یا اینکه بدون اجازۀ مالک مبالغی را از مشتری بهعنوان رهن گرفته و سپس متواری میشوند].<ref>[https://dadhami.com/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%84%DA%A9-%D8%A2%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86/#comment حاتمیفر]، «کلاهبرداری رهن و اجاره املاک»، وبسایت دادحامی، وکیل مشاورۀ حقوقی.</ref> | امروزه کانالهای اینترنتی و سایتها، بستری مهمی برای خدعه است؛ طبق اطلاعات منتشر شده از پلیس فتا، برخی کانالهای تلگرامی، با استفاده از عناوین صیغهیاب، همسریاب و یا همدمیاب متقاضیان صیغه را به دام انداخته و اطلاعات حساب آنها را مورد سرقت قرار میدهند و یا اینکه پس از دریافت مبالغی بدون معرفی همدم، کانال را از دسترس کاربر خارج <ref>[https://www.shekayat24.com/%D8%B4%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%DB%8C%D8%BA%D9%87-%DB%8C/ «شکایت از سایتها و کانالهای صیغهیابی و کلاهبرداری در تلگرام و فضای مجازی»، وبسایت سامانه حقوقی شکایت 24، راهنمای تنظیم و ثبت شکایت.]</ref> و یا برخی خدعهگران با استفاده از سامانههایی همچون دیوار، شیپور و همچنین شبکههای اجتماعی، با گذاشتن تبلیغ دروغین در خصوص رهن و یا اجارۀ یک ملک، افرادی را فریب داده و یک خانه را به چند نفر رهن میدهند و یا اینکه بدون اجازۀ مالک مبالغی را از مشتری بهعنوان رهن گرفته و سپس متواری میشوند].<ref>[https://dadhami.com/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%84%DA%A9-%D8%A2%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86/#comment حاتمیفر]، «کلاهبرداری رهن و اجاره املاک»، وبسایت دادحامی، وکیل مشاورۀ حقوقی.</ref> | ||
==6. خدعه در زندگی روزمره== | ==6. خدعه در زندگی روزمره== | ||
امروزه خدعه در زندگی روزمره شدت پیدا کرده است. برای مثال تقلب در آزمون یکی از مصادیق خدعه و مهمترین مشکل بسیاری از <ref>[https://ijme.mui.ac.ir/article-1-5332-fa.html&sw=%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A8+%D8%AF%D8%B1+%D8%A2%D8%B2%D9%85%D9%88%D9%86 عراقیان]، «تقلب در آزمون مجازی و راهکارهای پیشگیری از آن»، وبسایت مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی</ref> و آموزشعالی ایران است.]<ref>[https://journal.irphe.ac.ir/article_702835.html?lang=fa فعلی]، «عوامل مؤثر بر تقلب دانشجویان درآزمونهای دانشگاهی»، 1393ش.</ref> در صنعت خودروسازی، یکی از چالشهای مهم استفاده از قطعات تقلبی است.<ref>[https://dusco.ir/blog/disadvantages-of-using-counterfeit-car-parts/]«معایب استفاده از قطعات تقلبی برای خودرو»، وبسایت مرکز راهنمای داسکو.</ref> تقلب در حوزه غذا گردش مالی زیادی دارد. چای، عسل، آب لیمو، بستنی و رب گوجه فرنگی محصولاتی هستند که بیشترین تقلب در آنها صورت میگیرد، تنها ۲۵ درصد، عسلهای بازار اصلی است].<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/915076/%DB%B7%DB%B5-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%B9%D8%B3%D9%84%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA]«۷۵ درصد عسلها در بازار تقلبی است / تقلب در کدام مواد غذایی بیشتر است؟»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران.</ref> تقلب در بسیاری از مواد غذایی مانند زعفران، زردچوبه، کشک، شیر و ماست، فرآوردههای گوشتی، نان، گوشتهای چرخکرده، کره، پنیر، خامه، فلفل، انواع شکلات و اسنک، چیپس، پفک و میوههای سلفونی، شیوع دارد. رایج ترین تقلبها در شیر افزودن آب، محلول نشاسته، شیر خشک، جوش شیرین و فرمل است و این تقلبها افزون بر ضرر مالی بهمصرفکنندگان، اعتماد آنها را از بین برده و حتی ممکن است سلامت آنها را نیز به خطر بیاندازد.<ref>[http://vesal40.blogfa.com/post/516 شاهرخی]، «انواع تقلب در بازار ایران»، وبلاگ شکلات تلخ .</ref> | امروزه خدعه در زندگی روزمره شدت پیدا کرده است. برای مثال تقلب در آزمون یکی از مصادیق خدعه و مهمترین مشکل بسیاری از <ref>[https://ijme.mui.ac.ir/article-1-5332-fa.html&sw=%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A8+%D8%AF%D8%B1+%D8%A2%D8%B2%D9%85%D9%88%D9%86 عراقیان]، «تقلب در آزمون مجازی و راهکارهای پیشگیری از آن»، وبسایت مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی</ref> و آموزشعالی ایران است.]<ref>[https://journal.irphe.ac.ir/article_702835.html?lang=fa فعلی]، «عوامل مؤثر بر تقلب دانشجویان درآزمونهای دانشگاهی»، 1393ش.</ref> در صنعت خودروسازی، یکی از چالشهای مهم استفاده از قطعات تقلبی است.<ref>[https://dusco.ir/blog/disadvantages-of-using-counterfeit-car-parts/]«معایب استفاده از قطعات تقلبی برای خودرو»، وبسایت مرکز راهنمای داسکو.</ref> تقلب در حوزه غذا گردش مالی زیادی دارد. چای، عسل، آب لیمو، بستنی و رب گوجه فرنگی محصولاتی هستند که بیشترین تقلب در آنها صورت میگیرد، تنها ۲۵ درصد، عسلهای بازار اصلی است].<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/915076/%DB%B7%DB%B5-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%B9%D8%B3%D9%84%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA]«۷۵ درصد عسلها در بازار تقلبی است / تقلب در کدام مواد غذایی بیشتر است؟»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران.</ref> تقلب در بسیاری از مواد غذایی مانند زعفران، زردچوبه، کشک، شیر و ماست، فرآوردههای گوشتی، نان، گوشتهای چرخکرده، کره، پنیر، خامه، فلفل، انواع شکلات و اسنک، چیپس، پفک و میوههای سلفونی، شیوع دارد. رایج ترین تقلبها در شیر افزودن آب، محلول نشاسته، شیر خشک، جوش شیرین و فرمل است و این تقلبها افزون بر ضرر مالی بهمصرفکنندگان، اعتماد آنها را از بین برده و حتی ممکن است سلامت آنها را نیز به خطر بیاندازد.<ref>[http://vesal40.blogfa.com/post/516 شاهرخی]، «انواع تقلب در بازار ایران»، وبلاگ شکلات تلخ .</ref> | ||
= | =زمینههای تأثیر خدعه= | ||
1. ناآگاهی: | 1. ناآگاهی: مهمترین رخنة ورود خدعه به زندگی انسان، نادانی است].<ref>[http://pasokhgo.valiasr-aj.com/porseman/showquestion.php?code=6864]«خودشناسی مقدمۀ خداشناسی»، وبسایت مرکز پاسخگویی تبیان.</ref> در بسیاری از موارد خریدار از تقلبیبودن کالای خریداریشده اطلاع ندارد و تنها بهدلیل مشابهت ظاهری آن با کالای اصل و اعتماد به برند اقدام به خرید میکند].<ref>[https://footofan.com/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D9%85%DB%8C%D8%AE%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D9%88-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%BA-%D8%AA/ اقدامی]، «چه کسانی برند میخرند و چه کسانی سراغ تقلبیها میروند؟»، وبسایت فوتوفن.</ref> | ||
2. میل بهصرفهجویی: اغلب افراد بهدلیل پایینی قیمت، به استفاده از اجناس تقلبی، روی میآورند.<ref>[https://suraw.com/blog/the-dangers-and-effects-of-using-fake-cosmetics/ سلطانی]، «خطرات و اثرات استفاده لوازم آرایشی فیک و تقلبی»، وبسایت مجلۀ تخصصی سوراو.</ref> بهخصوص افرادی که توان مالی کمی دارند به سمت خرید کالاهای ارزانتر متمایل میشوند و به اجناس نامرغوب، ناشناخته یا حتی برندهای تقلبی روی میآورند.<ref>[https://footofan.com/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D9%85%DB%8C%D8%AE%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D9%88-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%BA-%D8%AA/ اقدامی]، «چه کسانی برند میخرند و چه کسانی سراغ تقلبیها میروند؟»، وبسایت فوتوفن.</ref> | 2. میل بهصرفهجویی: اغلب افراد بهدلیل پایینی قیمت، به استفاده از اجناس تقلبی، روی میآورند.<ref>[https://suraw.com/blog/the-dangers-and-effects-of-using-fake-cosmetics/ سلطانی]، «خطرات و اثرات استفاده لوازم آرایشی فیک و تقلبی»، وبسایت مجلۀ تخصصی سوراو.</ref> بهخصوص افرادی که توان مالی کمی دارند به سمت خرید کالاهای ارزانتر متمایل میشوند و به اجناس نامرغوب، ناشناخته یا حتی برندهای تقلبی روی میآورند.<ref>[https://footofan.com/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D9%85%DB%8C%D8%AE%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D9%88-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%BA-%D8%AA/ اقدامی]، «چه کسانی برند میخرند و چه کسانی سراغ تقلبیها میروند؟»، وبسایت فوتوفن.</ref> | ||
3. نگاه منفی به برندهای اصلی: برخی تصور میکنند برندهای اصل، قیمتهای غیرمنصفانهای دارند. چنین کسانی که نگرش مثبتی نسبت بهتجارتهای بزرگ و برندهای مشهور ندارند بیشتر از کالاهای تقلبی استفاده میکنند.<ref>[https://footofan.com/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D9%85%DB%8C%D8%AE%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D9%88-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%BA-%D8%AA/ اقدامی]، «چه کسانی برند میخرند و چه کسانی سراغ تقلبیها میروند؟»، وبسایت فوتوفن.</ref> | 3. نگاه منفی به برندهای اصلی: برخی تصور میکنند برندهای اصل، قیمتهای غیرمنصفانهای دارند. چنین کسانی که نگرش مثبتی نسبت بهتجارتهای بزرگ و برندهای مشهور ندارند بیشتر از کالاهای تقلبی استفاده میکنند.<ref>[https://footofan.com/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D9%85%DB%8C%D8%AE%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D9%88-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%BA-%D8%AA/ اقدامی]، «چه کسانی برند میخرند و چه کسانی سراغ تقلبیها میروند؟»، وبسایت فوتوفن.</ref> | ||
= | =پیامدهای خدعه در زندگی اجتماعی= | ||
خدعه | خدعه پیامدهای مخرب زیادی در زندگی دیگران و خود خدعهگران دارد. | ||
1. ایجاد بیاعتمادی در جامعه: یکی از پیامدهای خدعه، ایجاد بیاعتمادی<ref>مطهري، مجموعه آثار، 1373ش، ج26، ص142.</ref> و انگیزۀ مقابله بهمثل | 1. ایجاد بیاعتمادی در جامعه: یکی از پیامدهای خدعه، ایجاد بیاعتمادی<ref>مطهري، مجموعه آثار، 1373ش، ج26، ص142.</ref> و انگیزۀ مقابله بهمثل دیگران است.<ref>ابنمسکويه، جاويدان خرد، بهار 2535 شاهنشاهي، ص339.</ref> خدعه در هر محصولی اعتماد مصرفکنندگان نسبت به آن محصول را از بین میبرد.<ref> [[شاهرخیhttp://vesal40.blogfa.com/post/516|شاهرخی]]، «انواع تقلب [http://vesal40.blogfa.com/post/516 در] بازار ایران»، وبلاگ شکلات تلخ.</ref> از نگاه پیامبر اسلام، خدعه در دنیا بدون کیفر باقی نمیماند.<ref>پاينده، نهج الفصاحة، 1382ش، ص423</ref> در منطق قرآن اگر طرف مقابل به خدعهگری روی آورد<ref>سورۀ توبه، آیۀ 7.</ref> یا مسلمانان بیم از خیانت آنها داشته باشند، میتوانند با اعلام قبلی، عهدشان را نقض كنند.<ref>سورۀ انفال، آیات 55_58.</ref> | ||
2. گرفتارشدن در مکر و عذاب | 2. گرفتارشدن در مکر و عذاب الهی: از نگاه رسول گرامی اسلام كسی كه از در غشّ و نیرنگ با برادر مسلمان خود درآید، خداوند بركت را از روزی او میبرد، معیشت وی را فاسد میگرداند و او را به خودش واگذار میكند.<ref>ابنبابويه، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، 1406ق، ص286.</ref> براساس روایات اسلامی کسانی که در دنیا مكر و خدعه، میکنند، در آخرت آن ملكات تبدیل به گدازههای آتشین میشود که از دل و جان آنها زبانه میکشد.<ref>سورۀ همزه، آیۀ 6-7.</ref> این عذابها هم روحی و هم حسّی است كه به صورت پتك در میآید و پوست و گوشت را میسوزاند.<ref>جوادي آملي، مبادی اخلاق در قرآن، 1387ش، ص178.</ref> | ||
3. خطرات جانی برای جامعۀ هدف: در خوراکیها، بسیاری از مواد افزودنی برای سلامتی مضر، مسمومیتزا و گاهی کُشنده است.<ref> [[شاهرخیhttp://vesal40.blogfa.com/post/516|شاهرخی]]، «انواع تقلب در بازار ایران»، وبلاگ شکلات تلخ.</ref> در لوازم یدکی خودروها، قطعات تقلبی ممکن است شبیه قطعات واقعی بهنظر برسند، اما ترکیب موادی که برای ساخت این قطعات استفاده میشود، با استانداردهای ایمنی مطابقت ندارند و جان سرنشینان خودرو را در معرض خطر قرار میدهند.<ref>[https://dusco.ir/blog/the-difference-between-original-and-fake-parts-in-the-wholesale-purchase-of-car-parts/]«تفاوت قطعات اصلی و جعلی در خرید عمده قطعات خودرو»، وبسایت مرکز راهنمای داسکو.</ref> از این رو، استفاده از قطعات یدکی تقلبی افزون بر تحمیل هزینههای مالی، خطرات جانی را نیز برای مشتریان به همراه دارد.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/355432/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A8%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF علیشاهی]، «استفاده از قطعات تقلبی خطرات جانی را برای مردم بههمراه دارد»، خبرگزاری میزان.</ref> | 3. خطرات جانی برای جامعۀ هدف: در خوراکیها، بسیاری از مواد افزودنی برای سلامتی مضر، مسمومیتزا و گاهی کُشنده است.<ref> [[شاهرخیhttp://vesal40.blogfa.com/post/516|شاهرخی]]، «انواع تقلب در بازار ایران»، وبلاگ شکلات تلخ.</ref> در لوازم یدکی خودروها، قطعات تقلبی ممکن است شبیه قطعات واقعی بهنظر برسند، اما ترکیب موادی که برای ساخت این قطعات استفاده میشود، با استانداردهای ایمنی مطابقت ندارند و جان سرنشینان خودرو را در معرض خطر قرار میدهند.<ref>[https://dusco.ir/blog/the-difference-between-original-and-fake-parts-in-the-wholesale-purchase-of-car-parts/]«تفاوت قطعات اصلی و جعلی در خرید عمده قطعات خودرو»، وبسایت مرکز راهنمای داسکو.</ref> از این رو، استفاده از قطعات یدکی تقلبی افزون بر تحمیل هزینههای مالی، خطرات جانی را نیز برای مشتریان به همراه دارد.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/355432/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A8%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF علیشاهی]، «استفاده از قطعات تقلبی خطرات جانی را برای مردم بههمراه دارد»، خبرگزاری میزان.</ref> | ||
4. زیان مادی: از نظر اقتصادی، پولی که برای خرید مواد بیکیفیت و تقلبی پرداخت میشود، بیش از ارزش مادۀ خریداری شده است. بهعنوان مثال: برخی از متقلبان از پرچم گیاه گلرنگ و یا ریشکهای اطراف ذرت گیاههای مشابه استفاده کرده و آنرا بهعنوان زعفران میفروشند و یا موادی نظیر آرد، نان خشک، پوست پسته، گل افرا و زردچوبه را با یکدیگر مخلوط و بهعنوان زردچوبه میفروشند.<ref> [[شاهرخیhttp://vesal40.blogfa.com/post/516|شاهرخی]]، «انواع تقلب در بازار ایران»، وبلاگ شکلات تلخ.</ref> | 4. زیان مادی: از نظر اقتصادی، پولی که برای خرید مواد بیکیفیت و تقلبی پرداخت میشود، بیش از ارزش مادۀ خریداری شده است. بهعنوان مثال: برخی از متقلبان از پرچم گیاه گلرنگ و یا ریشکهای اطراف ذرت گیاههای مشابه استفاده کرده و آنرا بهعنوان زعفران میفروشند و یا موادی نظیر آرد، نان خشک، پوست پسته، گل افرا و زردچوبه را با یکدیگر مخلوط و بهعنوان زردچوبه میفروشند.<ref> [[شاهرخیhttp://vesal40.blogfa.com/post/516|شاهرخی]]، «انواع تقلب در بازار ایران»، وبلاگ شکلات تلخ.</ref> | ||
| خط ۴۹: | خط ۵۰: | ||
=منابع= | =منابع= | ||
قرآن | قرآن | ||
ابنبابویه، محمد بن على، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، قم، دار الشریف الرضی، 1406ق. | |||
ابنسینا، حسین بن عبدالله، كنوز المعزمین، تهران، انجمن آثار ملی، 1331ش. | |||
ابنمسکویه، احمد بن محمد، جاویدان خرد، ترجمه تقیالدین محمد شوشتری، تبریز، شفق، بهار 2535 شاهنشاهی. | |||
ابنمنظور، محمد بن مكرم، لسان العرب، | ابنمنظور، محمد بن مكرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، 1414ق. | ||
اخوان الصفاء، رسائل اخوان الصفاء و خلان الوفاء، | اخوان الصفاء، رسائل اخوان الصفاء و خلان الوفاء، بیروت، الدار الاسلامیة، 1412ق. | ||
اقدامی، پریا، «چه کسانی برند میخرند و چه کسانی سراغ تقلبیها میروند؟»، وبسایت فوتوفن، تاریخ درج مطلب: 17 شهریور 1393ش. | اقدامی، پریا، «چه کسانی برند میخرند و چه کسانی سراغ تقلبیها میروند؟»، وبسایت فوتوفن، تاریخ درج مطلب: 17 شهریور 1393ش. | ||
«اصول پدافند غیرعامل»، وبسایت معاونت پژوهشی و فناوری دانشگاه مغان، تاریخ مشاهده سایت: 12 بهمن 1402ش. | «اصول پدافند غیرعامل»، وبسایت معاونت پژوهشی و فناوری دانشگاه مغان، تاریخ مشاهده سایت: 12 بهمن 1402ش. | ||
«ایساکو خطر استفاده از قطعات تقلبی را گوشزد میکند»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 16 تیر 1395ش. | «ایساکو خطر استفاده از قطعات تقلبی را گوشزد میکند»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 16 تیر 1395ش. | ||
پاکروان، مولود، «تقلبیها»، وبسایت تجارت فردا، تاریخ درج مطلب: 14 دی 1392ش. | پاکروان، مولود، «تقلبیها»، وبسایت تجارت فردا، تاریخ درج مطلب: 14 دی 1392ش. | ||
پاینده، ابو القاسم، نهج الفصاحة، تهران، دنیاى دانش، 1382ش. | |||
«تفاوت قطعات اصلی و جعلی در خرید عمده قطعات خودرو»، وبسایت مرکز راهنمای داسکو، تاریخ درج مطلب: 2 اردیبهشت 1402ش.. | «تفاوت قطعات اصلی و جعلی در خرید عمده قطعات خودرو»، وبسایت مرکز راهنمای داسکو، تاریخ درج مطلب: 2 اردیبهشت 1402ش.. | ||
جوادی آملی، عبدالله، انتظار بشر از دین، قم، اسراء، 1380ش. | |||
جوادی آملی، عبدالله، تسنیم: تفسیر قرآن کریم، قم، اسراء، 1389ش. | |||
جوادی آملی، عبدالله، جامعه در قرآن، قم، اسراء، 1389ش. | |||
جوادی آملی، عبدالله، مبادی اخلاق در قرآن، قم، اسراء، 1387ش. | |||
حاتمیفر، محمد، «کلاهبرداری رهن و اجاره املاک»، وبسایت دادحامی، وکیل مشاورۀ حقوقی، تاریخ درج مطلب: 27 دی 1402ش. | حاتمیفر، محمد، «کلاهبرداری رهن و اجاره املاک»، وبسایت دادحامی، وکیل مشاورۀ حقوقی، تاریخ درج مطلب: 27 دی 1402ش. | ||
حسینى اردكانى، احمد بن محمد، مرآت الاكوان، تصحیح و تعلیق از عبدالله نورانى، تهران، میراث مكتوب، 1375ش. | |||
«خودشناسی مقدمۀ خداشناسی»، وبسایت مرکز پاسخگویی تبیان، تاریخ بازدید از سایت: 14 بهمن 1402ش. | «خودشناسی مقدمۀ خداشناسی»، وبسایت مرکز پاسخگویی تبیان، تاریخ بازدید از سایت: 14 بهمن 1402ش. | ||
داودی، شراره، «10 کودتای تکاندهنده دنیا»، خبرگزاری مهر،تاریخ درج مطلب: 22 اسفند 1394ش. | داودی، شراره، «10 کودتای تکاندهنده دنیا»، خبرگزاری مهر،تاریخ درج مطلب: 22 اسفند 1394ش. | ||
دغیم، سمیح، موسوعة مصطلحات الامام فخرالدین الرازى، بیروت، ناشرون، 2001م. | |||
سجادى، | سجادى، سیدجعفر، فرهنگ اصطلاحات فلسفى ملاصدرا، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1379ش. | ||
سجادی، | سجادی، سیدجعفر، فرهنگ معارف اسلامى، تهران، دانشگاه تهران، 1373ش. | ||
سعدی شیرازی، | سعدی شیرازی، مصلحالدین، كلیات سعدی، تهران، فارابی، 1384ش. | ||
سلطانی، کیمیا، «خطرات و اثرات استفاده لوازم آرایشی فیک و تقلبی»، وبسایت مجلۀ تخصصی سوراو، تاریخ درج مطلب: 16 تیر 1402ش. | سلطانی، کیمیا، «خطرات و اثرات استفاده لوازم آرایشی فیک و تقلبی»، وبسایت مجلۀ تخصصی سوراو، تاریخ درج مطلب: 16 تیر 1402ش. | ||
شاهرخی، علی، «انواع تقلب در بازار ایران»، وبلاگ شکلات تلخ، تاریخ درج مطلب: 15 آبان 1391ش. | شاهرخی، علی، «انواع تقلب در بازار ایران»، وبلاگ شکلات تلخ، تاریخ درج مطلب: 15 آبان 1391ش. | ||
شهرزورى، | شهرزورى، شمسالدین، نزهة الارواح و روضة الافراح (تاریخ الحكماء)، ترجمۀ مقصود على تبریزى، تهران، علمى فرهنگى، 1365ش. | ||
«شکایت از سایتها و کانالهای صیغهیابی و کلاهبرداری در تلگرام و فضای مجازی»، سامانه حقوقی شکایت 24، راهنمای تنظیم و ثبت شکایت، تاریخ درج مطلب: 29 دی 1401ش. | «شکایت از سایتها و کانالهای صیغهیابی و کلاهبرداری در تلگرام و فضای مجازی»، سامانه حقوقی شکایت 24، راهنمای تنظیم و ثبت شکایت، تاریخ درج مطلب: 29 دی 1401ش. | ||
صلیبا، جمیل، فرهنگ فلسفى، ترجمه منوچهر صانعى درهبیدى، تهران، حكمت، 1366ش. | |||
عراقیان، فرشته، و دیگران، «تقلب در آزمون مجازی و راهکارهای پیشگیری از آن»، وبسایت مجلۀ ایرانی آموزش در علوم پزشکی، تاریخ درج مطلب: 15 فروردین 1400ش. | عراقیان، فرشته، و دیگران، «تقلب در آزمون مجازی و راهکارهای پیشگیری از آن»، وبسایت مجلۀ ایرانی آموزش در علوم پزشکی، تاریخ درج مطلب: 15 فروردین 1400ش. | ||
علیشاهی، رحیم، «استفاده از قطعات تقلبی خطرات جانی را برای مردم بههمراه دارد»، خبرگزاری میزان، تاریخ بارگزاری مطلب: 15 مهر 1396ش. | علیشاهی، رحیم، «استفاده از قطعات تقلبی خطرات جانی را برای مردم بههمراه دارد»، خبرگزاری میزان، تاریخ بارگزاری مطلب: 15 مهر 1396ش. | ||
فضلالله همدانی، رشیدالدین، جامع التواریخ، به کوشش بهمن اکبری، تهران، اقبال، 1338ش. | فضلالله همدانی، رشیدالدین، جامع التواریخ، به کوشش بهمن اکبری، تهران، اقبال، 1338ش. | ||
فیومى مقرى، احمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الكبیر للرافعی، قم، دارالرضی، بیتا. | |||
فعلی، سعید، «عوامل مؤثر بر تقلب دانشجویان درآزمونهای دانشگاهی»، فصلنامۀ پژوهش و برنامهریزی در آموزش عالی، شماره 71، خرداد 1393ش. | فعلی، سعید، «عوامل مؤثر بر تقلب دانشجویان درآزمونهای دانشگاهی»، فصلنامۀ پژوهش و برنامهریزی در آموزش عالی، شماره 71، خرداد 1393ش. | ||
کرمی، سعید، «شکایت از فروش کالای تقلبی چگونه است؟»، وبسایت شکایت 24، راهنمای تنظیم و ثبت شکایت، تاریخ درج مطلب: 17 خرداد 1401ش. | کرمی، سعید، «شکایت از فروش کالای تقلبی چگونه است؟»، وبسایت شکایت 24، راهنمای تنظیم و ثبت شکایت، تاریخ درج مطلب: 17 خرداد 1401ش. | ||
مصطفوى، | مصطفوى، سیدحسن، التحقیق فى كلمات القرآن الكریم، بیروت- لندن- قاهره، دارالكتب العلمیة- مركز نشر آثار علامه مصطفوی، 1430ق. | ||
مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، قم، صدرا، 1373ش. | |||
«معایب استفاده از قطعات تقلبی برای خودرو»، وبسایت مرکز راهنمای داسکو، تاریخ درج مطلب: 11 شهریور 1402ش. | «معایب استفاده از قطعات تقلبی برای خودرو»، وبسایت مرکز راهنمای داسکو، تاریخ درج مطلب: 11 شهریور 1402ش. | ||
«۷۵ درصد عسلها در بازار تقلبی است / تقلب در کدام مواد غذایی بیشتر است؟»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 14 آبان 1402ش. | «۷۵ درصد عسلها در بازار تقلبی است / تقلب در کدام مواد غذایی بیشتر است؟»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 14 آبان 1402ش. | ||
نسخهٔ ۲۹ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۵۳
خدعه؛ فریبکاری و ضر رساندن پنهانی.
خدعه، بهمعنای پنهانكردن چیزی بهمنظور رساندن ضرر پنهانی به كسى است. بر اساس آموزههای دینی، بیرون راندن انسان از بهشت و تبعید او بر روی زمین، محصول خدعۀ شیطان بوده است. فریبکاری در همۀ زوایای زندگی فردی و اجتماعی انسان میتواند وجود داشته باشد و بشر ابزارهای زیادی برای خدعهگری مانند تقلب، تحریف و پنهانکاری در اختیار دارد.
مفهومشناسی
خدعه در لغت بهمعنای فریبدادن و ضرر رساندن بوده [۱] و در اصل پنهانكردن چیزی است كه باید آشكار و معلوم باشد. [۲]
اینكه کسی برای فریب دیگران خود را بر خلاف آنچه در درون او هست نشان دهد نوعی خدعه است.[۳] لغتشناسان تزویر، حیله،[۴] مکر،[۵] مغالطه،[۶] نیرنگ[۷] را از مفاهیم نزدیک بهآن میدانند.
منشأ خدعه در وجود انسان
بهنظر دانشمندان علم اخلاق، باطن هر انسان معجونی از صفات و قوای شهوانی، درندهخویی، خدعهگری و فرشتهخویی بوده و خدعه از قوۀ شیطانی خدعهگری در وجود انسان نشأت میگیرد.[۸]
ابزارهای خدعهگری
1. تقلب: تقلب یعنی دگرگونکردن یک شیء[۹] و بهطور کلی اقدامات مختلفی برای بهدستآوردن مزایای ناعادلانه را شامل میشود. از جمله تزیین یک شئ برای نشاندادن آن بهمقدار بیش از اندازۀ استحکام و قدرت آن[۱۰] برای جذب مردم به سمت آن.[۱۱] کماظهاری در کالاها، نسبتدادن وصف اشتباه به کالا /][۱۲] و تولید و فروش کالاهای تقلبی، معضل جهانی بوده که پیامدهای اقتصادی و بهداشتی نامطلوبی را برای تجارت به همراه داشته است.[۱۳] 2. استفاد از بستهبندی و هلوگرام مشابه اصلی: برخی تولیدکنندگان قطعات جعلی با همسانسازی بستهبندی قطعات با بستهبندیهای اصلی و استفاده از هولوگرامی مشابه هولوگرام اصلی اقدام به فریب مشتری میکنند.[۱۴] 3. پنهانکاری: پنهانکاری عبارت است از اقداماتی که باعث ایجاد مانع برای دید و درک شود بهنحوی که تشخیص درست را غیرممکن و یا مشکل سازد.[۱۵]
نمودهای خدعه در جامعه
خدعه در سراسر حیات و شئونات زندگی آدمی وجود دارد و در هر گوشهای از زندگی آدمی به تناسب محتوا نام، چهره و قالب متفاوتی به خود میگیرد.[۱۶]
1. خدعه در ایمان
قرآن از گروهی بنام «منافقین» یاد میكند كه با زبان، اظهار ایمان به پیامبر خدا میکنند، اما در دل خود بنای خیانت و تکذیب دارند.[۱۷] این گروه در چنان دوگانگی شخصیتی گرفتار شدهاند[۱۸] که حتی با خدای آفرینندۀ جهان خدعه میکنند؛[۱۹] نماز آنها، عاری از یاد خدا، کسالتزا و آمیخته با ریا است.[۲۰] آنان در میان مؤمنان تظاهر به ایمان و در میان كافران اظهار كفر میكنند.[۲۱] بنا به گفتۀ قرآن کریم این گروه هیچگاه راه هدایت را نیافته[۲۲] و در پایینترین دركات جهنم قرار میگیرند.[۲۳] =
2. خدعه در برابر نظام سیاسی مستقر
از گذشتههای دور خدعۀ سازمانیافتهای به نام «توطئه» و «دسیسه» در برابر حاکمان سیاسی بوده که برخی بر اثر عوامل داخلی [۲۴] و برخی هم به تحریک دشمنان بیرونی بوده است. [۲۵]در نگاه سعدی خدعه و مکر یک سلاح همیشگی دشمن است که در هیچ شرایطی نمی¬توان اطمینان یافت که دشمن آنرا بر زمین گذاشته است.[۲۶]
3. خدعه در انجام عبادات
در فرهنگ دینی، خدعه در انجام عبادات را ریا میگویند. ریاكار، خود را به مردم، خداجو نشان میدهد و میخواهد با خدعه محبّت مردم را جلب كند.[۲۷] در نگاه سعدی خدعه در عبادات بدترین کار و عبادت ریایی بدتر از گناه است: گنهكار اندیشناك از خدای به از پارسای عبادتنمای[۲۸] نكوسیرت بیتكلف برون به از نیكنام خراب اندرون[۲۹] در نگاه اهل عرفان، هر طاعتی که بدون معرفت باشد خدعه و نیرنگ با خدا است.[۳۰]
4. خدعه در میدان جنگ
یکی از موارد مهم خدعه، در میدان جنگ با دشمن است. سعدی استفاده از خدعه در میدان جنگ را میستاید و کسانی را که از این تاکتیک در برابر دشمن استفاده نمیکنند نکوهش میكند:
سكندر كه با شرقیان حرب داشت در خیمه گویند در غرب داشت چو بهمن به زاولستان خواست شد چپ آوازه افكند و از راست شد اگر جز تو داند كه عزم تو چیست بر آن رای و دانش بباید گریست.[۳۱]
5. خدعه در فضای مجازی
امروزه کانالهای اینترنتی و سایتها، بستری مهمی برای خدعه است؛ طبق اطلاعات منتشر شده از پلیس فتا، برخی کانالهای تلگرامی، با استفاده از عناوین صیغهیاب، همسریاب و یا همدمیاب متقاضیان صیغه را به دام انداخته و اطلاعات حساب آنها را مورد سرقت قرار میدهند و یا اینکه پس از دریافت مبالغی بدون معرفی همدم، کانال را از دسترس کاربر خارج [۳۲] و یا برخی خدعهگران با استفاده از سامانههایی همچون دیوار، شیپور و همچنین شبکههای اجتماعی، با گذاشتن تبلیغ دروغین در خصوص رهن و یا اجارۀ یک ملک، افرادی را فریب داده و یک خانه را به چند نفر رهن میدهند و یا اینکه بدون اجازۀ مالک مبالغی را از مشتری بهعنوان رهن گرفته و سپس متواری میشوند].[۳۳]
6. خدعه در زندگی روزمره
امروزه خدعه در زندگی روزمره شدت پیدا کرده است. برای مثال تقلب در آزمون یکی از مصادیق خدعه و مهمترین مشکل بسیاری از [۳۴] و آموزشعالی ایران است.][۳۵] در صنعت خودروسازی، یکی از چالشهای مهم استفاده از قطعات تقلبی است.[۳۶] تقلب در حوزه غذا گردش مالی زیادی دارد. چای، عسل، آب لیمو، بستنی و رب گوجه فرنگی محصولاتی هستند که بیشترین تقلب در آنها صورت میگیرد، تنها ۲۵ درصد، عسلهای بازار اصلی است].[۳۷] تقلب در بسیاری از مواد غذایی مانند زعفران، زردچوبه، کشک، شیر و ماست، فرآوردههای گوشتی، نان، گوشتهای چرخکرده، کره، پنیر، خامه، فلفل، انواع شکلات و اسنک، چیپس، پفک و میوههای سلفونی، شیوع دارد. رایج ترین تقلبها در شیر افزودن آب، محلول نشاسته، شیر خشک، جوش شیرین و فرمل است و این تقلبها افزون بر ضرر مالی بهمصرفکنندگان، اعتماد آنها را از بین برده و حتی ممکن است سلامت آنها را نیز به خطر بیاندازد.[۳۸]
زمینههای تأثیر خدعه
1. ناآگاهی: مهمترین رخنة ورود خدعه به زندگی انسان، نادانی است].[۳۹] در بسیاری از موارد خریدار از تقلبیبودن کالای خریداریشده اطلاع ندارد و تنها بهدلیل مشابهت ظاهری آن با کالای اصل و اعتماد به برند اقدام به خرید میکند].[۴۰] 2. میل بهصرفهجویی: اغلب افراد بهدلیل پایینی قیمت، به استفاده از اجناس تقلبی، روی میآورند.[۴۱] بهخصوص افرادی که توان مالی کمی دارند به سمت خرید کالاهای ارزانتر متمایل میشوند و به اجناس نامرغوب، ناشناخته یا حتی برندهای تقلبی روی میآورند.[۴۲] 3. نگاه منفی به برندهای اصلی: برخی تصور میکنند برندهای اصل، قیمتهای غیرمنصفانهای دارند. چنین کسانی که نگرش مثبتی نسبت بهتجارتهای بزرگ و برندهای مشهور ندارند بیشتر از کالاهای تقلبی استفاده میکنند.[۴۳]
پیامدهای خدعه در زندگی اجتماعی
خدعه پیامدهای مخرب زیادی در زندگی دیگران و خود خدعهگران دارد. 1. ایجاد بیاعتمادی در جامعه: یکی از پیامدهای خدعه، ایجاد بیاعتمادی[۴۴] و انگیزۀ مقابله بهمثل دیگران است.[۴۵] خدعه در هر محصولی اعتماد مصرفکنندگان نسبت به آن محصول را از بین میبرد.[۴۶] از نگاه پیامبر اسلام، خدعه در دنیا بدون کیفر باقی نمیماند.[۴۷] در منطق قرآن اگر طرف مقابل به خدعهگری روی آورد[۴۸] یا مسلمانان بیم از خیانت آنها داشته باشند، میتوانند با اعلام قبلی، عهدشان را نقض كنند.[۴۹] 2. گرفتارشدن در مکر و عذاب الهی: از نگاه رسول گرامی اسلام كسی كه از در غشّ و نیرنگ با برادر مسلمان خود درآید، خداوند بركت را از روزی او میبرد، معیشت وی را فاسد میگرداند و او را به خودش واگذار میكند.[۵۰] براساس روایات اسلامی کسانی که در دنیا مكر و خدعه، میکنند، در آخرت آن ملكات تبدیل به گدازههای آتشین میشود که از دل و جان آنها زبانه میکشد.[۵۱] این عذابها هم روحی و هم حسّی است كه به صورت پتك در میآید و پوست و گوشت را میسوزاند.[۵۲] 3. خطرات جانی برای جامعۀ هدف: در خوراکیها، بسیاری از مواد افزودنی برای سلامتی مضر، مسمومیتزا و گاهی کُشنده است.[۵۳] در لوازم یدکی خودروها، قطعات تقلبی ممکن است شبیه قطعات واقعی بهنظر برسند، اما ترکیب موادی که برای ساخت این قطعات استفاده میشود، با استانداردهای ایمنی مطابقت ندارند و جان سرنشینان خودرو را در معرض خطر قرار میدهند.[۵۴] از این رو، استفاده از قطعات یدکی تقلبی افزون بر تحمیل هزینههای مالی، خطرات جانی را نیز برای مشتریان به همراه دارد.[۵۵] 4. زیان مادی: از نظر اقتصادی، پولی که برای خرید مواد بیکیفیت و تقلبی پرداخت میشود، بیش از ارزش مادۀ خریداری شده است. بهعنوان مثال: برخی از متقلبان از پرچم گیاه گلرنگ و یا ریشکهای اطراف ذرت گیاههای مشابه استفاده کرده و آنرا بهعنوان زعفران میفروشند و یا موادی نظیر آرد، نان خشک، پوست پسته، گل افرا و زردچوبه را با یکدیگر مخلوط و بهعنوان زردچوبه میفروشند.[۵۶]
پانویس
- ↑ [1]. ابنمنظور، لسان العرب، 1414ق، ذیل کلمه خدعه.
- ↑ مصطفوى، التحقيق فى كلمات القرآن الكريم، 1430ق، ج3، ص33.
- ↑ صليبا، فرهنگ فلسفى، 1366ش، ص335.
- ↑ فيومى مقرى، المصباح المنير في غريب الشرح الكبير للرافعي، بيتا، ج2، ص157.
- ↑ دغيم، موسوعة مصطلحات الامام فخرالدين الرازى، 2001م، ص761.
- ↑ جوادي آملي، انتظار بشر از دین، 1380ش، ص103.
- ↑ ابنسينا، كنوز المعزمين، 1331ش، ص93 - 94.
- ↑ حسينى اردكانى، مرآت الاكوان، 1375ش، ص560؛ سجادى، فرهنگ اصطلاحات فلسفى ملاصدرا، 1379ش، ص404.
- ↑ ابنمنظور، لسان العرب، ذیل مادۀ قلب.
- ↑ مصطفوى، التحقيق فى كلمات القرآن الكريم، 1430ق، ج5، ص333.
- ↑ جوادي آملي، تسنيم: تفسير قرآن كريم، 1389ش، ج4، ص90-91.
- ↑ کرمی، «شکایت از فروش کالای تقلبی چگونه است؟»، وبسایت شکایت 24، راهنمای تنظیم و ثبت شکایت.
- ↑ [۱] پاکروان، مولود، «تقلبیها»، وبسایت تجارت فردا.
- ↑ [۲]«ایساکو خطر استفاده از قطعات تقلبی را گوشزد میکند»، خبرگزاری میزان.
- ↑ [۳]«اصول پدافند غیر عامل»، وب سایت معاونت پژوهشی و فناوری دانشگاه مغان.
- ↑ شهرزورى، نزهة الارواح و روضة الافراح (تاريخ الحكماء)، 1365ش، ص144.
- ↑ اخوان الصفاء، رسائل اخوان الصفاء و خلان الوفاء، 1412.ق، ج4، ص133.
- ↑ سورۀ نساء، آیۀ 143.
- ↑ سورۀ نساء، آیۀ 142.
- ↑ سورۀ بقره، آیۀ 142.
- ↑ سورۀ بقره، آیۀ 14 و 76.
- ↑ سورۀ نساء، آیۀ 142-143.
- ↑ جوادي آملي، جامعه در قرآن، 1389ش، ص126
- ↑ فضلالله همدانی، جامع التواریخ، 1338ش، ج1، ص280-281
- ↑ داودی، «10کودتای تکاندهنده دنیا»، خبرگزاری مهر.
- ↑ سعدي شيرازي، كليات سعدي، 1384ش، ص258.
- ↑ جوادي آملي، تسنيم: تفسير قرآن كريم، 1389ش، ج21، ص187-189
- ↑ سعدي شيرازي، كليات سعدي، 1384ش، ص318
- ↑ سعدي شيرازي، كليات سعدي، 1384ش، ص396.
- ↑ سجادى، فرهنگ معارف اسلامى، 1373ش، ج1، ص365.
- ↑ سعدي شيرازي، كليات سعدي، 1384ش، ص 263.
- ↑ «شکایت از سایتها و کانالهای صیغهیابی و کلاهبرداری در تلگرام و فضای مجازی»، وبسایت سامانه حقوقی شکایت 24، راهنمای تنظیم و ثبت شکایت.
- ↑ حاتمیفر، «کلاهبرداری رهن و اجاره املاک»، وبسایت دادحامی، وکیل مشاورۀ حقوقی.
- ↑ عراقیان، «تقلب در آزمون مجازی و راهکارهای پیشگیری از آن»، وبسایت مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی
- ↑ فعلی، «عوامل مؤثر بر تقلب دانشجویان درآزمونهای دانشگاهی»، 1393ش.
- ↑ [۴]«معایب استفاده از قطعات تقلبی برای خودرو»، وبسایت مرکز راهنمای داسکو.
- ↑ [۵]«۷۵ درصد عسلها در بازار تقلبی است / تقلب در کدام مواد غذایی بیشتر است؟»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران.
- ↑ شاهرخی، «انواع تقلب در بازار ایران»، وبلاگ شکلات تلخ .
- ↑ [۶]«خودشناسی مقدمۀ خداشناسی»، وبسایت مرکز پاسخگویی تبیان.
- ↑ اقدامی، «چه کسانی برند میخرند و چه کسانی سراغ تقلبیها میروند؟»، وبسایت فوتوفن.
- ↑ سلطانی، «خطرات و اثرات استفاده لوازم آرایشی فیک و تقلبی»، وبسایت مجلۀ تخصصی سوراو.
- ↑ اقدامی، «چه کسانی برند میخرند و چه کسانی سراغ تقلبیها میروند؟»، وبسایت فوتوفن.
- ↑ اقدامی، «چه کسانی برند میخرند و چه کسانی سراغ تقلبیها میروند؟»، وبسایت فوتوفن.
- ↑ مطهري، مجموعه آثار، 1373ش، ج26، ص142.
- ↑ ابنمسکويه، جاويدان خرد، بهار 2535 شاهنشاهي، ص339.
- ↑ شاهرخی، «انواع تقلب در بازار ایران»، وبلاگ شکلات تلخ.
- ↑ پاينده، نهج الفصاحة، 1382ش، ص423
- ↑ سورۀ توبه، آیۀ 7.
- ↑ سورۀ انفال، آیات 55_58.
- ↑ ابنبابويه، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، 1406ق، ص286.
- ↑ سورۀ همزه، آیۀ 6-7.
- ↑ جوادي آملي، مبادی اخلاق در قرآن، 1387ش، ص178.
- ↑ شاهرخی، «انواع تقلب در بازار ایران»، وبلاگ شکلات تلخ.
- ↑ [۷]«تفاوت قطعات اصلی و جعلی در خرید عمده قطعات خودرو»، وبسایت مرکز راهنمای داسکو.
- ↑ علیشاهی، «استفاده از قطعات تقلبی خطرات جانی را برای مردم بههمراه دارد»، خبرگزاری میزان.
- ↑ شاهرخی، «انواع تقلب در بازار ایران»، وبلاگ شکلات تلخ.
منابع
قرآن ابنبابویه، محمد بن على، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، قم، دار الشریف الرضی، 1406ق. ابنسینا، حسین بن عبدالله، كنوز المعزمین، تهران، انجمن آثار ملی، 1331ش. ابنمسکویه، احمد بن محمد، جاویدان خرد، ترجمه تقیالدین محمد شوشتری، تبریز، شفق، بهار 2535 شاهنشاهی. ابنمنظور، محمد بن مكرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، 1414ق. اخوان الصفاء، رسائل اخوان الصفاء و خلان الوفاء، بیروت، الدار الاسلامیة، 1412ق. اقدامی، پریا، «چه کسانی برند میخرند و چه کسانی سراغ تقلبیها میروند؟»، وبسایت فوتوفن، تاریخ درج مطلب: 17 شهریور 1393ش. «اصول پدافند غیرعامل»، وبسایت معاونت پژوهشی و فناوری دانشگاه مغان، تاریخ مشاهده سایت: 12 بهمن 1402ش. «ایساکو خطر استفاده از قطعات تقلبی را گوشزد میکند»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 16 تیر 1395ش. پاکروان، مولود، «تقلبیها»، وبسایت تجارت فردا، تاریخ درج مطلب: 14 دی 1392ش. پاینده، ابو القاسم، نهج الفصاحة، تهران، دنیاى دانش، 1382ش. «تفاوت قطعات اصلی و جعلی در خرید عمده قطعات خودرو»، وبسایت مرکز راهنمای داسکو، تاریخ درج مطلب: 2 اردیبهشت 1402ش.. جوادی آملی، عبدالله، انتظار بشر از دین، قم، اسراء، 1380ش. جوادی آملی، عبدالله، تسنیم: تفسیر قرآن کریم، قم، اسراء، 1389ش. جوادی آملی، عبدالله، جامعه در قرآن، قم، اسراء، 1389ش. جوادی آملی، عبدالله، مبادی اخلاق در قرآن، قم، اسراء، 1387ش. حاتمیفر، محمد، «کلاهبرداری رهن و اجاره املاک»، وبسایت دادحامی، وکیل مشاورۀ حقوقی، تاریخ درج مطلب: 27 دی 1402ش. حسینى اردكانى، احمد بن محمد، مرآت الاكوان، تصحیح و تعلیق از عبدالله نورانى، تهران، میراث مكتوب، 1375ش. «خودشناسی مقدمۀ خداشناسی»، وبسایت مرکز پاسخگویی تبیان، تاریخ بازدید از سایت: 14 بهمن 1402ش. داودی، شراره، «10 کودتای تکاندهنده دنیا»، خبرگزاری مهر،تاریخ درج مطلب: 22 اسفند 1394ش. دغیم، سمیح، موسوعة مصطلحات الامام فخرالدین الرازى، بیروت، ناشرون، 2001م. سجادى، سیدجعفر، فرهنگ اصطلاحات فلسفى ملاصدرا، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1379ش. سجادی، سیدجعفر، فرهنگ معارف اسلامى، تهران، دانشگاه تهران، 1373ش. سعدی شیرازی، مصلحالدین، كلیات سعدی، تهران، فارابی، 1384ش. سلطانی، کیمیا، «خطرات و اثرات استفاده لوازم آرایشی فیک و تقلبی»، وبسایت مجلۀ تخصصی سوراو، تاریخ درج مطلب: 16 تیر 1402ش. شاهرخی، علی، «انواع تقلب در بازار ایران»، وبلاگ شکلات تلخ، تاریخ درج مطلب: 15 آبان 1391ش. شهرزورى، شمسالدین، نزهة الارواح و روضة الافراح (تاریخ الحكماء)، ترجمۀ مقصود على تبریزى، تهران، علمى فرهنگى، 1365ش. «شکایت از سایتها و کانالهای صیغهیابی و کلاهبرداری در تلگرام و فضای مجازی»، سامانه حقوقی شکایت 24، راهنمای تنظیم و ثبت شکایت، تاریخ درج مطلب: 29 دی 1401ش. صلیبا، جمیل، فرهنگ فلسفى، ترجمه منوچهر صانعى درهبیدى، تهران، حكمت، 1366ش. عراقیان، فرشته، و دیگران، «تقلب در آزمون مجازی و راهکارهای پیشگیری از آن»، وبسایت مجلۀ ایرانی آموزش در علوم پزشکی، تاریخ درج مطلب: 15 فروردین 1400ش. علیشاهی، رحیم، «استفاده از قطعات تقلبی خطرات جانی را برای مردم بههمراه دارد»، خبرگزاری میزان، تاریخ بارگزاری مطلب: 15 مهر 1396ش. فضلالله همدانی، رشیدالدین، جامع التواریخ، به کوشش بهمن اکبری، تهران، اقبال، 1338ش. فیومى مقرى، احمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الكبیر للرافعی، قم، دارالرضی، بیتا. فعلی، سعید، «عوامل مؤثر بر تقلب دانشجویان درآزمونهای دانشگاهی»، فصلنامۀ پژوهش و برنامهریزی در آموزش عالی، شماره 71، خرداد 1393ش. کرمی، سعید، «شکایت از فروش کالای تقلبی چگونه است؟»، وبسایت شکایت 24، راهنمای تنظیم و ثبت شکایت، تاریخ درج مطلب: 17 خرداد 1401ش. مصطفوى، سیدحسن، التحقیق فى كلمات القرآن الكریم، بیروت- لندن- قاهره، دارالكتب العلمیة- مركز نشر آثار علامه مصطفوی، 1430ق. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، قم، صدرا، 1373ش. «معایب استفاده از قطعات تقلبی برای خودرو»، وبسایت مرکز راهنمای داسکو، تاریخ درج مطلب: 11 شهریور 1402ش. «۷۵ درصد عسلها در بازار تقلبی است / تقلب در کدام مواد غذایی بیشتر است؟»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 14 آبان 1402ش.